PL68925B1 - - Google Patents

Description

Pierwszenstwo: Opublikowano: 15.V.1969 (P 133 599) 17.V.1968 dla zastrz. 2, 3 i 6 12.VI.1968 dla zastrz. 7 Szwajcaria 28.11.1974 68925 KI. 8m,l 01 MKP D06p 1/82 Twórca wynalazku: Hans-Peter Baumann Wlasciciel patentu: Sandoz AG., Bazylea (Szwajcaria) Sposób barwienia, napawania i drukowania materialów wlóknistych Przedmiotem wynalazku jest sposób barwienia, napawania i drukowania materialów wlóknistych z naturalnych poliamidów za pomoca barwników reaktywnych.Znane jest przylaczenie tlenku etylenu, wzgled¬ nie tlenku propylenu do amin tluszczowych, wzglednie tluszczowych aminoalkiloamin i zasto¬ sowanie uzyskiwanych produktów jako srodków egalizujacyeh przy barwieniu welny za pomoca barwników reaktywnych.Stwierdzono, ze mozna uzyskac produkty, które sa jeszcze bardziej efektywne od znanych produk¬ tów jako srodki egalizujace przy barwieniu ma¬ terialów wlóknistych z naturalnych poliamidów za pomoca barwników reaktywnych przez przylacze¬ nie do wymienionych amin zarówno jednego jak i drugiego z wymienionych tlenków alkilenu i/lub tlenku butylenu.Stwierdzono równiez, ze produkty te mozna sto¬ sowac jako jedyny srodek egalizujacy, uzyskujac niespodziewanie dobre efekty, polegajace na uzys¬ kiwaniu równomiernych wybarwien, pozbawionych zacieków, co bylo nieosiagalne przy stosowaniu znanych srodków egalizujacyeh tej grupy.Przedmiotem wynalazku jest wiec sposób bar¬ wienia, napawania lub drukowania materialów wlóknistych z naturalnych poliamidów za pomo¬ ca barwników reaktywnych, polegajacy na tym, ze barwienie, napawanie i drukowanie prowadzi sie w obecnosci oksyalkilowych amin o wzorze 1 wzglednie produktów reakcji kwasów wielozasa- dowych z tymi aminami, przy czym we wzorze ogólnym 1, R oznacza reszte weglowodorowa wyz¬ szego kwasu tluszczowego, A oznacza grupe -CO-, 5 -OCH2CH2-, -COO-CH2-CH2-, -0-CH2<:HOH-CH2-, lub -CO-NH-(CH2)n-, X oznacza grupe o wzorze ogólnym 5, Y oznacza grupe o wzorze ogólnym 6, lub grupe o wzorze R-iA-, Z oznacza grupe o wzo¬ rze ogólnym 7 lub grupe o wzorze R-A-, m ozna- 10 cza liczbe calkowita 1—6, n oznacza liczbe calko¬ wita 2—6, p wynosi 1 lub 2, r, s i t oznaczaja niezalezne od siebie liczby calkowite 1—200, zas x, y i z wynosza niezaleznie od siebie 2, 3 lub 4, przy czym zwiazek o wzorze ogólnym 1 zawiera 15 co najmniej jedna, ale nie wiecej niz 100 grup tlenku etylenu, oraz co najmniej jedna, ale nie wiecej niz 200 grup tlenku alkilenu zawierajacego 3 lub 4 atomy wegla.Korzystnie barwienie, drukowanie i napawanie 20 prowadzi sie w obecnosci oksyalkilowanych amin o wzorze ogólnym 4a, w którym R' oznacza rod¬ nik weglowodorowy kwasu tluszczowego o 1£—24 atomach wegla, n ' oznacza liczby 2 lub 3, m' oznacza liczby 1 lub 2, X', Y' i Z' oznaczaja 25 grupy tlenków polialkilenowych, z których czesc rodników alkilenowych zawiera 2 atomy wegla, a pozostala czesc tych rodników alkilenowych za¬ wiera 3—4 atomy wegla i w których suma rod¬ ników alkilenowych X', Y' i Z' zawierajacych 3— 30 4 atoniy wegla wynosi 7—200, zas suma rodni- 68 9253 ków alkilenowych zawierajacych grupy etylenowe wynosi 2^100, a suma wszystkich grup alkileno¬ wych zawartych w X', Y' i Z' jest wyzsza od 20.Dobre wyniki uzyskuje sie na przyklad, jesli barwienie lub drukowanie prowadzi sie w obec¬ nosci oksyalkilowanych amin o wzorze 4, w któ¬ rym Rx oznacza grupe weglowodorowa kwasu tlu¬ szczowego o 16—22 atomach wegla, Xx oznacza grupe o wzorze 5, Yi oznacza grupe o wzorze 6, Zi oznacza grupe o wzorze 7, a x, y, z, r, s i t sa tak dobrane, aby czasteczka zwiazku o powyz¬ szym wzorze zawierala 11—25 grup etenoksylowych i 10—25 grup 1,2-propenoksylowych.Korzystne wyniki uzyskuje sie równiez przy za¬ stosowaniu oksyalkilowanych amin o wzorze 3, w którym R2CO oznacza grupe kwasu tluszczowego o 16—22 atomach wegla, a X2,Y2 i Z2 oznaczaja grupy alkilenoksylowe lub polialkilenoksylowe, za¬ wierajace lacznie 1—100 grup etenoksylowych i 2— 100 grup 1,2-propenoksylowych, a m2 oznacza licz¬ be 1 lub 2, przy czym zwiazki te stosuje sie sa¬ me lub w mieszaninie z odpowiednimi zwiazka¬ mi, w których atom wodoru grupy amidowej pod¬ stawiony jest grupa -X2H.Zwiazki o wzorze ogólnym 1 wytwarza sie w ten sposób, ze aminy o wzorze ogólnym 2, w któ¬ rym R, A, m, n i p maja wyzej podane znaczenie, poddaje sie reakcji z tlenkami alkilenowymi i uzy¬ skane w ten sposób zwiazki ewentualnie acyluje sie kwasami wielozasadowymi.Nadajace sie do tego celu aminy o wzorze ogól¬ nym 2, w którym p=l, sa to na przyklad talga- mina, aminopropylotalgamina, aminoetylotalgamina oraz aminy podane w tablicy 1 jako AM z od¬ powiednim wskaznikiem, a takze dodecyloamina, tetradecyloamina, cetyloamina, stearyloamina, olei- loamina, arachinyloamina, behenyloamina i ligno- ceryloamina wzglednie poliaminy, wytwarzane przez amimoalkilowanie wymienionych wyzej amin, takie jak alkiloaminoetyloaminy i alkiloaminopro- pyloaminy.Przylaczenie tlenków alkilenowych mozna pro¬ wadzic w znany sposób, na przyklad w obecnos¬ ci katalizatorów, takich jak wodorotlenki metali alkalicznych, pod cisnieniem normalnym. lub zwie¬ kszonym i w temperaturze 100—170°C.Tlenki alkilenowe mozna przylaczac w dowol¬ nej kolejnosci. Mozna przylaczac najpierw tlenek etylenu, a nastepnie tlenek propylenu i/lub tle¬ nek butylenu albo najpierw tlenek propylenu i/lub tlenek butylenu, a dopiero nastepnie tlenek etylenu, albo tez mozna przylaczac te tlenki na- przemian lub równoczesnie.W tym ostatnim przypadku mozna takze wycho¬ dzic z mieszanin, które zawieraja tlenek etylenu i tlenek propylenu i/lub tlenek butylenu.Otrzymane produkty przylaczenia mozna na ko¬ niec przeprowadzac w odpowiedn% zwiazki czwar¬ torzedowe za pomoca siarczanu dwumetylowego lub podobnych srodków czwartorzedujacych, ta¬ kich jak siarczan dwuetylowy, chlorek metylu lub chlorek benzylu, kwasy chlorowco karboksylowe, wzglednie ich estry lub amidy albo estryfikowac nizszymi kwasami karboksylowymi lub korzystnie wielozasadowymi kwasami nieorganicznymi, na 925 4 przyklad kwasem siarkowym przy uzyciu odpo¬ wiednich srodków siarczanujacych, takich jak na przyklad kwas sulfaminowy, albo eteryfikowac za pomoca soli kwasów chlorowcokarboksylowych. 5 Sposobem wedlug wynalazku wyzej omówione produkty, ich sole lub zwiazki czwartorzedowe, ewentualnie zwiazki acylowane dodaje sie do ka¬ pieli barwiarskiej w ilosci 0,01—5% w zaleznosci od barwionego materialu, korzystnie przed przy- io stapieniem do procesu barwienia. Barwienie pro¬ wadzi sie w znany sposób przy zastosowaniu zwy¬ klych dodatków w temperaturze wrzenia lub tez w temperaturze 50—90°C.Zwiazki o wzorze, ogólnym 1 sa zwiazkami cie- 15 klymi az do konsystencji pasty, rozpuszczalnymi lub dajacymi sie dyspergowac w wodzie lub roz¬ cienczonych kwasach.Jako barwniki reaktywne stosowane w sposo¬ bie wedlug wynalazku nalezy wymienic te barw- 20 niki, które zawieraja przynajmniej jedna grupe reaktywna, taka jak grupa etylenoimidowa, epo¬ ksydowa, winylowa, winylosulfonowa i grupa kwa¬ su akrylowego, grupa chlorowcotriazyny lub chlo¬ roweopirymidyny. 25 Korzystnie stosuje sie barwniki reaktywne, w których grupami reaktywnymi sa grupy pirymidy- loaminowe zawierajace co najmniej 2 atomy flu¬ oru.W nizej podanych przykladach temperatury po- 30 dane sa w stopniach Celsjusza. Czesci oznaczaja czesci wagowe, a procenty oznaczaja procenty wa¬ gowe.Ponizej podano zestawienie zwiazków stosowanych w przykladach.Tablica 1 Oznaczenie aminy AM 1 AM 2 AM 3 AM 4 AM 5 AM 6 AM 7 Amina R-NH-(CH2)3-NH-(CH2)3-NH2 R-NH-(CH2)3-NH-(CH2)3-NH- -(CH2)3-NH2 Ri-NH-(CH2)2-NH-(CH2)2-NH2 R-NH(CH2)2-NH-(CH2)2- -NH-(CH2)2-NH2 R-NH(CH2)2-NH(CH2)2- -NH (CH2)2-NH(CH2)2-NH2 R-NH(CH2) 2-NH (CH2)2-NH-R R2-[NH(CH2)2]5NH2 55 W tablicy 1 j w tablicy 2 podstawniki posiada¬ ja nastepujace znaczenie: R rodnik alkilowy kwasu lojowo-tluszczowego Ri rodnik alkilowy kwasu kokosowego R2 rodnik cetylowy 60 W tablicy 2 sa podane korzystne zwiazki o wzo¬ rze ogólnym 1, w którym p=l, przy czym w pierwszej rubryce podany jest numer zwiazku o wzorze ogólnym 1 (srodek pomocniczy), w ru- 65 bryce drugiej podana jest amina wyjsciowa o wzo-68 925 rze ogólnym 2, index AM wedlug tablicy 1, w ru¬ bryce trzeciej, czwartej i piatej liczba moli tlen¬ ków alkilenowych, stosowanych na jeden mol aminy o wzorze ogólnym 2 przy wytwarzaniu srodka pomocniczego.Tablica 2 cd. tablicy 2 1 1 ° fi M * Srode niczy 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 fi "a N cd "o tf fi 0 rH AM 1 AM 1 AM 2 AM 2 AM 2 AM 2 AM 2 AM 3 AM 4 AM 5 AM 5 AM 6 AM 1 AM 2 AM 3 AM 5 AM 1 AM 4 AM 6 AM 2 xi ej 1 cc o ™ 3* ^ 3 d fi 24 7 15 79 200 20 169 10 15 200 8 15 4 4 2 6 — 1 2 — 3 x A 0) O P * 11 14 21 21 100 10 31 12 20 100 14 20 4 8 6 14 6 5 6 15 3 fi 0) B 3 ¦° i *! .fi rH CJ * 3 CU O P z , 1 mol 0_r HOSOzCl , 1 mol ^TNH2S03H 1 2 1 1_l_ 1 mol i_rNH2S03H 204 l mo1 ZU4NH2SOsH 10 20 25 30 35 CJ o fi M « •3 P o w fi 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 a cd 0) fi N CC "O £ a O *4 AM 7 AM 7 R-NH2 R-NH2 R-NH(CH2)3-NH2 R-NH(CH2)3-NH2 R-NH(CH2)3-NH2 R-NH(CH2)2-NH2 R-NH2 R-NH(CH2)3-NH2 € 1 aj O I^H U O 3* .* 3 P S 15 — 1 1 3 3 — 10 — 3 3 (i) ej ^J 5 V o 8 fi P * 21 20 1 1 5 15 10 5 5 10 * 1 fi aj 3 1,2-b ch *3 cu fi 1 p * 20 1 , 1 mol ^NHzSOjH 5 1 3 Q,l mol ó_rH2S04 W tablicy 3 podano odpowiednie zwiazki o wzo¬ rze ogólnym 1, w którym p=2. W osmiu rubry¬ kach przedstawiono: Rubryka 1. Srodki pomocnicze Rubryka 2. Kwasy tluszczowe, które poddano re¬ akcji z aminami Rubryka 3. Aminy Rubryka 4. Liczba moli amin, które poddano reak¬ cji z 1 molem kwasów tluszczowych Rubryka 5. Ilosc moli tlenków alkilenowych, któ- Rubryka 6. re przylaczono do produktów reakcji Rubryka 7. kwasów tluszczowych z aminami Rubryka 8. Uwagi Srodek acylujacy i jego ilosc Tablica 3 Srodek pomoc¬ niczy nr 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 Kwas tluszczowy 1 mol Kwas oleinowy Kwas oleinowy Kwas oleinowy Kwas oleinowy Kwas oleinowy Kwas oleinowy Kwas oleinowy Kwas oleinowy Kwas oleinowy Kwas oleinowy Amina DT DT DT AD TT TP TP PH PH ML Ilosc moli aminy 1,1 1,1 1,1 1,1 1,1 1,1 1,1 1,1 1,1. 1 Tlenek 1,2-pro- pylenu mole 14 14 100 10 15 15 200 20 200 14 Tlenek etylenu mole 21 21 100 15 25 25 100 40 100 20 Tlenek 1,2-bu¬ tylenu mole 2 2 20 Uwagi + 1,25 moli NHzSOsH +2 mole HOSOaCl + 1 mol NHaSOjH68 925 c.d. tablicy 3 Srodek pomoc¬ niczy nr 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 Kwas tluszczowy 1 mol Kwas stearynowy Kwas stearynowy Kwas stearynowy Kwas stearynowy Kwas stearynowy Kwas stearynowy Kwas stearynowy Kwas stearynowy Kwas behenowy Cg-Cu kwas tluszczowy Kwas lojowo tluszczowy Kwas lojowo tluszczowy Kwas kokosowy Kwas naftenowy Kwas stearynowy Kwas oleinowy Kwas oleinowy Kwas oleinowy Kwas kokosowy Kwas lojowo tluszczowy Kwas lojowo tluszczowy Cg-Cn — Kwas tluszczowy Kwas stearynowy Kwas stearynowy Kwas behenowy Kwas stearynowy Kwas stearynowy Kwas stearynowy — Amina DT DT TN TN DA DA DPT DPT DT DT DT PH DT DT HMD AD DT ML PD DT DT DT PH TP DT amid 1 mol DB DP OD Ilosc moli aminy 0,5 1 1 2 1 2 1 1 1,2 1,1 1,2 0,5 1,1 1,1 • 1,1 1,1 1,1 1 1,1 1,1 1,1 0,5 0,33 1,1 1,5 1,1 1,1 1 Tlenek 1,2-pro- pylenu mole 10 20 10 10 15 15 14 — 10 14 200 20 10 10 14 3 4 2 5 5 — .5 8 6 14 15 14 14 Tlenek etylenu mole 25 30 25 25 25 25 21 21 30 21 100 21 11 11 21 5 5 1 5 12 10 5 11 12 12 21 20 21 21 Tlenek 1,2-bu- tylenu mole 10 15 2 2 1 — 2 6 — — 6 — — s Uwagi + 1,25 mol NH2SO3H + 1 mol H3PO4 + 1 mol NH2SO3H + 1 mol HOSO2CI + 1 mol NH2S03H + 1 mol H^S04 + 1 mol NH2SO3H + 1 mol NH2SO3H W niniejszej tablicy litery w trzeciej rubryce oznaczaja nastepujace aminy: DT Dwuetylenotrójamina AD Etylenodwuamina TP Czteroetylenopentyloamina TT Trójetylenoczteroamina PH Piecioetylenoszescioamina ML Monohydroksyetyloaminoetyloamina TN Trójetanoloamina DA Dwuetanoloamina PD 1,3-Propylenodwuamina DPT Dwu-l,3-propylenotrójamina HMD 1,6-szesciometylenodwuamina DB 1,4-dwuaminobutan68 925 9 10 DP 1,5-dwuaminopentan OD Ci8H35-OhCH2CHOHCH2-NH-C2H4-NH-C2H4- -NH2 Ponizej podaje sie w sposób opisowy dalsze przyklady wytwarzania srodków pomocniczych o wzorze 1, w którym p=l.Srodek nr 70,. Do 36 czesci dostepnych w han¬ dlu technicznym mieszanin amin o nastepujacym skladzie: palmityloaminopropyloaminy okolo 30%, stearyloaminopropyloaminy okolo 30%, oleiloami- nopropyloaminy okolo 40%, przylacza sie znanym sposobem w temperaturze 120—160°C najpierw 48 czesci tlenku etylenu i nastepnie 139 czesci tlenku propylenu.Srodek nr 71. Do 72 czesci stosowanej przy wy¬ twarzaniu srodka nr 70 mieszaniny amin przyla¬ cza sie 132 czesci tlenku etylenu i 232 czesci tlen¬ ku propylenu, 65 czesci produktu uzyskanego z re¬ akcji poddaje sie w ciagu 6 godzin w temperatu¬ rze 100°C reakcji z 3,6 czesciami kwasu amidosul- fonowego.Srodek nr 72. Do 300 czesci mieszaniny amin stosowanej przy wytwarzaniu srodka nr 70 przy¬ lacza sie 768 czesci tlenku etylenu. Do 65 czesci tego adduktu przylacza sie jeszcze 230 czesci tlen¬ ki propylenu.Srodek nr 73. Do 72 czesci mieszaniny amin sto¬ sowanej przy wytwarzaniu srodka nr 70 przyla¬ cza sie 232 czesci tlenku propylenu, a nastepnie 132 czesci tlenku etylenu 100 czesci otrzymanego w ten sposób produktu reakcji poddaje sie reakcji w temperaturze 140°C—170°C z 6,6 czesciami tlen¬ ku butylenu.Srodek nr 74. Do 117 czesci srodka nr 72 przy¬ lacza sie 75,6 czesci tlenku etylenu, a nastepnie jeszcze 22 czesci tlenku propylenu.Srodek nr 75. Do 71 czesci dostepnego w handlu produktu przylaczeniowego 10 moli tlenku etyle¬ nu i 1 mola stearyloaminy przylacza sie 116 czesci tlenku proylenu.Srodek nr 76. Do 20 czesci mieszaniny amin sto¬ sowanej do wytwarzania srodka nr 70 przylacza sie 938 czesci tlenku etylenu. 100 czesci otrzyma¬ nego w ten sposób produktu poddaje sie nastep¬ nie reakcji z 70,5 czesciami tlenku butylenu.Srodek nr 77. Do 1 mola mieszaniny amin sto¬ sowanej do wytwarzania srodka nr 70 przylacza sie 21 moli tlenku etylenu i 119 moli tlenku pro¬ pylenu.Srodek nr 78. Do 1 mola mieszaniny amin sto¬ sowanej do wytwarzania srodka nr 70 przylacza sie 20 moli tlenku propylenu i 15 moli tlenku ety¬ lenu.Srodek nr 79. Do 100 g srodka nr 78 wprowa¬ dza sie podczas intensywnego mieszania w ciagu 1 godziny w temperaturze 50—60°C 18 g P205, podgrzewajac nastepnie mieszanine w ciagu 2 go¬ dzin w temperaturze 90—100°C.Srodek nr 80. Do 50 g srodka nr 79 dodaje sie 25 ml wody i zobojetnia 30% wodorotlenkiem so¬ dowym do wartosci pH 7,0. Nastepnie dodaje sie 15 ml 1 n roztworu wodorotlenku sodowego i o- grzewa mieszanine w ciagu 1 godziny w tempera¬ turze 95—100°C, po czym zobojetnia i w prózni usuwa wode.Srodek nr 81. Do 50 g srodka nr 78 dodaje sie w temperaturze 40°C 2,5 g drobno sproszkowane¬ go stalego wodorotlenku sodowego mieszajac w ciagu 2 godzin w temperaturze 40—50°C, nastep- 5 nie ostroznie zadaje sie 2,8 g kwasu jednochloro¬ octowego i miesza jeszcze w ciagu 1 godziny w temperaturze 50°C, a nastepnie jeszcze 3 godziny w temperaturze 75—80°C.Srodek nr 82. 1 mol srodka nr 78 przeprowadza 10 sie z 1,25 mola kwasu jednochlorooctowego zna¬ nym sposobem w zwiazki czwartorzedowe.Srodek nr 83. 1 mol srodka nr 78 poddaje sie reakcji z 1,25 moli bezwodnika kwasu maleino¬ wego. 15 Srodek nr 84. 179 moli tlenku propylenu i 21 moli tlenku etylenu przylacza sie do 1 mola mie¬ szaniny amin stosowanej do wytwarzania srodka nr 70.Srodek nr 85. Do 1 mola (415g) dostepnej w 20 handlu mieszaniny amin o nastepujacym skladzie: stearyloaminopropyloaminy okolo 25%, arachinylo- aminopropyloaminy okolo 35%, behenyloaminopro- pyloaminy okolo 40%, przylacza sie znanym spo¬ sobem 5 moli tlenku propylenu, nastepnie 11 moli 25 tlenku etylenu, a na koniec jeszcze raz 5 moli tlenku propylenu.Srodek nr 86. Do 1 mola mieszaniny amin sto¬ sowanej do wytwarzania srodka nr 70 przylacza sie 25 moli tlenku propylenu i 25 moli tlenku ety- 30 50 55 60 lenu.Srodek nr 87, 25 moli tlenku propylenu i 11 mo¬ li tlenku etylenu przylacza sie do 1 mola N-dode- cyloaminopropyloaminy.Srodek nr 88. Do 1 mola dodecyloaminy przy- 35 lacza sie 20 moli tlenku propylenu, 10 moli tlen¬ ku etylenu i 3 mole tlenku butylenu.Srodek nr 89. Do 1 mola N-heksylodecyloetyle- nodwuaminy (Ci6H33HN-CH2-CH2-NH2) przylacza sie 30 moli tlenku propylenu i 20 moli tlenku ety- 40 lenu- Srodek nr 90. Do 1 mola stosowanej do wytwa¬ rzania srodka nr 70 mieszaniny amin przylacza sie 200 moli tlenku propylenu i 100 moli tlenku etylenu. 45 W sposobie wedlug wynalazku stosuje sie barw¬ niki, przy czym ich wzory chemiczne przedsta¬ wione na rysunku oznaczone sa w opisie duzymi literami wedlug alfabetu o nastepujacym znacze¬ niu: Barwnik A wzór ogólny 8 Barwnik B wzór ogólny 9 Barwnik C wzór ogólny 10 Barwnik D wzór ogólny 11 Barwnik E wzór ogólny 12 Barwnik F wzór ogólny 13 Barwnik H wzór ogólny 14 Barwnik J wzór ogólny 15 Barwnik K wzór ogólny 16 Barwnik L wzór ogólny 17 Barwnik M wzór ogólny 18 Barwnik N wzór ogólny 19 Oznaczenie TCPY we wzorach ogólnych 10 i 11 oznaczaja reszty trójchloropirymidynowe pochodza- 65 ce z czterochloropirymidyny.68 925 11 12 Barwnik G jest zwiazkiem 1,2-kobaltokomplek- sowym soli sodowej kwasu l-(2'-hydroksy-5'-nitro- fenyloazo)-2-hydroksy-3-trójchloropirymidylo- ami- nonaftaleno-7,3'-dwusulfonowego.Barwnik J wytwarza sie przez kondensacje 1 mola chlorku czterosulfonylowego ftalocyjaniny miedziowej i 1-2 moli zwiazku o wzorze ogólnym 15.Nastepujace przyklady blizej wyjasniaja sposób wedlug wynalazku.Przyklad I. Sporzadza sie kapiel farbiarska zawierajaca w 5000 czesciach wody 2 czesci barw¬ nika A, 5 czesci siarczanu sodowego, 3 czesci kwa¬ su octowego i 1 czesc srodka pomocniczego nr 1.Do kapieli wprowadza sie 100 czesci luznej wel¬ ny w temperaturze 50°C, w ciagu 45 minut do¬ prowadza sie kapiel do wrzenia i utrzymujac ka¬ piel w temperaturze 95—100°C barwi jeszcze w ciagu 1 godziny. Otrzymuje sie w rezultacie rów¬ nomierne wybarwienie w kolorze szkarlatno czer¬ wonym. Kapiel farbiarska nie zawiera juz barw¬ nika. Jezeli srodek pomocniczy nr 1 jest nieobec¬ ny w kapieli, wtedy przebarwienie welny jest nie¬ równomierne i uzyskuje sie niepelne przebarwie¬ nie welny. Jezeli zamiast srodka pomocniczego nr 1 stosuje sie jeden ze srodków pomocniczych oz¬ naczonych numerem 2—30, wówczas otrzymuje sie równiez welne równomiernie przebarwiona.Przyklad II. Material welniany barwi sie w kapieli sporzadzonej w stosunku 1 :40, stosujac w przeliczeniu na wlókno 3% barwnika B, 1,5% kwasu octowego, 5% siarczanu sodowego i 0,75% srodka pomocniczego nr 1. Barwienie prowadzi sie podobnie jak w przykladzie I otrzymujac równo¬ mierne wybarwienie w kolorze czerwonym. Rów¬ nomierne wybarwienie otrzymuje sie równiez, je¬ zeli zamiast srodka pomocniczego nr 1 stosuje sie przykladowo 1 czesc srodka pomocniczego nr 26, 32, 44 albo 53. W przypadku jezeli w kapieli far- biarskiej wymienione produkty sa nieobecne, wte¬ dy uzyskane wybarwienia sa nierównomierne.Przyklad III. W kapieli farbiarskiej zawie¬ rajacej w 4000 czesciach wody 4 czesci kwasu octo¬ wego, 5 czesci siarczanu sodowego i 1 czesc srodka pomocniczego nr 31 poddaje sie obróbce 100 czesci materialu welnianego. Obróbke wstepna prowadzi sie w temperaturze 50° w ciagu 40 minut, a na¬ stepnie dodaje do kapieli 2 czesci barwnika C.W ciagu 45 minut kapiel ogrzewa sie do wrzenia, a nastepnie barwi sie w ciagu 1 godziny w tempe¬ raturze wrzenia. W wyniku tak przeprowadzonego barwienia otrzymuje sie równomierne wybarwie¬ nie. Równomierne wybarwienie mozna równiez uzyskac, jezeli zamiast srodka pomocniczego nr 31 zastosuje sie podobne ilosci innego srodka pomoc¬ niczego opisanego w tablicy 2 i 3. W przypadku nieobecnosci wymienionych produktów uzyskuje sie nierównomiernie wybarwienia.Przyklad IV. Barwienie prowadzi sie ana¬ logicznie do przykladu III, z tym, ze zamiast bar¬ wnika C stosuje sie te same ilosci barwnika D.Przyklad V. Barwienie prowadzi sie analo¬ gicznie do przykladu III, stosujac zamiast barw¬ nika C te same ilosci barwnika E. W wyniku u- zyskuje sie równomierne i pelne wybarwienie o 5 kolorze pomaranczowym. W przypadku nieobec¬ nosci srodka pomocniczego uzyskuje sie wybar¬ wienie nierównomierne z zaciekami.Przyklad VI. Barwienie prowadzi sie ana- 10 logicznie do opisanego w przykladzie III, stosu¬ jac zamiast barwnika C 3 czesci barwnika F uzy¬ skujac równomierne wybarwienie w kolorze nie¬ bieskim. W przypadku nieobecnosci srodka pomo¬ cniczego uzyskuje sie wybarwienie materialu nie- 15 równomierne i z zaciekami.Przyklad VII. Poddaje sie obróbce 100 czes¬ ci materialu welnianego w 4000 czesci kapieli far¬ biarskiej zawierajacej 4 czesca kwasu octowego, 20 5 czesci siarczanu sodo^go i 0,5 czesci srodka po¬ mocniczego nr 31. Material wprowadza sie do ka¬ pieli w temperaturze 50°C i obrabia sie w ciagu 10 minut. Nastepnie dodaje sie 3 czesci barwnika G, ogrzewa w ciagu 45 minut do wrzenia i barwi 25 w czasie wrzenia w ciagu 1 godziny. Uzyskuje sie równomiernie przebarwiony material welniany.Równomierne wybarwienie welny uzyskuje sie takze, jezeli zamiast srodka pomocniczego nr 31 stosuje sie srodek pomocniczy nr 32—55 zawsze 30 w tych samych ilosciach. Stosujac zamiast barw¬ nika G 3 czesci barwnika A uzyskuje sie rów¬ niez równomierne wybarwienie welny. W przy¬ padku nieobecnosci wymienionych srodków po¬ mocniczych, wybarwienia materialu welnianego sa 35 nierównomierne.Przyklad VIII. Barwienie prowadzi sie ana¬ logicznie jak w przykladzie III, z tym, ze do ka¬ pieli dodaje sie zamiast barwnika C 2 czesci bar- 40 wnika H, a barwienie prowadzi sie nie w tem¬ peraturze 95—100°C, lecz w temperaturze 78—83°C, uzyskujac równomierne wybarwienie welny.Przyklad IX. Barwienie prowadzi sie analo- 45 gicznie jak opisano w przykladzie III, stosujac za¬ miast wymienionego tam barwnika, 3 czesci bar¬ wnika J uzyskujac równomiernie wybarwienie.W przypadku barwienia bez zastosowania srodka pomocniczego uzyskuje sie wybarwienia nierów- 50 nomierne.Przyklad X. Z barwnikiem F przygotowu¬ je sie paste drukarska o nastepujacym skladzie: 40 czesci barwnika F, 60 czesci mocznika, 30 cze- 55 sci srodka pomocniczego nr 31, 30 czesci 40% kwa¬ su octowego, 20 czesci olejku terpentynowego, 190 czesci zageszczacza tragantowego 60 :1000, 630 cze¬ sci wody. Przygotowana paste drukarska stosuje sie zwykle do druku typu „Vigoureux" na wel- 60 nie czesankowej, paruje w ciagu 50 minut dwu¬ krotnie, plucze w zwykly sposób i wykancza. U- zyskany w rezultacie druk na welnie posiada bar¬ dzo dobre trwalosci, przy czym zwlaszcza odpor¬ nosc kwasnego przebarwienia, odpornosc na ukrop 65 i gotowanie i odpornosc na krople wody.68 925 13 14 Przyklad XI. 100 czesci przedzy welnianej obrabia sie w 4000 czesci kapieli farbiarskiej za¬ wierajacej 2 czesci kwasu 'octowego, 5 czesci siar¬ czanu sodowego i 1 czesc pomocniczego nr 32.Przedze welniana obrabia sie 20 minut w tempe¬ raturze 50°C, nastepnie dodaje sie do kapieli 2 cze¬ sci barwnika K, nastepnie w ciagu 45 minut o- grzewa sie do wrzenia i barwi gotujac w ciagu 1 godziny, otrzymujac równomierne wybarwienie.Równomierne wybarwienie uzyskuje sie równiez, jezeli zamiast srodka pomocniczego nr 31 stosuje sie kazdorazowo w tych samych ilosciach srodki pomocnicze nr 32—55. Równomiernie wybarwiona welne uzyskuje sie równiez, jezeli zamiast barw¬ nika K stosuje sie 3 czesci barwnika L lub 5 cze¬ sci barwnika M. W przypadku barwienia bez za¬ stosowania wymienionych srodków pomocniczych uzyskuje sie wyraznie nierównomierne wybarwie- nia.Przyklad XII. Postepujac analogicznie jak w przykladzie XI, ale stosujac zamiast barwnika K taka sama ilosc barwnika N i barwiac zamiast przedzy welnianej te same ilosci materialu wel¬ nianego uzyskuje sie równomierne wybarwienia.W przypadku barwienia bez zastosowania jednego z wymienionych srodków pomocniczych wybarwie¬ nie jest nierównomierne. Jezeli w kapieli barwiar- skiej produkty sa nieobecne, wtedy wybarwienie jest niepelne.Przyklad XIII. Przygotowuje sie kapiel far- biarska skladajaca sie z 5000 czesci wody, 2 czes¬ ci barwnika A, 5 czesci siarczanu sodowego, 3 czesci kwasu octowego i 1 czesc srodka nr 70. Do kapieli wprowadza sie 100 czesci luznej welny w temperaturze 50°C, ogrzewa w ciagu 45 minut do wrzenia i barwi jeszcze w ciagu 1 godziny w tem¬ peraturze 95—100°C, uzyskujac równomierne wy¬ barwienie w kolorze szkarlatno czerwonym. Barw¬ nik jest wyciagniety przez wlókno z kapieli cal¬ kowicie. Jezeli srodek nr 70 jest nieobecny w ka¬ pieli farbiarskiej, wtedy wybarwienie welny jest nierównomierne i barwnik nie przechodzi calko¬ wicie na welne. Stosujac jako dodatek do kapieli barwiarskiej zamiast srodka nr 70 te same ilosci srodków nr 71, 72, 73, 74 lub 75 uzyskuje sie tak¬ ze równomierne wybarwienie welny.Przyklad XIV. Barwi sie material welnia¬ ny w kapieli farbiarskiej sporzadzonej w stosun¬ ku 1 :40 w przeliczeniu na material, zawierajacej 3% barwnika B, 1,5% kwasu octowego, 5% siar¬ czanu sodowego i 0,75% srodka nr 70. Barwienie prowadzi sie analogicznie jak w przykladzie I uzy¬ skujac równomierne rwybarwienie w kolorze czer¬ wonym. Równomierne wybarwienia uzyskuje sie takze, jezeli zamiast srodka nr 70 stosuje sie 1 czesc srodka nr 71, 72, 73 lub 75. Jezeli wymie¬ nione produkty sa nieobecne w kapieli, wtedy u- zyskuje sie. nierównomierne wybarwienie.Przyklad XV. Poddaje sie obróbce 100 czes¬ ci materialu welnianego w kapieli zawierajacej na 4000 czesci wody, 4 czesci kwasu octowego, 5 cze¬ sci siarczanu sodowego i 1 czesc srodka nr 70.Material welniany poddaje sie obróbce w tempe¬ raturze 50°C w ciagu 20 minut, a nastepnie do¬ daje 2 czesci barwnika C. Ogrzewa sie kapiel w 5 ciagu 45 minut do wrzenia, a nastepnie gotujac barwi w ciagu 1 godziny, uzyskujac równomierne wybarwienie. Równomierne wybarwienie uzyskuje sie równiez, stosujac zamiast srodka nr 70, 1,5 czesci srodka nr 71, 72, 73, 74 lub 75. W przy- io padku nieobecnosci w kapieli wymienionych pro¬ duktów uzyskuje sie nierównomierne wybarwienie.Przyklad XVI. Barwienie prowadzi sie ana¬ logicznie do przykladu XV, jednakze zamiast bar- 15 wnika C stosuje sie do barwienia te same ilosci barwnika D.Przyklad XVII. Barwienie prowadzi sie ana¬ logicznie do przykladu XV, przy czym zamiast 20 barwnika C stosuje sie te same ilosci barwnika E, uzyskujac równomierne wybarwienie w kolo¬ rze pomaranczowym. W przypadku nieobecnosci wspomnianego srodka pomocniczego w kapieli wy¬ barwienie jest nierównomierne z zaciekami. 25 Przyklad XVIII. Barwienie prowadzi sie a- nalogicznie jak w przykladzie XV, z tym, ze za¬ miast barwnika C stosuje sie 3 czesci barwnika F, uzyskujac równomierne wybarwienie w kolorze 30 niebieskim. W przypadku nieobecnosci srodków nr 70, 71, 72, 73, 74 i/lub 75 material posiada wy¬ barwienie z silnymi zaciekami.Przyklad XIX. Poddaje sie obróbce 100 cze¬ sci materialu welnianego w 400 czesciach kapie¬ li barwiarskiej zawierajacej 4 czesci kwasu octo¬ wego, 5 czesci siarczanu sodowego i 0,5 czesci srodka nr 70. Material poddaje sie obróbce W tem¬ peraturze 50°C w ciagu 10 minut, nastepnie do¬ daje sie 3 czesci barwnika A, ogrzewa w ciagu 45 minut do wrzenia i barwi gotujac w ciagu 1 godziny. Uzyskuje sie dobrze wybarwiony material welniany. Równomierne wybarwienie welny uzys¬ kuje sie stosujac zamiast srodka nr 70, 1 czesc srodka nr 71—90. Jezeli nastepnie zamiast barw¬ nika G zastosuje sie 3 czesci barwnika A uzys¬ kuje sie równiez równomierne wybarwienie mate¬ rialu welnianego. W przypadku niezastosowania wymienionych produktów wybarwienie materialu 40 45 50 welnianego jest nierównomierne.Przyklad XX. Barwienie prowadzi sie ana¬ logicznie jak w przykladzie XV dodajac zamiast barwnika C 2 czesci barwnika H i barwienie pro¬ wadzi sie nie w temperaturze 95—100°C lecz w temperaturach 78° do 83°C, uzyskujac równomier¬ nie wybarwiona welne. 60 Przyklad XXI. Barwienie prowadzi sie ana¬ logicznie jak w przykladzie XV, lecz zamiast wy¬ mienionego tam barwnika, stosuje sie 3 czesci bar¬ wnika J, uzyskujac równomierne wybarwienie. W przypadku nieobecnosci srodka pomocniczego, wy- 65 barwienie jest nierównomierne.68 925 15 Przyklad X3fltl. Stosujac barwnik F przy¬ gotowuje sie paste drukarska o nastepujacym skladzie: 40 czesci barwnika F, 60 czesci mocz¬ nika, 30 czesci srodka nr 70, 30 czesci 40% kwa¬ su octowego, 20 czesci olejku terpentynowego, 190 czesci pasty tragakantowej 60 :1000, 630 czesci wo¬ dy. Przygotowana paste drukarska stosuje sie zwy¬ kle do druku typu „Vigoureux" na welnie cze¬ sankowej, paruje w ciagu 50 minut dwukrotnie plucze i wykancza w znany sposób. Uzyskany w rezultacie druk na welnie posiada bardzo dobra trwalosc, zwlaszcza odpornosc kwasnego przebar¬ wienia, odpornosc na ukrop i gotowanie, oraz od¬ pornosc na krople wody.Przyklad XXIII. Poddaje sie obróbce 100 czesci przedzy welnianej w 4000 czesciach kapie¬ li farbiarskiej zawierajacej 2 czesci kwasu octowe¬ go, 5 czesci siarczanu sodowego i 1 czesc srodka nr 70. Obróbke wstepna prowadzi sie w tempera¬ turze 50°C w ciagu 20 minut, nastepnie do ka¬ pieli dodaje sie 2 czesci barwnika K. Ogrzewa sie kapiel w ciagu 45 minut do wrzenia i barwi go¬ tujac w ciagu 1 godziny, uzyskujac równomierne wybarwienie. Równomierne wybarwienie uzysku¬ je sie równiez stosujac zamiast srodka nr 70, 1,5 czesci srodka nr 71, 72, 73, 75 i 76. Równomierne wybarwienie welny uzyskuje sie równiez, jezeli zamiast barwnika K stosuje sie do barwienia 3 czesci barwnika L lub 5 czesci barwnika M. W przypadku nie zastosowania wymienionych srod¬ ków pomocniczych uzyskuje sie wybarwienia wy¬ raznie nierównomierne.Przyklad XXIV. Barwienie prowadzi sie a- nalogicznie do przykladu XIII zastepujac barwnik K takimi samymi ilosciami barwnika N i bar¬ wiac zamiast przedzy welnianej te same ilosci ma¬ terialu welnianego. W przypadku nieobecnosci srodka pomocniczego wybarwienie jest nierówno¬ mierne i barwnik nie przechodzi calkowicie na wlókno. PL PL

Claims (8)

1. zastrzezenia patentowe 1. Sposób barwienia, napawania i drukowania materialów wlóknistych z naturalnych poliami¬ dów barwnikami reaktywnymi, znamienny tym, ze barwienie, napawanie i drukowanie prowadzi sie w obecnosci oksyalkilowanych amin o wzorze o- gólnym 1, wzglednie produktów reakcji kwasów wielozasadowych z tymi aminami, przy czym we wzorze 1 R oznacza reszte weglowodorowa wyz¬ szego kwasu tluszczowego, A oznacza grupe -CO-, -OCHjCH2-, -COO -CO-NH-(CH2)n,- X oznacza grupe o wzorze ogól¬ nym 5, Y oznacza grupe o wzorze ogólnym 6 lub grupe R — A, Z oznacza grupe o wzorze ogól¬ nym 7 lub grupe R — A, m oznacza liczbe cal- 16 kowita 1 — 6, n oznacza liczbe calkowita 2 — 6, p oznacza liczbe 1 lub 2, r, s i t oznaczaja nie¬ zaleznie od siebie liczby calkowite 1 — 200 zas x, y i z oznaczaja niezaleznie od siebie liczby 2, 5 3 lub 4, przy czym zwiazek o wzorze ogólnym 1 zawiera co najmniej jedna, ale nie wiecej niz 100 grup tlenku etylenu, oraz co najmniej jedna ale nie wiecej niz 200 grup tlenku alkilenu za¬ wierajacego 3 lub 4 atomy wegla. 10

2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze barwienie, drukowanie i napawanie welny barw¬ nikami reaktywnymi prowadzi sie w obecnosci oksyalkilowanych amin o wzorze ogólnym 4a, w którym R' oznacza rodnik weglowodorowy kwa- 15 su tluszczowego o 12—24 atomach wegla, n' oz¬ nacza liczby 2 lub 3, m' oznacza liczby 1 lub 2, X',Y' i Z' oznaczaja grupy tlenków polialkileno- wych, z których czesc rodników alkilenowych za¬ wiera 2 atomy wegla, a pozostala czesc tych rod- 20 ników alkilenowych zawiera 3—4 atomy wegla i w których suma rodników alkilenowych X', Y' i Z' zawierajacych 3—4 atomy wegla wynosi 7—200, zas suma rodników alkilenowych zawierajacych grupy etylenowe wynosi 2—100, a suma wszyst- 25 kich grup alkilenowych zawartych w X', Y' i Z' jest wyzsza od 20.

3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze barwienie lub drukowanie prowadzi sie w obec¬ nosci oksyalkilowanych amin o wzorze ogólnym 30 4, w którym Ri oznacza rodnik weglowodorowy kwasu tluszczowego o 16—22 atomach wegla, Xi oznacza grupe o wzorze ogólnym 5, Yi oznacza grupe o wzorze ogólnym 6, Zi oznacza grupe o wzotze ogólnym 7, a x, y, z, r, s, t dobiera sie 35 tak, aby w czasteczce zwiazku o wzorze ogólnym 4 znajdowalo sie 11—25 grup etenoksylowych i 10— 25 grup 1,2-propenoksylowych.

4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze barwienie lub drukowanie prowadzi sie w obec- 4U nosci oksyalkilowanych amin o wzorze ogólnym 3, w którym R2CO oznacza rodnik kwasu tluszczo- ' wego o 16—22 atomach wegla, rodniki X2, Y2 i Z2 oznaczaja rodniki alkilenoksylowe lub rodniki po- lialkilenoksylowe, które razem zawieraja 1—100 45 grup etenoksylowych i 2—100 grup 1,2-propeno¬ ksylowych, a m2 oznacza liczbe 1 lub 2.

5. Sposób wedlug zastrz. 1 i 4, znamienny tym, ze barwi sie lub drukuje w obecnosci zwiazków czesciowo przeprowadzonych w siarczany. 50

6. Sposób wedlug zastrz. 2 i 3, znamienny tym, ze barwi sie lub drukuje w obecnosci zwiazków czesciowo przeprowadzonych w siarczany.

7. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie barwniki reaktywne, w których gru- 55 parni reaktywnymi sa grupy pirymidyloaminowe zawierajace co najmniej 2 atomy fluoru.

8. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze srodek pomocniczy o wzorze 1 stosuje sie jako je¬ dyny srodek egalizujacy.KI. 8m,l/01 68 925 MKP D06p 1/82 dHt N(CH2)n- X m-l N WZÓR 1 RU)P- N(CH2)- H m-i NH, WZÓR 2 r'4n(ch2), 2'nr X' .Y -N -1 ~Z WZÓR 3 R— N-CH2CH2CH2— N X \ WZÓR 4KI.8m,l/01 68925 MKP D06p 1/82 -y(CHaV m'-1 <; WZOR 4a CXH2X ° WZÓR 5 —CyHjy —O" H WZOR 6 czH2z-°- WZOR?KI. 8m,l/01 68 925 MKP D06p 1/82 OH CH, SO H 3 r 3 S03H S03H CH3 oTon=N\oXQ-N- CH WZÓR 8 NH-CO-CH2Cl NH-TCPY WZÓR 10KI. 8m,l/01 68 925 MKP D06p 1/82 HOjS WZÓD 11 NH-TCPY Cl I C C-Cl O NH, O NH^ O "S03H WZÓD 13KI. 8m,l/01 68 925 MKP D06p 1/82 O NH H2N ~. i NH-CO-CHBr-CH2Br WZÓR 14 HN O ¦S03H N N C I CL WZÓR 15 O OH H03SO-CH2-CH2-0 ^§uA HO3S WZÓR 16 I I Ct F =FCPKI. 8m,l/01 68 925 MKP D06p 1/82 OH FCP-HN—/O /-N=N HOsS O-Cu N=N O SOaH SO,H SO3H WZÓR 17 OH OH NH —FCP NO, N «= N HO,S SO3H WZÓR 18 Cl SO3H CH N. /yHNioIN=N_/_ N-\2/S03H CL OH OH WZÓR 19 Zaklady Typograficzne, zam. 1014/73 — (11S egz. Cena 10 zl PL PL