Pierwszenstwo: Opublikowano: 14.VII.1970 (P 142 038) 31.XII.1973 68040 Ki. 42b,22/D6 MKP G01b3/36 CZYTELNIA UiiCw/ Potento*ago Wspóltwórcy wynalazku! Krzysztof Ciesielski, Wieslaw Helbert, Józef Kiiza Wlasciciel patentu: Zaklady Przemyslowe I-go Maja, Pruszków (Polska) Przyrzad do mierzenia nieprostopadlosci, niewspólosioWosti i wichro- watosci osi otworów w korpusach Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do mierzenia nieprostopadlosci niewspólosiowosci i wichrowatosci osi otworów w korpusach.Znane jest zastosowanie do mierzenia nieprostopadlo¬ sci niewspólosiowosci i wichrowatosci osi otworu trzpie¬ nia, którego os pokrywa sie z osia mierzonego otworu.Pokrycie osi otworu mierzonego z osia trzpienia uzy¬ skuje sie przez zastosowanie tulejek redukcyjnych. In¬ nym znanym przyrzadem do mierzenia nieprostopadlosci jest tak zwana karuzelka. W sklad tego przyrzadu rów¬ niez wchodzi trzpien tulejki redukcyjnej.Wadami wymienionych przyrzadów do mierzenia jest sumowanie sie bledów wykonania srednicy trzpienia, srednicy zewnetrznej i wewnetrznej tulejek redukcyjnych oraz otworów mierzonych. W celu zmniejszenia wplywu bledów wykonania elementów konieczne jest stosowanie metody selekcji przy ich wykonaniu.Zasadnicza wada jest koniecznosc obrabiania tulejek redukcyjnych w zaleznosci od srednic mierzonych otwo¬ rów. Przy dokonaniu pomiaru wichrowatosci otworów zachodzi koniecznosc ukladania w róznych polozeniach mierzonego korpusu. Wprowadza to dadatkowe bledy i utrudnia pomiar.Celem wynalazku jest usuniecie tych wad. Cel ten zo¬ stal osiagniety przez skonstruowanie przyrzadu wedlug wynalazku w postaci tarczy posiadajacej trzy szczeki ba¬ zowe wyznaczajace os otworu bazowego a z nia pola¬ czony jest kolpak, w którym osadzono przesuwnie rure z umieszczonym w niej walkiem. Walek na jednym kon- 10 15 20 25 30 cu ma koncówke pomiarowa a na drugim dzwignie prze¬ kazujaca przesuniecia koncówki pomiarowej na czujnik.Przyrzad do mierzenia nieprostopadlosci niewspólosio¬ wosci i wichrowatosci osi otworów w korpusach umozli¬ wia bazowanie bez luzu i zachowuje wytyczona baze dla dokonania pomiaru. Sa wyeliminowane sumaryczne ble¬ dy wynikajace z zastosowania tulei redukcyjnych i trzpienia. Dokladnosc wykonania przyrzadu praktycznie nie wplywa na dokladnosc pomiaru.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykla¬ dzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 — przed¬ stawia przekrój wzdluz osi przyrzadu i koncówki pomia¬ rowej, fig. 2 — widok na tarcze i szczeki bazujace od strony sprawdzanego przedmiotu, fig. 3 — przekrój przez koncówke pomiarowa i walek przenoszacy jej przemiesz¬ czenie do czujnika, fig. 4 — dzwignie przenoszaca prze¬ mieszczenia koncówki pomiarowej na czujnik, fig. 5 — przedstawia przekrój przez prowadnice szczek bazu¬ jacych.Tarcza 4 spoczywajaca na plaszczyznie bazowej 18 posiada trzy szczeki bazowe 13 rozstawione co 120° w prowadnicach 19 tarczy 4. Szczeki bazowe 13 ustalaja za posrednictwem srub 10 os otworu bazowego 20, wo¬ kól której przyrzad dokonuje obrotu podczas pomiaru.Docisk tarczy 4 do plaszczyzny bazowej 18 zapewniaja elektromagnesy 3. Obrotu przyrzadu dokonuje sie za po¬ moca raczki 5. Z tarcza 4 polaczony jest kolpak 21, w którym przesuwa sie rura 2 nastawiona na zadany wy¬ miar za posrednictwem wpustu 9 i s|ub dociskowych 8. 6804068040 W rurze 2 umieszczony jest walek 6, osadzony w lo¬ zyskach stozkowych regulowanych bezluzowych 7 zabez¬ pieczonych wkretem 17. Walek 6 przekazuje przemiesz¬ czenia koncówki pomiarowej 1 na czujnik 14 za po¬ srednictwem dzwigni 15. Zwielokrotnienie przesuniec koncówki pomiarowej 1 uzyskuje sie przez przelozenie 10 : 1 na dzwigni 15, co jest przyczyna zwielokrotnienia wskazan czujnika 14 ulatwiajac pomiar. Zadaniem sru¬ by 12 i osadzonej na niej sprezynki jest zrównowazenie sily sprezyny czujnika dla zapewnienia prawidlowego docisku koncówki pomiarowej 1 do obwodu otworu po¬ miarowego 22. Zakres wychylen dzwigni 15 ustala sie srubami 16.Unieruchomienie szczek bazowych 13 wzgledem tar¬ czyc odbywa sie za posrednictwem srub 11 pasowanych suwliwie w szczece. Pomiaru dokonuje sie w nastepu¬ jacy sposób: za pomoca lozyska stozkowego 7 wykaso- wuje sie luzy walka 6 i lozysko zabezpiecza sie wkre¬ tem 17. Rure 2 ustawia sie na odleglosc miedzy otwo¬ rem bazowym 20 a otworem pomiarowym 22 i jej polo¬ zenie ustawia sie przez dokrecenie srub 8. W ten sposób przyrzad jest dostosowany do dokonywania pomiaru.Przyrzad wklada sie do otworu bazowego 20 i po¬ miarowego 22, a nastepnie sruba 10 przesuwa sie na szczeke bazowa 13 przeciwlegla do koncówki pomiaro¬ wej 1 w kierunku obwodu tarczy 4 az do zetkniecia sie koncówki pomiarowej 1 z obwodem otworu pomiarowe¬ go 22, co jest sygnalizowane wychyleniem sie strzalki czujnika 14. Sruba 10 pokreca sie do momentu ustalenia strzalki czujnika 14 na zerze, a nastepnie pozostale dwie szczeki bazowe 13 styka sie z obwodem otworu bazo¬ wego 20 bez luzu przez pokrecanie srubami 10.Trzy szczeki bazowe 13 unieruchamia sie przez do¬ krecenie srub 11 i obraca sie przyrzad o kat 90° za po¬ moca raczki 5, a nastepnie wlacza sie elektromagnesy 3 dla zapewnienia docisku tarczy 4 do powierzchni bazo- 5 wej 18, po czym dokonuje sie odczytu na czujniku 14.Przed obrotem przyrzadu o nastepny kat 90° wylacza sie elektromagnesy 3, a po dokonaniu obrotu ponownie wlacza sie elektromagnesy i odczytuje sie kolejne wska¬ zania czujnika. 10 Powyzszy opis dotyczy pomiaru nieprostopadlosci otworu wzgledem plaszczyzny bazowej 18 oraz niewspól- osiowosci wzajemnej otworów.Do okreslenia wichrowatosci osi otworów konieczne jest okreslenie nieprostopadlosci osi tych otworów do 15 wspólnej plaszczyzny bazowej 18. Róznica wskazan jest wichrowatoscia. 20 PL