Celem niniejszego wynalazku jest spo¬ sób wyrobu szyn i innego profilowanego zelaza, wolnych od braków, powstalych przez banki, a takze moznosc otrzymania, zwlaszcza przy szynach, dobrze opieraja¬ cej sie zuzywaniu powierzchni obiegowej.Sposób jest opisany na podstawie ry¬ sunków. Fig. 1 i 2 sa przekrojami form odlewniczych ze znajdujacym sie w nich odlanym blokiem. Fig. 3 jest przekrojem wykutego az do wymaganej grubosci od¬ lanego bloku, który jest w srodku prze¬ dziurawiony, w celu usuniecia baniek i u- czynienia odlanego bloku podatnym do przygotowawczego mlotowania lub wal¬ cowania. Fig. 4 jest przekrojem obrabia¬ nego przedmiotu po przygotowawczem mlotowaniu lub walcowaniu. Fig. 5 przed¬ stawia obrabiany przedmiot po walcowaniu lub stloczeniu, które mu nadaje, w przy¬ blizeniu, poprzeczny przekrój, otrzymy¬ wany przy wstepnem walcowaniu zwyklej walcownicy szyn.Fig. 6 przedstawia w przekroju zupelnie, lub prawie zupelnie walcowany obrabiany przedmiot.Fig. 7 jest perspektywicznym widokiem pierscienia podlug fig. 6, który jest prze¬ ciety i gotowy do wyprostowania.Fig. 8 przedstawia gotowa wyprostowa¬ na szyne.Fig. 9 — inny odlany blok.Fig. 10 jest przekrojem skladajacego sie tylko z jednego gatunku zelaza, lub stale obrabianego przedmiotu, przedziurawio- ' nego w srodku, w celu usuniecia baniek.Fig. 11 przedstawia obrabiany przed¬ miot po obróbce walcownicy do grube¬ go zelaza lub w prasie.Fig. 12 — rozciagniety pierscien gotowy do wyprostowania.Fig. 13 do 19 wykazuja rozmaite profile, które mozna wyrobic ze sztaby, otrzyma¬ nej z pierscienia fig. 12.Przy wyrobie szyn, sztab i zelaza pro¬ filowanego, dotad zwykle bezposrednio zwalcowywano oplawek do pozadanego orofilu, po odcieciu z odlanego bloku po¬ wstalych przy odlewaniu baniek lub wiek¬ szej ich czesci, skutkiem czego odlany blok, a zatem równiez gotowe zelazo pro¬ filowane zostajer znacznie zmniejszone.Jesli banki nie ulegaja zupelnemu usunie* ciu, powstaja czesto, naskutek resztek ba¬ niek w przedmiocie walcowanym, puste gniazda. Przy ponizej opisanym sposobie banki zostaja zupelnie usuniete przez prze¬ bijanie dziur tak, ze materjal w otrzyma¬ nym z odlanego bloku oplawku jest szczel¬ ny.Na fig. 1 i 2 jest przedstawiona forma odlanego bloku i sluzacej do jego wyrobu' odlewniczej formy, lecz odlany blok moze równiez byc wytwarzany w innej formie, np. w przedstawionej na fig. 2, nie odchy¬ lajac sie przytem od istoty wynalazku. . Na fig. 1 i 2 jest przedstawiony odlany blok z zewnetrzna warstwa twardej obfit- szej w wegiel stali i wewnetrzna z miek- szej, ubozszej w wegiel stali, lecz moze byc równiez stosowany odlany blok o na- wskros jednakowej wlasnosci, jak jest przedstawione na fig. 9 stos'ownie do ksztal¬ tu profilu i celu, do jakiego jest przezna¬ czony wyrabiany przedmiot.Na fig. 1 oznacza / dno odlewniczej for¬ my, 2 — majaca byc na niej polozona ply¬ te, 3 jest to zdejmowalna czesc, a 4 — osadzony w dnie formy ogniotrwaly ka¬ mien. W niniejszym wypadku, kiedy odia ny. blok ma byc wytworzony z dwóch róznych gatunków stali, do formy odlewni¬ czej jest wstawiona przegroda 5, której srednica jest mniejsza od srednicy odlew¬ niczej formy tak, ze pomiedzy niemi po¬ zostaje wolny odstepPrzegroda w niniej¬ szym wypadku zostaje- centrowana przez przykladki 6 i przytrzymywana przez sto¬ sowne urzadzenia 7 do przymocowania.Otwory 8 w górnej czesci przegrody ze¬ zwalaja na uniesienie jej przy pomocy zó- rawia. Miekka stal, o mniejszej zawarto¬ sci wegla, jest wlana do srodka odlewni¬ czej formy przy a, a twardsza, o wiekszej zawartosci wegla, do przestrzeni pomie¬ dzy sciana odlewniczej formy i przegroda 5. Przegroda ta zostaje potem uniesiona, w celu umozliwienia polaczenia obu warstw metalu, jak jest pokazane na fig. 2. Tak otrzymany odlany blok ulega wykuciu w oplawek, jak jest pokazane na fig. 3 i przez jego srodek zostaje przebity otwór c, o do¬ statecznie duzej srednicy. To przebicie u- suwa w zupelnosci banki. Cialo a1 oplaw- ka sklada sie ze stali o malej zawartosci wegla, a krawedziowa warstwa b — ze stali o duzej zawartosci wegla. Nastepnie srednica oplawka ulega rozszerzeniu przez mlotowanie, stlaczanie lub wstepne wal¬ cowanie (fig. 4), przyczem przez dalsza obróbke pierscieniowi moze byc nadany poprzeczny przekrój, odpowiadajacy mniej wiecej jednemu z przekrojów, wy¬ dawanych przez uzywane walcownice.Przez dalsza obróbke, pomiedzy walcami lub w prasie, pierscieniowy przekrój po¬ przeczny zostaje sprowadzony do profilu (fig. 5), rozszerzony przy zmniejszeniu i wyrobieniu poprzecznego przekroju (fig. 6 i 7) i wreszcie rozciety przy x (fig. 7), poczern obrabiany przedmiot zo¬ staje wyprostowany i w taki sposób o- trzymuje sie prosta szyne, lub sztabe da¬ nej dlugosci, jak jest pokazane na fig. ,8.Pomiedzy oddzielnemi przebiegami spo¬ sobu obrabianemu przedmiotowi moga byc nadawane dowolne temperatury.Z fig. 3 do 7 jest widoczne, ze twarda war¬ stwa stali tworzy obiegowa powierzchnie lub górna czesc b2 glowicy szyny, podczas kiedy dolna czesc glowicy, srednik i stopa — 2 —a* skladaja sie z miekkiej stali (fig. 5 i 6).W formie wykonania sposobu, przed¬ stawionej na fig. 3 i 7, obrabianemu przed¬ miotowi, zostaje nadany pozadany profil, podczas tego kiedy on tworzy pierscien.Na fig. 10 do 12 jest przedstawiony pierscieniowaty obrabiany przedmiot a3f który zostal wytworzony z lanego bloku (fig. 9); nie otrzymawszy przytern spe¬ cjalnego profilu i któremu moze byc w zwyklej walcownicy nadany pozadany profil. Obrabiany przedmiot sklada sie przytem tylko z jednego gatunku metalu.W kazdym wypadku banki zostaja usu¬ niete przez przebicie pierwszego obrabia¬ nego przedmiotu, jak wykazuja fig. 3 i 10.Fig. 13 przedstawia poprzeczny przekrój kwadratowego zelaza, otrzymanego z o- brabianego przedmiotu podlug fig. 12.Fig. 14 przedstawia poprzeczny przekrój okraglego zelaza, które moze byc otrzy¬ mywane z obrabianego przedmiotu przez walcowanie. Fig. 15 do 17 przedstawiaja rózne profile, które moga byc otrzymywa¬ ne z przedwstepnie uformowanego przed¬ miotu przez dalsze operacje w walcowni¬ cy, lub tez profile moga byc otrzymywane z przedmiotu fig. 12.Na fig. 18 jest przedstawiona szyna, która moze byc otrzymywana z przed¬ wstepnie uformowanej sztuki podlug spo¬ sobu, przedstawionego na fig. 3 do 18 lub tez podlug sposobu jak na fig. .10 do 12.Stlaczanie metalu glowicy jest wskazane na fig. 18. Powstaje ono przy wyprosto^ wywaniu pierscienia po przecieciu, ponie¬ waz glowica celowo znajduje sie przy ze¬ wnetrznej czesci pierscienia. Przy powy¬ zej opisanym sposobie nie powstaja inne straty, oprócz spowodowanych pierw- szem przebijaniem lub przetlaczaniem, usuwajacem banki. Gotowy wywalcowany przedmiot zawiera przeto 90^ odlanego bloku, podczas kiedy przy zwyklym spo¬ sobie walcowania gotowy wywalcowany przedmiot zawiera tylko 65 — 70% odla¬ nego bloku.Dalsza zaleta jest to, ze lany blok zo¬ staje odlewany odpowiednio do pozadane¬ go przekroju poprzecznego.Przy wytwarzaniu szyn twarda stal w glowicy moze siegnac dowolnej glebo¬ kosci i moze byc dowolnej twardosci. Je¬ zeli w gotowej szynie ukazuja sie slady baniek, to wystepuja one jedynie w stopie, co dla zuzywalnosci szyny jest bez znacze¬ nia. Równiez nieznacznie cierpi na tern wy¬ trzymalosc szyny.Przy wyprostowywaniu pierscienia me¬ tal zewnetrznej czesci ulega stlaczaniu i zgeszczaniu. To ma szczególna wartosc dla szyn kolejowych, poniewaz wskutek tego glowica jest uczyniona bardzo od¬ porna przeciwko zuzywaniu.Rozdzial materjalu i obróbka pierscie- niowatej sztuki moga byc obrane tak, zeby wykazywala ona z zewnetrznej strony o tyle wiecej materjalu, aby po rozcieciu pierscienia ten nadmiar materjalu star¬ czyl na pokrycie zapotrzebowania wiek¬ szej ilosci materjalu, przy wewnetrznej stronie pierscienia. Na skutek tego zostaje znacznie zmniejszona ilosc odpadków. PL