Pierwszenstwo: Opublikowano: 19.111.1968 (P 125 907) 22.111.1967 Holandia 15.HI.1972 64540 KI. 21 n7, 9/28 MKP H 04 n, 9/28 ailLICTi.KA Wlasciciel patentu: N. V. Philips' Gloeilampenfabrieken, Eindhoven (Holandia) Urzadzenie do odtwarzania obrazu telewizji kolorowej Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do od¬ twarzania obrazu telewizji kolorowej, skladajace sie z lampy elektronopromieniowej, majacej ekran odtwarzajacy do bezposredniej obserwacji oraz z dwóch zespolów cewek odchylajacych. W sklad przynajmniej jednego zespolu wchodza dwie sy¬ metryczne polówki cewki umieszczone kazda z in¬ nej strony szyjki lampy elektronopromieniowej.Prady plynace w tych zespolach cewek odchylaja w dwu wzajemnie prostopadlych kierunkach przy¬ najmniej jedna wiazke elektronów, wytwarzana w lampie elektronopromieniowej.' Budowa lampy elektronopromieniowej stosowa¬ nej w tego rodzaju urzadzeniu moze byc bardzo rózna. Moze to byc wiec lampa indeksowa, kine¬ skop z przeslona cieniowa lub chromatron. Róz¬ nice tych typów leza glównie w konstrukcji ekranu i jego okolic oraz w ilosci zastosowanych wiazek elektronowych.Na ekran lampy elektronopromieniowej do tele¬ wizji kolorowej nalozone sa luminofory, swiecace róznymi kolorami pod wplywem bombardowania padajacych na nie wiazek elektronów. Luminofory te nalozone sa w formie pasków w lampie indek¬ sowej i w chromatronie, a w formie kropek w kineskopie z przeslona cieniowa. We wspólczesnej lampie indeksowej stosuje sie jedna wiazke elek¬ tronów, w kineskopie z przeslona cieniowa stosuje sie trzy wiazki, w chromatronach stosuje sie jedna lub trzy wiazki.Aby otrzymac dobra jaskrawosc i czystosc kolo¬ rów obrazu wytwarzanego na skladajacym sie z pasków lub /kropek luminoforze ekranu, wymagane jest, aby plamka utworzona przez wiazke elektro- 5 nów pokrywala pasek lub kropke w stopniu op¬ tymalnym nie przekraczajac ich granic. W lam¬ pach indeksowych stosuje sie plamke o ksztalcie eliptycznym o duzej osi zgodnej z kierunkiem pa¬ ska; w kineskopach z przeslona cieniowa posiadaja- 10 cych luminofor nalozony w postaci kropek stosuje sie plamke ksztaltu okraglego.W lampie indeksowej os podluzna eliptycznej plamki obraca sie w plaszczyznie ekranu zaleznie od odchylenia wiazki elektronów przez dwa ze- 15 spoly cewek odchylajacych, konstrukcje zespolów cewek odchylajacych dobiera sie tak, aby spro¬ wadzic do minimum poprzeczna os elipsy. Plamka przy rogach ekranu wychodzi czesciowo poza pa¬ sek, na który ma padac, a nawet moze pokryc 20 sasiedni pasek innego luminoforu, obniza to wi¬ docznie jakosc obrazu kolorowego.W kineskopie z przeslona cieniowa oraz w chro¬ matronie trójwyrzutniowym wiazki elektronów sa ustawione na rogach trójkata równobocznego. Z lampa wspólpracuje skomplikowany dynamiczny elektromagnetyczny zespól konwergencji do korek¬ cji zbieznosci promieni. Kazda z trzech wiazek elektronów oraz kazdy z dwóch kierunków wyma- 30 ga okreslonego pilowego i parabolicznego przebie- 64 5403 gu pradu, co powoduje koniecznosc stosowania dwunastu organów regulujacych.Istnieje daznosc do zmniejszenia tej ilosci przez zastosowanie anastygmatycznych zespolów cewek odchylajacych, co umozliwia stosowanie równych pradów konwergencji. Ten sposób daje zadowala¬ jaca zbieznosc w osiach odchylania lecz w rogach ekranu wystepuja bledy odwzorowania kolorów bedace wynikiem niedostatecznej zbieznosci trzech wiazek elektronów. To stosunkowo proste rozwia¬ zanie zagadnienia konwergencji dynamicznej by¬ wa szczególnie stosowane do lampy z przeslona cieniowa o kacie odchylania 110° lecz daje bardzo duze bledy odwzorowania barw w rogach obra¬ zu. Rozwiazanie takie w zadnym wypadku nie na¬ daje sie wiec do powszechnie obecnie stosowanych ukladów odtwarzania obrazu. Podobne bledy od¬ wzorowania obrazu powstaja w kineskopach z przeslona cieniowa, i chromatronach z trzema wy¬ rzutniami, umieszczonymi w plaszczyznie prosto¬ padlej do ekranu, posiadajacych astygmatyczne zespoly cewek niewymagajacych stosowania zespo¬ lów konwergencji dynamicznej.Urzadzenie wedlug wynalazku ma na celu usu¬ niecie wyzej opisanych bledów odwzorowan.Wynalazek oparty jest na fakcie, ze bledy te wystepujace w róznych typach lamp elektrono¬ promieniowych maja wspólne zródlo; zródlem tym jest astygmatyzm anizotropowy, który wedlug wynalazku dla róznych typów lamp elektronopro¬ mieniowych koryguje sie w prosty sposób.Wedlug wynalazku zastosowane sa proste ele¬ menty wchodzace w sklad urzadzenia do odtwa¬ rzania obrazu telewizji kolorowej, w którym stoso¬ wane sa lampy elektronopromieniowe, zarówno lampy indeksowe jak i chromatronu lub kinesko¬ pu z przeslona cieniowa, umozliwiajace uzyskanie zadowalajacego ksztaltu plamki pochodzacej z wy¬ rzutni pojedynczej lub z trzech wyrzutni. Ksztalt taki otrzymuje sie na calej powierzchni ekranu bez potrzeby stosowania, w przypadku umieszczo¬ nych na wierzcholkach trójkata równobocznego trzech wyrzutni, skomplikowanego ukladu konwer¬ gencji.Urzadzenie odtwarzajace do telewizji kolorowej wedlug wynalazku posiada lampe elektropromie- niowa majaca ekran odtwarzajacy oraz dwa ze¬ spoly cewek odchylajacych, z których co najmniej pierwszy posiada dwie umieszczone po kazdej stro¬ nie szyjki lampy, symetryczne polówki a oba ze¬ spoly cewTek odchylajacych sprzezone sa z pierw¬ szym i drugim generatorem pradów odchylajacych a zespoly cewek umieszczone sa w taki sposób, ze odchylaja w kierunku prostopadlym wiazki elek¬ tronów. Urzadzenie wedlug wynalazku znamienne jest tym, ze wyposazone jest w element korekcyj¬ ny, eliminujacy bledy obrazu na ekranie powsta¬ jace na skutek anizotropowego anastygmatyzmu zespolu cewek odchylajacych. Wejscia elementu korekcyjnego sa sprzezone z pierwszym i drugim generatorem pradów odchylajacych a wyjscia tego elementu sa polaczone z dwoma polówkami cewek pierwszego i drugiego zespolu odchylajacego do¬ starczajac przeciwnie skierowanych pradów korek¬ cyjnych, zaleznych od iloczynu wartosci chwilo- L540 4 wych pradów dostarczanych przez generatory pra¬ du odchylajacego.W pierwszym zespole cewek odchylajacych ply¬ nie prad odchylajacy wielkiej czestotliwosci, ja- 5 kim jest prad odchylania poziomego a polówki cewki jednymi koncami polaczone sa razem z dru¬ gimi koncami z indukcyjnym elementem korek¬ cyjnym. W drugim zespole plynie wtedy prad ma¬ lej czestotliwosci, to znaczy prad odchylenia pio- 10 nowego. W innej wersji wynalazku, w pierwszym zespole cewek odchylajacych plynie prad malej czestotliwosci odchylajacy wiazki w kierunku pio¬ nowym a polówki cewki jednymi koncami polaczo¬ ne sa razem, a drugimi koncami z elementem ko- 15 rekcyjnym o opornosci rzeczywistej.Urzadzenie do odtwarzania obrazu telewizji ko¬ lorowej wedlug wynalazku zawiera lampe elek¬ tronopromieniowa, zwlaszcza kineskop z przeslona cieniowa lub chromatron, wyposazony w trzy usta- 20 wione na wierzcholkach trójkata równobocznego wyrzutnie oraz dwa anastygmatyczne zespoly ce¬ wek odchylajacych. Dla wszystkich trzech wiazek elektronowych zastosowana jest jednoczesnie kon¬ wergencja promieniowa dzieki oddzialywaniu ze- 25 spolu konwergencji dynamicznej. W innej wersji urzadzenia mozna zastosowac lampe elektronopro¬ mieniowa zwlaszcza kineskop z przeslona cieniowa lub chromatron, wyposazony w trzy wyrzutnie elekronów ustawione w jednej plaszczyznie prosto- 30 padlej do ekranu oraz dwa anastygmatyczne ze¬ spoly cewek odchylajacych. W jeszcze innej wersji urzadzenia zastosowac mozna lampe indeksowa oraz dwa anastygmatyczne zespoly cewek odchyla¬ jacych. 35 Przedmiot wynalazku przedstawiony jest na ry¬ sunkach, na których fig. 1 przedstawia zasade bu¬ dowy urzadzenia do odtwarzania obrazu wedlug wynalazku, fig. 2 bledy odwzorowania wystepujace na ekranach lamp elektronopromieniowych, bledy, 40 które nalezy usunac, fig. 3 sposób usuniecia ble¬ dów, fig. 4 wyjasnia istote bledów szczatkowych z fig. 2b, fig. 5 schemat czesci urzadzenia, fig. 6 przedstawia schemat szczególu z fig. 5, fig. 7 schemat odmiany budowy czesci urzadzenia, fig. 8 45 dalsza odmiane urzadzenia wedlug wynalazku, a fig. 9 przedstawia konstrukcje ostateczna.Lampa elektronopromieniowa 1 wyposazona w wyrzutnie elekronowa 2, wytwarza wiazke elek¬ tronów 3. Wiazka ta uderza ekran 4 w punkcie 5.Nie okreslono zastosowanej lampy elektronopromie- 50 niowej, moze to byc bowiem zarówno lampa in¬ deksowa, kineskop z przeslona cieniowa lub chro¬ matron. Z tego wzgledu nie pokazano róznic bu¬ dowy lampy w poblizu ekranu 4, na którym w formie pasków lub kropek nalozone sa luminofory.Element 6 sluzy do przyspieszenia, ogniskowania lub konwergencji jednej lub wiecej wiazek elek¬ tronowych 3, zaleznie od typu stosowanej lampy elektronopromieniowej 1. Nie pokazano na rysunku 60 ponadto elementów wymaganych dla dzialania lampy elektronopromieniowej 1, ale nie posiadaja¬ cych znaczenia dla istoty wynalazku.Pierwszy zespól 7 i drugi zespól 8 cewek odchy¬ lajacych odchylaja wiazke elektronów 3 w dwóch 65 wzajemnie prostopadlych kierunkach. Kazdy ze-64 5 spól cewek sklada sie z dwóch polówek, pierwszy zespól — z polówek 7' i 7", a drugi zespól z po¬ lówek 8' i 8". Generatory pradów odchylania, wy¬ posazone w znany sposób w transformatory wyjscio¬ we, dostarczaja pradów odchylajacych do zespolów cewek. Prady te maja amplitudy i czestotliwosci takie, ze punkt 5 padania wiazki elektronów 3 na ekran, to jest plamka rysuje na ekranie 4 pro¬ stokat. Poniewaz pierwszy zespól cewek odchylaja¬ cych 7 odchyla wiazki w kierunku poziomym, ze¬ spól ten bedzie dalej nazywany zespolem cewek odchylania poziomego. Analogicznie, drugi zespól 8 bedzie dalej nazywany zespolem cewek odchyla¬ nia pionowego.Zasada wynalazku jest sluszna równiez i w przy¬ padku wzajemnej zmiany funkcji, pelnionej przez te zespoly. Jaskrawosc swiecenia luminoforu na ekranie 4 w punkcie padania na niego wiazki elek¬ tronów 3 zmienia sie w znany, niepokazany na rysunku sposób, zaleznie od przychodzacego sygna¬ lu wielkosci pradów wytwarzanych przez wyrzut¬ nie 2 wiazek elektronów.Zgodnie z glówna zasada wynalazku wyzej opisa¬ ne, znane urzadzenie do wytwarzania obrazu wy¬ posazone jest w element korekcyjny 11. Element 11 powoduje przeplyw przez polówki cewek 7' i 7" nierównych pradów odchylajacych zaleznych od informacji otrzymanej z elementu 12, uwzglednia¬ jacej wartosc chwilowa i kierunek pradu odchy¬ lajacego, plynacego przez zespól cewek odchylaja¬ cych 8. Nierównosc pradów w polówkach T i 7" cewki 7 powinna odpowiadac pradowi korekcyj¬ nemu, zaleznemu od iloczynu chwilowych wartosci pradu w cewkach odchylania pionowego 8 i pradu w cewkach odchylania poziomego 7. Normalnie równe prady plynace przez polówki 7' i 7" odpo¬ wiadaja dwóm biegunom magnetycznym rózno- imiennym o jednakowym natezeniu pola. Prad korekcyjny zwieksza jeden z tych pradów a zmniej¬ sza drugi tak, ze jeden biegun magnetyczny dziala silnie a drugi slabiej. Mozna to przedstawic na przyklad, jako powstanie silniejszego bieguna N + n oraz slabszego bieguna S + n, lub odwrotnie — slabszego bieguna N + s i silniejszego bieguna S + s. W wyniku zmiennosci pradu korekcyjnego otrzymuje sie auasiczwórnik magnetyczny n, n i s, s o zmiennym natezeniu pola.Wynalazek niniejszy zapobiega bledom, pokaza¬ nym na fig. 2. Na fig. 2a pokazano ekran 4 lampy elektronopromieniowej 1 typu ze znakowym zo¬ brazowaniem a na fig. 2b — ekran kineskopu z przeslona cieniowa. W chromatronie trójwyrzutnio- wym wystepuja bledy podobne do pokazanych na fig. 2b. Dwie osie odchylania 21 i 22 dziela ekran 4 na cztery cwiartki I do IV. Osie odchylania 22 i 21 otrzymuje sie, zasilajac pradem albo cewki od¬ chylania poziomego 7, albo cewki odchylania pio¬ nowego 8. Linie wykreslane przez wiazke elektro¬ nów odchylana przez zespól cewek odchylania po¬ ziomego 7 przebiegaja równolegle do osi odchyla¬ nia 22. Jak widac z fig. 2a i 2b, nie zastosowano korekcji znieksztalcen poduszkowych ramki.Ekran 4 jak na fig. 2a moze byc zastosowany miedzy innymi równiez w lampie elektronopro¬ mieniowej 1, której wyrzutnia elektronowa 2 wy- 540 6 posazona jest w otwór wylotowy o ksztalcie elip¬ tycznym, a budowa zespolów cewek odchylajacych 7 i 8 umozliwia uzyskanie plamki 5 równiez ó ksztalcie eliptycznym. Na ekranie 4 ulozone sa 5 równolegle do pionowej osi odchylania 21 paski luminoforów; podluzna os plamki 5 powinna lezec wzdluz tych pasków. Uzyskac to mozna, na czesci ekranu 4, stosujac wolne od znieksztalcen przecin¬ kowych astygmatyczne zespoly cewek odchylajacych 10 7 i 8. W razie wystepowania astygmatyzmu wiazka elektronów 3 odchylana przez zespoly cewek 7 lub 8 posiada dwie linie ogniskowania: poludnikowa i równoleznikowa, zamiast jednego punktu ognisko¬ wania. 15 Wprowadzajac na ekran 4 poludnikowa linie ogniskowania pochodzaca od zespolu cewek od¬ chylania poziomego 7 oraz równoleznikowa linie ogniskowania pochodzaca od zespolu cewek od¬ chylania pionowego 8, zapewnia sie pokrywanie w 20 kierunku pionowym równoleznikowej osi plamki 5 z liniami odchylania 21 i 22, jak pokazuja to plamki 5' i 5" na fig. 2a. W przypadku jednak, gdy wiazka elektronów 3 odchylana jest jednoczes¬ nie w kierunku pionowym i poziomym, nastepuje 25 obrót dluzszej osi plamki 5 jak plamka 5'" w I cwiartce. Obrót ten, zaleznie od polozenia plamki w cwiartce, powoduje zmiany polozenia osi plamki jak to pokazano we wszystkich czterech cwiartkach powierzchni ekranu. 30 Ekran 4 stanowiacy jak na fig. 2b czesc kine¬ skopu 1 z przeslona cieniowa zawiera jedna lub trzy wyrzutnie elektronowe 2, dajace trzy stru¬ mienia elektronów 3 ustawione w wierzcholkach trójkata równobocznego. Kazda z trzech wiazek 35 reprezentuje jedna z trzech barw podstawowych: czerwona, zielona i niebieska, a pochodzace od nich plamki na ekranie 4 oznaczone sa jako 5R 5G i 5B. Dla otrzymania obrazu o czystych kolo¬ rach trzy wiazki elektronów 3 musza uderzac ra- 40 zem w okreslone miejsce niepokazanej na rysunku przeslony cieniowej. Zadowalajaca zbieznosc barw na ekranie 4 wystapi jako wzajemne nalozenie na siebie plamek 5R, 5G i 5B. Stwierdzono, ze wyma¬ ganie koincydencji barw na osiach odchylania 21 45 i 22 spelnione jest przez zastosowanie astygmatycz- nych zespolów cewek odchylajacych 7 i 8 oraz jed¬ nego zespolu dynamicznej konwergencji promie¬ niowej.W znanych dotychczas urzadzeniach wymagany 50 byl potrójny zespól konwergencji dynamicznej. Ze¬ spól konwergencji dynamicznej przedstawiony jest na fig. 1 jako element elektrostatyczny 6. Na sku¬ tek zblizonej konwergencji wszystkich wiazek elek¬ tronowych 3, na ekranie pokazuja sie bledy w od- 55 wzorowaniu barw. Bledy te, coraz wieksze w miare zblizania sie do rogów ekranu 4, spowodowane sa przez fakt, ze plamki 5R, 5G i 5B trzech wiazek elektronowych przy rogach nie sa podawane na jedno* miejsce przeslony cieniowej. Na fig. 2b w 60 cwiartkach I do IV ekranu 4 widoczne sa bledy szczatkowe pokazane w porównaniu z rastrem nie zawierajacym tych bledów.Prosty sposób usuniecia wyzej omówionych ble¬ dów opisany jest w nawiazaniu do fig. 3 i 4. 65 Cztery magnesy pokazane czesciowo, posiadaja dwa7 bieguny N 31 i 32 oraz dwa bieguny S 33 i 34; bieguny jednoimienne znajduja sie naprzeciw sie¬ bie tworzac pary biegunów. Pierwsza para biegu¬ nów ustawiona jest prostopadle do drugiej pary, tworzac czwórnik magnetyczny. Pole tego czwórni- ka obejmuje okrag, wewnatrz którego znajduja sie, wychodzace z plaszczyzny rysunku, wiazki elek¬ tronów 36, 37 i 38. Linie pola bieguna N 31, stano¬ wiace skladowa pola czwórnika biegna w kierunku od bieguna 31. Z reguly prawej reki wynika, ze wiazka elektronów 38 po wejsciu w obszar pola magnetycznego czwórnika skreci w kierunku strzal¬ ki 39.Po wyjsciu wiazki z obszaru kola pola czwórnika okazuje sie, ze punkt 38 w kole 35 przesunal sie w kierunku wskazanym przez strzalke 39 tak, ze wiazka ta opuszcza pole czwórnika w punkcie 38'.Analogiczne przesuniecia wystepuja w pozostalych wiazkach 36 i 37, opuszczajacych pole w punktach 36' i 37'. Wyjscie wiazek z pola czwórnika zmienia kolo 35 w elipse 40. Jasne jest, ze ksztalt tej elip¬ sy, to znaczy przesuniecie róznych punktów leza¬ cych uprzednio w kole 35, zalezy od natezenia pola czwórnika. Taki wynik uzyskuje sie pomijajac dzialanie biegunów S 33 i 34 tak, ze oba bieguny N 31 i 32 same wytwarzaja pole dzialajace jako auasiczwórnik, odwrotnie — usunac mozna biegu¬ ny N pozostawiajac bieguny S.Z powyzszego wynika, ze utworzone przez wiaz¬ ki elektronów kolo 35 po przejsciu przez pole auasi-czwórnika zmienia sie w nachylona elipse 40.Analogicznie, utworzona z wiazek elektronowych wypadkowa wiazka w kole 35 zmienia przekrój z kolowego na eliptyczny po przejsciu przez pole czwórnika lub quasiczwórnika. Wiazka elektrono- wa o przekroju eliptycznym ulega odchyleniu po przejsciu przez pole czwórnika.Z porównania fig. 3, 2a i 1 wynika, ze odchyla¬ na przez zespoly cewek 7 i 8 wiazka elektronowa 3 daje plamke 5'" o przekroju eliptycznym, pa¬ dajac na ekran 4 w I jego cwiartce. Plamka ta obrócona jest w prawo w wyniku anizotropowego astygmatyzmu zespolów cewek odchylajacych 7 i 8. Na skutek wzrostu pola auasi-czwórnika magne¬ tycznego w kierunku rogów ekranu 4, przy zbliza¬ niu sie plamki do rogu ekranu anastygmatyzm cewek 7 i 8 objawia sie coraz silniej. Wedlug wy¬ nalazku, na pole magnetyczne odchylajace wiazke w kierunku poziomym naklada sie pole guasi- czwórnika, skierowane w przeciwnym kierunku.Gdy plamka znajduje sie w I cwiartce, dodatkowe pole odpowiada dwóm elektromagnetycznym biegu¬ nom znaku N. Pole to wytwarzane jest przez ze¬ spól cewek odchylajacych 7, poniewaz plynacy przez polówke 7" cewki prad jest wiekszy od pra¬ du plynacego przez polówke 7', dla punktu 5'" od¬ powiada to biegunowi pólnocnemu N + n i polud¬ niowemu S + n.Wiazka elektronów 3 o przekroju eliptycznym zostaje wiec pochylona w lewo, plamka znajdujaca sie w cwiartkach I i II ulega pochyleniu w lewa w wyniku oddzialywania dwóch biegunów N. Plam¬ ka znajdujac sie w cwiartkach II i IV w wyniku oddzialywania dwóch biegunów, pochylana jest w 540 8 prawo. Kierunek pochylenia zalezy od chwilowych wartosci pradów w cewkach odchylajacych 7 i 8.Wprowadzone, przez anizotropowy anastygma¬ tyzm zespolów cewek odchylajacych, nachylenie 5 plamki ulega kompensacji.Zastosowane anastygmatyczne zespoly cewek od¬ chylajacych 7 i 8 oraz jeden zespól dynamicznej konwergencji promieniowej 6, zapewniaja taka sa¬ ma konwergencje dla wszystkich trzech wiazek io elektronowych 3.Nawiazujac do fig. 4b, przedstawiajacej bledy, jezeli wplyw anizotropowego anastygmatyzmu nie wystepuje, a konwergencja promieniowa jest zbyt mala, to zespoly cewek odchylajacych 7 i 8 odchy- 15 laja trzy wiazki elektronowe 3 tak, ze padaja one na ekran 4 w punktach 41, 42 i 43. Poniewaz te trzy wiazki elektronowe 3 wytwarzane sa przez jedna wyrzutnie elektronowa 2 wyposazona w trzy otwory wylotowe umieszczone na wierzcholkach 20 trójkata równobocznego, odpowiadajace wiazkom elektronowym 3 czerwonej, zielonej i niebieskiej plamki 41, 42 i 43 umieszczone sa równiez na wierzcholkach trójkata równobocznego. Przy wlas¬ ciwej konwergencji promieniowej wszystkie trzy 25 wiazki elektronowe 3 przechodza przez jeden otwór 44 w przeslonie cieniowej. Punkt 44 odpo¬ wiada wskaznikom na osiach odchylania 21 i 22 z fig. 2b. 3o Jezeli wplyw anizotropowego astygmatyzmu obja¬ wia sie wyraznie a konwergencja jest za mala, punkty 41, 42 i 43 na ekranie 4 przesuwaja sie w kierunku punktów 41', 42' i 43', co nalezy po¬ równac z obrotem punktu 5'", pokazanym na fig. 35 2a w cwiartce I. W przypadku równosci konwer¬ gencji promieniowych trzech wiazek elektronowych 3, ustawionych dla wartosci optymalnych na osiach 21 i 22, punkty 41', 42' i 43' przesuwaja sie odpo¬ wiednio w kierunku punktów 5R, 5^ i 5B. co jest 40 przyczyna powstawania bledów szczatkowych w cwiartkach I i III ekranu 4, pokazanego na fig. 2b.Powstanie bledów szczatkowych w cwiartkach II i IV pokazane jest na fig. 4a.Jezeli stosuje sie trzy wiazki elektronowe 3, 45 ustawione na plaszczyznie prostopadlej do ekranu 4, przyczyna powstawania bledów szczatkowych jest równiez astygmatyzm anizotropowy. Takze i wtedy zastosowanie auasi-czwórnikowego pola ma¬ gnetycznego likwiduje ujemny wplyw anizotropo- 50 wego astygmatyzmu cewek.Jedno z rozwiazan urzadzenia do odtwarzania obrazu wedlug wynalazku, przedstawione na fig. 5, posiada generator pradu odchylajacego 10, któ¬ ry zasila zespól cewek odchylajacych pionowych 55 8 przez element 12 pradem Iv o przebiegu zblizo¬ nym do pilozebnego. Element 12, wykonany jako bocznik powielacza 51 elementu korekcyjnego 11 dostarcza don informacji o chwilowej wartosci i kierunku pradu Iv. Powielacz 51 otrzymuje rów- 6o niez, przez element 52, informacje o wartosci chwi¬ lowej i kierunku pradu 2Ih, dostarczonego przez generator pradu odchylania poziomego do zespolu poziomych cewek odchylajacych 7. Powielacz 51 dostarcza pradu ic, proporcjonalnego do iloczynu 65 pradów odchylania Iv i Ih- Zaleznie od kierunków64 540 9 10 pradów odchylania Iv i Ih, kierunek pradu ic zmienia sie od dodatniego do ujemnego lub od¬ wrotnie w momencie przejscia plamki z jednej cwiartki do drugiej. Jak juz stwierdzono wyzej, jest to niezbedne poniewaz auasi-czwórnikowe po¬ le korekcyjne dla cwiartki III i I musi miec znak inny niz pole dla cwiartek II i IV.Prad korekcyjny ic dostarczany jest do pier¬ wotnego uzwojenia 53 transformatora 54, którego uzwojenie wtórne sklada sie z dwóch czesci 55, 56. Koniec czesci uzwojenia 55 polaczony jest kon¬ cem polówki cewki 7' a koniec czesci 56 — z koncem cewki 7". Prad korekcyjny ic indukuje w czesciach uzwojenia wtórnego 55 i 56 prad korek¬ cyjny i'c, wytwarzajacy w polówce 7' sumatryczny prad odchylajacy Ih—i'c a w polówce cewki 7" — sumatryczny prad odchylajacy Ih — i'c- W ten spo¬ sób zespól cewek odchylajacych 7 wytwarza nor¬ malne pole magnetyczne odchylajace w wyniku przeplywu przezen pradu Ih oraz auasi-czwórni¬ kowe pole magnetyczne w wyniku przeplywu pra¬ du ic. Natezenie auasi-czwórnikowego pola magne¬ tycznego zalezy od iloczynu pradów odchylajacych iv oraz Ih.Uklad wedlug wynalazku jest prosty. Gdy cewki 7' i 7" nawiniete sa w kierunku zgodnym z ru¬ chem wskazówki zegara a wiazka kresli linie w cwiartce I ekranu 4 z fig. 2, cewki 7' i 7" wy¬ twarzaja, patrzac od strony kineskopu 1, odpo¬ wiednie bieguny poludniowy i pólnocny pola ma¬ gnetycznego. Kierunek przeplywajacego przez cewki 7' i 7" pradu jest taki sam, jak kierunek przeplywu pradu Ih na fig. 5. W cwiartce I wy¬ magany jest obrót plamki 5'" w lewo, odpowiada to polu czwórnika magnetycznego skladajacego sie z dwóch biegunów N, wytwarzanego przez cewki 7' i 7". Uzyskuje sie to, oslabiajac biegun S, cewki 7' (Ih — i'c) a powiekszajac pole bieguna N cewki 7" (Ih—i'c). W II cwiartce kierunek pradu Ih ule¬ ga odwróceniu tak, ze mozna go oznaczyc przez -Ih- Poniewaz kierunek pradu Iv w cwiartkach I i II jest jednakowy, kierunek pradu i'c jest tu przeciw¬ ny tak, ze mozna go oznaczyc przez i'c. Tak wiec w cewce 7' plynie prad Ih+i'c a, w cewce 7" prad Ih—i'c- W wyniku tego pole N cewki 7' ulega osla¬ bieniu a pole S cewki 7" wzmocnieniu. Jest to równowazne auasi-czwórnikowemu polu, wytwo¬ rzonemu przez dwa bieguny S. Wynikiem tego jest pochylanie plamki w prawo w cwiartce II.To samo dotyczy cwiartek III i IV.Powielacz 51 wykonuje sie w znany sposób w oparciu o lampy lub tranzystory. Na fig. 6 poka¬ zano jedno z wykonan powielacza 51, w którym w prosty sposób wykorzystano efekt Haira. Moz¬ liwe jest bezposrednie wykorzystanie pola magne¬ tycznego o strumieniu magnetycznym cpv propor¬ cjonalnym do Iv, umieszczajac hallotron 61 w wa¬ skiej szczelinie powietrznej transformatora wyj¬ sciowego generatora 10 pradu odchylania pionowe¬ go Iv. Jezeli przez hallotron 61 przepusci sie pro¬ porcjonalny do pradu odchylania poziomego prad alh, gdzie a jest wspólczynnikiem proporcjonal¬ nosci, na zaciskach 62 i 63 ukazuje sie napiecie E, proporcjonalne do iloczynu pradów Iv i Ih- Napie¬ lo 15 20 25 30 35 40 45 50 55 65 cie E podaje sie nastepnie na wzmacniacz 64, do¬ starczajacy pradu korekcyjnego ic. Oczywiscie, pole magnetyczne hallotronu 61 moze zalezec takze i od pradu odchylania poziomego Ih wtedy, gdy hal¬ lotron zasilany jest pradem Iv.Jedno z wykonan urzadzenia do odtwarzania ob¬ razu wedlug wynalazku, w którym element korek¬ cyjny 11 wyposazony jest w transduktory, pokazane jest na fig. 7. Transduktory 71', 71" posiadaja iden¬ tyczna budowe. Transduktor 71' sklada sie z rdze¬ nia 72' wykonanego z materialu o nieliniowej cha¬ rakterystyce magnesowania oraz z nawinietych na nim w prawa strone uzwojen, skladajacych sie z kilku czesci. Skladajace sie z dwóch czesci uzwoje¬ nie 73', w celu uzyskania namagnesowania wstep¬ nego, polaczone jest ze zródlem pradu 74'. W srod¬ kowej kolumnie rdzenia 72' wytwarza sie staly strumien magnetyczny. Strumien ten mozna rów¬ niez otrzymac stosujac magnes staly. Na srodko¬ wej kolumnie rdzenia 72' znajduje sie uzwojenie 75', wlaczone miedzy generator odchylania pozio¬ mego 9 a cewka odchylajaca 7'. Na transduktorze 71' znajduje sie równiez uzwojenie 76', skladajace sie z dwóch czesci. Dostarczajacy informacji o chwilowej wartosci i kierunku pradu odchylania pionowego Iv element 12 dolaczony jest do pola¬ czonych szeregowo uzwojen 76' i 76".Uzwojenia 76' i 76" polaczone sa tak, ze kierun¬ ki strumieni magnetycznych wytwarzanych w srod¬ kowych kolumnach rdzeni 72' i 72" przy danej war¬ tosci pradu odchylania pionowego Iv sa skierowane przeciwnie, do kierunku pola namagnesowania wstepnego. Oslabiony lub wzmocniony strumien magnetyczny w srodkowej kolumnie rdzenia 72' odpowiada wzmocnionemu lub oslabionemu stru¬ mieniowi w srodkowej kolumnie rdzenia 72". Ponie¬ waz ze wzrostem strumienia magnetycznego ma¬ leja indukcyjnosci uzwojen 75' i 75" a ze spadkiem strumienia indukcyjnosci rosna, wzrost lub spadek impedancji uzwojenia 75' odpowiada spadkowi lub wzrostowi impedancji uzwojenia 75".Poniewaz czestotliwosc pradu Ih o przebiegu zblizonym do pilozebnego jest znacznie wyzsza od czestotliwosci pradu Ih, przyjmuje sie, ze wartosc chwilowa Iv jest stala w ciagu calego okresu pra¬ du odchylania linii. Róznica impedancji uzwojen 75' i 75" zalezy od tej stalej wartosci, wiec prady odchylajace plynace przez polówki cewki 7' i 7" nie sa równe. W ten sposób quasi — czwórnikowe pole magnetyczne powstaje w lampie elektronopromie¬ niowej 1. Natezenie pola tego czwórnika zalezy od róznicy pradów, plynacych przez jednakowe cewki 7' i 7" i wytwarzajacych rózne spadki napiec na tych cewkach.Róznica spadków napiec na cewkach odchylania poziomego zalezy od chwilowej wartosci pilozeb¬ nego pradu Ih, osiagajac wartosc maksymalna przy brzegach ekranu 4, a spadajac do zera na osi od¬ chylania 21, gdzie Ih jest równy zeru. Proporcjo¬ nalne do tego spadku napiecia natezenie pola magnetycznego quasi-czwórnika koryguje obrót plamki. Kierunki pradu pokazane na fig. 7 sluszne sa dla maksymalnych wartosci pradów odchylaja¬ cych Ih i Iv o przebiegach zblizonych do pilozeb- nych przy plamce znajdujacej sie w pierwszej64 540 li 12 cwiartce ekranu 4 przy jego brzegu. Strumien magnetyczny w srodkowej kolumnie rdzenia 72" jest wiekszy od strumienia w srodkowej kolumnie rdzenia 72', a wiec impedancja uzwojenia 75" jest mniejsza od impedancji uzwojenia 75', jest to rów¬ nowazne polu magnetycznemu auasi-czwórnika utworzonego z dwóch biegunów N, powodujacego obrót plamki w lewa strone.Element korekcyjny 11 umozliwia równiez zmniejszenie znieksztalcen ramki w kierunku po¬ ziomym. Jak pokazano na fig. 5, w wyniku prze¬ plywu pradu Ih — ic przez cewke 7' oraz pradu Ih + *c Przez cewke 7" powstaje normalne pole magnetyczne odchylajace wiazke elektronów 3 w kierunku pionowym oraz pole czwórnika magne¬ tycznego, wytwarzane przez prad ic. Na równoleg¬ lych do osi odchylania 21 (fig. 2) brzegach ekranu 4, prad Ih ma maksymalna wartosc. Wartosc ta jest stala na calym ekranie 4, co prowadzi do pow¬ stawania znieksztalcen poziomych ramki. Jezeli jednak w I cwiartce ekranu przez cewki 7' i 7" plyna prady Ih i ic oraz Ih gdzie ic jest funkcja iloczynu Ih i Iv, prad plynacy przez cewke 7' jest 1. 1." równy Ih — ^-ic — yMc , a prad w cewce 7 jest 1 .. l.„ 1 „ równy Ih — yic + yic Prad Ih — yic wytwarza 1 „ normalne pole odchylajace a prad ~^ic wytwarza pole czwórnika.Poniewaz amplituda ± Ih — ~jpc pilozebnego pra¬ du odchylania poziomego na krótszych skrajach II i I cwiartki ekranu 4 zalezy od chwilowej wartosci N pradu odchylania pionowego Iv, zmniejszaja sie znieksztalcenia poziome ramki. Jednoczesna elimi¬ nacja znieksztalcen ramki oraz wplywu anizotro¬ powego astygmatyzmu w cwiartkach III i IV wy¬ maga, aby przez cewke 7' przeplywal prad Ih a przez cewke 7" przeplywal prad Ih — ic. Narzuca to warunek, aby we wszystkich cwiartkach, induk- cyjnosci uzwojen 75" i 75' nie zalezaly od pradu odchylajacego Iv. Uzyskuje sie to, magnesujac wstepnie rdzenie transduktorów 71' i 71" do stanu nasycenia tak, ze prad odchylajacy Iv powoduje tylko w przypadku odmagnesowania wzrost in- clukcyjnosci uzwojen 75' i 75".Jest oczywiste, ze podobny efekt spowoduje kaz¬ da asymetria impedancji. Asymetria taka wyste¬ puje czesto w transduktorach 71' i 71" nienamagne- sowanych wystarczajaco, to jest, gdy nie uzyska sie punktu pracy lezacego na prostoliniowej czesci charakterystyki magnesowania materialu rdzenia.Temu znieksztalceniu poziomemu ramki zapobiega sie w prosty sposób, dobierajac odpowiednia war¬ tosc namagnesowania wstepnego.Jeszcze inna wersja ukladu transpluktorowego, w którym mozliwa jest eliminacja nie tylko anizo¬ tropowego anastygmatyzmu, lecz równiez i zniek¬ sztalcen pozicmych ramki pokazana jest na fig. 8.Transduktor 81 skladac sie moze z dwóch rdzeni E oraz ksztaltki przejsciowej wykonanej z czterech rdzeni pierscieniowych. Na rdzeniu tego transduk- tora znajduja sie cztery nawiniete w prawo uzwo¬ jenia, skladajace sie kazde z dwóch czesci. Uzwo¬ jenie 82, sluzace do wstepnego magnesowania transduktora 81, polaczone jest ze zródlem pradu 83. Element 12 dostarcza do uzwojenia 84 infor- 5 macji o wartosci chwilowej i kierunku pradu od¬ chylania pionowego Iv. Czesci uzwojen 85 i 86 wla¬ czone sa szeregowo miedzy polówka cewki 7' oraz cewke regulacyjna 87, której odczep dolaczony jest do generatora pradu odchylania poziomego 9, mie- io dzy polówka cewki 7" a drugim koncem cewki regulacyjnej 87 wlaczone sa szeregowo czesci uzwo¬ jen 88 i 89. Cewka regulacyjna 87 sluzy do utrzy¬ mania symetrii statycznej dwóch polaczonych rów¬ nolegle czesci zespolu cewek odchylajacych 7. 15 Obwód zawierajacy transduktor 81 dziala naste¬ pujaco. Prady plynace w kierunku pokazanym na fig. 8 przez uzwojenia nawiniete w prawo powo¬ duja, iz czesci uzwojen 85 i 86 objete sa strumie¬ niem magnetycznym skladajacym sie ze strumie- 20 nia magnesowania wstepnego cpb, od którego obej¬ muje sie wytwarzany przez prad odchylania pio¬ nowego strumien cpv- Analogicznie, czesci uzwojen 88 i 89 -objete sa przez strumien, stanowiacy sume cpb i cpv. W cwiartce I ekranu 4 powstale w ten 25 sposób auasi-czwórnikowe pole magnetyczne elimi¬ nuje wplyw anizotropowego astygmatyzmu.Znieksztalcenia ramki w I cwiartce eliminuje sie przez laczenie czesci uzwojen 85, 86 oraz 88, 89 tak, aby kierunki strumieni magnetycznych cpb — cpv 30 oraz cpb + (pv byly przeciwne kierunkowi strumie¬ nia wytworzonego przez prad odchylania poziome¬ go, plynacy przez czesci uzwojenia 85 i 89, to jest przeciwnie skierowanego do strumienia wytwarza¬ nego przez uzwojenia 86 i 88. Rozmagnesowujacy 35 wplyw pradu na strumien magnesowania wstepne¬ go jest wiekszy, jak wiadomo, od jego wplywu magnesujacego. Duze prady odchylania poziomego plynace przez uzwojenia 7' i 7" powoduja rozma¬ gnesowanie a zatem wzrost impedancji uzwojenia 4n 85 i 86 a nieco mniejszy proporcjonalnie spadek impedancji uzwojen 88 i 89. Wynikiem tego jest wzrost calkowitej impedancji zespolu cewek 7 oraz elementu korekcyjnego 11 a zatem redukcja zniek¬ sztalcen ramki. Podobne przebiegi maja miejsce w 45 odniesieniu do pozostalych cwiartek ekranu 4.Czesc jednego z wykonan urzadzenia do odtwa¬ rzania obrazu wedlug wynalazku, w którym pole eliminujace wplyw anizotropowego astygmatyzmu auasi-czwórnika wytwarzane jest przez zespól pio- 53 nowych cewek odchylajacych 8, przedstawione jest na fig. 9. Poniewaz opornosc zespolu cewek 8 dla pradu odchylania pionowego Iv ma charakter opor¬ nosci czynnej, regulowana dynamicznie asymetrie pradów odchylenia plynacych przez cewki 8' i 8" 55 uzyskuje sie przy pomocy oporników regulowa¬ nych 91 i 92 o opornosci zaleznej od pola magne¬ tycznego. Oporniki te moga zawierac igielki NiSb, majace dobra przewodnosc otoczone masa InSb o malej przewodnosci. W zaleznosci od tego, czy in- 60 dukcja magnetyczna pola przecinajacego igielki i kierunek przeplywu pradu pod katem prostym (kierunek igielki i kierunek przeplywu pradu s*a do siebie równiez prostopadle), jest wieksza czy mniejsza, opornosc oporników 91 i 92 jest równiez 65 odpowiednio wieksza lub mniejsza.64 540 13 14 Poniewaz opornosci oporników 91 i 92 musza zmieniac sie w przeciwnych kierunkach, stosuje sie wstepne magnesowanie. Magnesy stale lub elektro¬ magnesy 93 i 94 wraz z bocznikami magnetyczny¬ mi 95 i 96 tworza blok, który moze byc umieszczo¬ ny w szczelinie powietrznej nie pokazanego na ry¬ sunku transformatora wyjsciowego ukladu gene¬ ratora odchylania poziomego 9. Biegun magnetycz¬ ny miedzy magnesem 94 a opornikiem 92 ma znak przeciwny jak biegun magnetyczny miedzy magne¬ sem 93 a opornikiem 91 oraz przeciwny do pól magnetycznych, zamykajacych sie w bocznikach 95 i 96. Biegun magnesu 94 przy oporniku 92 jest bie¬ gunem pólnocnym, pole magnetyczne strumienia cph ulega oslabieniu proporcjonalnie do pradu od¬ chylania poziomego Ih, jednoczesnie nastepuje wzmocnienie pola magnetycznego przy oporniku 91, co powoduje spadek opornosci opornika 92 a wzrost opornosci opornika 91. W cewkach 8' i 8" plyna teraz nierówne prady powodujace obrót pola auasi-czwórnikowego we wlasciwym kierunku, co likwiduje wplyw anizotropowego astygmatyzmu. PL