W obrabiarkach uzywanych zwykle do obtaczania glówek srub przy pomocy noza tokarskiego o ostrzu odpowiednio uksztal- towanem oraz gryzu nacinajacego rowek, posuw noza tokarskiego dotychczas odby¬ wal sie prostopadle do osi obrabianej sru¬ by. Celem przeto otrzymania prawidlowe¬ go kata prostego przy planowaniu, trzeba bylo obracac nóz w plaszczyznie tez pro¬ stopadlej do osi srubki, przyczem dla wkretów o glówce plaskiej — w pla¬ szczyznie sztorca zewnetrznego srubki, zas dla wkretów o glówce pólkulistej—w pla¬ szczyznie pod glówka. Pociagalo to za soba te niedogodnosc, ze przy kantowaniu (obra¬ caniu) noza druga jego krawedz tnaca przypadala pod srodek wkretu, co dawalo obróbke nieprawidlowa i nieczysta po¬ wierzchni stozkowej lub kulistej glówki; dla otrzymania wiec prostopadlej i czy¬ sto obrobionej plaszczyzny przeciecia na¬ lezalo zapewnic stale punkt przylozenia czesci tnacej noza dokladnie na wysokosci osi obrotu obrabianego przedmiotu.Wobec posuwu w kierunku prostopad¬ lym do osi obrabianej srubki, kazda z pla¬ szczyzn podluznego zlobka w nozu faso¬ nowym powinnaby byc podczas obróbki tez prostopadla do osi srubki, celem zas la¬ twiejszego ustawienia noza powyzsze wy¬ zlobienie przegryzano prostopadle do pla¬ szczyzn glównych noza, przyczem odpo¬ wiednie boczne plaszczyzny gryzu prze¬ suwano prostopadle do obu powyzszychglównych plaszczyzn noza. Wobec tego gryz dla srubek o glówkach plaskich uzy¬ skiwal ksztalt odcinka kuli, którego pla¬ szczyzna podstawowa wytwarzala po¬ wierzchnie zlobka podluznego, prostopa¬ dla do równoleglych podstaw. Os gryzu pozostawala podczas pracy stale prosto¬ padla do obu równoleglych plaszczyzn glównych noza. Powstawala wówczas ta niedogodnosc, ze na powyzszej plaszczy¬ znie gryzu tworzyly sie brózdki, wskutek czego odnosna czesc tnaca obrabiala nie¬ dokladnie plaszczyzne koncowa glówki.Powyzsza niedogodnosc usuwa wyna¬ lazek niniejszy, W mysl tegoz posuw noza tokarskiego ku obrabianej glowie odbywa sie w kierun¬ ku czyniacym pewien kat z osia wkretu, dzieki ruchowi obrotowemu walu suwowe- go, dzwigajacego na sobie uchwyt noza i napedzanego ksiukiem o odpowiedniem ob- rysiu, zaopatrzonym na jednym koncu w powierzchnie robocze, wspólpracujace z odpowiedniemi powierzchniami roboczemi maszyny w taki sposób, ze wzmiankowany wal posuwowy otrzymuje jednoczesnie z ruchem obrotowym i ruch wzdluz swej osi.Przytern najkorzystniej jest nadac no¬ zom, obrabiajacym glówki plaskie, posuw wzdluz dwusiecznej kata nacinania two¬ rzace) plaskiej glówki wkretu, uformowa¬ ne bowiem sposobem powyzszym ostrze noza wzera sie równomiernie w obrabiana glówke.Wyzlobienie podluzne noza do obta- czania glówek plaskich moze byc wykona¬ ne gryzem dwustronnie stozkowym, przez ustawienie go nieco pochylo do obu równo¬ leglych plaszczyzn glównych noza. Po¬ dobny, pracujacy bez zarzutu gryz, daje wyzlobienie podluzne o równych gladkich plaszczyznach, a wiec równy i czysty rzez noza.Wrzecionu gryzu naj praktyczniej na¬ dac pozycje pionowa; gryz mozna przesu¬ wac pionowo i poziomo w kierunku podluz¬ nej osi maszyny.Urzadzenie podobne daje rekojmie do¬ brego smarowania wrzeciona gryzu, oraz samego gryzu podczas pracy, a równiez ! latwa jego wymienialnosc.Praktyczne rozwiazanie zasadniczego pomyslu niniejszego wynalazku przedsta¬ wia tytulem przykladu zalaczony rysunek, na którym fig. 1 i 2 uwidaczniaja czescio¬ wy widok zboku i zgóry; fig. 3 — widok zprzodu; fig. 4 — widok boczny uchwytu noza tokarskiego i obrobionego obrebu, czesciowo w przekroju; fig. 5 — jeden ze 4 szczególów w przekroju podluznym w ska¬ li wiekszej; fig. 6 i 7—nóz tokarski w wi¬ doku zboku i zgóry; fig. 8 i 9 — profile u- szów tokarskich do lbów plaskich oraz o- kraglych; fig. 10—obróbke noza tokarskie¬ go; fig. 11 i 12 — w skali wiekszej rozwi¬ niecie plaszczyzn roboczych przy posuwie osiowym walu posuwowego w ukladach do obróbki glówek plaskich oraz okraglych; fig. 13 — widok podluzny czesci maszyny od strony pedni; fig. 14—przekrój maszy¬ ny wzdluz osi wrzeciona gryzu, i fig. 15 przedstawia widok zgóry odnosnej czesci maszyny. i W opisie dalszym pominieto wszystkie ¦ czesci, aczkolwiek uwidocznione na rysun¬ ku, ale nie niezbedne do zrozumienia isto- ' ty wynalazku. i Rysunek wyobraza jedna tylko polowe ! ostoi maszyny. W uchwycie 2 widzimy za¬ lozony surowy klocek (sworzen) 3. W o- stoi 1 maszyny osadzony jest przesuwal- nie i obrotowo wal 4. Wal 5 dzwiga uchwyt uzupelniajacy 6. Na wale 4 jest osadzone wygiete na lewo ramie poziome 7, zaopa¬ trzone w zgrubienie pod srube 8 z nakret- j ka zamocowujaca, tudziez dwuramienna ! dzwignia 10 przesuwana osiowo i obroto¬ wo. Poziome ramie 10a dzwigni jest odgie- I te na prawo i posiada otwór pod srube na- stawcza 8, o który sie ona opiera; ramie drugie lOb skierowane ku dolowi dotyka j — 2 —tarczy ksiukowej 11, osadzonej wraz z tar¬ cza ksiukowa 13 na wspólnym wale 14. Na przedluzeniu walu posuwowego spoczywa w ostoi tokarki wspornik — lozysko 15, w którym spoczywa ruchomo czop podsuwo- wy 16 (fig- 5) zaopatrzony w dwa przeci¬ najace sie pod katem prostym zlobki 17.Do przesuwania wzdluz osi powyzszego czopa sluzy sruba nastawcza 18, osadzona we wsporniku i wyposazona w nakretke 19.Na przeciwleglym koncu czopa 16 mie¬ szcza sie powierzchnie robocze 20, wspól¬ pracujace z takiemiz powierzchniami w koncu walu podsuwowego 4, przyczem w drodze zmiany pochylenia dwu par pla¬ szczyzn wspólpracujacych (fig. 11 i 12) mozna nastawiac posuw w tym lub owym kierunku, podczas wspólpracy tych par lub poszczególnych powierzchni ze soba. Ce¬ lem podobnego regulowania mozna umo¬ cowac czop podsuwowy 16 zapomoca sworznia 21 w polozeniu odpowiadajacem fig. 11, lub obróconem o 90°, odpowiadaj a- cem fig. 12, przyczem podlugowaty ksztalt kanalów pozwala ustawic czop 16 doklad¬ nie wzdluz osi. Na fig. 11 i 12 strzalki gru¬ be wskazuja kierunek posuwu. Sprezyna spiralna 22, przymocowana jednym swym koncem zapomoca odpowiedniej sruby do wspornika 75, a drugim koncem do ramie¬ nia 7 walu podsuwowego, utrzymuje po¬ wierzchnie robocze czopa oraz walu stale w silnem zetknieciu ze soba. Inna sprezy¬ na 23, przymocowana koncami do ramie¬ nia 7 i ostoi 1 do podstawy, utrzymuje sta¬ le ramie 7 naprzeciw ramienia lOa, dzwi¬ gni 10, dociska zatem ramie lOb tejze do tarczy ksiukowej 11. Wal podsuwowy 4 posiada oprawe 4a, w której jest umoco¬ wany na sworzniu obrotowym 24, zaopa¬ trzonym w nakretke 25, trzymak 26 noza tokarskiego (fig. 4). Po jednej stronie sworznia 24 miesci sie wkladka 27, pozwa¬ lajaca wywrzec nacisk na powyzszy swo- rzen celem unieruchomienia go dokreca¬ niem sruby 29 i zabezpieczana oprócz tego jSrzed obslizgnieciem sie i rozluznieniem zapomoca lonka 28. Nóz tokarski 30 (fig. 4) jest nachylony do poziomu i tak usta¬ wiony swoja czescia tnaca wzgledem obra¬ bianego wkretu 3, ze usuwa pozostawanie i gromadzenie sie wiórów na nozu.Nóz ma ksztalt graniastoslupa o prze¬ kroju poprzecznym trapezowym, zamiast jednak jednej bocznej plaszczyzny trape¬ zu posiada dwie plaszczyzny, oddzielone jedna od drugiej wyzlobieniem o ksztalcie odpowiadajacym formie glówki wkretu, biegnacem wzdluz noza, przyczem po¬ wierzchnie tego zlobka tworza wraz z powierzchniami rzezu noza, równiez na- chylonemi jedna do drugiej, ksztalt daszku.Nóz przedstawiony na fig. 6, 7 i 10 slu¬ zy do wytaczania glówek plaskich, Fig. 8 wskazuje ustawienie noza naprzeciwko glówki wkretu przed rozpoczeciem pracy, podczas toczenia zas nóz zostaje przesu¬ niety, jak to wskazuje linja przerywana, w polozenie odpowiadajace dwusiecznej kata glówki wkretu bez jakiegokolwiek- badz przekantowania.Fig. 10 przedstawia prace frezowania zlobka podluznego w nozu fasonowym. U- skutecznia sie to zapomoca dwustronnie stozkowatego gryzu, nachylonego pod pewnym katem do obu równoleglych glów¬ nych plaszczyzn noza oraz jego osi po¬ dluznej. Tym sposobem otrzymuje sie zlo¬ bek podluzny o gladkich, czysto obrobio¬ nych sciankach, dzieki czemu rzez noza bedzie stale wytwarzal prawidlowy i glad¬ ki profil obrabianego przedmiotu.Fig. 9 uwidacznia ksztalt noza do wy¬ taczania glówek okraglych i, chociaz w tym wypadku rzez noza oraz jego przekrój poprzeczny sa oczywiscie inne, to jednak i tutaj nóz taki zostaje przysuwany do glówki obrabianego w kierunku wskaza¬ nym na rysunku linja przerywana, oraz nachylonym pod pewnym katem do osi wkretu.Do podtrzymywania wkretów podczas obróbki sluzy uchwyt pomocniczy (wspor¬ nik) 6 umieszczony na wahliwem ramieniu 31 dzwigni, osadzonej ruchomo na wale 5.Do lonka osadzonego na piascie ramienia 31 jest przymocowany jeden koniec spre¬ zyny 32, przymocowanej koncem drugim do kadluba tokarki. Sprezyna ta usiluje odciagnac trzymak 6 od uchwytu 3. Poni¬ zej trzymaka 6 znajduje sie walek ksiuko- wy 33, osadzony w ostoi tokarki, który jest opatrzony na jednym koncu w ksiuk 34, a na drugim w palec 35, dociskany do tarczy ksiukowej 13 sprezyna 36, przymocowana do ostoi maszyny tak, ze w chwili, gdy tarcza 13 przechodzi swem wygarbieniem pod palcem 35, tarczka 34 naciska ramie 31 na prawo, a tem samem i trzymak 6 ku uchwytowi 3. Gdy palec 35 powraca do góry, a przez to tarczka 34 sie opuszcza, wówczas ramie wahliwe 31, zwolnione od nacisku, moze obracac sie na lewo pod dzialaniem sprezyny 32 i trzymak 6 zosta¬ je odsuniety od uchwytu 3; trwa to tak dlugo, az wygarbienie tarczy ksiukowej nie minie palca 35.Tymczasem wykonczony wkret zostaje usuniety, a nowy doprowadzony. Kieru¬ nek obrotu tarczy ksiukowej 13 oznacza strzalka (fig. 3).Urzadzenie do wycinania rowka skla¬ da sie z czesci glównej w postaci oprawy 42 (fig. 13, 14 i 15), której górna czesc tworzy saneczki, slizgajace sie wzdluz to¬ karki, a czesc dolna sluzy do umocowania na niej czesci napedowych gryzu. W prze¬ wierconym pionowo kanale oprawy miesci sie tuleja 43, w której spoczywa wrzecio¬ no 44 stozkowatego na koncu górnym gry¬ zu? odpowiedni ksztalt posiada oczywiscie i tuleja dla zapewnienia nalezytego scen- trowania w niej wrzeciona, zaokraglonego na koncu górnym. Przykrywka, oslaniaja¬ ca tulejke 43, zapobiega przedostawaniu sie wiórów lub innych zanieczyszczen do tejze. Na plaskim koncu wrzeciona 44 jest osadzona naprzeciwko obrabianego przed¬ miotu pila tarczowa 45, odgrywajaca tutaj role gryzu, zapomoca pierscienia nastaw- czego 46 oraz podkladki 47 i nakretki do¬ ciskajacej 48 na nagwintowanym górnym koncu wrzeciona.Kanal biegnacy srodkiem tej czesci wrzeciona wraz z odnogami, doprowadzo- nemi do powierzchni wspólpracujacych w ruchu obrotowym, zapewnia nalezyte oli¬ wienie tychze. Wrzeciono gryzu zamoco- wuje sie zapomoca nakrecanego na nie po¬ dwójnego pierscienia nastawczego 49 na wlasciwej wysokosci w tulei 43, przy u- dziale wydluzenia 43a tejze. W tym celu w oprawe 42 jest wkrecona sruba nastaw- eza 50, która laczy sie z wydluzeniem 43a zapomoca dwu pierscieni laczacych 51 w taki sposób, ze przy pokrecaniu sruby na- stawczej w te lub owa strone tuleja 43 wraz z wrzecionem 44 i gryzem na niem nasadzonym podnosi sie lub opuszcza. Na koncu dolnym wrzeciona jest osadzone obrotowe kolo zebate 52, zabezpieczone od przesuniec wzdluz osi zapomoca ukladu tulejek, umieszczonych w oprawie 42, oraz dwu pierscieni nastawczych 53, wkreca¬ nych w ów uklad. Przy ustawianiu powyz¬ szego wrzeciona na pewna wysokosc kolo stozkowe 52 zostaje nieruchomem, pod¬ czas gdy wrzeciono przesuwa sie wzdluz swej osi. Kolo trybowe 54, zazebiajace sie z kolem 52, osadzone jest równiez przesu- walnie na wale napednym 55. Posiada cno równiez uklad piast w postaci tulejek, oraz pierscien nastawczy 56, a ze obejmuje [e ramie 42a oprawy 42, wykonuje przeto wszelkie przesuniecia wraz z oprawa pod¬ czas pracy gryzu. Czesc górna oprawy 42, w ksztalcie sanek, moze sie przesuwac wzdluz tokarki na prowadnicach 57, przy- czem dla zblizenia gryzu do obrabianego przedmiotu — zadany posuw zostaje osia¬ gniety zapomoca krazka 60, osadzonego w ramieniu 58 i wspóldzialajacego z tarcza ksiukowa 59. Sprezyna 62, przymocowanajednym swym koncem do wspornika 61 ostoi tokarki, a drugim do jednej z powyz¬ szych prowadnic, wywoluje cofanie sie o- prawy 42 wraz z gryzem.Do regulowania skoku sluzy sruba na- stawcza 63 z nakretka dociskajaca 64, osa- dzona we wsporniku 58. Liczba 65 oznacza wkret, w którym nalezy wyrobic rowek, W tym celu pila tarczowa 45 zostaje wraz z ramieniem 42 przysunieta do obrabianego wkretu. Poniewaz pila ta podczas obróbki wkretu a takze i podczas toczenia glówki jest w ciaglym ruchu, jest przeto zaopa¬ trzona w ramke \ochronna 66 osadzona w oprawie 42, celem zabezpieczenia od uszko¬ dzenia. PL