PL60310B1 - - Google Patents

Description

Opublikowano: 10.VH.1970 60310 KI. 42 h, 20/02 MKP G 01 n, 23/20 UKD Wspóltwórcy wynalazku: dr Kpnrad Blinowski, inz. Wladyslaw Heidrich, inz. Antoni Czerski, inz. Remiliusz Post, inz.Jerzy Bilinski, Wojciech Bielecki Wlasciciel patentu: Instytut Badan Jadrowych, Warszawa (Polska) Trójosiowy spektrometr neutronów Przedmiotem wynalazku jest trójosiowy spektro¬ metr neutronów sluzacy do badan materialów' krystalicznych oraz cieczy metoda dyfrakcji neu¬ tronów, w szczególnosci do badan dynamiki sie¬ ci krystalicznej i magnetycznej cial stalych oraz 5 cieczy, badan struktur krystalicznych i magne¬ tycznych, badan przekrojów czynnych na pochla¬ nianie i rozpraszanie neutronów.Stosowane dotychczas trójosiowe spektrometry neutronów, skladajace sie z zespolów monochro- io matora, próbki i analizatora, posiadaly szereg niedogodnosci technicznych wskutek czego nie mozna bylo prowadzic ibadan i pomiarów na po¬ ziomie wymagan nauki wspólczesnej. Uzytkowane dotychczas trójosiowe spektrometry neutronów 15 wyposazone byly w stoliki monochromatora bez mozliwosci ich wysuwania, co utrudnialo przy¬ gotowanie spektrometru do pracy, a stosowane w nich pulapki zatrzymujace wiazke neutronów byly dostawne, przy czym konstrukcja nie przewidy- 20 wala ustawienia pulapki bezposrednio za stoli¬ kiem próbki, przez co wiazka neutronów przecho¬ dzila dalej i byla chwytana w pulapce ustawio¬ nej za spektrometrem, stad czesc rozproszonych neutronów trafiala do licznika zaklócajac pomia- 25 ry. W oslonie biologicznej monochromatora stoso¬ wane byly kliny przesuwne recznie, co w efekcie utrudnialo wykonywanie pomiarów, gdyz wyma¬ galo wlasciwego uchwycenia momentu przemiesz¬ czenia klinów w stosunku do szczeliny w oslonie. 30 Inne rozwiazania np. z elektronicznym sterowa¬ niem byly skomplikowane i zawodne w dzialaniu.Ramiona spektrometru nie mialy wahliwego za¬ wieszenia w osi ich obrotu co nie zapewnialo stalego kontaktu rolek jezdnych z biezniami i w efekcie prowadzilo niejednokrotnie do blednych wyników pomiarów.Celem wynalazku jest usuniecie wyzej wymie¬ nionych niedogodnosci technicznych w spektro¬ metrze trójosiowym.Cel ten zostal osiagniety dzieki temu, ze spek¬ trometr posiada stolik monochromatora przesuw¬ ny wzdluz osi pionowej oraz uklad mechanicznego przesuwania klinów wedlug biezni krzywkowej, ponadto posiada pulapke neutronów samoczynnie nachodzaca na wiazke neutronów a ramiona mo¬ nochromatora, próbki i analizatora maja wahliwe zawieszenie w swych osiach obrotu i sa zaopatrzo¬ ne w rolki osadzone na walkach mimosrodowych.Trójosiowy spektrometr neutronów jest prosty, bezpieczny i latwy w uzyciu, moze byc równiez wykorzystany jako dwuosiowy spektrometr, lub dyfraktometr neutronów.Urzadzenie wedlug wynalazku, zostanie blizej objasnione na przykladzie wykonania przedstawio¬ nym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok boczny spektrometru z czesciowym prze¬ krojem wedlug linni A—A z fig. 2, fig. 2 — wi¬ dok z góry urzadzenia z czesciowym wyrwaniem w osi wiazki, fig. 3 — przekrój przez uklad kli- 60 3103 60310 4 mów wedlug linii B—B z fig 4, a fig. 4 przed¬ stawia przekrój wedlug linii C—C z fig 3.Spektrometr sklada sie z podstawy 1 z szyna 2 i tuleja 3 umieszczona w osi monochromatora M, w której znajduje sie uklad wysuwania stolika 4 monochromatora M.' Na tulei 3 jest osadzone lo¬ zysko wahliwe 5 wraz z ramieniem monochroma¬ tora 6. Nad szyna 2 w ramieniu monochromatora 6 jest osadzona rolka 7 na walku mimosrodowym 8, przez obrót którego uzyskuje sie regulacje ra- mitema monochromatora 6 w plaszczyznie pozio¬ mej wraz z zespolami znajdujacymi sie na nim.Pod ramieniem monochromatora 6, na tulei 3 jest osadzona dzwignia wygileta 9 polaczona z klinami 10. Pod dzwignia wygieta 9 ,na tulei 3 jest rów¬ niez osadzona tuleja 11, do której sa przymoco¬ wane konce sprezyn 12 ukladu mechanicznego przesuwania klinów 10. Kliny 10 sa umieszczone w oslonie monochromatora 13. Na ramieniu mo¬ nochromatora 6 jest osadzony stolik 14 próbki P wraz z ramieniem próbki 15 oraz szyna 16.Na ramieniu próbki 15 jest osadzony zespól a- nalizatora A z ramieniem analizatora 18 i oslona analizatora 19 oraz szyna 20. Na ramieniu anali¬ zatora 18 jest osadzony licznik z oslona 21. Pod ramieniem analizatora 18, a nad szyna 20, znajduje .sie uklad napedowy 22 ramienia analizatora 18. Pod ramieniem próbki 15, a nad szyna 16 znajduje sie uklad napedowy 23 ramienia próbki 15. Do ra¬ mienia monochromatora 6 pod ramieniem próbki 15, jest przymocowana pochyla szyna 24, na któ¬ rej osadzony jest wózek 25, a na nim pulapka 26 neutronów. Do ramienia monochromatora 6 jest równiez przymocowany uklad napedowy 27 ra¬ mienia monochromatora 6. Do wysuwania stolika monochromatora 4 sluzy silnik elektryczny z re¬ duktorem 28 i para kól zebatych stozkowych 29 oraz sruba 30 polaczona 2 jednym z kól stozko¬ wych. Obrót sruby 3fl powoduje wysuwanie na¬ kretki 31 osadzonej w tulei, której przedluzeniem jest stolik monochromatora 4. Pulapka 26 neu¬ tronów zamocowana na wózku 25 toczacym sie po pochylej szynie 24, zapewnia zatrzymanie wiaz¬ ki neutronów bez mozliwosci jej dalszego przepu¬ szczania dzieki bezposredniemu zblizeniu sie do oslony analizatora 19, £rzy czym ruch wózka 25 jest samoczynny w kierunku pochylosci szyny 24, a wymuszony przez ramie próbki 15 w kierunku przeciwnym. Mechaniczne, samoczynne przesuwa¬ nie klin&w 10 w oslonie monochromatora 13 od¬ bywa sie w ten sposób, ze oslona 13 obracajac sie w prawo przesuwa dzwignie klinów 9, w której wybraniu zriajduje sie suwak 32, przez który przechodzi sworzen 33, ria koncu którego jest rol¬ ka H prowadzona w biezni 38 o ksztalcie zblizo¬ nym do litery A krzywki 35 z zastawkami 37.Do sworznia 33 sa przymocowane sprezyny 12, których drugi koniec jest osadzony w tulei 11 z zabierakiem S6. W miare obracania sie oslony 13 przesuwa sie dzwignia klinów 9 przemieszczajac rolke 34 i napinajac sprezyny 12. Po przejsciu rolki 34 przez punkt maksymalnego naciagu spre¬ zyn 12 nastepuje sciaganie rolki 34, a wraz z nia dzwigni 9 i klina 10. Przy obrocie oslony mono¬ chromatora 13 w lewo, punkt maksymalnego na- 10 20 25 30 35 40 50 ciagu sprezyn 12 jest inny. Dzieki uchylnym za¬ stawkom 37, rolka 34 zmienia swój tor biezny w zaleznosci od kierunku obrotu oslony monochro¬ matora 13. ZaJbierak 36 jest przeznaczony do zmia¬ ny polozenia zamocowania sprezyn 12 poprzez obrót tulei 11, do której sa przymocowane konce tych sprezyn.Poziomowanie ramienia monochromatora 6, ra¬ mienia próbki 15 i ramienia analizatora 18 jest realizowane wedlug wynalazku przez trzypunk- towe podparcie tych ramion. Lozysko wahliwe 5 zapewnia wahliwe zawieszenie w osi obrotu ra¬ mienia monochromatora 6, ramienia próbki 15, ramienia analizatora 18. Drugi punkt podparcia stanowi uklad napedowy 27 ramienia monochro¬ matora 6, uklad napedowy 23 ramienia próbki 15 oraz uklad napedowy 22 ramienia analizatora 18, a trzecim punktem podparcia jest rolka 7 osadzo¬ na na mimosrodowym walku 8 którego reczne pokrecenie pozwala uzyskac w prosty sposób po¬ ziomowanie ramienia monochromatora 6, ramienia próbki 15, ramienia analizatora 18 i zespolów u- mieszczonych na tych ramionach. PL PL

Claims (4)

1. Zastrzezenia patentowe 1. Trójosiowy spektrometr neutronów skladaja¬ cy sie z zespolu monochromatora, próbki i anali¬ zatora, znamienny tym, ze stolik monochromato¬ ra (4) jest przesuwny wzdluz osi pionowej, a kli¬ ny (10) oslony monochromatora (13) sa ustawiane ukladem mechanicznego przesuwania wedlug biezni 38 krzywki 35, a z analizatorem (A) jest polaczona pulapka (26) neutronów samoczynnie nachodzaca na wiazke neutronów, ponadto ramie monochromatora (6) i ramie próbki (15) oraz ra¬ mie analizatora (18) maja wahliwe zawieszenia w swych osiach obrotu i sa zaopatrzone w rolki (7) osadzone na walkach mimosrodowych (8).

2. Spektrometr wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze uklad mechaniczny samoczynnegp przemieszcza¬ nia klinów (10) posiada dzwignie (9) wygieta, o- sadzona obrotowo na tulei (3) w osi monochroma¬ tora (M) i polaczona z klinami (10) które sa osa- 45 dzone przesuwnie w oslonie monochromatora (13), przy czym w dzwigni wygietej (9) jest wy¬ konany otwór podluzny wzdluz jej osi, w którym jest osadzony przesuwnie suwak (32-) ze sworzniem (33), na koncu którego jest rolka (34) osadzona w biezni (38) krzywki (35) zamocowanej na stale w podstawie (1), przy czym sworzen (33) suwaka (32) jest polaczony sprezynami (12) z tuleja (11), któ¬ rej zabierak (36) wchodzi w otwór ramienia mo¬ nochromatora (6) osadzonego obrotowo na tulei (3).

3. Spektrometr wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze krzywka (35) posiada bieznie (38) w ksztalcie zblizonym do litery A, przy czym zakrzywione ra¬ miona sa zakonczone uchylnymi zastawkami (37).

4. Spektrometr wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze pulapka (26) neutronów osadzona jest sztywno na plaszczyznie wózka (25) umieszczonego na pochylej szynie (24) przymocowanej do ra¬ mienia monochromatora (6), przy czym oslona a- nalizatora (19) umieszczona na ramieniu analiza¬ tora (18) stanowi element zderzakowy. Dokonano jednej p 65 VKI. 42 h, 20/02 60 310 MKP G 01 n, 23/20 21f9/6AM76 5 4 9 10 13 tl fal 26 26 24 27 fal prawkiKI. 42 h, 20/02 60 310 MKP G 01 n, 23/20 fig. 4 Bltk 1324/70 r. 220 egz. A4 PL PL