Pierwszenstwo: Opublikowano: 15.IV.1970 59870 KI. 47 b, 19/55 MKPFMc filSZ UKD Twórca wynalazku: dr inz. Wit Werys Wlasciciel patentu: Zaklad Doswiadczalny Przemyslu Lozyskowego przy Krasnickiej Fabryce Wyrobów Metalowych im. Ma¬ riana Buczka, Krasnik Fabryczny (Polska) Szybkoobrotowe lozysko toczne Przedmiotem wynalazku jest szybkoobrotowe lo¬ zysko toczne, przeznaczone do lozyskowania szyb¬ kobieznych walków, zwlaszcza wrzecion szlifier¬ skich, skladajace sie z pierscienia wewnetrznego, pierscienia zewnetrznego oraz dwóch rzedów ele¬ mentów tocznych nosnych, pomiedzy których umieszczony jest dodatkowy pierscien posredni.W dotychczas stosowanych konstrukcjach lozysk tocznych szybkosc obrotowa ograniczana jest szyb¬ koscia wzgledna odtaczania elementów tocznych po biezniach tych lozysk. Produkowane w swej klasycznej formie lozyska pozwalaja uzyskac obro¬ ty rzedu kilkudziesieciu tysiecy na minute, nato¬ miast przy obrotach wyzszych ich eksploatacja staje sie nieoplacalna ze wzgledu na szybkie zuzy¬ cie. Od dawna powstala wiec mysl, zeby podwyz¬ szyc graniczne obroty przez zastosowanie w lozysku dwóch rzedów elementów tocznych, przedzielonych swobodnie obracajacym sie pierscieniem posrednim, przy czym kazdy rzad elementów tocznych praco¬ walby przy predkosci obrotowej lozyskowanego elementu zmniejszonej w przyblizeniu o polowe, co w rezultacie doprowadziloby do zmniejszenia w tym samym stopniu szybkosci wzglednej odta¬ czania tychze elementów tocznych po biezniach.Skonstruowane w ten sposób lozyska nie znalazly jednak zastosowania w praktyce, gdyz swobodnie obracajacy sie pierscien posredni mial niewymu¬ szona predkosc obrotowa tak, ze zwykle zewnetrz¬ ny rzad elementów tocznych obracal sie bardzo powoli lub pozostawal w spoczynku.Aby spowodowac wymuszony ruch obrotowy pierscienia posredniego równy w przyblizeniu po- 5 lowie predkosci obrotowej walu, zastosowano prze¬ kladnie zebata wiazaca kinematycznie ten pierscien z pierscieniem zewnetrznym i wewnetrznym lozy¬ ska. Konstrukcja taka jest jednak stosunkowo skomplikowana, halasliwa w eksploatacji oraz nie- 10 przydatna przy duzych predkosciach obrotowych.Celem wynalazku jest usuniecie tych niedogod¬ nosci przez spowodowanie wymuszonego ruchu obrotowego pierscienia posredniego, przy czym predkosc obrotowa tego pierscienia winna równac 15 sie w przyblizeniu polowie predkosci obrotowej walu.Zgodnie z wytyczonym zadaniem, wymuszony ruch obrotowy pierscienia posredniego uzyskuje sie przez wprowadzenie pomiedzy kosze obu rzedów 20 elementów tocznych nosnych trzeciego rzedu ele¬ mentów tocznych, dodatkowo umiejscowionego w otworach pierscienia posredniego. Zadaniem do¬ datkowego rzedu elementów tocznych jest kinema- ?5 tyczne powiazanie pierscieni lozyska w taki sposób, ze pierscien posredni uzyskuje w przyblizeniu szyb¬ kosc obrotowa o polowe mniejsza od szybkosci obrotowej pierscienia wewnetrznego.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy- 30 kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 5987059870 przedstawia w przekroju podluznym lozysko szyb¬ koobrotowe z dwoma rzedami elementów tocznych nosnych, pracujacych w ukladzie posobnym, fig. 2 lozysko szybkoobrotowe z dwoma rzedami elemen¬ tów tocznych nosnych, pracujacych w ukladzie pie¬ trowym, a fig. 3 odmiane tegoz lozyska z trzema rzedami nosnych elementów tocznych, pracujacych w ukladzie posobnym.Jak uwidoczniono na fig. 1 i 2, pomiedzy rzedami elementów tocznych nosnych 1, 2 jest umieszczony pierscien posredni 3, w którym z kolei osadzony jest dodatkowy rzad elementów tocznych 4, którego bieznie stanowia koszyki tychze rzedów nosnych 5, 6, przy czym rzad elementów tocznych nosnych 1 wspólpracuje z pierscieniem zewnetrznym lozyska 7, a rzad 2 z pierscieniem wewnetrznym lozyska 8.Jak juz wspomniano, dodatkowy rzad elementów tocznych 4, osadzony w gniazdach pierscienia po¬ sredniego 5, wiaze kinematycznie koszyki obydwu rzedów elementów tocznych nosnych z tymze piers¬ cieniem posrednim nadajac mu predkosc obrotowa równa w przyblizeniu polowie predkosci obrotowej walu.Uzyskany ruch obrotowy pierscienia posrednie¬ go 3 pozwala zmniejszyc równiez, w przyblizeniu o polowe, szybkosci odtaczania elementów tocznych 10 15 20 25 1 i 2, a tym samym przedluzyc okres ich eksploa¬ tacji.Fig. 3 przedstawia lozysko toczne wielokrotne, które oprócz elementów wystepujacych w lozyskach powyzej opisanych posiada dodatkowo: rzad nos¬ nych elementów tocznych 9, rzad dodatkowych ele¬ mentów tocznych 10, koszyk 11 oraz pierscien po¬ sredni 12. Lozysko to . pozwala na trzykrotne zredukowanie predkosci odtaczania elementów-tocz¬ nych nosnych, czyli poprawia jeszcze w wiekszym stopniu warunki pracy lozyska szybkoobrotowego. PL