Pierwszenstwo: 25.111.1966 Niemiecka Republika Demokratyczna Opublikowano: 30.Y.1970 59775 KI. 21 a3, 63/30 MKP H 04 m Wj [lllLlOTt^A Wspóltwórcy wynalazku: Gunter Lauffer, mgr inz. Fritz Seefeld Wlasciciel patentu: VEB Fernmeldewerk Arnstadt, Arnstadt Nie¬ miecka Republika Demokratyczna) Uklad polaczen maszynki sygnalowej do wytwarzania akustycznych sygnalów impulsowych, powracajacych periodycznie Wynalazek dotyczy ukladu polaczen elektronicz¬ nej, lub czesciowo elektronicznej maszynki sygnalo¬ wej do wytwarzania akustycznych sygnalów impul¬ sowych powracajacych periodycznie, przy zastoso¬ waniu znanego ukladu polaczen, skladajacego sie z multiwibratora i sterowanego przez ten multiwi- brator dwustopniowego ukladu liczacego wedlug Libaw, Craig'a.Znane sa elektroniczne maszynki sygnalowe.Skladaja sie one z astabilnego (wolnodrgajacego) multiwibratora oraz z dwóch, sterowanych przez niego, multiwibratorów obnizajacych o polowe cze¬ stotliwosc, których wyjscia dolaczone sa przez uklad koincydencyjny do wyjsc maszynki sygnalo¬ wej.Jeden z ukladów koincydencyjnych jest wlaczony od strony wejscia na wejscia obu multiwibratorów obnizajacych czestotliwosc, a swym wyjsciem wla¬ czony jest do sterujacego wejscia drugiego ukladu koincydencyjnego, który swoim sterowanym wej¬ sciem jest dolaczony do astabilnego multiwibrato¬ ra. Wyjscie tego drugiego ukladu koincydencyjnego oraz wyjscie pierwszego ze sterowanych multiwi¬ bratorów sluza jako wyjscia do odprowadzania im¬ pulsów wzglednie grup impulsów. Do tych wyjsc sa dolaczone pierwsze wejscia trzeciego i czwartego ukladu koincydencyjnego, których drugie wejscia dolaczone sa do wspólnego generatora wysylajacego akustyczne napiecia przemienne. Wyjscia trzeciego i czwartego ukladu koincydencyjnego sluza do od- 20 30 prowadzania zadanych sygnalów akustycznych na przyklad w rytmie znaków alfabetu Morse'a odpo¬ wiadajacych literom „s" wzglednie „t". Trzeci i czwarty uklad koincydencyjny utworzone sa przez uzwojenie wyjscia wspólnego transformatora wyj¬ sciowego oraz uzwojenia wejsciowe kazdego ze specjalnych transformatorów wyjsciowych, a takze przez wlaczone miedzy te uzwojenia pary prostow¬ ników, stosowane przez grupy impulsów wysylane przez sterowane multiwibratory. Transformatory wyjsciowe, za pomoca równolegle wlaczonych kon¬ densatorów, dostrojone sa na czestotliwosc wlasna generatora wysylajacego akustyczne napiecie prze-: mienne.Jezeli w czesciowo elektronicznych maszynkach sygnalowych, rytm sygnalów akustycznych jest z gó¬ ry ustalony na przyklad przez uklady przekazniko¬ we, to trudno jest zachowac srodki laczeniowe ustalajace rytm, w postaci ukladów dzielacych cze¬ stotliwosc, gdyz wymaga to znacznego nakladu srodków. Wada jest równiez to, ze w wielostop¬ niowych ukladach obnizajacych czestotliwosc o po¬ lowe, rózne stopnie w okreslonym czasie musza wykonywac rózne ilosci zadzialan, co w odniesie¬ niu do stopni, o stosunkowo duzej ilosci urucho¬ mien jest szkodliwym, ze wzgledu na ich trwalosc i czestotliwosc graniczna.Problematyczne jest zastosowanie w praktyce trzeciego i czwartego ukladu koincydencyjnego, sto¬ sowanych w znanych ukladach maszynek sygnalo- 5977559775 wyeh, gdyz wyjscia sluzace do odprowadzania grup impulsów sa zwierane niecalkowicie podczas przerw miedzy sygnalami. Wynika to z faktu, ze konden¬ satory wlaczone równolegle do transformatorów wyjsciowych, nie moga zewrzec napiec calego pas¬ ma rozmownego, lecz tylko te napiecia przemienne, do których sa one dostrojone. Zupelne zwarcie na krótko jest jednak konieczne, gdyz w przeciwnym razie abonenci dolaczeni w dowolnej chwili do ta^ kiego wyjscia mogliby sobie wzajemnie przeszka¬ dzac przez dajace sie slyszec fragmenty rozmowy.; \ Wynalazek ma na celu usuniecie multiwibrato- rów, obnizajacych czestotliwosc o polowe.Stosujac znany-uklad skladajacy sie z multiwi¬ bratora oraz sterowanego przez niego dwustopnio¬ wego ukladu liczacego wedlug Libaw, Craig'a, wy¬ nalazek stawia sobie za zadanie stworzenie ukladu do elektronicznych maszynek sygnalowych, w któ¬ rym sterowane przez uklad impulsatory tak sa polaczone, ze centrala ma do dyspozycji wszystkie zwykle uzywane sygnaly akustyczne, a abonenci nie zaklócaja ,sie nawzajem sygnalami akustycznymi.W przypadku sygnalów akustycznych chodzi o syg¬ nal zajetosci, sygnal ostrzegawczy w rytmie znaku „i" alfabetu Morse'a, sygnal kontroli wywolania w rytmie znaku „s" alfabetu Morse'a, oraz o sygnal zgloszenia w rytmie znaku „a" alfabetu Morse'a.Ze wzgledów ekonomicznych nalezy dazyc do wielokrotnego wykorzystania impulsatorów przy wytwarzaniu róznych sygnalów akustycznych.Poza tym uklad wedlug wynalazku ma za zada¬ nie umozliwienie szybkiego i latwego przelaczenia maszynki sygnalowej na rezerwowa maszynke syg¬ nalowa. Jako impulsatory zastosowane sa elementy, posiadajace stan przewodzenia i stan blokady (nie¬ przewodzenia) pradu, na przyklad zestyki przekaz¬ nika, lub przyrzady pólprzewodnikowe sterowane przez multiwibrator i/lub stopnia ukladu liczacego.Wedlug wynalazku zadanie to zostalo rozwiaza¬ ne w ten sposób, ze w stanie roboczym przewodza¬ cy impulsator sterowany przez multiwibrator, pola¬ czony jest z kazdym z impulsatorów nieprzewodza¬ cyeh, z których kazdy jest sterowany przez oba stopnie ukladu liczacego Libaw, Craig'a, a do kaz¬ dego z nieprzewodzacyeh impulsatorów jest dola¬ czone wyjscie maszynki sygnalowej. W punkcie la¬ czacym impulsator przewodzacy, sterowany przez multiwibrator i impulsatory nieprzewodzace, stero¬ wane przez oba uklady liczace wlaczony jest impul¬ sator nieprzewodzacy. Do kazdego z dwóch impul¬ satorów sterowanych przez multiwibrator dolaczone jest jedno z wyjsc maszynki sygnalowej, przy czym pierwsze z wejsc jest uziemione, a do drugiego wejscia przykladane jest napiecie z generatora aku¬ stycznego.Wyjscie maszynki sygnalowej stanowia punkty przylaczeniowe, z których odprowadza sie zadane sygnaly akustyczne. Do wejsc maszynki sygnalowej dolacza sie wyjscie generatora akustycznego lub ziemie.Wyjscia sa polaczone ze soba przez nieprzewo¬ dzacy impulsator, sterowany przez jeden z ukladów liczacych. Uziemione wejscie i pierwsze wyjscie polaczone sa ze soba przewodzacym impulsatorem, sterowanym przez pierwszy uklad liczacy, nato¬ miast drugie wejscie.polaczone jest przez impulsa¬ tor nieprzewodzacy, sterowany przez pierwszy uklad liczacy, z nieprzewodzacym impulsatorem sterowanym przez drugi uklad liczacy. W przewód 'laczacy przewodzacy impulsator, sterowany przez 5 multiwibrator, z nieprzewodzacym impulsatorem sterowanym przez drugi uklad liczacy wlaczony jest przewodzacy impulsator, sterowany przez pier¬ wszy uklad liczacy. Jako impulsatory posiadajace stan nieprzewodzacy i przewodzacy (prad)' zastoso- 10 wane sa zestyki robocze przekazników precikowych.Uklad liczacy wedlug Libaw, Craig'a jest obiego¬ wym ukladem wiec wyrazenia „pierwszy" i „drugi" uklad liczacy nalezy traktowac, jako przymiotnik do „uklad liczacy" nie (przywiazujac do niich zna- 15 czenia funkcjonalnego, to znaczy przyporzadkowa¬ nie impulsatorów do ukladów liczacych moze byc dowolne.Impulsatory rtaik sa dobrane, ze czas przejscia ze stanu przewodzenia w stan nieprzewodzenia jest 20 krótszy niz czas przejscia ze stanu nieprzewodzenia w stan przewodzenia.Poniewaz jako impulsatory stosuje sie najko¬ rzystniej zestyki robocze przekazników preciko¬ wych, wiec jedno z wyjsc multiwibratora i jedno 25 z wyjsc kazdego z ukladów liczacych jest sterowane negatywnie. Tym samym impulsatory z tym zwia¬ zane sa przekaznikami precikowymi sterowanymi negatywnie.Wynalazek jest wyjasniony na przykladach wy¬ konania przedstawionych na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia polaczenie multiwibratora i dwu¬ czlonowego 'ukladu liczacego wg Libaw, Craig'a, z wyjsciami dolaczonymi do uzwojen przekazników precikowych, fig. 2, 4, 6 i 9 przedstawiaja wykresy impulsowe do fig. 1, 3, 5, 7 i 8, fig. 3 przedstawiaja podstawowy uklad polaczen dla sygnalu zajetosci i sygnalu ostrzegawczego, fig. 5 i 7 przedstawiaja rozszerzony uklad podstawowy z fig. 3, wytwarza¬ jacy sygnaly zajetosci, ostrzegawczy i kontroli wy- 40 wolania dla centrali abonenckiej, a fig. 8 przed¬ stawia rozszerzony uklad wg fig. 7, wytwarzajacy sygnaly zajetosci, ostrzegawczy i zgloszenia, w cen¬ trali telefonicznej.Na wszystkich figurach przedstawiony jest stan 45 roboczy, przy którym na drugich wyjsciach multi¬ wibratora i ukladów liczacych znajduje sie napie¬ cie. Stan ten zostal wybrany dowolnie.Na fig. ,1 astalbilny multiwibrator M steruje uklad • liczacy skladajacy sie z dwóch bistabilnych stopni 50 AiBwg I4!baw, Craiig'a. .Uklady logiczne Lx do L4 sluza w znany sposób do sterowania ukladów A i B. Praca ukladu przebiega tak, jak to uwidocznio¬ ne jest na fig. 2 tzn., ze przy kazdym okresie mul¬ tiwibratora M jeden ze stopni liczacych A lub B 55 zmienia swój stan równowagi. MultiwibratoF M oraz stopnie A i B maja po dwa wyjscia 1 i 2, z których sterowane sa uklady logiczne 1^ do L4 orat wzbudzone sa uzwojenia przekazników precikowych Mtl Mlt Alt Alt Blt Bx z zestykami hermetycznymi 60 dolaczonych do ujemnego bieguna zródla napiecia zasilajacego.Jako multiwibrator M i stopnie Uczace A i 3 stosowane sa znane tranzystorowe uklady.W dalszym ciajgu oznaczenia ze fctyików sterowa¬ li nych negatywnie zaznaczone sa umieszczona nad 30 3559775 nimi pozioma kreska. Odpowiednie dzialanie steru¬ jace zaznaczone jest linia przerywana.Na fig. 3 przedstawione sa dwa, sterowane przez multiwibrator M, zestyki ml i m2, zestyk all, ste¬ rowany przez stopien A, oraz zestyk bl, sterowany przez stOjpien B. Wejscie D2 polaczone jest z wyj¬ sciem nieuwidocznionego generatora akustycznego, a drugie wejscie Bl9 polaczone jest z ziemia. Gdy zwiera sie zestyk ml, to zestyk ml jest juz otwar¬ ty. Gdy po uplywie pólokresu multiwibratora M zamknie sie zestyk ml to zestyk ml juz zostanie ot¬ warty. W punkcie PI, laczacym zestyki ml, ml i bl, a wiec trzecim wyjsciu C8 maszynki sygnalowej, wystepuja w okreslonych odcinkach czasu impulso¬ we sygnaly akustyczne w rytmie znaku „e" alfa¬ betu Morse'a jako sygnal zajetosci, przy czym w przerwach miedzy sygnalami wyjscie Ct jest uzie¬ mione. Zestyk all, podczas kazdego cyklu wyste¬ powania czterech impulsów na wyjsciu Cj, wlacza dwa kolejne sygnaly impulsowe na wyjscie C19 a nastepnie dwa kolejne sygnaly impulsowe blokuje i nie dopuszczajac ich .do wyjscia C±. To samo od¬ bywa sie, tylko przy przesunieciu czasowym o je¬ den okres impulsów, na drugim wyjsciu C2, za posrednictwem zestyku bl. Ciag impulsów powsta¬ jacy na wyjsciu Cx posiada rytm znaku „i", to zna¬ czy sygnalu ostrzegawczego. Na fig. 4 przedstawio¬ ny jest wykres impulsowy ukladu z fig. 2 uzupel¬ niony sygnalami impulsowymi dla trzech wyjsc Cj do C3.Na fig. 5, która jest nieco odmienna od fig. 3, oba wyjscia C± i C2 polaczone sa bezposrednio przez zestyk bl, sterowany przez stopien liczacy B. Nie ma to wplywu na przebieg impulsowy na wyjsciu Clf gdyz z dwóch zestyków bl i bl polaczonych szeregowo w stosunku do wyjscia Clf zawsze jeden jest nieprzewodzacy wzgl. otwarty. W stosunku do wyjscia C2 powstaje, przez zestyki all i bl, pola¬ czenie równolegle do zestyku bl. Wyjscie C2 do¬ laczone jest do wejsc Dlf D2 nie tylko przez zestyk bl, lecz równiez przez zestyk all. Na drugim wyj¬ sciu C2 powstaje ciag sygnalów impulsowych w rytmie znaku „s" alfabetu Morse'a.Na fig. 6 jest przedstawiony wykres impulsowy dla fig. 5 dotyczacy równiez fig. 7.Na fig. 7 wejscie pierwsze Dj jest polaczone z pierwszym wyjsciem C± przez zestyk all sterowany ze stopnia liczacego A. Zestyk all uziemia w przer¬ wach miedzy sygnalami impulsowymi wyjscie Cl9 a zestyk bl uziemia dodatkowo wyjscie C2 uzie¬ miane przez zestyk ml.Na fig. 8 do zestyku bl jest dolaczony, sterowany przez stopien A zestyk al2, polaczony z punktem laczacym PlB Poza tym zestyk bl polaczony jest z wejsciem D2 przez zestyk al2 sterowany przez sto¬ pien A. Na wyjsciu C2 wystepuje wtedy w okreslo¬ nych odcinkach czasu ciagi impulsowe w rytmie znaku „a" alfabetu Morse'a.Na fig. 9 jest przedstawiony wykres impulsowy dla wyjscia C2 z fig. 8.Jak widac z rysunku i opisu, wiekszosc impulsa- torów, mianowicie ml, ml, all, all, bl bl wyko¬ rzystywana jest wielokrotnie.W czasie przerw miedzy poszozególnyimi sygnala¬ mi impulsowymi wszystkie wyjscia sa uziemione i tym samym zwarte zyla lacza abonenckiego co uniemozliwia wzajemnie zaklócenie sobie rozmów, 5 prowadzonych przez abonentów.Przez odpowiedni dobór czasów przejscia dla poszczególnych stanów impulsatorów uzyskuje sie to, ze generator akustyczny nie jest zawierany w czasie zmiany stanów impulsatorów. 10 Wskutek zastosowania hermetycznych zestyków roboczych, przy odlaczaniu napiecia zasialajacego od uszkodzonej maszynki sygnalowej i dolaczeniu napiecia do rezerwowej maszynki, nie ma potrzeby oddzielania od siebie pod wzgledem elektrycznym 15 wyjsc obu maszynek.Wszystkie impulsatory pierwszej maszynki sa w stanie nieprzewodzacym, to znaczy, ze zestyki ro¬ bocze sa otwarte. Nie ma wiec imozlijwosci oddzialy¬ wania na siebie obu maszynek. 20 45 PL