PL59520B1 - - Google Patents

Description

Rozpuszczalnymi w wodzie barwnikami ftalo- cyjaninowymi o wzorze 19 korzystnym w zastoso¬ waniu na materialach celulozowych, sa przede wszystkim takie, które w reszcie Pc i ewentualnie 45 dodatkowo jako podstawnik L, zawieraja reszty kwasu sulfonowego.Powyzsze zestawienie odpowiednich barwników azowych antrachinonowych i azaporfinowych, jak równiez heterocyklicznych ukladów pierscienio- 50 wych A, nie ogranicza zakresu wynalazku.Nowe barwniki moga poza tym posiadac dowol¬ ne, wystepujace zwykle w barwnikach, podstaw¬ niki, jak reszty kwasu sulfonowego, kwasu karbo¬ ksylowego, alkiloaminowe, aryloalkiloaminowe,. 55 aryloaminowe, acyloaminowe, nitrowe, cyjanowe, chlorowcowe, wodorotlenowe, alkoksy, tioeterowe,. azowe i tym podobne.Barwniki te moga takze wykazywac dalsze zdolne do utrwalania grupy, jak mono- lub dwu- 60 chlorowcotriazynyloaminowe, mono-, dwu- lub trójchlorowcopirymidynyloaminowe, 2,3-dwuchlo- rowcochinoksalino-6-karbonylo- lub -6-sulfonylo- aminowe, l,4-dwuchlorowcoftalazyno-6-karbonylo- lub -6-sulfonyloaminowa, 2-chlorowcobenzotiazo- 65 lo-5-karbonylo- lub 5-sulfonyloaminowe, estryfi-59520 Jcowane grupy oksyalkiloamidowe kwasu sulfono¬ wego i oksyalkilosulfonowe, sulfofluorkowe, chlo- Towcoalkiloaminowa akryloiloaminowe, chlorowco- acyloaminowe itp.Nowe barwniki o wzorze 1 otrzymuje sie w ten sposób, ze barwniki lub pólprodukty barwników zawierajace grupy aminowe i posiadajace reak¬ tywny atom wodoru przy azocie aminowym pod¬ daje sie reakcji ze zwiazkami o wzorze ogólnym A — Y, w którym A oznacza reszte pierscienia triazynowego lub pirymidynowego, zawierajacego przynajmniej jeden reaktywny podstawnik sulfo- nylowy, korzystnie metylosulfonylowy lub fenylo- sulfonylowy zwiazany z atomem wegla pierscienia heterocyklicznego, a Y oznacza reszte anionowo odszczepialna.W przypadku uzycia pólproduktów barwników, przeksztalca sie je w pozadane barwniki gotowe.Sposród podstawników reaktywnych Y, odszcze- pialnych jako reszty anionowe, szczególnie ko¬ rzystne sa podstawniki CI-, Br- oraz sulfonylo- wy. Dalszymi odpowiednimi anionowo odszczepial- nymi resztami sa przykladowo grupy: F~~, SOaM-, gdzie M oznacza kation wodoru lub me¬ talu, czwartorzedowe grupy amonowe, alkilomer- kapto, nitrylowe, alkoksy i aryloksy.Odpowiednimi zwiazkami heterocyklicznymi o wzorze A — Y, nadajacymi sie do reakcji wy¬ miany sa na przyklad: 2-karboksymetylosulfony- lo-4-chloropirymidyna, 2-metylosulfonylo-6-mety- lo-4-chloropirymidyna, 2,6-dwufenylosulfonylo-4- -metylo-5-chloropirymidyna, 2,4,6-trójmetylosulfo- nylopirymidyna, chlorek kwasu 2,4-dwumetylosul- fonylopirymidyno-5-sulfonowego, 1,3-dwumetylo- sulfonylo-2,4,6-triazyna, l,3-dwumetylosulfonylo-5- -(3'-sulfofenyloamino)- 2,4,6-triazyna, l,3^dwume- tylosulfonylo-5-fenoksytriazyna, 1,3-dwumetylosul- fonylo-5-trójchloroetoksytriazyna i liczne dalsze, podstawiona w pozycji -5 zwiazki 1,3-dwumetylo- sulfonylo-2,4,6-triazyny, 2-metylosullonylo-4-chlo- ropirymidyna, 2-chlorometylosulfonylo-4-chloropi- rymidyna, 2-fenylosulfonylo-4-chloropirymidyna, 2,6-dwumetylosulfonylo- 4-metylo- 5-chloropiry- midyna, 2^metylosulfonylo-4-metylo- 5,6-dwuchlo- ropirymidyna, 2,6-dwumetylosulfónylo-4-metylo-5- -bromopirymidyna, 2-metylosulfonylo-4-chlorome- iylo-5,6-dwuchloropirymidyna i pochodne bromowe wymienionych polaczen chlorowych.Reakcje wymiany barwników lub pólproduktów barwników, posiadajacych grupy aminowe z hete¬ rocyklicznymi zwiazkami o wzorze A—Y, prowa¬ dzi sie w zaleznosci od zastosowanych zwiazków "wyjsciowych, w srodowisku organicznym, orga- niczno-wodnym lub wodnym, w temperaturze od —10 do 80°C, szczególnie korzystnie w obecnosci zasadowych srodków kondensacyjnych, jak piry¬ dyna, wodny roztwór weglanu metalu alkalicznego lub roztwór wodorotlenku metalu alkalicznego.W przypadku zastosowania pólproduktów barw¬ ników przeksztalca sie otrzymane produkty kon¬ densacji w pozadane, gotowe barwniki. Sposób ten szczególnie odnosi sie do wytwarzania barwników azowych, kiedy na przyklad kondensuje sie sklad¬ nik czynny i/lub skladnik bierny, posiadajacy zdolna do reakcji grupe aminowa lub amidowa, najpierw ze skladnikiem reaktywnym o wzorze A — Y i nastepnie otrzymany produkt posredni przeksztalca sie przez dwuazowanie i/lub sprzega¬ nie i/lub kondensowanie w barwnik azowy. W 5 barwniku tym mozna przeprowadzac dodatkowo dalsze reakcje przemiany, jakie stosuje sie zwykle dla barwników azowych, na przyklad reakcje acy- lowania, redukcji i metalizowania. Takze przy otrzymywaniu innych barwników, przede wszyst* 10 kim szeregu ftalocyjaniny i antrachinonu, mozna najpierw przeprowadzac kondensacje skladnika reaktywnego A—Y z pólproduktem, na przyklad z m-fenylenodwuamina lub kwasem m-fenyleno- dwuaminosulfonowym i otrzymany produkt reakcji 15 nastepnie dalej kondensowac na przyklad z kwa¬ sem bromoaminowym (kwasem l-amino-4-bromo- antrachinono-2-sulfonowym) do reaktywnego barw¬ nika antrachinonowego, lub z halogenkiem kwasu sulfonowego Cu- lub Ni-ftalocyjaniny, do reak- 20 tywnego barwnika ftalocyjaninowego.Dalsza odmiana wytwarzania nowych barwni¬ ków o wzorze 1 polega na tym, ze poddaje sie reakcji wymiany barwniki, zawierajace grupy aminowe lub amidowe, lub korzystnie pólprodukty 25 barwników, posiadajace w grupie aminowej wzglednie amidowej wymienialny atom wodoru, ze zwiazkami o ogólnym wzorze A'—(Z)t w którym A' oznacza reszte pierscienia triazynowego lub pirymidynowego, Z oznacza reszte odszczepialna 30 anionowo, za wyjatkiem reszty sulfonyloweg, t oznacza liczbe 2 lub wyzsza od 2.Reakcja zachodzi z wymiana anionowo odszcze- pialnej reszty Z, po czym pozostala reszte lub reszty Z przeksztalca sie znanym sposobem na 33 podstawniki sulfonylowe, a przy zastosowaniu pólproduktów barwników, przeprowadza sie je w pozadane barwniki ostateczne.Wymiane jednego lub wiecej anionowo odszcze- pialnych podstawników Z, na przyklad atomów M chlorowca, na podstawniki sulfonylowe mozna wy¬ konac na przyklad w ten sposób, ze zwiazki te poddaje sie reakcji z alkilo- lub arylósulfiniana- mi, jesli Z oznacza przykladowo anionowo od¬ szczepialna grupe alkilomerkapto lub arylomer- 45 kapto-, a potem przeksztalca sie je w odpowiednie grupy sulfonylowe przy pomocy srodków utlenia- ' jacych jak nadtlenek wodoru, zwiazki typu pod¬ chlorynu lub nadmanganiany.Barwniki, uzyskane róznymi sposobami mozna 50 poddac dalszym, zwyklym dla barwników prze¬ mianom, przykladowo w ten sposób, ze zdolne do metalizowania barwniki traktuje sie srodkami od¬ dajacymi metal, przede wszystkim solami chro¬ mowymi, kobaltowymi, miedziowymi i niklowymi, 55 redukuje sie barwniki, posiadajace zdolne do re¬ dukcji grupy, przede wszystkim grupy nitrowe, acyluje sie barwniki, posiadajace zdolne do acyio- wania grupy, przede wszystkim acylujace sie grupy aminowe, lub traktuje sie dodatkowo srod- oo kami sulfonujacymi, jak kwas chlorosulfonowy, chlorek tionylu, oleum albo S03 w chlorowanych weglowodorach, aby wprowadzic do produktów dalsze grupy kwasu sulfonowego. Ten ostatni spo¬ sób ma czasami szczególne znaczenie dla szeregu n barwników antrachinonowych i ftalocyjaninowych.59526 Zaleznie od liczby ugrupowan/ wchodzacych w rachube w reakcji wymiany i zdolnych do reakcji, przede wszystkim —HNR, w reszcie barwnika lub w pólproduktach barwników mozna w nie wbu¬ dowac jedna lub wiecej ugrupowan o ogólnym wzorze 3. W przewazajacych przypadkach liczba m nie przekracza wartosci 4, syntezuje sie jed¬ nak takze barwniki, przede wszystkim o struktu¬ rze wysokoczasteczkowej, z wiecej niz czterema, na przyklad osmioma ugrupowaniami o wzorze 3.Jesli wytworzone barwniki posiadaja grupy, tworzace metalokompleksy, to mozna je przepro¬ wadzic w ich zwiazki metalokompleksowe przez dzialanie srodkami, oddajacymi metal, na przy¬ klad solami miedzi, niklu, chromu lub kobaltu.Podobnio mozna je poddawac innym, zwyklym reakcjom przemiany, jak reakcji dwuazowania, sprzegania, acylowania i kondensacji.Dla reakcji wymiany barwników, posiadajacych grupy aminowe, ze skladnikami reaktywnymi o wzorze A — Y, stosuje sie na przyklad, barwniki aminoazowe o wzorze 20, w którym B, D, R i m' posiadaja uprzednio podane znaczenia, lub barw¬ niki aminoantrachinonowe o wzorze 21, w którym L, R 1 p posiadaja uprzednio podane znaczenia, lub barwniki ftalocyjaninowe, zawierajace grupy aminowe o wzorze 22, w którym Pc, L, R, q, r i m" posiadaja uprzednio podane znaczenia. Uzy¬ skane produkty kondensacji mozna poddac dal¬ szym reakcjom przemiany, przy czym szczególnie dla szeregu barwników antrachinonowych i ftalo- cyjaninowych, moze byc interesujace nastepujace kolejno sulfonowanie.Zamiast stosowac same, wytworzone uprzednio barwniki, zawierajace grupy aminowe, wedlug wzorów 20, 21 i 22, mozna zastosowac do wytwa¬ rzania takich barwników pólprodukty barwników, zawierajace grupy aminowe, kondensujac je po¬ czatkowo ze skladnikiem reaktywnym A — Y, a nastepnie przetwarzajac w zwykly dla nich spo¬ sób w gotowe barwniki. Taki proces wytwarzania poprzez pólprodukty barwników jest szczególnie korzystny przy otrzymywaniu barwników azo- wych, antrachlnonowych i ftalocyjaninowych. W barwnikach azowych postepuje sie w ten sposób, ze kondensuje sie skladnik dwuazowy, lub sklad¬ nik sprzegania, posiadajacy wymienialne grupy aminowe, ze skladnikiem reaktywnym o wzorze A — Y i nastepnie wytwarza sie zadany barwnik na drodze sprzegania. Ten ostatni mozna jeszcze metalizowac, albo przez dwuazowanie przeksztalcic w barwnik disazowy lub poliazowy.Przy barwnikach antrachlnonowych mozna na przyklad w zwiazku dwuaminoarylowym, w któ¬ rym jedna grupa aminowa pozostaje zablokowa¬ na, skondensowac druga grupe aminowa ze sklad¬ nikiem reaktywnym A —Y, nastepnie pierwsza, chroniona grupe aminowa przeksztalcic na przy¬ klad przez zmydlenie w wolna grupe aminowa i otrzymany zwiazek skondensowac na przyklad z kwasem l-amino-4-bromo-antrachinono-2-sulfo- nowym na cenny barwnik typu antrachinonowego.Dla wytworzenia barwników ftalocyjaninowych, podobnie jak dla barwników antrachlnonowych, wytwarza sie najpierw ze skladnikiem reaktyw¬ nym A — Y monoskondensowany zwiazek jdwu- aminoarylowy, a ten nastepnie kondensuje na przyklad z halogenkami kwasu sulfonowego Cu- lub Ni-ftalocyjaniny, przy czym mozna zastosowac 5 lacznie, równoczesnie lub pózniej, inne zwiazki aminowe, jak amoniak, alifatyczne zwiazki ami¬ nowe i/lub aromatyczne zwiazki aminowe. Otrzy¬ muje sie w ten sposób barwniki ftalocyjaninosul- fonamidowe, zawierajace pewna czesc grup sulfo- 10 aryloamidowych, bedacych grupami reaktywnymi i obok nich pewna czesc nieroaktywnych grup sul- fonamidowych i/lub wolnych grup kwasu sulfono¬ wego.Szczególnie korzystna grupa barwników reak- 15 tywnych o wzorze 1, jest grupa barwników o wzo¬ rze 23, w którym F oznacza reszte barwnika orga¬ nicznego, At reszte pierscienia pirymidynowego, zawierajacego przynajmniej jeden reaktywny pod¬ stawnik sulfonylowy korzystnie metylosulfonylowy 20 lub fenylosulfonylowy zwiazany z atomem wegla pierscienia heterocyklicznego, nv oznacza liczbe 0,5—8. Grupy aminowe sa bezposrednio zwiazane z atomem wegla pierscienia aromatycznego barw¬ inka. - 25 Jako reaktywne podstawniki sulfonylowe w pier¬ scieniu pirymidynowym AA wchodza w rachube nizsze reszty alkilosulfonylowe, korzystnie z 1—5 atomów wegla, jak podstawniki: metylosulfonylo¬ wy, etylosulfonylowy lub propylosulfonylowy, 30 rodniki arylosulfonylowe jak fenylosulfonylowy, p-toluenosulfonylowy, rodniki p-chlorofenylosulfo- nylowe, aryloalkilosulfonylowe, jak reszty benzy- losulfonylowa i p-tolilometylosulfonylowa, a takze reszty heterosulfonylowe, jak 2-benzotiazolosulfo- 35 nylowe.Jako odpowiednie pierscienie pirymidynowe At posiadajace przynajmniej jeden reaktywny pod¬ stawnik sulfonylowy, mozna przykladowo wymie¬ nic: 2-karboksymetylosulfonylo-4-pirymidynyl, 2- 40 -^metylosulfonylo- 4Hnetylo-6-pirymidynyl, 2-feny- losulfonylo- 4-metylo-6-pirymidynyl, 2-fenylosulfo- nylo-4-metylo-5-chloro-6-pirymidynyl, 2,4-dwume- tylosulfonylo-6-pirymidynyl, 2-metylosulfonylo-4- -metylo-S-nitro^O-pirymidynyl, 2-metylosulfonylo- 45 -5-cyjano-4-pirymidynyl, 2-metylosulfonylo-4-kar- boksy-6-pirymidynyl, lub 2-etylosulfonylo-5-sulfo- -4-pirymidynyl, jak równiez zwiazki wymienione przy omawianiu heterocyklicznego pierscienia A.Reaktywny podstawnik lub podstawniki sulfo- 50 nylowe, znajdujace sie w rdzeniu Alf moga byc dalej podstawione Jonowymi lub niejonowymi gru¬ pami, na przyklad grupa karboksylowa (przykla¬ dowo pod postacia karboksymetylu), hydroksylo¬ wa, nitrowa, chlorowcowa (Cl, Br), grupami kwasu 55 sulfonowego lub resztami sulfonowymi oraz dal¬ szymi grupami wymienionymi przy omawianiu podstawników w rdzeniu A.Nowe barwniki o wzorze 23 moga nalezec do najrózniejszych klas, na przyklad do szeregu me¬ so talizowanych i niemetalizowanych barwników mo¬ no- lub poliazowych, dalej do metalizowanych lub niemetalizowanych barwników azaporfino- wych, Jak barwniki Cu- lub Ni-ftalocyjstninowe, lub tez do szeregu barwników antrachlnonowych, «s oksazynowych, dwuoksazynówych, trójfenylonwp59520 M tanowych, nitrowych, azometinowych, benzanotro- nowych i dwubenzanotronowych, jak równiez do policyklicznych zwiazków kondensacyjnych zwiaz¬ ków antrachinonu, benzantronu i dwubenzantronu.W ramach tych klas barwników szczególnie war¬ tosciowe sa miedzy innymi. 1. Barwniki azowe o wzorze 24, w którym B i D oznaczaja reszty aromatyczne, karbocykliczne lub heterocykliczne, przykladowo B reszte karbocy- klicznego skladnika czynnego szeregu benzenowe¬ go lub naftalenowego, a D reszte enolowego lub fenolowego skladnika biernego, na przyklad pira- zolonu-5, aryloamidu kwasu acetylooctowego, Ok¬ synaftalenu lub aminonaftalenu, B i D moga poza tym posiadac dowolne, zwykle dla barwników azowych podstawniki, w tym takze dalsze grupy azowe, R oznacza korzystnie wodór, lub nizsza reszte alkilowa o 1—5 atomach wegla, m' oznacza liczbe calkowita, korzystnie 1 lub 2, A4 zastepuje reszte pierscienia pirymidyny, zawierajacego przynajmniej jeden reaktywny podstawnik sulfo¬ nylowy, korzystnie metylosulfonylowy lub fenylo- sulfonylowy, zwiazany z atomem wegla pierscienia.Szczególnie wartosciowymi barwnikami tego szeregu sa barwniki rozpuszczalne w wodzie, a przede wszystkim te, posiadajace grupy kwasu sulfonowego i/lub kwasu karboksylowego. Barwni¬ ki azowe moga byc zarówno metalizowane jak i niemetalizowane, przy czym specjalne znaczenie wsród metalokompleksów maja kompleksy mie¬ dziowe, chromowe i kobaltowe.Waznymi barwnikami azowymi sa na przyklad barwniki, nalezace do szeregu benzo-azo-naftale- nowego, benzo-azo-l-fenylo-pirazolonowego-5, naf- taleno-azo-naftalenowego, naftaleno-azo-1-fenylo- pirazolonowego-5 i stylbeno- azo- benzenowego, przy czym takze tu przedklada sie jako korzystne barwniki, zawierajace grupy kwasu sulfonowego.W przypadku metalokompleksowych barwników azowych, grupy wiazace metalokompleksy znaj¬ duja sie w polozeniach orto do grupy azowej, na przyklad pod postacia ugrupowan: o,o'-dwuhydro- ksy, o-hydroksy-o'-karboksy-, o-karboksy-o'ami¬ no- i orto-hydroksy-o'-aminoazowych. 2. Barwniki antrachinonowe o wzorze 25, w którym L oznacza wodór lub podstawnik, w tym przede wszystkim grupe kwasu sulfonowego, p liczbe 1, 2 lub 3, R korzystnie wodór lub nizsza reszte alkilowa o 1—5 atomach wegla, A{ pierscien pirymidynowy, posiadajacy co najmniej jeden podstawnik sulfonylowy, korzystnie metylosulfo- nylowy lub metylofenylowy zwiazany z atomem pierscienia. Takze w zakresie tych barwników ko¬ rzystne sa produkty rozpuszczalne w wodzie przy¬ datne do barwienia i drukowania wlókien celulo¬ zowych, przy czym szczególnie odpowiednie oka¬ zuja sie barwniki, podstawione grupami kwasu sulfonowego. 3. Barwniki azaporfinowe o wzorze 26, w któ¬ rym Pc oznacza reszte ftalocyjaniny, na przyklad ftalocyjaniny miedzi lub niklu lub czterofenylo- ftalocyjaniny miedzi lub niklu, L oznacza atom wodoru lub nizsza reszte alkilowa lub alkoksylo- wa o 1—5 atomach wegla lub atom chlorowca, ko¬ rzystnie chloru lub bromu lub korzystnie reszte kwasu sulfonowego, r jest liczba 1 lub 2, q liczba 0,1 lub 2 oznacza korzystnie wodór lub reszte al¬ kilowa o 1—5 atomach wegla, A{ pierscien piry¬ midynowy, posiadadajacy przynajmniej jeden re- 5 aktywny podstawnik sulfonylowy, korzystnie me- tylosulfonylowy lub fenylosulfonylowy, zwiazany z atomem wegla pierscienia, m" oznacza liczbe 0,5-4.Reszta ftalocyjaninowa moze oczywiscie posia- 10 dac dalsze podstawniki, przede wszystkim grupy kwasu sulfonowego i sulfonamidowe. Rozpuszczal¬ nymi w wedzie barwnikami ftalocyjaninowymi o wzorze 26 korzystnym w stosowaniu do materia¬ lów celulozowych, sa zawierajace w reszcie Pc 15 ewentualnie dodatkowo jako podstawnik L grupy kwasu sulfonowego.Powyzsze zestawienie odpowiednich barwników azowych, antrachinonowych i azaporfinowych, jak równiez ukladów heterocyklicznych Alf nie stano- 20 wi ograniczenia ogólnego wzoru 1.Szczególnie wartosciowymi sa barwniki o wzo¬ rach ogólnych 24, 25 i 26, w których reszty o wzo¬ rze 27 stanowia reszte o wzorze 28, w którym R' oznacza nizsza reszte alkilowa, zawierajaca 1—3 25 atomów wegla lub wodór, jedna reszta R3 lub R4 zastepuje grupe —S02M, gdzie M oznacza pod¬ stawnik alkilowy, aryloalkilowy lub arylowy, a druga z reszt R3 i R4 oznacza równiez grupe —SAM lub wodór, alkil, aryloalkil, aryl, grupe 30 —SO3H, —COOH—, —COO-alkil, Cl-, Br- lub —CN i R5 oznacza atom wodoru lub podstawnik, jak alkil, aryloalkil, aryl, grupe —SO3H— COOH, —COOalkil,— Cl-, Br-, —CN, nitrowa, karbo- namidowa lub sulfonamidowa. 35 Szczególnie duze znaczenie maja barwniki o wzo¬ rach 24, 25, 26 w których podstawnikiem o wzo¬ rze 27 jest reszta 2-metylosulfonylo-5-chloro-6- -metylo-4^pirymidynylowa. Reszta ta wprowadza sie przez reakcje wymiany barwników, zawieraja- 40 cych grupy aminowe z na przyklad 2-metylosulfo- nylo-4,5^dwuchloro-metylopirymidyna.Nowe barwniki o wzorze 23 moga poza tym po¬ siadac dowolne, stosowane dla barwników pod¬ stawniki, jak reszty kwasu sulfonowego, karbo- 43 ksylowego, alkiloamihowe, aryloalkiloaminowe, aryloaminowe, acyloaminowe, nitrowe, cyjanowe, chlorowcowe, hydroksy, alkoksy, tioeterowe, azowe i tym podobne. Barwniki te moga poza tym posia¬ dac dalsze zdolne do utrwalania reszty, np. mo- 50 no-, dwu- i trój-chlorowcopirymidynyloaminowe, mono^dwu- lub trójchlorowcotriazynyloaminowe, 2,3-dwuchlorowcochinoksalino-6-karbonylowe lub 6-sulfonyloaminowe, l,4-dwuchlorowcoftalazyno-6- karbonylowe lub -6-sulfonyloaminowe, 2-chlorow- u cobenzotiazolo-5-karbonylowe lub 5-sulfonyloami- nowe, zestryfikowane reszty oksyalkiloamidu kwa¬ su sulfonowego i oksyalkilosulfonowe, sulfofluor- kowe, chlorowcoalkiloaminówe, akryloiloaminowe, chlorowcoacyloaminowe itp. w Nowe barwniki o wzorze 23 otrzymuje sie wpro¬ wadzajac do barwników lub pólproduktów barw¬ ników, znanymi na ogól metodami przynajmniej jedna reszte pirymidynyloaminowa, zawierajaca przynajmniej jeden reaktywny podstawnik sulfo- 05 nylowy, zwiazany z atomem wegla pierscienia pi-S9520 U fymidyny i zwiazana atomem azotu grupy amino¬ wej do jednego z atomów wegla w pierscieniu arylowym barwnika lub pólproduktu barwnika i w przypadku stosowania pólproduktów barwników przeksztalca sie je w zadane barwniki gotowe. 5 Reszte pirymidynyloaminowa, zawierajaca przy¬ najmniej jeden reaktywny podstawnik sulfonylo- wy wprowadza sie do barwników lub pólproduk¬ tów barwników na przyklad w ten sposób, ze barwniki lub pólprodukty barwników, zawierajace 1Q grupy aminowe i posiadajace zdolny do reakcji atom wodoru przy azocie aminy, poddaje sie reak¬ cji wymiany z zwiazkami o ogólnym wzorze At—Y, w którym A* oznacza reszte pierscienia pi¬ rymidyny, zawierajaca przynajmniej jeden reak- 15 tywny podstawnik sulfonylowy, korzystnie mety- losulfonowy lub fenylosulfonowy, zwiazany z ato¬ mem wegla pierscienia heterocyklicznego, a Y oznacza reszte, odszczepialna anionowo.Sposród zdolnych do reakcji podstawników Y, ^ sluzacych jako odszczepialne anionowo reszty, specjalnie korzystne sa podstawniki Cl-, Br- i sulfonylowe. Dalszymi odpowiednimi resztami, odszczepialnymi anionowo sa na przyklad: F~, —S03M (gdzie M oznacza wodór lub kation me- M talu), czwartorzedowe reszty aminowe, alkilomer- kapto, nitrylowa, alkoksy i aryloalkoksy. Szczegól¬ nie korzystnym skladnikiem reaktywnym ó wzo¬ rze AA — Y, jest 2-metylosulfonylo-4,5-dwuchloro- -6-metylopirymidyna, przy której kondensacji ^ z barwnikami lub pólproduktami barwników, za¬ wierajacymi grupy aminowe, nieoczekiwanie pod¬ stawnik chlorowy, w polozeniu 4, zostaje wymie¬ niony na reszte o wzorze 29.Nadajacymi sie do reakcji wymiany zwiazkami 35 heterocyklicznymi o wzorze Aj — Y sa na przy¬ klad: 2-karboksymetylosulfonylo- 4-chloropirymi- dyna, 2-metylosulfonylo- 6-metylo-4-chloropirymi- dyna, 2,4-dwumetylosulfonylo-6-metylopirymidyna, 2,6-dwufenylosulfonylo- 4-metylo-5 -chloropirymi- 40 dyna, 2,4,6-trójmetylosulfonylopirymidyna, 2,4,5,6- -czterometylosulfonylopirymidyna, 2-metylosulfo- nylo-4-metylo-5-nitro-5-chloropirymidyna, 2-mety- losulfonylo 4,5-dwumetylo-6-chloropirymidyna, 2- -etylosulfonylo- 4-metylo- 5,6-dwuchloropirymidy- 45 na, 2-metylosulfonylo- 4,6-dwuchloropirymidyna, 2,4,6,-trójmetylosulfonylo- 5-chloropirymidyna, 2- -metylosulfonylo- 4-karboksy- 6-chloropirymidyna, kwas 2-metylosulfonylo-4-chloropirymidyno-5-sul- fonowy lub 4,6-dwumetyIosulfonylopirymidyna i M dalsze zwiazki, czesciowo wymienione na str. 10—11.Reakcje wymiany barwników i pólproduktów barwników z zwiazkami heterocyklicznymi o wzo¬ rze A, — Y, prowadzi sie w zaleznosci od rodzaju 59 zastosowanych zwiazków wyjsciowych — w sro¬ dowisku organicznym, organiczno-wodnym lub wodnym, w temperaturze od —IG do 80°C, ko¬ rzystnie w obecnosci alkalicznych srodków kon- densujacych jak pirydyna, wodny roztwór wegla- *o nu metalu alkalicznego lub roztwór wodorotlenku metalu alkalicznego.Przy zastosowaniu pólproduktów barwników przeksztalca sie otrzymane produkty kondensacji, w znany sposób, na gotowe barwniki. Ma to prze- $5 ii de wszystkim znaczenie dla otrzymywania barwni¬ ków azowych, przy czym na przyklad kondensuje sie skladnik czynny i/lub skladnik bierny, posia¬ dajacy zdolna do reakcji grupe aminowa, najpierw z reaktywnym skladnikiem o wzorze At —Y i otrzymany pólprodukt przeksztalca sie nastepnie przez dwuazowanie i/lub sprzeganie i/lub konden¬ sacje w barwnik azowy. Mozna tez dodatkowo przeprowadzac dalsze reakcje przemiany, zwykle dla barwników azowych, na przyklad reakcje acy- lowania, kondensacji, redukcji i metalizacji. Takze przy wytwarzaniu innych barwników, przede wszystkim szeregu ftalocyjaniriowego i antrachi- nonowego, mozna kondensowac skladnik reaktyw¬ ny o wzorze Aj—Y, najpierw z pólproduktem, na przyklad z m-fenylen%dwuamina lub kwasem m- -fenylenodwuaminbsulttóowym, a otrzymany pro¬ dukt reakcji kondensowac nastepnie dalej na przyklad z kwasem bromoaminowym (kwasem 1-amino- 4-bromoantrachinono- 3-sulfonowym do reaktywnego barwnika antrachinonowego lub z ha¬ logenkiem sulfo- kwasu ftalocyjaniny miedzi lub niklu do reaktywnego barwnika ftalocyjanino- wego.Dalsza odmiana wytwarzania nowych barwni¬ ków o wzorze 23 polega na tym, ze barwniki lub przede wszystkim pólprodukty barwników, zawie¬ rajace grupy aminowe i posiadajace w grupie aminowej zdolny do wymiany atom wodoru, pod¬ daje sie reakcji wymiany z zwiazkami o ogólnym wzorze A/ — (Z)t, w którym Ai' oznacza pierscien, pirymidynowy, Z — reszte, odszczepialna aniono¬ wo, z wyjatkiem rodnika sulfonylowcgo, t jest liczba 2 lub wyzsza od 2.Reakcja zachodzi przez wymiane anionowo od¬ szczepialnej reszty Z, po czym przemienia sie po¬ zostala reszte Z lub reszty Z w podstawniki sul¬ fonylowe, w znany sposób, a przy zastosowaniu pólproduktów barwników przeprowadza sie je w zadane gotowe barwniki. Wymiana jednego lub wiecej anionowo odszczepialnych podstawników Z, na przyklad atomów chlorowca, na podstawniki sulfonylowe, wykonuje sie na przyklad w ten spo¬ sób, ze zwiazki poddaje sie reakcji wymiany z alkilo- lub arylosulfinianami, jesli Z przedsta¬ wia na przyklad odszczepialna anionowo grupe alkilomerkapto lub arylomerkapto, a potem sulfi- niny przeprowadza sie w rodniki sulfonylowe za pomoca odpowiednich srodków utleniajacych, jak nadtlenek wodoru, zwiazki halogenowe typu pod¬ chlorynu lub nadmanganiany.Barwniki o wzorze 23, które mozna wytwarzac róznymi wskazanymi sposobami, mozna dalej, jak to juz podano dla pewnych przypadków poddac dalszym przemianom, stosowanym zwykle dla barwników, na przyklad w ten sposób, ze barwni¬ ki zdolne do metalizacji traktuje sie srodkami od¬ dajacymi metal, w tym przede wszystkim solami chromu, kobaltu, miedzi i niklu, redukuje sie bar¬ wniki, posiadajace zdolne do redukcji grupy, prze¬ de wszystkim grupy nitrowe, acyluje sie barwniki, posiadajace zdolne do acylowania grupy, przede wszystkim ascylujace sie grupy aminowe, lub w ten sposób, ze barwniki traktuje sia dodatkowo srodkami sulfonujacymi, jak kwas chlorosulfono-59520 U 14 wy, chlorek tionylu, oleum lub SO3 w chlorowa* nych weglowodorach, aby wprowadzic do produk¬ tów dalsze grupy kwasu sulfonowego. Ten ostatni proces jest czesto korzystny dla barwników sze¬ regu antrachinonowego i ftalocyjaninowego.Zaleznie od liczby zdolnych do reakcji ugrupo¬ wan -HNR, w reszcie barwnika lub w pólproduk¬ tach barwników, da sie wbudowac jedno lub wie¬ cej ugrupowan o ogólnym wzorze 27. W przewaza¬ jacych przypadkach liczba m nie przekracza 4, mozna jednak syntezowac takze barwniki, przede wszystkim barwniki o strukturze wysokoczastecz- kowej, z liczba m wyzsza od 4, na przyklad 8 lub mniej ugrupowan o wzorze 27.Gdy wytworzone zgodnie z wynalazkiem bar¬ wniki o wzorze 23 zawieraja grupy, tworzace me- talokompleksy, mozna te barwniki przeprowadzac W ich zwiazki metalokompleksowe przez dzialanie srodkami, oddajacymi metal, na przyklad solami miedzi, niklu, chromu lub kobaltu. Mozna je rów¬ niez poddac innym, zwyklym reakcjom przemiany jak reakcjom dwuazowania, sprzegania, acylowa- iiia i kondensacji.Dla wymiany barwników, zawierajacych grupy aminowe, ze skladnikiem reaktywnym o wzorze Ai-Y, stosuje sie korzystnie barwniki azowe o wzorze 20, w którym B, D, R i m' maja uprzednio podane znaczenie, lub barwniki aminoantrachi- nonowe o wzorze 21, w którym L, R i p maja uprzednio podane znaczenia, lub barwniki ftalo- cyjanmowe o wzorze 22, zawierajace grupy amino- we, a w którym Pc, L, R, q, r i m" maja uprzed¬ nio podane znaczenia.Otrzymane produkty kondensacji odpowiadaja ogólnym wzorom 1 i 24. Mozna je poddac dalszym reakcjom przemiany, przy czym czesto nastepuja¬ ce po tym sulfonowanie jest korzystne dla szere¬ gu barwników antrachinonowych i ftalocyjanino- wych. Zamiast poddawac reakcji same, uprzednio utworzone i zawierajace grupy aminowe barwni¬ ki o wzorach 20, 21 i 22 mozna zastosowac takze do wytwarzania takich gotowych barwników pól¬ produkty barwników, zawierajace grupy aminowe, produkty te wpierw kondensowac z skladnikiem reaktywnym Aj-Y i nastepnie w zwykly sposób przerabiac je dalej do barwników gotowych. Taki sposób wytwarzania poprzez pólprodukty barwni¬ ków ma doniosle znaczenie przy otrzymywaniu barwników azowych, antrachinonowych i ftalocy- janinowych. Przy barwnikach azowych postepujac w ten sposób, ze kondensuje sie skladnik czynny lub skladnik bierny, posiadajacy zdolne do wy¬ miany grupy aminowe, ze skladnikiem reaktyw¬ nym o wzorze Aj-Y i nastepnie wytwarza sie przez sprzeganie odpowiedni barwnik azowy.Mozna go pózniej jeszcze metalizowac lub dwua- zowac i przeksztalcic w barwnik disazowy lub po- liazowy. w przypadku barwników antrachinono¬ wych mozna na przyklad w zwiazku dwuamino- arylowym, w którym jedna grupa aminowa zablo- kowana jest na przyklad w postaci zwiazku acy- loanrinowego, kondensowac druga grupe aminowa ze skladnikiem reaktywnym o wzorze Aj-Y, po czym pierwsza zablokowana grupe aminowa prze¬ ksztalca sie w wolna grupe aminowa na przyklad przez zamydlenie i otrzymany zwiazek kondensuje sie na przyklad z kwasem l-amino*4-broraoantra- chinono-2-sulfonowym do wartosciowego typu barwnika antrachinonowego. Dla otrzymania bar- 5 wników ftalocyjaninowych mozna podobnie jak dla barwników antrachinonowych, wpierw wytwo¬ rzyc skondensowany z skladnikiem reaktywnym Ai-Y, zwiazek dwuaminoarylowy i ten dalej kon¬ densowac na przyklad z aulfohalogenkami ftalocy- io janiny miedzi lub niklu, przy czym jednoczesnie lub pózniej mozna zastosowac inne zwiazki ami¬ nowe, jak amoniak, aminowe zwiazki alifatyczne i/lub aminowe zwiazki aromatyczne. Otrzymuje sie w ten sposób barwniki ftalocyjaninosulfonami- 15 dowe, posiadajace jako grupy reaktywne pewna czesc grup sulfonaryloamidowych i obok nich pew¬ na czesc niereaktywnych grup sulfonamidowych i/lub wolnych grup kwasu sulfonowego.Szczgólnie wartosciowym typem barwników re- ^ aktywnych jest typ barwników odpowiadajacy wzorowi 30, w którym F oznacza reszte barwnika organicznego, Z atom chlorowca, Y wodór lub w danym przypadku podstawiony podstawnik al¬ kilowy, R podstawnik alifatyczny, karbocykliczny 35 lub heterocykliczny, m liczbe 0,5—8, i R ma wy¬ zej podane znaczenie* W barwnikach o ogólnym wzorze 30, zgodnie z definicja reszta pirymidynowa zwiazana jest z reszta F barwnika przez grupe aminowa. Grupa aminowa moze posiadac dalsze podstawniki, jak nizsze grupy alkilowe, o 1—5 atomach wegla naj¬ korzystniej jednak kiedy jest nie podstawiona da¬ lej grupa —NH—v Grupa aminowa jest ze swej strony zwiazana bezposrednio z atomem wegla aromatycznego pier¬ scienia barwnika lub z grupa alkilenowa.Jako reaktywne podstawniki sulfonylowe —SO2R2 w polozeniu 2 pierscienia pirymidyny, wchodza w rachube nizsze rodniki alkilosulfonylo- 40 we, korzystnie o 1—6 atomach wegla w czasteczce, jak metylosulfonylowe, etylosulfonylowe lub pro- pylosulfonylowe, reszty arylosulfonylowe, jak fe- nylosulfonylowe, p-toluenosulfonylowe, p-chloro*- fenylosulfonylowe, reszty aryloalkilosulfonylowe, jak benzylosulfonylowe i p-tolilometylosulfonylo- we i reszty heterosulfonylowe, jak 2-benzotiazolo- sulfonyl.Reaktywne podstawniki sulfonylowe moga byc dalej podstawiane grupami jonowymi lub niejono- M wymi, na przyklad resztami karboksylowymi, ni¬ trowymi, chlorowcowymi (Cl, Br), grupami kwasu sulfonowego lub reszta sulfonowa* Atomem chlorowca Z korzystnie jest Cl lub Br.Jako podstawniki Y obok wodoru korzystnie niz- K sza reszta alkilowa, jest metylowa, etylowa i pod¬ stawione nizsze reszty alkilowe, jak chlorowcome- tylowe, na przyklad monochlorometylowe, bromo- etylowe, reszty dwuchlorometylowe i trójchloro- metylowe, karboksymetylowe, karboalkoksymety- m lowe, jak karbometoksymetylowe i karboetoksy- metylowe, jak równiez cyjanometylowe.Jako odpowiednie komponenty pirymidynowe, posiadajace w polozeniu 2 reaktywne podstawniki sulfonylowe, mozna przykladowo wymienic: 2-me- ^ tylosulfonylo-5-chloro-4-pirymidynyl, 2-metylosul- 4559520 16 fonylo-5-bromo-4-pirymidynyl, 2-metylosulfonylo- -5-chloro-6-metylo-4Hpirymidynyl, 2-metylosulfo- nylo-5-bromo- . 6-metylo-4-pirymidynyl, 2-metylo¬ sulfonylo- 5-chloro-6-chlorometylo- 4-pirymidynyl, 2-benzosulfonylo- 5-chloro-4-pirymidynyl, 2-benzo- 5 sulfonylo- 5-chloro-6-motylo-4-pirymidynyl, 2-ben¬ zosulfonylo- 5-bromo- 6-metylo-4-pirymidynyl, 2- -metylosulfonylo- 5-chloro- 6-karboksymetylo-4- pirymidynyl lub 2-karboksymetylosulfonylo-5- -chloro-6-metylo-4 pirymidyny 1 i szereg dalszych 10 zwiazków, wymienionych przy omawianiu pod¬ stawników heterocyklicznego pierscienia A.Barwniki o wzorze 30 moga nalezec do najróz¬ niejszych klas, na przyklad do szeregu metalizo¬ wanych lub niemetalizowanych barwników mo- 15 no- lub poliazowych, do szeregu metalizowanych lub niemetalizowanych barwników azaporfino- wych, jak barwników Cu- lub Ni ftalocyjanino- wych, do szeregu barwników antrachinonowych, oksazynowyeh, disoksazynowych, trójfenylometa- jp nowych, nitrowych, azometinowych, benzantrono- wych i dwubenzantronowych, jak równiez do po- licyklicznych zwiazków kondensacyjnych antrachi- nonu, benzantronu i dwubenzantronu. W ramach tych klas barwników szczególnie wartosciowymi 25 sa miedzy innymi barwniki o nastepujacych skla¬ dach ogólnych. 1. Barwniki azowe o wzorze 31, w którym B i D przedstawiaja reszty aromatyczne, karbocy- kliczne lub heterocykliczne, na przyklad B reszte 30 karbocyklicznego skladnika czynnego szereigu ben¬ zenu lub naftalenu i D reszte enolowego lub feno¬ lowego skladnika biernego, na przyklad pirazolo- nu-5, aryloamidu kwasu acetylooctowego, oksy- naftalenu lub aminonaftalenu itp. B i D moga 35 poza tym posiadac dowolne zwykle dla barwni¬ ków azowych podstawniki, w tym takze dalsze grupy azowe; R oznacza korzystnie atom wodoru lub nizszy rodnik alkilowy o 1—5 atomach wegla, m' jest liczba calkowita, korzystnie 1 lub 2, A2 40 zastepuje reszte o wzorzei 32, w którym R, Z i Y maja znaczenia, podane przy wzorze 30. Korzyst¬ nymi resztami o wzorze 32 sa na przyklad: 2-me- tylosulfonylo- 5-chloro-6-metylo- l,3-pirymidynyl-4 i 2-metylosulfonylo- 5-monochloro- 1,3-pirymidy- 45 nyl-4, wzglednie odpowiednie zwiazki bromowe.Szczególnie wartosciowymi barwnikami tej kla¬ sy sa barwniki rozpuszczalne w wodzie, przede wszystkim te, które posiadaja grupy kwasu sulfo¬ nowego i/lub grupy karboksylowe. Barwniki azo- 50 we moga byc zarówno niemetalizowane jak i me¬ talizowane, przy czym w kompleksach metalowych korzystne znaczenie maja kompleksy miedzi, chro¬ mu i kobaltu.Waznymi barwnikami azowymi sa barwniki sze- 55 regu benzenoazonaftalenowego, benzeno-azo-l-fo- nylo-5^pirazolonowego, naftaleno-azo-naftalenowe- go, naftaleno-azo-l-fenylo-5-pirazolonowego i styl- beno-azo-benzenowego, przy czym równiez szcze¬ gólnie korzystne sa barwniki, zawierajace grupy eo kwasu sulfonowego. W przypadku metalokomplek- sowych barwników azowych, grupy wiazace me- talokompleksy znajduja sie przede wszystkim w polozeniu orto do grupy azowej, na przyklad pod postacia ugrupowan: o,o'-dwuhydroksy-, o-hydro- es 16 ksy-o'-karboks;r-, o-karboksy-o'-amino* i o-hy- dróksy-o'-aminoazowych. 2. Barwniki antrachinonowe o wzorze 33, w którym L oznacza atom wodoru-lub nizsza reszte alkilowa lub alkoksylowa o 1—5 atomach wegla albo atom chlorowca, korzystnie chloru lub bro¬ mu albo korzystnie reszte kwasu sulfonowego, p jest liczba 1, 2 lub 3, R4 oznacza podstawnik lub korzystniej wodór oraz A2 reszte o wzorze 32, w którym R, Z i Y maja znaczenia, podane przy wzorze 30. Korzystnymi resztami o wzorze 32 sa ha przyklad 2-metylosulfonylo-5-chloro-6-metylo- l,3-pirymidynyl-4 i 2-metylosulfonylo- 5-mono¬ chloro-l,3-pirymidynyl-4, lub ich odpowiednie bromozwiazki.Takze w zakresie tych barwników korzystne sa produkty rozpuszczalne w wodzie, dzieki ich do¬ skonalej przydatnosci do barwienia i drukowania wlókien celulozowych, przy czym szczególnie od¬ powiednimi okazaly sie barwniki, podstawione grupami kwasu sulfonowego. 3. Barwniki azaporfinowe o wzorze 34, w któ¬ rym Pc oznacza reszte ftalocyjaniny, na przyklad ftalocyjaniny miedzi lub niklu, lub czterofenylo- ftalocyjaniny miedzi lub niklu, L oznacza atom wodoru lub nizsza reszte alkilowa lub alkoksylo¬ wa lub atom chlorowca, korzystnie chloru lub bromu lub korzystnie reszte kwasu sulfonowego, r jest liczba 1 lub 2, q liczba 0, 1 lub 2, RA ozna¬ cza podstawnik lub korzystniej wodór, A2 reszte o wzorze 32, w którym R, Z i Y maja znaczenia, podane przy wzorze 1.Pc moze posiadac i dalsze podstawniki, przede wszystkim grupy (kwasu sulfonowego lub sulfo- inamidowe. Korzystnymi resztami o wzorze 32 sa na przyklad 2-metylosulfonylo- 5-chloro-6-metylo-l,3- pirymidynyl-4 i 2-metylosulfonylo-5-chloro-l,3-pi- rymidynyl-4, lub odpowiednie zwiazki bromowe.Rozpuszczalnymi w wodzie barwnikami ftalocy- janinowymi o wzorze 34, zalecanymi do barwie¬ nia materialów, zawierajacych celuloze, sa przede wszystkim takie, które w reszcie Pc i ewentual¬ nie dodatkowo jako podstawnik L posiadaja grupy kwasu sulfonowego.Przedlozone zestawienie odpowiednich barwni¬ ków azowych, antrachinonowych i azoporfinowychr jak równiez ukladów pirymidynowyeh nie ogra¬ nicza ogólnych wzorów.Barwniki wedlug wzoru 30 moga poza tym po¬ siadac dowolne zwykle dla barwników podstaw¬ niki, jak reszty kwasu sulfonowego i karboksylo¬ we, ewentualnie N^podstawione reszty sulfonami- dowe, karbonamidowe, dwusulfimidowe, N-sulfo- nylo-N-karbonyloimidowe, alkilosulfonowe, arylo- sulfonowe, alkiloaminowe, aryloaminowe, aryloal- kiloaminowe, nitrowe, cyjanowe, chlorowcowe, wodorotlenowe, zestyfikowane reszty hydroksylo¬ we, alkoksylowe, tioeterowe, alkilowe, arylowe, aryloalkilowe, trójfluoroalkilowe, acyloaminowe, azowe itp.Barwniki te moga poza tym posiadac dalsze, zdolne do utrwalania podstawniki, na przyklad mono- i dwuchloroweotriazynyloaminowe, mono- dwu- lub trójchlorowcopirymidynyloaminowe, 2,3- dwuchlorowcochinoksalino-6-karbonylo- lub 6^sul-59520 17 18 fonyloaminowe, 1,4-dwuchlorowcoftalazyno- 6-kar- bonylo- lub -6-sulfonyloaminowe, 2-chlorowcoben- zotiazolo-5-karbonylo- lub -5-sulfonyloaminowe, zestrlyfikowane reszty oksyalkiloamidu kwasu sul¬ fonowego, reszty oksyalkilosulfonowe, sulfofluor- kowe, chlorowcoalkiloaminowe, akryloiloaminowe, chlorowcoacyloaminowe itp.Nowe barwniki o wzorze 30 otrzymuje sie na ogól znanymi metodami, przede wszystkim przez kondensowanie i/lub metalizowanie i/lub dwuazo- wanie i sprzeganie.Poza tym mozna takie do barwników i pólpro¬ duktów barwników, zawierajacych grupy amino¬ we, wprowadzic grupe pirymidynyloaminowa o wzorze 32, w którym Y, Z i Rj maja uprzednio podane znaczenia, poprzez atom azotu grupy ami¬ nowej, zwiazanej z pierscieniowym atomem wegla rdzenia arylowego barwnika lub pólproduktu barwnika i w przypadku zastosowania pólproduk¬ tów barwników, przeksztalcic je w zadane gotowe barwniki. Aby wprowadzic grupe o wzorze 32 kondensuje sie barwniki albo pólprodukty barw¬ ników, zawierajace grupy aminowe i posiadajace reaktywny atom wodoru przy azocie aminy, ze zwiazkiem o ogólnym wzorze 35, w którym Q ozna¬ cza reszte anionowe odszczepialna, a R2Y i Z maja uprzednio podane znaczenia.Miedzy odszczepialnymi anionowo podstawnika¬ mi O, szczególne znaczenie maja podstawniki Cl-, Br- i sulfonylowe. Dalszymi, odpowiednimi, anio¬ nowo odszczepialnymi resztami sa na przyklad: F-, —S03M (gdzie M oznacza wodór lub kation metalu), czwartorzedowe reszty amonowe, alkilo- merkapto, alkoksy, aryloksy.Nadajacymi sie do reakcji wymiany, pochodny¬ mi pirymidyny o wzorze 35, sa na przyklad: 2-me- tylosulfonylo- 4,5-dwuchloropirymidyna, 2-metylo- -sulfonylo-4-chloro- 5-bromopirymidyna, 2-metylo- sulfonylo- 4-chloro- 5-bromo- 6-metylopirymidyna, 2,4-dwumetylosulfonylo- 5-chloropirymidyna, 2,4- -dwumetylosulfonylo- 5-chloro- 6-metylopirymidy- ma, 2,4-dwumetylosulfonylo- 5-chloro- 6-metylopi- rymidyna, 2,4-dwutoenzosulfonylo- 5-chloro- 6-me- tylopirymidyna, 2-metylosulfonylo- 4,5-dwuchloro- <5-chlorometylopirymidyna, 2-metylosulfonylo-4,5- dwuchloro-6-karboksymetylopirymidyna lub 2-kar- boksymetylosulfonylo-4,5-dwuchloro- 6-metylopiry- midyna oraz szereg dalszych zwiazków, wymienio¬ nych w zestawieniu nadajacych sie do wymiany zwiazków heterocyklicznych.Reakcje wymiany barwników lub pólproduktów barwników, zawierajacych grupy aminowe, z he¬ terocyklicznymi zwiazkami o wzorze 35, prowadzi sie w zaleznosci od rodzaju zastosowanych zwiaz¬ ków wyjsciowych, w srodowisku organicznym, or- ganiczno-wodnym lub wodnym w temperaturze od — 10 do 80°C, korzystnie w obecnosci alkalicznych srodków kondensacyjnych, jak pirydyna, wodny roztwór weglanu metalu alkalicznego lub roztwo¬ ru wodorotlenku metalu alkalicznego.Przy zastosowaniu pólproduktów barwników, otrzymane produkty kondensacji przeksztalca sie w zwykly sposób w zadane barwniki gotowe. Taki sposób ma doniosle znaczenie dla wytwarzania barwników azowych, kiedy kondensuje sie na przyklad (posiadajacy reaktywna grupe aminowa skladnik czynny i/lub skladnik bierny, najpierw z skladnikiem reaktywnym o wzorze 35 i otrzy¬ many produkt przejsciowy przeksztalca sie na- 3 stepnie przez dwuazowanie i/lub sprzeganie i/lub kondensowanie w barwnik azowy. Mozna w nim dodatkowo przeprowadzac dalsze reakcje przemia¬ ny, zwykle dla barwników azowych; na przyklad reakcje acylowania, kondensacji, redukcji i me- 10 talizacji. Takze przy wytwarzaniu innych barwni¬ ków, przede wszystkim szeregu ftalocyJanin i an- trachinonu, mozna prowadzic kondensacje sklad¬ nika reaktywnego o wzorze 35, najpierw z pól¬ produktem, na przyklad m-fenylenodwuamina lub 19 kwasem m-lenylenodwuaminosulfonowym i na¬ stepnie otrzymany produkt reakcji kondonsowac dalej na przyklad z kwasem bromoaminówym (kwasem 1-amino- 4-bromoantrachinono-2-sulfono- wym) do reaktywnego barwnika antrachinonowego 20 lub z halogenkiem kwasu Cu- lub Ni-ftalocyjani- nosulfonowego do reaktywnego barwnika ftalo- cyjaninowego.Dalsza odmiana wytwarzania nowych barwni¬ ków reaktywnych o wzorze 30 polega na tym, ze 25 barwniki lub korzystnie pólprodukty barwników, zawierajace grupy aminowe i majace w grupie aminowej wymienialny atom wodoru, wprowadza sie w reakcje wymiany z zwiazkami o ogólnym wzorze 36, w którym Y, Z i Q posiadaja uprzednio M podane znaczenie, a T oznacza reszte, odszczepial¬ na anionowo, za wyjatkiem rodnika sulfonylo- wego.W procesie tym nastepuje wymiana anionowo odszczepialnej reszty Q, nastepnie wymienia sie w *35 znany sposób reszte T na podstawnik sulfonylo- wy —SO2R2 i przy zastosowaniu pólproduktów barwników, przeprowadza sie je w zadane barw¬ niki gotowe.Wymiane anionowo odszczepialnego podstawni- M ka T, na przyklad atomu chlorowca, na podstaw¬ nik sulfonylowy mozna przeprowadzic na przy¬ klad przez reakcje wymiany z alkilo- lub arylo- sulfinianami, albo gdy T oznacza na przyklad anionowo odszczepialna reszte alkilomerkapto lub tf arylomerkapto, utlenia sie je za pomoca odpo¬ wiednich srodków utleniajacych jak nadtlenek wodoru, zwiazki typu podchlorynu lub nadman¬ ganiany i przeksztalca sie je w ten sposób w od¬ powiednie reszty sulfonylowe —SO2R2. 50 Barwniki, które otrzymuje sie wedlug róznych, wskazanych sposobów, mozna dalej, jak to wspom¬ niano dla kilku przypadków, poddac kolejnym zwykle stosowanym reakcjom wymiany, na przy¬ klad barwniki, zdolne do metalizacji, traktuje sie 55 srodkami oddajacymi metal, w tym szczególnie solami chromu, kobaltu, miedzi i niklu redukuje sie barwniki posiadajace grupy zdolne do reakcji, przede wszystkim grupy nitrowe, acyluje sie barwniki, posiadajace zdolne do acylowania grupy, 60 przede wszystkim acylujace sie grupy aminowe lub barwniki traktuje sie dodatkowo srodkami sulfonujacymi, jak kwas chlorosulfonowy, chlorek tionylu, oleum, lub SO3 w chlorowanych weglo¬ wodorach, aby wprowadzic do produktów dalsze es grupy kwasu sulfonowego. Ten ostatni proces ma59520 id czasami specjalne znaczenie dla szeregu barwni¬ ków antrachinonowych i ftaloeyjaninowych.Zaleznie od liczby wchodzacych w rachube w reakcji wymiany, zdolnych do wymiany ugrupo¬ wan —HNR, w reszte barwnika lub pólproduktu 5 barwnika mozna wbudowac jedno lub wiecej ugrupowan o ogómym wzorze 92. W przewazaja¬ cych przypadkach liczba m nie przekracza warto¬ sci 4, syntezuje sie jednak takze barwniki, prze¬ de wszystkim o budowie wysokomolekularnej, 10 z wiecej niz czterema, na przyklad do osmiu ugrupowan o wzorze 32.Jesli wytwarzane wedlug wynalazku barwniki zawieraja grupy, tworzace metalokompleksy, to mozna je przeprowadzic w ich zwiazki metalo- 15 kompleksowe przez podzialanie srodkami, oddaja¬ cymi metal, na przyklad solami miedzi, niklu, chromu i kobaltu. Podobnie mozna te barwniki poddac innym, zwyklym dla barwników reakcjom przemiany, jak reakcjom dwuazowania, sprzega- 20 nia, acylowania i kondensacji.Nowe barwniki sa nadzwyczaj wartosciowymi produktami, nadajacymi sie w zastosowaniu do najrózniejszych celów. Jako zwiazki rozpuszczal¬ ne w wodzie maja doniosle znaczenie do barwie- ^ nia materialów tekstylnych, zawierajacych grupy hydroksylowe i azot, przede wszystkim materia¬ lów tekstylnych z naturalnej i regenerowanej ce¬ lulozy, dalej z welny, jedwabiu, syntetycznych wlókien poliamidowych i poliuretanowych. Dzieki ^ reaktywnemu podstawnikowi lub podstawnikom sulfonylowym w pierscieniu pirymidynowym, pro¬ dukty te nadaja sie szczególnie dobrze jako barw¬ niki reaktywne do barwienia materialów celulo¬ zowych, wedlug metod, poznanych w ostatnim w czasie. Dobre sa uzyskiwane trwalosci wybarwien, a przede wszystkim trwalosc na czynniki mokre.Dla barwienia celulozy barwniki stosuje sie przede wszystkim w roztworze wodnym, który mozna zadawac srodkami, reagujacymi alkalicznie, 40 jak wodorotlenek lub weglan metalu alkalicznego, lub zwiazkami, przechodzacymi w srodki alkalicz¬ ne, jak kwasny weglan metalu alkalicznego. Do roztworu mozna dodawac dalsze srodki pomocni¬ cze, nie reagujace jednak z barwnikami w sposób 45 niepozadany. Takimi dodatkami sa przykladowo substancje powierzchniowo czynne, jak alkilosul- foniany, srodki zapobiegajace migracji barwnika lub srodki pomocnicze do barwienia, jak mocznik (do poprawiania rozpuszczalnosci i utrwalenia 50 barwnika), lub obojetne srodki zageszczajace, jak emulsje olejowo-wodne, tragakant, skrobia, algi- nian lub metyloceluloza.Tak sporzadzone roztwory lub pasty nanosi sie na barwiony material, na przyklad przez napawa- 95 nie w napawarce (krótka kapiel) lub przez druko¬ wanie i nastepnie traktowanie przez pewien czas w podwyzszonej temperaturze, korzystnie 40 — 150°C. Podgrzanie przeprowadza sie w suszarce powietrznej, parowniku, na podgrzanych walcach 6o lub przez wprowadzenie do podgrzanych kapieli soli, przy czym kazdy z tych procesów prowadzic mozna oddzielnie, lub w dowolnej kolejnosci je¬ den po drugim.Przy zastosowaniu kapieli napawajacej lub 49 20 barwiacej bez alkaliów, wysuszona tkanine prze¬ puszcza sie dodatkowo przez reagujaca alkalicznie kapiel z dodatkiem soli kuchennej lub glauber- skiej. Dodatek soli zmniejsza przy tym wymywa¬ nie barwnika z wlókna.Mozna równiez barwiony material traktowac wstepnie podanymi uprzednio srodkami, zapobie¬ gajacymi zakwaszeniu i nastepnie traktowac roz¬ tworem lub pasta barwnika i w koncu, utrwalac w podwyzszonej temperaturze.Przy barwieniu z dlugiej kapieli, wychodzi sifc z wodnego roztworu barwnika, w temperaturze pokojowej i barwi sie w ciagu 40—90 minut, ejwen- tualnie podnoszac temperature do 85°C, dodajac porcjami soli, na przyklad siarczanu sodowego* i nastepnie alkaliów, na przyklad fosforanów so¬ dowych, weglanu sodowego, wodorotlenku sodo¬ wego lub potasowego.Nastepuje przy tym chemiczna reakcja miedzy barwnikiem i wlóknem. Po dokonaniu chemiczne¬ go utrwalenia, barwiony material plucze sie. na goraco, a nastepnie dziala sie mydlem, przy czym nieutrwalone pozostalosci barwnika zostaja usu¬ niete, Otrzymuje sie nadzwyczaj trwale wybarwie- nia, szczególnie odporne na czynniki mokre i na swiatlo. W tak zwanej metodzie napawania-leza- kowania na zimno, zaoszczedzic mozna podgrze¬ wania tkaniny po napawaniu, przez odlozenie jej na pewien czas, na przyklad 20—40 godzin w tern* peraturze pokojowej. W metodzie tej stosuje sie silniejsze alkalia, niz w opisanej powyzszej me¬ todzie barwienia z dlugiej kapieli.Do drukowania materialów, zawierajacych grupy hydroksylowe, stosuje sie paste drukarska, zlozona z roztworu barwnika, zageszczenia, jak alginian sodowy i zwiazku reagujacego alkalicznie lub od- szczepiajacego alkalia przy podgrzewaniu, jak we¬ glan sodowy i fosforan sodowy, weglan potasowy, octan potasowy lub weglan sodu i potasu i wy¬ drukowany material plucze sie i dziala sie my* dlem.Jezeli barwniki te zawieraja ugrupowania, zdol¬ ne do tworzenia metalokompleksów, to mozna, czesto przez obróbke wybarwien i druków srodka¬ mi oddajacymi metal, jak sole miedzi, na przy-* klad siarczan miedzi, sole chromu, kobaltu i niklur na przyklad octan chromu, siarczan kobaltu i siar¬ czan niklu, polepszyc ich trwalosci.Materialy tekstylne, zawierajace grupy amido¬ we, jak welna, jedwab, syntetyczne wlókna polia¬ midowe i poliuretanowe barwi sie zwyklymi dla nich metodami, w srodowisku kwasnym do obo¬ jetnego, przy czym czasami korzystne jest pod¬ niesienie pod koniec barwienia wartosci pH ka¬ pieli farbiarskiej, do wartosci 6,5—8,5.Na syntetyczne tkaniny poliamidowe barwniki nanosi sie na przyklad w postaci ich roztworu lub korzystniej w formie zdyspeprgowanej i obra¬ bia nastepnie, lub lacznie ze srodkami wiazacymi kwasy (najlepiej w niewielkich ilosciach), jak weglan sodu. Szczególnie zadowalajace rezultaty uzyskuje sie z barwnikami nierozpuszczalnymi, lub trudno rozpuszczalnymi w wódzia Z barwników tych przygotowuje sie zwyklymi sposobami, z do¬ datkiem znanych srodków pomocniczych, odpo-M 5§52v 22 wiednie zawiesiny i w tej postaci stosuje sie je w kapieli do barwienia lub napawania, albo tez w farbie drukarskiej. Odpowiednimi dla tego celu Srodkami pomocniczymi sa miedzy innymi zwiazki zapobiegajace migracji barwnika na wlóknie, jak etery celulozowe, chlorki i siarczany metalu alka¬ licznego, srodki zwilzajace, jak produkty konden¬ sacji tlenku etylenu i alkoholi tluszczowych, wzglednie fenoli, sulfonowane alkohole tluszczowe, rozpuszczalniki, jak tiodwuglikol, dalej zageszcze¬ nia jak skrobia, tragakant, zageszczenie alginia- nowe, guma arabska itp.Obróbke wybarwien, uzyskanych na tkaninach z wlókien poliamidowych, jak równiez impregna¬ cji i druków, prowadzi sie korzystnie w tempera¬ turze 50—110°, w ciagu 5—60 minut. W przypad¬ ku, kiedy stosowane barwniki zawieraja ugrupo¬ wania, tworzace metalokompleksy, mozna takze tu poprawic czasami trwalosci wybarwien, stosujac srodki, oddajace metal, jak sole miedziowe, na przyklad siarczan miedziowy, lub chromowe, kb- oaltowe i niklowe, np. octan chromowy, siarczan kobaltowy i niklowy.Wybarwienia, uzyskane nowymi barwnikami, odznaczaja sie na ogól dobrymi lub bardzo dobry¬ mi trwalosciami, przede wszystkim pierwszorzed¬ na trwaloscia na czynniki mokre.W nastepujacych przykladach, ilustrujacych wy¬ nalazek, wszystkie podane czesci sa czesciami wa¬ gowymi, o ile inaczej nie podano.Przyklad I. Do roztworu 34,7 czesci soli so¬ dowej kwasu 2-aminonaftaleno-4,8-dwusulfonowe- go i 7 czesci azotynu sodowego w 300 czesciach wody, dodaje sie, chlodzac lodem, 28 czesci obje¬ tosciowych stezonego kwasu solnego i mieszanine miesza sie w ciagu V2 godziny, utrzymujac tem¬ perature 0—10°C. Po usunieciu nadmiaru kwasu azotawego dodaje sie 10,7 czesci 3-aminotoluenu, rozpuszczonego w 10 czesciach stezonego kwasu solnego i 150 czesciach wody i prowadzi sie sprze¬ ganie do konca, zobojetniajac roztwór do wartosci pH = 3—5. Powstaly barwnik aminoazowy wysala sie, odsacza, przemywa i pózniej rozpuszcza po¬ nownie w 700 czesciach wody, dodajac lugu sodo¬ wego do wartosci pH = 7. Wodny roztwór zadaje sie potem 21 czesciami 2-metylosulfonylo-4-chlo- To-6-metylopirymidyny i silnie miesza. Tempera¬ ture mieszaniny reakcyjnej utrzymuje sie przez podgrzewanie na poziomie okolo 65°C. Wydziela¬ jacy sie kwas solny zobojetnia sie roztworem so¬ dy, az do zakonczenia reakcji. Powstaly barwnik o prawdopodobnym wzorze 37, wysala sie 80 cze¬ sciami soli kuchennej, wyciska, przemywa i suszy w prózni w temperaturze okolo 50°C. Przedstawia on zólty proszek, rozpuszczalny w wodzie z zóltym zabarwieniem.Tkanine celulozowa drukuje sie farba drukar¬ ska, zawierajaca w kilogramie: 15 g barwnika, 100 g mocznika, 300 ml wody, 500 g zageszczenia alginianowego (60 g alginianu sodowego na 1 kg zageszczenia), 2 g wodorotlenku sodowego i 10 g sody i dopelniona Ttfoda do 1 kg tkanine suszy sie, paruje 8 minut w temperaturze 105°C, plucze goraca woda i dziala sie mydlem w temperaturze wrzenia. Otrzymuje sie intensywny, zólty druk 10 1S 20 21 30 35 40 45 50 65 z odcieniem czerwonawym, o dobrej trwalosci na pranie i swiatlo.Przyklad II. 0,1 mola miedziowego zwiazku kompleksowego o wzorze 38 (Wytworzonego we¬ dlug niemieckiego opisu patentowego 1117 235), przez sprzeganie dwuazowanego kwasu 1-amino- 8-(benzosulfonylooksynaftaleno- 3,6,-dwusulfono- wego, w srodowisku alkalicznym zawierajacym weglan sodu, z równowazna iloscia kwasu 2-ace- tyloamino- 5-hydroksynaftaleno- 4,8-dwusulfono- wego i przeksztalcenie zwiazku monoazowego w kompleks miedziowy przez utleniajace miedziowa¬ nie i hydrolize grupy acetylo- i benzosulfonylo- wej), rozpuszcza sie w 2500 czesciach objetoscio¬ wych wody, w temperaturze 60—65°C, przy war¬ tosci pH = 6—6,5 i zadaje sie w tej temperaturze 0,12 mola 2,4-dwumetylosulfonylo- 6-metylopiry- midyny. W czasie kondensacji utrzymuje sie war¬ tosc pH = 7—7,5 przez dodawanie roztworu wegla¬ nu sodowego. Po zakonczeniu reakcji barwnik wy¬ sala sie i oddziela. Po wysuszeniu przedstawia on ciemny proszek, rozpuszczajacy sie w wodzie z nie¬ bieskim zabarwieniem. 100 czesci tkaniny bawelnianej napawa sie w temperaturze pokojowej wodnym roztworem, za¬ wierajacym 2P/o barwnika, 15 gAitr kwasnego we¬ glanu sodowego i 150 gAitr mocznika, suszy sie, podgrzewa w ciagu 10 minut do temperatury 140°C, po czym plucze sie i dziala sie mydlem w temperaturze wrzenia. Tkanina barwi sie w bar¬ dzo czystych odcieniach niebieskich, trwalych na czynniki mokre.Przyklad III. 46 czesci barwnika monoazo¬ wego, otrzymanego analogicznie jak w przykla¬ dzie I przez sprzeganie zdwuazowanego kwasu 2-aminonaftaleno-4,8-dwusulfonowego w 3-metylo- aminotoluenem, rozpuszcza sie w 400 czesciach wody, przy wartosci pH = 7—8, w temperaturze 60—65°C i zadaje sie porcjami, w obecnosci nad¬ miaru octanu sodowego lub weglanu wapniowego, lacznie 25 czesciami 2,4-dwumetylosulfonylo-6-me- tylopirymidyny i miesza sie w tej temperaturze tak dlugo, aby próba po zakwaszeniu nie wyka¬ zala zmiany odcienia zabarwienia. Powstaly barw¬ nik o prawdopodobnym wzorze 39 wysala sie, od¬ sacza, przemywa i suszy.Tkanine bawelniana impregnuje sie roztworem o temperaturze 20—25°C, zawierajacym na litr ka¬ pieli 20 g wyzej opisanego barwnika i 0,5 g niejo¬ nowego srodka zwilzajacego (na przyklad skon¬ densowanego z polioksyetylenem alkoholu oleilo- wego), jak równiez 150 g mocznika i 15 g kwa¬ snego weglanu sodowego. Nastepnie tkanine wy¬ zyma sie miedzy dwoma walcami gumowymi do zawartosci wody okolo lO0Vo. Po wstepnym wysu¬ szeniu w temperaturze 50—60°C tkanine podgrzewa sie w ciagu 10 minut w temperaturze 140°C i otrzymane wybarwienie plucze sie gruntownie goraca woda, pó czym traktuje sie 20 minut przy wrzeniu roztworem, zawierajacym na litr 5 g my¬ dla marsylskiego i 2 g sody. Po wyplukaniu i wy¬ suszeniu otrzymuje sie na tkaninie intensywne, zólte wybarwienie o odcieniu czerwonawym o do¬ brych trwalosciach na czynniki mokre, tarcie i swiatlo.5K29 W tablicy I podane sa skladniki czynne, sklad¬ niki bierne 1 reaktywne skladniki, wiazace sie z grupa aminowa, z których mozna wytworzyc barwniki, analogicznie do sposobu, podanego w niez odcienie wybarwien, uzyskanych wedlug jed¬ nego z opisanych sposobów stosowania.Skróty dla skladników. r*aktjn&rnych: A = 2-me- tylosulfonylo- 4-chloro- 6-metylopirymidyna, B = przykladach I do III, przy czym podane sa rów- 5 = 2,4-dwumetylosulfonylo-6-metylopirymidyna.Przyklad IV V ¦ VI .VII vm 1c ¦ - x XI . *" xm xiv xv XVI XVII Tablica 1 Skladnikczynny kwas 2-amino-naftaleno-4,8-dwusulfo- nowy Jcwa$ 2-aminonaftalcno-4,8-dwusulfo- nowy kwas l-aminonaftaleno-3,6-dwusulfo- nowy »» kwas 2-aminonaftaleno5,7-dwusulfo- nowy $9 kwas 2-aminonaftaleno-6,8-dwusulfo- nowy »» kwas 4-aminoazobenzeno-3,4/-dwusul- fonowy kwas l-aminobcnzeno-4-sulfonowy- kwas l-aminonaftaleno-6-sulfonowy kwas 2-/3'-sulfo-4'-aininofenylo/-6- -mctylobcnzotiazolo-7-sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwusul- fonowy » " Skladnik bierny l-amino-2-metoksy-5-metylobenzen l-amino-2-roetoksy-5-mctylobcnzen l-amino-3-mctylobcnzcn » l-amino-3-metylobenzen » l-amino-3-mctylobcnzen »t l-amino-3-mctylobcnzcn t» »» l-metyloamino-3-mctoksybcnzcn 1-amino-3-acetyloaminobenzen anilina Skladnik reaktywny A B A '. B A B A B A B A B A A Odcien zólty zólty " " »» " 1 " " i brazowo- f -zólty " zólty zólty »» i " Przyklad XVIII. Do roztworu 36,5 czesci soli sodowej kwasu l-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6- dwusulfonowego w 100 czesciach wody wprowadza sie silnie mieszajac, w temperaturze 50—60°C, 25 ' czesci 2,4-dwumetylosulfonylo- 6-metylopirymidy- ny i stale zobojetniajac wydzielajacy sie kwas sol¬ ny i utrzymujac, wartosc pH = 6—7, miesza sie do calkowitego zaniku wolnej grupy aminowej.Otrzymany w ten sposób pólprodukt barwnika, po rozcienczeniu 600 czesciami wody i dodaniu 12 czesci sody, sprzega sie w temperaturze 5—10°C z 17,5 czesciami zdwuazowanego kwasu 2-amino- benzenosulfonowego, rozpuszczonego w 200 cze¬ sciach wody. Barwnik, powstaly przy koncowej wartosci pH okolo 7, o wzorze 40 wysala sie 100 czesciami soli kuchennej, odsacza sie, przemywa i suszy w prózni w temperaturze 30—40°C. Barw¬ nik przedstawia metalicznie blyszczace, czerwone igielki, rozpuszczalne latwo w wodzie z zabarwie¬ niem czerwonym.Tkanine bawelniana albo z regenerowanej ce¬ lulozy wybarwia sie lub drukuje wedlug jednego ze sposobów, opisanych w przykladach I do III, 45 50 55 60 65 stosujac wyzej opisany barwnik i otrzymuje czy¬ ste niebieskawo-czerwone wybarwienie lub druk,, o dobrej trwalosci na czynniki mokre, na tarcie i swiatlo.Równie dobre wyniki otrzymuje sie, stosujac nastepujacy sposób: 50 g motek bawelny barwi sie: w 1 litrze kapieli farbiarskiej, zawierajacej 1,5 g opisanego wyzej barwnika, przy czym temperature- podnosi sie w ciagu 30 minut z 20°C do 80°C, do¬ dajac w malych porcjach lacznie 50 g soli ku¬ chennej, nastepnie dodaje sie 20 g sody i barwi tkanine w tej temperaturze w ciagu 60 minut. Po plukaniu, dzialaniu mydlem w temperaturze wrze¬ nia i suszeniu otrzymuje sie niebieskawo-czerwo¬ ne wybarwienie o dobrej trwalosci na czynniki mokre, tarcie i swiatlo.W tablicy 2 podaje sie odcienie wybarwien, lub* druków uzyskanych barwnikami, wytworzonymi z podanych w tablicy skladników czynnych, sklad¬ ników biernych i wiazacych sie z ich grupami aminowymi skladników reaktywnych, analogicz¬ nie, jak w sposobie, opisanym w przykladzie XVIII lub otrzymanych przez reakcje wymiany25 5»520 Tablica 2 26 Przyklad XIX XX i XXI XXII xxni XXIV 1 xxv i XXVI XXVI a XXVII XXVIII 1 XXIX Skladnik czynny kwas l-aminobenzcno-2-sulfonowy aminobenzen aminobcnzcn kwas l-amino-2-karboksybenzeno- -4-sulfonowy kwas l-amino-4-metylobenzeno-2- -sulfonowy kwas l-amino-3-acetyloaminobenzeno- -6-sulfonowy kwas l-amino-3-(2/-)4//-sulfofcnylo- aminoM^Moro-l^^S-triazynylo-ó- -aminobenzeno-6-sulfonowy kwas l-aminobcnzcno-2-sulfonowy kwas l-amino-3-(2'-)4"-sulfofenylo- amino(-4/-mctyloamino-l/,3/-5'-triazyny- lo-6aminobcnzcno-6-sulfonowy kwas l-aminobcnzeno-2-sulfonowy kwas l-amino-4-acctyloamino-6-sulfo nowy »» 1 Skladnik bierny kwas 1-amino-S-hydroksynaftalcno- -3,6-dwusulfonowy kwas W3'-aminobenzoiloamino/- -8-hydroksynaftalcno-3,6-dwu- sulfonowy kwas l-/3/-aminobenzoiloamino/- -8-hydroksynaftaleno-3,6-dwu- sulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno- -3,6-dwusulfonówy »» " " kwas 2-amino-5-hydroksynaftalcno- -7-sulfonowy kwas 2-amino-5-hydroksynaftaleno- -7-sulfonowy kwas 2-metyloamino-5-hydroksy- naftaleno-7-sulfonowy » kwas 2-amino-5-hydroksynaftaleno- -7-sulfonowy Skladnik reaktywny B A B A A ' B ¦ A A A A A A Odcien czerwony czerwony czerwony ** »» " " 1 pomaran¬ czowy " 1 " szkarlatny " odpowiednich barwników aminoazowych z sklad¬ nikami reaktywnymi.Skróty skladników reaktywnych sa identyczne z podanymi w tablicy 1 przy przykladzie III.Przyklad XXX. Do roztworu 21 czesci soli sodowej kwasu l,3-dwuaminobenzeno-6-sulfono- wego w 100 czesciach wody wprowadza sie silnie mieszajac 25 czesci 2-metylosulfonylo-4-chloro-6- metylopirymidyny i miesza w temperaturze 60—65°C, stale zobojetniajac wydzielajacy sie kwas solny, do wartosci pH = 7—8, az do uzyska¬ nia przy dwuazowaniu i sprzeganiu próby z kwa¬ sem 1-hydroksynaftaleno- 4-sulfonowym czystego zabarwienia zóltawo-czerwonego. Powstaly pólpro¬ dukt barwnika, po dodaniu lodu dwuazuje sie bezposrednio 7 czesciami azotynu sodowego i 28 czesciami stezonego kwasu solnego, po czym la¬ czy sie go z uprzednio przygotowanym roztworem 47 czesci soli sodowej kwasu l-benzoilo-amino-8- 50 55 60 65 hydroksynaftaleno-3,6-dwusulfonowego i 12 cze¬ sciami sody w 200 czesciach wody. Nastepuje sprzeganie do barwnika o wzorze 41, barwnik wy- sala sie, odsacza, przemywa i suszy w prózni w temperaturze 30—40°C. Barwnik ten latwo .rozpu¬ szcza sie w wodzie z czerwonym zabarwieniem i daje, wedlug jednego z wyzej opisanych sposo¬ bów, na materialach celulozowych czerwone wy- barwienia i druki z niebieskawym odcieniem.W kolejnej tablicy 3 podane sa odcienie i war¬ tosci pH srodowiska sprzegania barwników, które analogicznie jak w przykladzie XXX wytwarza sie ze skladnika czynnego, zawierajacego poza tym dalsza, korzystnie acylujaca sie grupe aminowa, skladnika biernego i zdolnego do laczenia sie skladnikiem czynnym skladnika reaktywnego. Do barwienia i drukowania materialów celulozowych barwnikami z tablicy, mozna zastosowac uprzed¬ nio opisane metody.*T 59520 Tablica 3 18 Przyklad XXXI XXXII XXXIII XXXIV xxxv XXXVI XXXVII XXXVIII XXXIX XL XLI XLII XLIII XLIV XLV XLVI Skladnik czynny kwas 1,3-dwuaminobenzeno- -4-sulfonowy »» t» »» »» »» kwas 1,3-dwuaminobenzeno- -4-sulfonowy »» » » » »» kwas 1,3-dwuaminobenzeno- -4-sulfonowy kwas 1,4-dwuaminobenzeno- -3-sulfonowy » 9* Skladnik bierny kwas 2-aminonaftaleno-5,7-dwu- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-3,6- -dwusulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-6-sul- fonowy kwas 2-N-metyloamino-8-hydro- ksynaftaleno-6-sulfonowy kwas l-(3',5'-dwuchloro-r,2'- -tiazolo-4'-karbonamido)-8-hy- droksynaftaleno-3,6-dwusulfo- nowy kwas l-P^-dwuchydroksy-l'^', 5-triazynylo-6-amino)-8-hydro- ksynaftaleno-3,6-dwusulfonowy kwas l-(-3'-5'-dwuchloro-r,2'- -tiazolo-4'-karbonamido)-8-hy- droksynaftaleno-3,6-dwusulfo- nowy kwas 2-hydroksynaftaleno-3,6- dwusulfonowy kwas l-acetyloamino-8-hydroksy- naftaleno-3,6-dwusulfonowy l-(3'-sulfofenylo)-3-metylo- pirazolon-5 l-(2',5'-dwuchloro-4'-sulfofenylo)- -3-metylopirazolon-5 l-(5',7,-dwusulfonaftylo-2^)- -3-metylopirazolon-5 l-(3'-sulfofenylo)-3-metylo-5 -aminopirazol kwas 2-amino-8-hydroksynafta- leno-6-sulfonowy kwas 2-acetyloamino-5-hydro- ksynaftaleno-7-sulfonowy kwas l-acetyloamino-5-hydro- ksynaftaleno-7-sulfonowy Skladnik reaktywny A A B A A B A A B A A A B A A B Wartosc PH 4-5 4-5 4-5 4-5 7-8 7-8 7-8 8 7-8 6 6 6 6 4-4,5 6-7 6-7 Odcien pomaran¬ czowy »» t» czerwony L czerwony szkarlatny [ czerwony | zólty »» | " zólty ( czerwony szkarlatny [ czerwony pH w tablicy oznacza wartosc pH srodowiska sprzegania.W tablicy 3 podane sa skróty, identyczne jak w tablicy 1 dla skladnika reaktywnego.Przyklad XLVII. 51,6 czesci barwnika o wzorze 42 otrzymanego przez dwuazowanie kwa¬ su 1-hydroksy- 2-aminobenzeno- 4-sulfonowego i sprzeganie z kwasem 2-amino-5-hydroksynaftale- no-7-sulfonowym w srodowisku woda/pirydyna w obecnosci sody i nastepnie traktowanie srodkiem, oddajacym miedz, rozpuszcza sie w 1500 czesciach wody przy wartosci pH = 7. Dobrze mieszajac, wprowadza sie do roztworu, w temperaturze 60—65°C 25 czesci 2-metylosulfonylo-4-chloro-6- -metylopirymidyny i zobojetnia sie stale wydzie¬ lajacy sie kwas solny, utrzymujac wartosc pH roztworu 7—8 z dodatkiem roztworu sody, Kiedy nie mozna juz stwierdzic obecnosci wolnej grupy aminowej, wysala sie utworzony barwnik reak- 50 55 60 65 tywny o wzorze 43, wyciska, przemywa i suszy w prózni w temperaturze 30—40°C, barwnikiem tym mozna barwic lub drukowac tkaniny celulo¬ zowe wedlug jednej z uprzednio opisanych metodr uzyskujac wybarwienia rubinowe odporne na czynniki mokre, tarcie i swiatlo.W kolejnej tablicy 4 podane sa kompleksy me¬ tali ciezkich dalszych barwników aminoazowych, wiazane z grupa aminowa skladniki reaktywne, jak równiez odcienie tych barwników na mate¬ rialach celulozowych. Wytwarzanie barwników aminoazowych, ich metalokompleksów oraz ich re¬ akcje wymiany z skladnikami reaktywnymi, prze¬ prowadza sie analogicznie do sposobów, podanych w przykladzie XLVII.Skróty dla skladników reaktywnych sa iden¬ tyczne ze skrótami w tablicy 1 do przykladu III.29 59520 Tablica 4 30 1 Przyklad XLVIII XLIX L j LI lh i liv ] LV j LVI i 1 j LVII 1 LVIII ] LIX 1 LX 1 LXI \ | LXn lxih Barwnik aminoazowy kwas 1-hydroksy-2-amino-4,6-dwusuIfono- wyk-kwas 2-amino-5-hydroksynaftaleno- -7-sulfonowy kwas l-hydroksy-2-aminobenzeno-4-sulfo- nowy-*kwas 2-etyloamino-5-hydroksy- naftaleno-7-sulfonowy kwas l-amino-2-hydroksy-6-nitronaftaleno- -4-sulfonowy-»kwas 2-amino-5-hydroksy- naftaleno-7-sulfonowy » kwas 1-amino-2-hydroksy-6-nitronaftaleno- -4-sulfonowy-*kwas 1-amino-8-hydroksy- naftaleno-4-sulfonowy l-amino-2-hydroksy-5-metylosulfonylo- benzen-^kwas l-amino-8-hydroksynaftale- no-3,6-dwusulfonowy »» » kwas l-amino-2-metylobenzeno-4-sulfono- wy-^ 1 -amino-2-hydroksy-5-metylobenzen- kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-4,6- -dwusulfonowy " " (kwas l-amino-2-chlorobenzeno-4-sulfono- wy- 1-hydroksy-2-acetyloaminobenzen), zmydla sie -»kwas l-amino-8-hydroksy- naftaleno-3,6-dwusulfonowy " kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-4-sulfo- nowy«-kwas l-hydroksy-2,6-dwuamino- benzeno-4-sulfonowy-»1,3-dwuhydroksy- benzen kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6- -dwusulfonowy<-kwas l-hydroksy-2,6- -dwuaminobenzeno-4-sulfonowy-2-hydro- ksynaftalen kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-4-sulfo- nowy<-kwas l-hydroksy-2,6-dwuamino- benzeno-4-sulfonowy-3-metylo-pirazolon- 5 | Metal ciezki zwiazany kompleksowo Cu Cu Cu Cr Co Cu Co Cr Cu Co Cr Cu Co Co Co Co Skladnik reaktywny A A A A B A A A B B A A A A A A Odcien rubinowy 1 »» rubinowy zielonkawo-szary czerwonawo- czarny fioletowy szary zielonkawo-czarny niebieski szary zielonkawo-czarny granatowy szary czarny » czarny Przyklad LXIV. 96 czesci (w przeliczeniu na produkt 100°/o) swiezo przygotowanego chlorku kwasu Cu-ftalocyjaninoczterosulfonowego, otrzy¬ manego przez dzialanie kwasu chlorosulfonowego i chlorku tionylu na ftalocyjanine miedzi lub izo¬ merycznego czterosulfochlorku ftaiocyJaniny mie¬ dzi, wytworzonego z kwasu l-sulfobenzeno-3,4- dwukarboksylowego poprzez odpowiedni kwas Cu- italocyjaninoczterosulfonowy, pod postacia wil¬ gotnego dobrze przemytego placka filtracyjnego miesza sie do otrzymania zawiesiny w 500 cze¬ sciach wody i 500 czesciach lodu, dodaje sie do tego roztwór 50 czesci soli sodowej kwasu 1,3-dwu- aminobenzeno-4-sulfonowego w 500 czesciach wo¬ dy i przez dodawanie sody ustala sie wartosc pH mieszaniny na 8,5.Zawiesine miesza sie w ciagu 24 godzin w tem¬ peraturze pokojowej, przy czym wartosc pH utrzy- 50 55 60 65 muje sie stale na poziomie 8,5 prze? biezace doda¬ wanie sody. Powstaly produkt kondensacji wy¬ traca sie przy wartosci pH = 1—2 przez dodanie soli kuchennej, odsacza i po przemyciu ponownie rozpuszcza w 1000 czesciach wody w obojetnym srodowisku. Do niebieskiego roztworu wprowadza sie, silnie mieszajac, 71 czesci 2,4^dwumetylosulfo- nylo-6-metylopirymidyny i ciaglej zobojetniajac roztworem sody do wartosci pH = 7—8, miesza sie w temperaturze 60—65°C tak dlugo, az nie mozna juz wykryc zadnej wolnej grupy aminowej.Otrzymany w ten sposób barwnik reaktywny o wzorze 44 wysala sie, przemywa i suszy w próz¬ ni w temperaturze 30—40°C. Przedstawia on ciem¬ noniebieski proszek, rozpuszczalny w wodzie z niebieskim zabarwieniem, barwiacy bawelne lub regenerowana celuloze, wedlug jednej z uprzednio podanych metod barwienia lub drukowania, na59520 31 czyste odcienie blekitu, o dobrych trwalosciach na czynniki mokre, tarcie i swiatlo.Zamiast 96 czesci czteroeulfochlorku ftalocyjani- ny miedzi mozna uzyc takze, stosujac identyczny spos6b postepowania, jak w przykladzie LXIV, 87 czesci (w przeliczeniu na produkt 100°/©) trójsulfo- chlorku ftalocyjaniny miedzi lub niklu, otrzyma¬ nego przez dzialanie kwasu chlorosulfonowego na ftalocyjanine miedzi lub niklu. Produkty te sto¬ suje sie pod postacia wilgotnego, dobrze przemy¬ tego lodowata woda placka filtracyjnego. Otrzy¬ muje sie barwniki reaktywne, barwiace tkaniny na kolor czysto niebieski.Postepujac jak w przykladzie LXIV, wychodzac jednak z 87 czesci trójsulfochlorku ftalocyjaniny miedzi i stosujac zamiast 50 czesci kwasu 1,3-dwu- amlnobenzeno-4-sulfonowego pod postacia jego so¬ li sodowej, 90 czesci soli sodowej kwasu 4,4'-dwu- aminodwufenylo-2,2'-dwusulfonowego lub 90 cze¬ sci soli sodowej kwasu 4,4'-dwuaminostylbeno- -2,2'dwusulfonowego, otrzymuje sie barwniki re¬ aktywne, barwiace materialy celulozowe, wedlug jednej z wyzej wymienionych metod, na czyste odcienie niebieskie, trwale na czynniki mokre, tar¬ cie i swiatlo.Wychodzac z 4', 4*, 4'", 4""-czterofenylo-Cu-fta- locyjaniny, otrzymuje sie po traktowaniu kwasem chlorosulfonowym i przez kolejna reakcje wymia¬ ny z kwasem l,3-fenylenodwuamino-4-sulfonowym oraz acylowanie 2,4-dwumetylosulfonylo-6-metylo- pirymidyna barwnik reaktywny, barwiacy mate¬ rialy celulozowe w obecnosci srodków wiazacych kwas na czyste odcienie zielone, trwale na czyn¬ niki mokre i swiatlo.Przyklad LXV. 71 czesci barwnika amino- antrachinonpwego, otrzymanego przez reakcje wy¬ miany kwasu l-amino-4-bromoantrachinono-2-sul- fonowego z nadmiarem kwasu 4,4'-dwuaminofeny- lo-2,2'-dwusuilfonowego, rozpuszcza sie w 700 cze¬ sciach wody, do roztworu wprowadza sie dobrze mieszajac i utrzymujac temperature w granicach 60—65°C, 25 czesci 2-metylosulfonylo-4-chloro-6- -metylopirymidyny i wartosc pH utrzymuje sie w granicach 7—7,5 przez stale dodawanie roztworu sody. Gdy nie mozna juz wykryc zadnej wolnej grupy aminowej, otrzymany barwnik o wzorze 45 wysala sie, odsacza, przemywa i suszy w prózni w temperaturze 30—40°C. Barwi on bawelne i ce¬ luloze regenerowana, wedlug jednego z uprzednio podanych sposobów, na czyste odcienie niebieskie, trwale na czynniki mokre, tarcie i swiatlo.Postepujac analogicznie, jak wyzej w przykla¬ dzie LXV, lecz stosujac zamiast 71 czesci uzytych tam barwników wyjsciowych równowazne ilosci jednej z podanych ponizej pochodnych kwasu l-amino-4-(aminoaryloamino)- antrachinono- 2-sul- fonowego, otrzymuje sie podobne barwniki, dajace równiez niebieskie wybarwienia o podobnych trwalosciach, jak barwnik o wzorze 46: kwas l-amino-4-(4/-amino- 2'-sulfofenyloamino)- antra- chinono-2-sulfonowy i kwas l-amino-4 (4'-amino- fenyloamino)- antrachinono- 2,6-dwusulfonowy, mieszanina izomeryczna kwasu l-amino-4-(4'-ami- nofenyloamino)-antrachinono-2,5- i 2,8-dwusulfo- nowego, mieszanina izomeryczna kwasu 1-amino- -4-(4'-amino- 2'-sulfofenyloamino)- antrachinono* 2,5- i -2,8-dwusulfonowego, mieszanina izomeryczna, kwasu l-ammo-4-(3'-ammofenyloamino)- antrachi- nono-2,5- i -2,8-dwusulfonowego, kwas l-amino-4- 5 (3'-aminofenyloamino)- antrachinono- 2,6-dwusul¬ fonowy, kwas l-amino-4-(3'-amino-4'-sulfofenylo- amino)-antrachinono-2-sulfonowy.Stosujac kwas l-amino-4-/4'-(4'/-amino-2'f-sulfo* fenylo/-aminofenylo)- antrachinono- 2,6-dwusulfo- 10 nowy, otrzymuje sie barwniki reaktywne, bar¬ wiace na kolor niebieskawo-szary.Przyklad LXVI. Postepujac jak w przykla¬ dzie XLVII, lecz stosujac zamiast, zawierajacego* miedz barwnika aminomonoazowego, równowazna 15 ilosc kompleksu chromowego barwnika aminoazo- wego, uzyskanego przez sprzeganie zdwuazowa- nego kwasu l-amino-2-hydroksy-3-chlorobenze- no-5-sulfonowego z l-(3'-(3"-ammofenylo)-sulfony- limidosulfonylofenylo -3- metylopirazolonem -5, 20 otrzymuje sie barwnik reaktywny, barwiacy mate^ rialy celulozowe, wedlug jednej z uprzednio poda¬ nych metod, na odcienie zóltobrazowe, o dobrych. trwalosciach na czynniki mokre, tarcie i swiatlo. , Przyklad LXVII. 0,1 mola zwiazku miedzio^ 25 kompleksowego o wzorze 46 rozpuszcza sie w 300O czesci objetosciowych wody, przy wartosci pH = 6 i stale mieszajac i utrzymujac temperature okolo* 60°C, dodaje sie 21 czesci (0,1 mola) 2-metylosul- fonylo-4-chloro- 6-metylopirymidyny. Mieszanine* 30 te miesza sie az do zakonczenia kondensacji,, barwnik wytraca sie przez dodanie malej ilosci chlorku sodowego i, oddziela. Osad przemywa sie* acetonem i suszy w temperaturze pokojowej pod zmniejszonym cisnieniem. Otrzymuje sie ciemny 35 proszek, rozpuszczalny w wodzie z zielonym za¬ barwieniem i barwiacy bawelne, wedlug sposobów postepowania, podanych w przykladach I do III, na odcien zielony.Tkanine bawelniana impregnuje sie roztworem 40 o temperaturze 20—25°C, zawierajacym w litrze; kapieli 25 g powyzszego barwnika i 0,5 g niejo* nowego srodka zwilzajacego (na przyklad alkoholu oleilowego, skondensowanego z polioksyetylenem),. 150 g mocznika i 20 g weglanu sodowego. Nastep- 45 nie tkanine wyzyma sie miedzy dwoma walcami gumowymi, do zawartosci wilgoci okolo 100%. Po» wstepnym suszeniu w temperaturze 50—60°C, tka¬ nine podgrzewa sie w ciagu 10 minut w tempera¬ turze 140°C. Otrzymane wybarwienie plucze sie- 50 gruntownie w goracej wodzie i traktuje 20 minut roztworem, zawierajacym na 1 litr 5 g mydla marsylskiego i 2 g sody. Po wyplukaniu i suszeniu uzyskuje sie na tkaninie zielone wybarwienie o dobrych trwalosciach na czynniki mokre, tarcie 55 i swiatlo.Równiez stosujac inne metody barwienia i dru¬ kowania, opisane w przykladach I do III, XVIH i XXX, otrzymuje sie na materialach celulozo¬ wych czyste odcienie zielone o dobrych trwalo- 60 sciach.Przyklad LXVIII. 0,1 mola pasty zwiazku aminoazowego o wzorze 47, uzyskanego przez sprzeganie zwiazku dwuazoniowego, otrzymanego" z kwasu 6-acetamino-2-aminonaftaleno-4,8-dwusul- 65 fonowego z kwasem 2-oksynaftaleno-3,6-dwusulfo-59520 33 34 nowym, zmydlenie i przeksztalcenie zwiazku mo- noazowego w kompleks miedziowy, rozpuszcza sie w 2000 czesci objetosciowych wody przy wartosci _pH = 6,5 i zadaje sie 25 czesciami 2,4-dwumetylo- ^ulfonylo-6-metylopirymidyny. Mieszanine reak¬ cyjna miesza sie, utrzymujac temperature €0—65aC az do zakonczenia kondensacji, przy ¦czym wartosc pH roztworu reakcyjnego utrzymu¬ je sie w granicach 7—7,5, przez biezace dodawanie roztworu sody. Po zakonczeniu reakcji barwnik wysala sie, oddziela i suszy w prózni Wysuszony barwnik przedstawia ciemny pro¬ szek, rozpuszczalny w wodzie z zabarwieniem fio¬ letowym, barwiacy bawelne w obecnosci alkaliów iv odcieniach niebieskawo-fioletowych.Przyklad LXIX. Wodny roztwór 0,1 mola Tcompleksu miedziowego o wzorze 48 wytworzone¬ go wedlug danych niemieckiego patentu 1061460 wzglednie 1 085 988, poddaje sie w zwykly sposób reakcji z 22 czesciami 2-metylosulfonylo-4-chloro- -6-metylopirymidyny. Wartosc pH mieszaniny utrzymuje sie dodawaniem sody w granicach 7—7,5. Po zakonczeniu reakcji barwnik wydziela sie przez wysolenie. Przedstawia on w wysuszonej postaci ciemny proszek, rozpuszczalny w wodzie z zabarwieniem fioletowym. Barwi on bawelne na odcienie fioletowe, trwale na cynniki mokre i swiatlo.Przyklad LXX. 27,5 czesci soli sodowej kwa- -su 2-metyloamino- 5-hydroksyinaftaleno- 7-sulfo- nowego rozpuszcza sie w 150 czesciach wody, za¬ daje sie 25 czesciami 2,4-dwumetylosulfonylo-6- -metylopirymidyny i miesza sie w sposób ciagly, utrzymujac temperature w granicach 50—55°C, ciagle zobojetniajac do wartosci pH = 6—7 wy¬ dzielajacy sie kwas metanosulfinowy, przez doda¬ wanie porcjami lacznie 34 czesci objetosciowych 16% roztworu sody. Po uplywie krótkiego czasu acylowanie jest zakonczone, a wartosc pH = 6 nie 5 ulega juz dalszej zmianie.Nastepnie dodaje sie 30 czesci kwasnego wegla¬ nu sodowego i wkrapla sie w ciagu 15 minut, w temperaturze 20°C zawiesine dwuazowa, sklada¬ jaca sie z 34 czesci dwusodowej soli kwasu 2-ami- io nonaftaleno-l,7-dwusulfonowego w 200 czesciach wody. Natychmiast wytwarza sie pomaranczowy barwnik reaktywny o wzorze 49, który wydziela sie calkowicie po dodatkowym mieszaniu przez wysolenie 80 czesciami soli kuchennej, odsacza sie, 15 przemywa rozcienczonym roztworem soli kuchen¬ nej i suszy w temperaturze 35°C. Barwnik barwi materialy celulozowe, wedlug uprzednio podanych sposobów, na kolor pomaranczowy z czerwonawym odcieniem, o bardzo dobrych trwalosciach na czyn- 20 niki mokre oraz chlor.Jesli w tym przykladzie zastosuje, sie zamiast 25 czesci 2,4-dwumetylosulfonylo-6-metylopirymi- dyny — równowazne ilosci 2-metylosulfonylo-4- -chloro-6-metylopirymidyny, otrzymuje sie barw- 25 nik reaktywny, barwiacy na kolor pomaranczowy i majacy wlasnosci farbiarskie, odpowiadajace produktom przemiany dwumetylosulfonylopochod- nej.W analogiczny sposób otrzymuje sie barwniki reaktywne pomaranczowe do czerwonych, przez acylowaniej kwasów aminonaftolosulfonowych, wy¬ mienionych w kolumnie 3 tablicy 5. 2,4-dwumety- losulfonylo-6Hmetylopirymidyna i sprzeganie utwo¬ rzonych kwasów acyloaminonaftosulfonowych ze skladnikami czynnymi, wymienionymi w kolum¬ nie 2 tablicy 5. 30 35 1 Przyklad | LXXI LXXII j LXXIII 1 LXXIV LXXV 1 LXXVI LXXVII LXXVIII LXXDC LXXX LXXXI T Skladnik czynny kwas 2-aminonaftaleno-l,7-dwusulfo- nowy » » » » »» kwas 2-aminonaftaleno-l,5-dwusulfo- nowy »» »t kwas 2-aminonaftaleno-l,5-dwusulfo- nowy » ablica 5 Kwas aminonaftolosulfonowy kwas 2-etyloamino-5-hydroksynaftaleno-7- -sulfonowy kwas 2-(beta -hydroksyctyloamino)-5-hydro- ksynaftaleno-7-sulfonowy kwas 2-amino-5-hydroksynaftaleno-7- -sulfonowy kwas 2-amino-5-hydroksynaftaleno-l,7- -dwusulfonowy kwas 2-amino-8-hydroksynaftaleno6- -sulfonowy kwas 2-amino-8-hydroksynaftalcno-3,6- -dwusulfonowy kwas 2-mctyloamino-5-hydroksynaftaleno- -7-sulfonowy kwas 2-etyloamino-5-hydroksynaftaIeno- -7-sulfonowy kwas 2-(beta-hydroksyetyloamino)-5- -hydroksynaftalcno-7-sulfonowy kwas 2-amino-5-hydroksynaftaleno-7- -sulfonowy kwas 2-amino-5-hydroksynaftaleno-l,7- -dwusulfonowy Odcien na bawelnie pomaranczowy " i » " szkarlatny " pomaranczowy " » pomaranczowy "35 59529 36 Tablica 5 Przyklad LXXXII LXXXIII LXXXIV f LXXXV LXXXVI LXXXVII LXXXVIII LXXXIX XC XCI XCII XCIII XCIV XCV XCVI XCVII XCVIII XCIX c CI en cm CIV cv Skladnik czynny kwas 2-aminonaftaleno-l,5,-dwu- sulfonowy » kwas 2-aminonaftaleno-l,5,7-trójsulfo- nowy 99 99 kwas 2-aminobenzenosulfonowy kwas 2-aminobenzeno-sulfonowy »» »» »» kwas 2-aminonaftaleno-l-sulfonowy »t kwas 2-aminonaftaleno-l ,5-dwusulfo- nowy " kwas 2-aminonaftaleno-l,5-dwusulfo- nowy kwas 2-aminonaftaleno-l,7-dwusul- fonowy " »t kwas 2-aminonaftaleno-l,5,7-trój- sulfonowy kwas l-amino-4-chlorobenzeno-2- -sulfonowy kwas l-amino-2-metoksybenzeno-5- -sulfonowy kwas l-aminobenzeno-2-karboksylo- -4-sulfonowy kwas l-amino-4-acetyloaminobenzeno- -2-sulfonowy " Kwas aminonaftolosulfonowy kwas 2-amino-8-hydroksynaftaleno-6- -sulfonowy kwas 2-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6* -dwusulfbnowy kwas 2-amino-5-hydroksynaftaleno-7- -sulfonowy kwas 2-metyloamino-5-hydroksynaftaleno- -7-sulfonowy kwas 2-amino-8-hydroksynaftaleno-6- -sulfonowy kwas 2-metyloamino-5-hydroksynaftaleno- -7-sulfonowy kwas 2-(beta-hydroksyetyloamino)-5-hydro- ksynaftaleno-7-sulfonowy kwas 2-amino-8-hydroksynaftaleno-6- -sulfonowy kwas 2-amino-8-hydroksynaftaleno-3r6- -dwusulfonowy kwas 2-amino-5-liydroksynaftaleno-l,7- -dwusulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6- -dwusulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-4,6- -dwusulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6- -dwusulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-4,6- -dwnsulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-6- -sulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6- -dwusulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-4,6- -dwusulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-6- -sulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-6- -sulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6- -dwusulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6- -dwusulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6- -dwusulfonowy • kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-4,6- -dwusulfonowy Odcien na bawelnie szkarlatny M pomaranczowy » szkarlatny pomaranczowy pomaranczowy szkarlatny [ " I pomaranczowy niebieskawo-czer- wony •» 1 »» [ " niebieskawo-czer- wony »» 99 \ 99 \ 99 \ F m " " \- fioletowy h niebieskawo-czer- [ wony Przyklad CVI. 56,8 czesci barwnika disami- noazowego, otrzymanego przez sprzeganie zdwu- azowanego kwasu l-amino-3-acetyloaminobenze- no-6-sulfonowego w srodowisku kwasnym kwasu octowego i nastepnie alkaliczna lub kwasna hy¬ drolize reszty acetyloaminowej, rozpuszcza sie przy wartosci pH = 7 w 450 czesciach wody. Po dodaniu 25 czesci 2,4-dwurnetylosulfonylo-6-mety- lopirymidyny roztwór miesza sie w ciagu 1 go¬ dziny w temperaturze 60°C, ciagle zobojetniajac do wartosci pH = 7—7,5, wydzielajacy sie kwas sulfinowy przez dodawanie roztworu sody. 55 60 65 Po zakonczeniu acylowania wysala sie wytwo¬ rzony barwnik reaktywny o wzorze 50, odsacza sie, rozpuszcza ponownie w 4000 czesci wody w temperaturze 30°C, przesacza i wytraca z przesa¬ czu w calkowicie czystej formie przez dodanie 4001 czesci soli kuchennej. Barwnik suszy sie w próz¬ ni, w temperaturze 35°C Barwi on materialy ce¬ lulozowe, wedlug jednej z uprzednio opisanych; metod, na trwale kolory zóltawo-pomaranczowe.Przyklad CVII. Do obojetnego roztworu 6fr czesci soli trójsodowej barwnika aminoazowego, w 500 ml wody, otrzymanego przez sprzeganie59620 97 zdwuazowanego kwasu 2-aminonaftaleno-3,6,8-trój- sulfonowego z 3-acetyloaminoanilina w srodowisku kwasu octowego, dodaje sie 22 czesci 2-metylosul- ionylQ^4-chloro-6-merf;ylopirymidyny i miesza sie iv ciagu 1 godziny w temperaturze 65°C, przy czym wartosc pH roztworu utrzymuje sie w grar nicach 7—7,5 przez; stale dodawanie lugu sodowe¬ go. Czesciowo wytracony produkt wytraca sie cal¬ kowicie przy wartosci pH = 7 przez dodanie WQ cze$ci spli kuchennej i odsacza sie. Dla oczyszcze¬ nia mozna otrzymany barwnik reaktywny rozpu¬ scic ponownie w 2500 czesciach wody w tempera-* turze 30°C, przesaczyc i jeszcze; raz wytraci P??e& wysolenie przesaczu 350 czesciami soli kuchennej.PacwnJls o w*9?ie 51 przedstawia pe osaczeniu, wysuszeniu w temperaturze 35°C i zmieleniu zólty proszek, HXwa rozpuszczalny w w^jzie z ióitym 10 if » zabarwieniem i barwiacy wlókna celulozowe, we* dlug jednego z uprzednio opisanych sposobów barwienia, w obecnosci srodków wiazacyc{i kwas, na bardzo trwale czerwonawo-zólte kolory. Takze na welnie i wlóknach poliamidowych otrzymuje sie trwale, ?6lte wybarwienia.Do podobnych barwników dochodzi sie, jesli postepuje sie w wyzej podany spoaófe, stosujac zamiast 60 czesci soli sodowej kwasu 4'-amlnO'-2/- acetyloaminp^ l^fenyloazonaftalenc- GH^I-trój- sulfonowego odpowiednie ilosci barwników amino- azowych, wytworzonych w zwykly sposób ? poda¬ nych w kolumnie % tablicy 6 zwiazków amino¬ wych i podanych w kolumnie $ tej tabeli sklad¬ ników biernych P«ea dwua?;Qwanje i, sprzeganie w srodowisku kwasu octowego oraz acylowanie 2-»metylosulfonylo-4-chloro-6-metylopirynai4yn^.Przyklad cviii cix ex cxi exii CXIII CXJV cxv CXYI CXVII CXVJII CXIX cxx CXXI exxn cxxm CXXJY cx*v CXXVI CXXYJI CXXVJII cxxix cxxx exxxi i cxxxn cxxxni cxxxiv pq«v cxxxvi T Skladnik czynny kwas 2-aniinonaftaleno-l,5-dwusulfo* nowy » •» kwas 2-aminonaftaleno-l,5-dwusulfonor wy » kwas ?-aminonaftaleno-5,7*dwusulfo- nowy »» » »» » kwas l-aminonaftaleno-3,7-dwusul- fonowy » kwas l-aminonaftaleno-3,7-dwusul- fonowy kwas 2-aminonaftaleno-3,&dwusul- fonowy »» »» »» " " kwas 2-aminonaftalena?6,8-dwusul- fonowy " »»¦' kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwusul- fonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy •• » kwas ?-ajtpiAQnaftalcno*4f8*dwusulfe- nowy »» ablica 6 Skladnik bierny 1-ainino-3-metylo-6-metoksybenzen lramino-3-metylobenzen kwas l^aminonaftaleno-6-sulfonowy l«*mino-3-acetyloaminobenzen 3-aminofenylomocanik l-arnino-3-hydroksyacetyloaminobenzcn lramino-3-metylo-6-metoksybenzen kwas l-.aminonaftaleno-7-sulfonowy 1?amino-3-acetyloaminobenzen 3*aminofenylomocznik lramino-3-hydroksyacetyloaminobonzen l-amino-3-metylo-6-metoksybenzen lramine-3-metylobenzett kwas l-aminonaftaleno-6-sulfonowy l-airuao-3-metylobcnzen l?aiiiino-3-metylo-6-metoksybenzen l-amino-3-acetyloaminobenzen . 3-aminofenylomocznik l-amino-3-hydroksyacetyloaminobenzen kwas l-aminonaftaleno-6-sulfonowy J-amiHo-3-acetylobcnzen kwas l^unino-2-metoksynaftalcno-6- -sulfoHowy kwas ltaminonaftaleno-6-sulfonowy kwas lTaminonaftalenoTÓrsulfonowy kwas liaminonaftalefu7*aulfonQwy kwas l-amino^-metoteyn^ftalcno-^ -sulfonowy i-metyloajninQ-3-mctylobc9?6n i^tyloamtap-3-nictyJol?cnzca N-metyloanilina | 1 0*je£ 1 na bawelnie silnie czerwonawo- -zólty zólty czerwonawo-zólty czerwonawo-zólty »» " silnie czerwonawo- -zólty czerwQnawe«zólty t »» »» silnie czerwonawo- -zólty czerwonawo^iólty czerwonawo-zólty " silnie cztrwonawo- -zólty czerwonawe^ólty »» »» f czerwonawo-zólty silnie czerwonawo- -zólty czerwonawchiólty zólty zólty silnie czerwonawo- -*Mty zólty M M |59520 39 40 Tablica 6 Przyklad cxxxvn cxxxvm CXXXIX CXXXL CXLI CXLH cxliii CXLIV CXLV CXLVI cxlvh cxLvm CXLIX CL CLI CLII CLIII CLIV CLV CLVI clvu clvhi CLDC CLX CLXI clxh CLxm CLXIV CLXV CLXVI CLxvn clxvhi CLXIX CLXX CLXXI clxxh CLXXIII CLXXIV CLXXV CLXXVI CLXXVII clxxvhi CLXXIX Skladnik czynny kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwusulfo- nowy •• » kwas 2-aminonaftaleno-3,6,8-trój- sulfonowy »• kwas 2-aminonaftaleno-3,6,8-trój- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-3,6,8-trój- sulfonowy » » » • 9 »» ff» • t »» »» » kwas 2-aminonaftaleno-3,6,8-trój- sulfonowy »» »» » » »» kwas 2-aminonaftaleno-4,6,8-trój- sulfonowy » kwas l-aminonaftaleno-2,4,7-trój- sulfonowy »» kwas 4-nitro-4'-aminostylbeno-2,2'- -dwusulfonowy t »» »» » »» » »» kwas anilino-2,5-dwusulfonowy »» » »» kwas anilino-2,5-dwusulfonowy »» kwas anilino2,4-dwusulfonowy i Skladnik bierny N-etyloanilina N-(bcta-hydroksyctylo)-anilina N-butyloanilina anilina l-amino-3-mctylobcnzen 3-aminofenylomocznik 1-amino-3-hydroksyacetyloaminobenzen 1-amino-3-acctyloamino-6-metoksybcnzen 1-amino-3-acetyloamino-6-metylobenzen l-amino-3-metanosulfonyloaminobenzcn 2,5-dwumetoksyanilina 3-metylo-6-metoksyanilina N-metyloanilina N-etyloanilina N-butyloanilina N-(beta-hydroksyetylo)-anilina 3-(N-etyloamino)-toluen 2-aminotoluen l-amino-2,5-dwumetylobenzen 1-amino-2-metoksybenzen 1-amino-3-metoksybenzen 1-etyloamino-3-metoksy benzen kwas 1-aminonaftalenosulfonowy kwas l-aminonaftaleno-7-sulfonowy l-amino-3-metylobenzen 1-amino-3-acetyloaminobenzen 1-amino-3-metylobenzen kwas l-aminonaftaleno-6-sulfonowy 1-amino-3-acetyloaminobenzen 3-aminofenylomocznik l-amino-3-hydroksyacetyloaminobenzen N-metyloanilina N-etyloanilina N-butyloanilina N-(beta-hydroksyetylo)anilina l-(N-etyloamino)-3-metylobenzen kwas l-aminonaftaleno-6-sulfonowy kwas l-aminonaftaleno-7-sulfonowy 1-amino-3-metylobenzen l-amino-3-acetyloaminobenzen l-amino-2-metoksy-5-metylobenzen l-amino-2,5-dwumetoksybenzen l-amino-2-metoksy^5-metylobenzen Odcien 1 na bawelnie [ zólty ** » czerwonawo-zólty *» " czerwonawo-zólty r zóltawo-poma- ranczowy czerwonawo-zólty M L zóltawo-poma- [ ranczowy 1 " 1 czerwonawo-zólty " i •» » l " 1 99 i silnie czerwonawo- -zólty » czerwonawo-zólty ft » " " 1 " zólty ¦ " czerwonawo-zólty »» " I " ' " " •» " " t» zólty »» [ czerwonawo-zólty " » | Przyklad CLXXX. W 700 czesciach wody 60 uzyskanego barwnika azowego, dodaje sie 22 cze- rozpuszcza sie przy odczynie obojetnym 65 czesci sci 2-metylosulfonylo-4-chloro-6-metylopirymidyn3r barwnika o wzorze 52 wytworzonego przez sprze- i miesza sie w temperaturze 60—65°C, zobojetnia- ganie zdwuazowanego kwasu l-hydrbksy-2-arnino- jac ciagle wydzielajacy sie kwas roztworem sody benzeno-4,6-dwusulfonowego z kwasem 2-amino-8- do wartosci pH = 7—7,5 do zaniku wolnej grupjr -hydroksynaftaleno-6-sulfonowym i miedziowanie 65 aminowej. Powstaly barwnik reaktywny o wzorze-59520 41 53 wysala sie, odsacza, przemywa i suszy w tem¬ peraturze 30—40°C. Barwi on wlókna celulozowe ^wedlug jednej z uprzednio podanych metod w bardzo trwalych odcieniach rubinowych.Analogicznie do wyzej podanego sposobu poste¬ powania otrzymuje sie barwniki o podobnych wla¬ snosciach, stosujac kompleksy miedziowe barwni¬ ków azowych, wytworzonych ze skladników czyn¬ nych i azowych, podanych w tablicy 7. 10 Przyklad CCII. Postepuje sie jak w przy¬ kladzie XXX, sprzega sie zdwuazowany pólpro¬ dukt, zawierajacy grupy reaktywne, w srodowisku alkalicznym od sody, zamiast z 47 czesciami soli sodowej kwasu l-benzoiloamino-8-hydroksynafta- leno-3,6-dwusulfonowego, z 40 czesciami soli sodo¬ wej kwasu 1-acetyloamino- 8-hydroksynaftaleno- -3,6-dwusulfonowego i oddziela sie barwnik o wzorze 54, sposobem opisanym w przykladzie XXX. Barwnik jest rozpuszczalny w wodzie i bar- Tablica 7 Przyklad Skladnik czynny Skladnik bierny Odcien na bawelnie CLXXXI CLXXXII CLXxxm CLXXXIV CLXXXV CLXXXVI CLXXXVII CLXXXVIII CLXXXIX CXC CXCI CXCII CXCffl CXCIV CXCV CXCVI cxcvn CXCVIII CXCIX cc CCI kwas l-hydroksy-2-aminobenzeno-4- -sulfonowy kwas l-hydroksy-2-aminobenzeno- -4,6-dwusulfonowy kwas l-hydroksy-2-aminobenzeno- -4,6-dwusulfonowy kwas l-hydroksy-2-aminobenzeno- -5-sulfonowy kwas l-hydroksy-2-amino-4-acetylo- -aminobenzeno-6-sulfonowy kwas l-hydroksy-2-amino-4-acetylo- aminobenzeno-6-sulfonowy (Nastepnie zmydla sie grupe acetyloami- nowa w polozeniu 4) kwas l-hydroksy-2-amino-6-acetylo- ammobenzeno-4-sulfonowy aminobenzeno-4-sulfonowy kwas l-amino-2-hydroksy-6-nitro- naftaleno-4-sulfonowy kwas 1-amino-2-hydroksy-6-nitronafta- leno-4-sulfonowy kwas l-hydroksy-2-amino-6-acetylo- aminobenzeno-4-sulfonowy 2-metyloamino-5-hydroksynaftaleno-7- -sulfonowy 2-etyloamino-5-hydroksynaftaleno-7- -sulfonowy 2-(beta-hydroksyetyloamino)-5-hydroksy- naftaleno-7-sulfonowy kwas 2-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6- -dwusulfonowy 2-amino-5-hydroksynaftaleno-l,7-dwusulfo- nowy 2-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6-dwu- sulfpnowy 2-metyloamino-5-hydroksynaftaleno-7- -sulfonowy 2-etyloamino-5-hydroksynaftaleno-7- -sulfonowy 2-(beta-hydroksyetyloamino)-5-hydroksy- naftaleno-7-sulfonowy 1-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6-dwusulf6- nowy l-amino-8-hydroksynaftaleno-4,6-dwusul- fonowy 1-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6-dwusul- fonowy l-amino-8-hydroksynaftaleno-4,6-dwusul- fonowy 1-amino-8-hydroksynaftaleno-3,6-dwu- sulfonowy l-etoksy-8-hydroksynaftaleno-3,6-dwu- sulfonowy 1-amino-8-hydróksynaftaleno-2,4-dwu- sulfonowy l-amino-8-hydroksynaftaleno-2,4-6,trój- sulfonowy l-amino-8-hydroksynaftaleno-2,4-dwusul- fonowy (nastepnie zmydla sie grupe acety- loaminowa w poz. 4) 1-amino-8-hydroksynaftaleno-2,4-dwusul- fonowy (nastepnie redukuje sie grupy nitro w poz. 6 do -NH2) 1-amino-8-hydroksynaftaleno-2,4,6-trój- sulfonowy (nastepnie redukuje sie grupe nitrowa w poz. 6 do -NH2) kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-2,4,6- -trójsulfonowy (nastepnie zmydla sie grupe acetyloaminowa w poz. 6) rubinowy fioletowy niebieskawo- -fioletowy niebieski niebieskimto Wi histerlttly cttlultzowe Wedlug metod? faa&aWa- ftift*fraroWania tead^teftra) wagledni* metody na- ^Wlnia-dogrzawania (terffleflk) W tfeffl£#ratUr*e i#°C W Odcieniach ftiedl#6kaW0-cl»^v^ftyth o wy- waftte bialym, tfWalyth tta Ctynrilki mokfe, lar- eie i swiatlo, Prayklad Cfcltl. RMtWóf 19,6 czeiei soli SG- ddWeJ kwafiU l-ttmift^bentend-4^UllbnoWe*t) i 6,9 *z*sel aJtttyttu fettioWefco W 100 czejciaeh Wody wkrapu sie to mieszaniny lOo ci#di todu i *8 czesci objetosciowych stezonego kwasu solnego.Nastepnie miesza sie w ciagu V2 godziny w tem¬ peraturze 0—10°C i usuwa nadmiar kwasu azota¬ wego. Po tak otrzymanej zawiesiny zwiazku dwu- azowego dodaje sie, utrzymujac temperature w granicach 0—10°C, ochlodzony i prze? to czescio¬ wo z powrotem wykrystalizowany roztwór, spo¬ rzadzony Uprzednio przez rozpuszczenie 26,2 czetó soli potasowej kwasu 1-aminonaftaleno-8-sulfono¬ wego w 250 czesciach goracej Wody i zobojetnia sie silnie kwasna mieszanine sprzegania, w tem¬ peraturze 10—20°C, przez ostrozne dodawanie lugu sodowego az do wartosci pH = 4. Sprzeganie jest szybko zakonczone. tftWorzóny barwnik azówy wysala sie calkowicie 100 czesciami soli kuchen¬ nej, odsacza, przemywa i ponownie rozpuszcza W 500 czesciach wody w temperaturze 10°C, przy wartosci pH ^ «—7. Wodny roztwór zadaje sle 25 czesciami 2,4-dwumetylosulfonylo- 6-metylopiryml- 10 15 44 dyny i stale zobojetniajac do Wftrtotei pH*= 7-^¥ wydzielajacy ii* kwas solny, pttte* dodawanie roz¬ tworu sody* miesza sie W ciagu 1 godziny w tempe¬ raturze 55-*ao°Ch Gdy juz nie mozna stwierdzic w roztworze obecnosci barwnika aminoazowego, czesciowo wytracony barwnik reaktywny o wzo¬ rze 55 Wysala sie 40 czesciami soli kucherihej, od¬ sacza i dla oczyszczenia rozpuszcza sie ponownie W MO czesciach cieplej Wtdy. Pó przesaczeniu wy¬ traca sie z filtratu Czysty Barwnitt fcrzel dodanie 80—100 czesci soli kuchennej. Po odsaczeniu, wy¬ suszeniu w temperaturze 35°C i zmieleniu uzy¬ skuje sie zólty proszek, latwo rozpuszczalny w wo¬ dzie z zabarwieniem zóltym, który barwi wlókna celulozowe, wedlug Jedtttj z uprzednio opisanych metod barwienia, w obecnosci srodków wiaza¬ cych kwas, w odcieniach zóltych o bardzo dobrej trwalosci fla czynniki mokr«, swiatlo, i chlor, trwale, zólte wybarwienia otrzymuje sie takze na. welnie i wlóknach poliamidowych.Jesli postepuje sie w wyzej podany sposób, lecz; zamiast 19,5 czesci soli sodowej kwasu 1-amfno- benzeno-4-sulfonowego zastosuje sie do sprzega¬ nia z kwasem 1-aminonaftaleno- B-sulfonóWym równowazne ilosci skladników czynnych, podanych W tablicy 8, otrzymuje sie po acyloWaniu 2,4-dwu- metylosulfonylo-6-metylojplrymldyna równiez war¬ tosciowe barwniki reaktywne, zólte do bryzo¬ wych. tablica 8 Skladnik czynny Odden na wlók¬ nach oelulozówych Kwas l-aminobenzeno-2»5-dwusulfonowy Kwas 2-aminonaftalcno-4-,8-dwusulfoiK)wy Kwas 2-aminonaftalcno-5-,7d\VU5Ulfonowy Kwas 2-aminonaftalcno-6,8-dwusulfonowy Kwas 2-aminonaftalcno-3,6,8-trójsulfonowy Kwas2-aminonaftaleno-4,6,8-trójsulfonowy Kwas4-amino<4uaobenzeno-3,4/-dwusulfonowy Kwas4-aminc-2-acttyloaminc^azobenzeno-2/-5,-dwusulfonowy Zwiazek o wzorze 56 (otrzymany przez sprzeganie w srodowisku kwasnym kwasu l-aminobenzeno-2,5 dwusulfonowego z kwasem l-aminonaftaleno-6-sulfonowym) Zwiazek o wzorze 57 (otrzymany przez sprzeganie w srodowisku kwasnym kwasu 1-aminobenzeno- -2,5-dwusulfonowego z mieszanina technicznie czystych kwasów l-aminonaftaleno-6- i 7-sulfono- wego) Zwiazek o wzorze 58 (otrzymany przez sprzeganie w srodowisku kwasnym kwasu 1-aminonaftaleno- 2,5,7-trójsulfonowego z kwasem l-aminonaftaleno-6-sulfonewym Zwiazek o wzorze 59 (otrzymany przez sprzeganie w srodowisku kwasnym kwasu 1-aminonaftakno- 2,5,7-trójsulfonowego z l-amino-2-metoksy-5-metylobenzenem czerwonawo- zólty silnie czerwonawo- -zólty •Unid czerwonawo- -zólty zóltaWo-brazowy pomaranczowo- hrazowy czerwonawo- brazowy fioletowo-brazowy czerwonawo- brazówy Przyklad CCIV» Tkanine celulozowa drukuje sie pasta drukarska, zawierajaca w kg 30 g barw¬ nika, opisanego w przykladzie XVIII, 100 g mocz¬ nika, 300 g wody, 500 g zagestnika alginianowego (90 g alginianu sodowego na 1 kg zagestnika, 10 g sody i 10 g soli Sodowej) kwasu 3-nitrobenzeno- sulfonowego oraz dopelniona woda do 1 kg, na¬ stepnie tkanine suszy sie, paruje W temperaturze Lfl3^-115°C, w odpowiednim parowniku. Po pluka= 65 riiu i dzialaniu mydlem mydla w temperaturze Wrzenia otrzymuje sie intensywny czerwony druk z niebieskawym odcieniem, o dobrej trwalosci na czynniki mokre, tarcie i swiatlo.Przyklad CCV. Mieszanine roztworów, za¬ wierajacych po 65,5 czesci 2:1 chromowego i 2:1 kobaltowego kompleksu barwnika o wzorze 60„ z których kazdy jest rozpuszczony w 400 czesciach wody, zadaje sie 50 czesciami drobno sproszkowa-5KM mej 2-metylosulfonylo-4-chloro- 6-metylopirymidy- ny i miesza sie w ciagu 2 godzin, utrzymujac tem¬ perature 60^70°C i wartosc pH w granicach 7—8.•Gdy chromatograficznie nie mozna juz stwierdzic obecnosci barwnika aminoazowego (kompleks ko- laaltowy-niebieski, kompleks chromowy-niebiesko- -zielony), utworzona mieszanine obu barwników reaktywnych wysala sie chlorkiem potasowym, od¬ sacza i suszy.Barwnik daje na materialach celulozowych, przy barwieniu wedlug metody napawania lub w dru¬ ku, w obecnosci srodków wiazacych kwas, inten* sywne, czarne wybarwienia o dobrych trwalo* sciaeh na czynniki mokre i swiatlo.Podobnie postepujac, stosujac jednak mieszani¬ ne kompleksów 2:1 chromowego i 2:1 kobaltowego nastepujacych barwników aminpazowych, otrzy- muje sie równiez wartosciowe, czarne barwniki: Tablica 9 I Skladnik czynny 4 | l-hydroksy-2-amino-4-nitrobenzen A 1 kwas l-hydroksy-2-amino-4-nitronafta- 1 leno-7-sulfonowy Skladnik bierny kwas l-hydroksy-8-aminonaftaleno-3,6- -dwusulfonowy kwas l-hydroksy-8-aminonaftaleno- -3,6-dwusulfonowy Wartosc pH sprzegania 9 9 1 Przyklad CCVI. Do obojetnego roztworu 53,15 czesci soli dwusodowej barwnika aminoazowego w 300 czesciach wody, otrzymanego przez sprzega¬ nie zdwuazowanego kwasu 1-amino-4-nitrobenze- no-2-sulfonowego z l-(2'^chloro- 5'sulfofenylo)-3- -metylopirazolonem-5 i nastepnie redukcje grupy nitrowej siarczkiem sodowym, dodaje sie 25 czesci 2,4-dwuimetylosulfonylo-6-metylopirymidyny i mie¬ szanine miesza sie w ciagu 1 godziny w tempera¬ turze 55—60°C, stale zobojetniajac wydzielajacy sie kwas do wartosci pH = 6,5—7, przez dodawa¬ nie roztworu sody. Wydzielony barwnik o wzorze 61 odsacza sie, ponownie rozpuszcza w 3000 czesci cieplej wody przy wartosci pH = 6—7 i z przesa¬ czonego filtratu wytraca sie ponownie przez doda¬ cie soli kuchennej. Po odsaczeniu, wysuszeniu i sproszkowaniu otrzymuje sie zólty proszek, do¬ brze rozpuszczalny w wodzie, barwiacy materialy celulozowe z dlugiej kapieli, w temperaturze 60°C, 15 lub metoda napawania i lezakowania na zimno, w obecnosci sody jako srodka wiazacego kwas, na czyste, zólte odcienie o dobrych trwalosciach na pranie, tarcie i swiatlo.Jesli postepuje sie, jak wyzej opisano, lecz za¬ miast barwnika aminoazowego uzyje sie równo¬ waznych ilosci barwników aminoazowych, utwo¬ rzonych z skladników, podanych w tablicy 10, otrzymuje sie równiez wartosciowe barwniki reak- 30 tywne.W tej, jak i w poprzednich tabelach wyrazenie „zmydla sie" oznacza, ze po sprzeganiu zmydla sie dodatkowo grupe acyloaminowa, zawarta w barw- 35 niku aminoazowym, podczas gdy wyrazenie „re¬ dukuje sie" oznacza, ze zawarta w skladniku czynnym grupe nitrowa redukuje sie po sprzega¬ niu do grupy aminowej, przy czym wytwarza sie zadany barwnik aminoazowy.Tablica 10 1 Przyklad ccvn ccvm CCIX ccx CCXI ccxn ccxm Skladnik czynny kwas l-amino-4-nitrobenzcno-2- -sulfonowy » t» kwas l-amino-3-acetyloamino- benzeno-6-sulfonowy kwas l-amino-3-acetyloamino- benzeno-6-sulfonowy 2-mole kwasu l-amino*3-acetylo- aminobenzeno-6-suifonowego (zmydla sie) 1 mol kwasu l-amino-3-acetylo- -aminobenzeno-6-sulfonowy (zmydla sie) Skladnik bierny H4'-sulfofenylo)-3-metylopira^ zolon-5 (nastepnie redukuje sie grupe nitrowa w poz. 4) H4'-sulfofenylo)-3-karboksy- pirazolon-5 l-(3'-sulfofenylo)-3-metylo-5- aminopirazol V (nastepnie zmydla sie w poz. 3 grupe acetyloaminowa) 1-(beta-hydroksyetylo)-3-metylo- pirazolon-5 1 mol dwupirazolonu z kwasu 4,4'-dwuhydrazyno-dwubenzylo- -2,2'-dwusulfonowego i estru kwasu acetylooctowego H4'-sulfofenylo)-3-karboksy- pirazolon-5 Wartosc pH 5-6 5-6 6-7 6-7 5-6 5-6 5-6 Odcien na celulozie zólty czerwonawo-zólty zólty " zólty " »t59520 47 48 Tablica 10 Przyklad caav ccxv CCXVI ccxvn ccxvni CCXDC CCXX CCXXI ccxxn cccxxra COOOY ccxxv CCXXVI ccxxvn ccxxvni CCXXIX ccxx CCXXXI ccxxxn ccxxxm CCXXXIV ccxxxv CCXXXVI ccxxxvn Skladnik czynny kwas l-amino-5-acetyloamino- naftalcno-3,7-dwusulfonowy (zmydla sie) kwas l-amino-2-metylobenzeno- ¦4,6-dwusulfonowy »» 1 kwas l-amino-2-metylobenzeno- -4,6-dwusulfonowy kwas l-aminobenzeno-2-sulfo- nowy kwas 2-aminonaftaleno-3,6- -dwusulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-3,7- -dwusulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-3,6- -dwusulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy kwas l-amino-4-metoksybenze- no-2-sulfonowy * kwas l-aminobenzeno-2-sul- fonowy kwas l-aminobenzeno-3-sul- fonowy kwas l-aminobenzeno-4-sul- fonowy kwas l-amino-4-metylobenzeno- -2-sulfonowy kwas l-amino-2,4-dwumetylo- bcnzeno-6-sulfonowy kwas l-amino-2,4-dwumetylo- benzeno-6-sulfonowy »» kwas 4-amino-azobenzeno-3,4'- dwusulfonowy »» •» " " Skladnik bierny l^^sulfofeny^-S-karboksy- pirazolon-5- kwas 2-acetyloamino-5-naftolo- -7-sulfonowy (zmydla sie) kwas 2-acctyloamino-8-naftolo- -6-sulfonowy (zmydla sie) kwas l-chloro-2-acctyloamino-5- -naftolo-7-sulfonowy (zmydla sie) kwas l-acetyloamino-8-hydroksy- naftaleno-4,6-dwusulfonowy (zmydla sie) " »» •» kwas l-acetyloamino-8-hydroksy- naftalcno-3,6-dwusulfonowy (zmydla sie) kwas l-acetyloamino-8-hydroksy- naftaleno-3,6-dwusulfonowy (zmydla sie) kwas 2-(N-acetylo-N-mctyloami- no)-5-hydroksynaftaleno-7- -sulfonowy (zmydla sie) kwas 2-(N-acctylo-N-mctyloami- no)-8-hydroksynaftaleno-6-sul- fonowy (zmydla sie) " »» 99 99 kwas 2-(N-acctylo-N-metyloami- no)-8-hydroksynaftaleno-6-sul- fonowy (zmydla sie) kwas 2-acetyloamino-8-hydroksy- naftaleno-6-sulfonowy (zmydla sie) kwas 2-acetylóamino-8-hydroksy- naftalcno-3,6-dwusulfonowy (zmydla sie) l-amino-3-acetyloaminobenzen l-amino-3-hydroksy-acctylo- aminobenzen kwas l-aminonaftalcno-6-sulfo- nowy kwas l-amino-naftalcno-7-sul- fonowy kwas l-amino-2-(4/-amino-2/- -sulfonylo)l7-azo8-hydroksy- naftaleno-3,6-dwusulfonowy Wartosc pH 5-6 7-8 7-8 7-8 7-8 7-8 7-8 7^8 7-8 7-8 7-8 7-8 7-8 7-8 7-8 7-8 7-8 7-8 7-8 5-6 5-6 5-6 5-6 8 Odcien f na celulozie \ czerwonawo-zólty - pomaranczowy czerwony pomaranczowy [, r czerwony h niebieskawo-czer- I wony f » " » » 1 zóltawo-czerwony czerwony »• ** 1 #» L t 99 \ czerwony ' " L zólto-brazowy | 99 i i " 1 " \ czarny 1 Uwaga: pH w tabeli oznacza pH srodowiska sprzegania.59520 49 Przyklad CCXXXVIII. 52,4 czesci soli dwu- .sodowej kwasu 4-(4"-aminofenylo)-amino-2'-nitro- dwufenyloamino- 3,4'-dwusulfonowego rozpuszcza sie w 1000 czesci wody i miesza sie w ciagu 1 godziny z 25 czesciami 2,4-dwumetylosulfonylo- -6-«netylopirymidyny, utrzymujac temperature 55—65°C. W czasie mieszania zobojetnia sie bie¬ zaco wydzielajacy sie kwas do wartosci pH = = 6,5—7,5, dodajac roztwór sody. Utworzony reak¬ tywny barwnik nitrowy o wzorze 62 wysala sie, -odsacza, przemywa i suszy. Barwnik ten daje na ^wlóknach celulozowych, przy stosowaniu z dlugiej kapieli lub wedlug jednej ze zwyklych metod na¬ pawania, w obecnosci sody jako srodka wiazacego lewas, ciemne wybarwienie fioletowo-brazowe i swiatlo.Przyklad CCXXXIX. Obojetny roztwór 54,7 czesci soli dwusodowej kwasu l-amino-4 (2'-me- 10 15 20 50 tylo-3'-aminofenylo)- aminoantrachinono-2l5'-dwu- sulfonowego w 1000 czesci wody, zadaje sie, mie¬ szajac w ciagu 1 godziny, 22 czesciami 2-metylo- sulfonylo-4-chloro- 6-metylopirymidyny, utrzymu¬ jac temperature okolo 65°C. Wydzielajacy sie w reakcji kwas solny zobojetnia sie biezaco do war¬ tosci pH = 6,5^7,5, dodajac roztworu sody. Po za¬ konczeniu reakcji wymiany powstaly barwnik re¬ aktywny o wzorze 63 wysala sie, odsacza, prze¬ mywa i suszy w temperaturze 30—40°C. Daje on na materialach celulozowych czyste wybarwienie niebieskie o bardzo dobrych trwalosciach na czyn¬ niki mokre i swiatlo.Niebieskie barwniki o podobnych wlasnosciach otrzymuje sie postepujac jak wyzej, stosujac jed¬ nak zamiast rozpuszczalnych w wodzie pochod¬ nych antrachinonu — równowazne ilosci podanych w tabeli 11 pochodnych kwasu aminoantrachino- nosulfonowego i acylujac je 2-metylosulfonylo-4- -chloro-6- Tablica 11 Przyklad Rozpuszczalna w wodzie pochodna aminoantrachinonu CCXL CCXLI CCXUI ccxliii CCXLIV CCXLV CCXLVI ccxlvh ccxlvhi CCXLIX CCL CCLI CCLH ccliii Kwas l-amino^S^aminofenylo^aminoantrachinono-^S^-dwusulfonowy Kwas 1-amincHH2'^Worc^3'-aminofenylo)-aminoantrac^ Kwas l-amino^2'-metylo-3'-metyloaminofenyloaminoantrachin^ Kwas l-amincHH4,-aminofenylo)-aminoantrachinono-2,6,3/-trójsulfoiiowy Kwas l-amincy^CS^-aminofcnylo^aminoantrachiiwnc^Z^^^trójsulfonowy Kwas l-amino^4,-aniinofenylo)-aminoantrachinono-2,5,3,-trójsulfonowy Kwas l-aminc^3/-aminofcnylo)-aminoantrachinono-2,5,4'-trójsulfonowy Mieszanina kwasów l-amincMH3,-aminofenylo)-aminoantrachinono-2,4,-5- i -2,4'-8-sulfonowego Dalej pochodne otrzymane przez nastepne sulfonowanie 5% oleum, w temperaturze 20-30°C: Kwas 1-aminc^4/-H/,-aminobenzylc(-fenylo)-aminoantrachinono-2-sulfoaowy Kwas l-amino^(4'-metyloaminofenyloaminoantrachinono-2-sulfonowy Kwas l-amino^(3/-mctyloaminofenylo)-aininoantrachinono-2-sulfonowy Kwas l-amino^(2'-metyloaminofenylo)-aininoantrachinono-2-sulfonowy Kwas l-amino^7/-aminonaftylo)20-aminoantrachinono-2-sulfonowy Produkt kondensacji 1 mola chlorku cyjanurowego z 1 molem kwasu 1,4-dwuaminoantrachinono- -2-sulfonowego, 1 mola kwasu anilino-2,5-dwusulfonowego i 1 mola etylenodwuaminy (jednostron¬ nie) daje po acylowaniu 2,4-dwumetylosulfonylo-6-metylopirymidyna fioletowy barwnik reaktywny Przyklad CCLIV. 1300 ml roztworu 107 g Jiiieszaniny równych, molowych ilosci mono-(m- amino-p-sulfofenylo)-amidu kwasu Cu-ftalocyjani- no-3,3'-3"-trójsulfonowego i dwu (m-amino-p-sul- iofenylo)-amidu kwasu Cu-ftalocyjanino-3,3'-3"- -trójsulfonowego nastawia sie na wartosc pH = 7.W temperaturze 50—55°C dodaje sie 40 czesci 2,4- -dwumetylosulfonylo- 6-metylopirymidyny. Stale mieszajac podnosi sie temperature o 5° na godzi¬ ne i utrzymuje sie koncowo w ciagu wielu godzin na poziomie 65—70°C. Równoczesnie utrzymuje sie wartosc pH w granicach 6,5—7,5 przez wkraplanie roztworu 3n NaOH, tak aby przecietnie kazda cza¬ steczka barwnika zawierala przynajmniej jedna Teszte pirymidynowa, co mozna stwierdzic przez zuzycie lugu sodowego, lub przez oznaczenie grup aminowych. Do przeróbki mozna roztwór barwni¬ ka podgrzac przy danej wartosci pH nie zmniejsza¬ jac przez to w wyrazny sposób zdolnosci reagowa¬ nia barwnika z celuloza. Oddzielenie nieprzerea- gowanej 2,4-dwumetylosulfonyio- 6-metylopirymi- 45 50 55 60 65 dyny i powstalych z niej produktów zmydlania przeprowadza sie przez odsaczenie lub w separa¬ torze. Produkt reakcji wymiany wytraca sie przez dodanie 150 g soli kuchennej na litr roztworu barwnika. Produkt odsacza sie i suszy w prózni lub pod cisnieniem atmosferycznym w temperatu¬ rze okolo 30°C. Otrzymuje sie 195—200 g barwnika surowego, zawierajacego jeszcze okolo 30°/o soli kuchennej, której wieksza czesc usuwa sie przez rozmieszanie barwnika surowego z 250 ml wody i ponowne odsaczenie.Uzyskane wybarwienia materialów celulozo¬ wych, wedlug metody napawania-dogrzewania w temperaturze 140°C lub metoda napawania-paro- wania, w odcieniach turkusowych, sa trwale na czynniki mokre, tarcie i swiatlo.Mieszanine barwników, stosowana jako material wyjsciowy mozna otrzymac wedlug znanych metod na przyklad przez dodanie do zawiesiny wodnej trójsulfochlorku ftalocyjanmy miedzi, wolnej od grup sulfonowych, w temperaturze 0—20°C, przy59529 51 wartosc! pH okolo 6,5,3 moli kwasu 2,4niwuamino- benzenosulfonowego i równoczesne katalizowane zmydlanie 3 molami pirydyny, powstaje wyzej wy¬ mieniona mieszanina sulfonamidów ftalócyjaniny.Podobny produkt otrzymuje sie, je£li jako ma¬ terial wyjsciowy stosuje sie mieszanine, zawiera* jaca wyzej wymienione skladniki w stosunku mo¬ lowym 4:1. Mieszanine te otrzymuje sie w iden¬ tyczny sposób z tego samego trójsulfochlorku fta¬ lócyjaniny miedzi i 2 moli kwasu 2,4-dwuamino- benzenosulfonowego..Zamiast wymienionych materialów wyjsciowych, mozna zastosowac takze takie, które w metalo- kompleksach zawieraja zamiast miedzi atom niklu, jak równiez wytworzone z (4,4',4")-trójsulfochlor- ku ftalócyjaniny miedzi (3,4',4",4"')-czterosulfo- chlorku ftalócyjaniny oraz (4,4',4",4"')*sulfochlorku ftalócyjaniny, lub przy zastosowaniu innych kwa¬ sów arylenodwuaminosulfonowych, jak kwas toli- leno 2,4-dwuamino- 5-sulfonowy, 4,4'-dwuamino- dwubenzylo- 2,2'-dwusulfonowy i naftyleno-1,5- -dwuamino- 3,7-dwusulfonowy. Produkty takie i ich otrzymywanie opisano wielokrotnie w lite¬ raturze patentowej. Ich reakcje wymiany z 2,4- -dwumetylosulfonylo-6-metylopirymidyna lub 3,6- -dwumetylosulfonylopirymidyna mozna prowadzic zawsze w jednakowy sposób.Dotyczy to takze, prowadzacej do wytworzenia zielonych barwników reaktywnych, reakcji wy¬ miany 2-metylosulfonylo-4-chloro- 6-metylopirymi- midyny z pólproduktami ftalocyjanin miedzi lub niklu, na przyklad przez polisulfochlorowanie kwa¬ sem chlorosulfonowym 3,3',3",3'", cztero-{p-tolilo- merkapto)-Cu-ftalocyJaniny, kondensacje jednej 10 15 20 25 30 lub dwóch grup ohlorosulfonowych w czasteczce- z kwasem l,4-fenytenodWttamino-4-sulfonowym lub ikwasem 1,4-fenylenodwuamino- 3-sulfónowym oraz. zmydlenie pozostalych grup chlorosulfonowych.Równiez jednorodne i mieszane produkty arylo~ wania i alkilowania trój- i czteromerkaptoftalocy- janiny miedzi lub niklu, zawierajace grupy ami¬ nowe i sulfonowe, przeprowadzic mozna w analo¬ giczny sposób przez acylowanie ich grup amino¬ wych 2,4-dwumetylosulfonylo- 6-metylopirymidyna w cenne, zielone barwniki reaktywne.Przyklad CCLV* Postepuje sie jak w przy¬ kladzie XVIII, lecz sprzega sie otrzymany pólpro¬ dukt barwnika nie ze zwiazkiem dwuazowym, uzy¬ skanym z 17,5 czesci kwasu 2-aminobenzenosulfo- nowego, lecz ze zwiazkiem dwuazowym, uzyska¬ nym z 20,8 czesci kwasu 3-chloroanilino-6-sulfo- nowego, w obecnosci 12 czesci sody i przy kon¬ cowej wartosci pH = 7. Otrzymuje sie w ten spo¬ sób barwnik reaktywny o wzorze 64.Barwnik ten barwi materialy celulozowe z dlu¬ giej kapieli, w temperaturze 40°C, lub wedlug zwyklych dla barwników reaktywnych metod na¬ pawania lub druku, w obecnosci sody jako srodka wiazacego kwas, w czystych odcieniach czerwo¬ nych, trwalych na czynniki mokre.W analogiczny sposób otrzymuje sie wartoscio¬ we barwniki reaktywne, z podanych w tablicy 12 skladników biernych, przez acylowanie ich grup aminowych 2-metylosulfonylo-4-chloro- 6-metylo¬ pirymidyna i sprzeganie powstalych pólproduktów barwników z podanymi skladnikami czynnymi.Barwnikami tymi mozna barwic lub drukowa6 Tablica 12 Przyklad CCLVI CCLVH ccLvm CCLIX CCLX CCLXI cclxh CCLXIII CCLXIV CCLXV | CCLXVI cclxvu cclxvhi Skladnik czynny kwas l-amino-4-metoksybenze- no-6-sulfonowy »» kwas l-amino-4-metoksybenzeno- -6-sulfonowy kwas l-amino-5-chloroben2eno- -2-sulfonowy kwas l-aminobenzeno-3-sulfo- nowy kwas l-aminobenzeno-4-sulfo- nowy kwas l-aminobenzeno-4-sulfo- nowy amid beta-sulfoctylowy kwasu 4-aminobenzoesowego kwas l-amino-4-sulfoacetyloami- nobenzeno-6-sulfonowy kwas l-amino-3-sulfoacetyloami- nobenzeno-6-sulfonowy l-amino-4-sulfoacetyloamino- benzen kwas l-aminobenzeno-2,4-dwu- sulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy Skladnik bierny kwas l-amino-8-hydroksynafta- leno-3,6-dwusulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynafta- leno4,6-dwusulfonowy kwas 2-amino-5-hydroksynaftale- no-1 ,7-dwusulfonowy » M •1 kwas 2-amino-8-hydroksynafta- leno-3,6-dwusulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynafta- leno-3,6-dwusulfonowy »» kwas 2-amino-5-hydroksynafta- leno-1,7-dwusulfonowy kwas 2-aminc-5-hydroksynafta- leno-1,7-dwusulfonowy H2'-metylo-3A-amino-5'-sulfo- fenylo)-3-metylopirazolon-5 »f Wartosc pH 7-8 7-8 7 7 7 7 7-8 7-8 7-8 7 7 6 6 Odcien i i fioletowy [ czerwonawo-fiole- towy f szkarlatny 1 pomaranczowy »» •t szkarlatny czerwony 1 fioletowy | pomaranczowy 1 szkarlatny zólty zólty Uwaga: pH w tabeli oznacza pH srodowiska sprzegania.59520 53 materialy celulozowe, przede wszystkim w obec¬ nosci sody, na wymienione w tablicy odcienie.Przyklad CCLXIX. Postepuje sie wedlug spo¬ sobu, podanego w przykladzie XXX, lecz pólpro¬ dukt barwnika, otrzymany z kwasu 1,3-dwuami- mobenzeno-6-sulfonowego i 2Hmetylosulfonylo-4- -chloro-6-metylopirymidyny, po dwuazowaniu w temperaturze 10°C i przy wartosci pH = 6,5—7,5 sprzega sie z 40,5 czesciami soli sodowej kwasu 2-sulfoacetyloamino- 5-hydroksynaftaleno- 7-sulfo- nowego, w roztworze wodnym. Otrzymuje sie barwnik reaktywny o wzorze 65, który na mate¬ rialach celulozowych daje wedlug zwyklych spo¬ sobów stosowania i w obecnosci sody jako czyn¬ nika wiazacego kwas, trwale wybarwienie poma¬ ranczowe.Przyklad CCLXX. Postepuje sie jak w przy- Icladzie CGVI, lecz zamiast barwnika aminoazowe- go stosuje sie 53,15 czesci soli dwusodowej barw¬ nika aminoazowego, otrzymanego przez sprzeganie zdwuazowanego kwasu l-amino-4-nitrobenzeno-2- -sulfonowego z l-(2'-chloro-5'-sulfofenylo)-3-mety- lopirazolonem-5 i nastepnie redukcje grupy nitro¬ wej siarczkiem sodowym. Te sól dwusodowa acy- luje sie 2,4-dwumetylosulfonylo-6-tnetylopirymi- dyna i otrzymuje sie równiez wartosciowy barw¬ nik reaktywny, barwiacy materialy celulozowe, wedlug zwyklych metod barwienia i drukowania, na trwale kolory zólte.Podobne barwniki reaktywne otrzymuje sie, je¬ sli zamiast wyzej wymienionego barwnika amino¬ azowego stosuje sie jeden z barwników, wytwo¬ rzonych ze skladników, podanych w tablicy 13 i acyluje sie ten barwnik aminoazowy 2-metylo- ^ulfonylo-4-chloro-6-metylopirymidyna. 10 15 30 35 64 Przyklad CCLXXIX. W 700 czesciach wody rozpuszcza sie z odczynem obojetnym 58 czesci barwnika o wzorze 66 (otrzymanego przez sprze¬ ganie zdwuazowanego kwasu l-hydrofcsy-2-amdno- -4-chloro-benzeno-0-sulfonowego z kwasem 2-me- tyloamino- 8-hydroksynaftaleno- 6-aulfbnowym i miedziowanie uzyskanego barwnika azowego. (Do¬ daje sie 22 czesci drobnosproszkowanej 2-metylo- sulfonylo- 4-chloro- 6-metylopirymidyny i miesza sie, utrzymujac temperature w granicach 60—65°C oraz stale zobojetniajac wydzielajacy sie kwas solny do wartosci pH = 7—7,5, przez dodawanie roztworu sody, az do zaniku wolnej grupy amino¬ wej. Wytworzony barwnik reaktywny o wzorze 67 wysala sie, odsacza, przemywa i suszy w tempe¬ raturze 30—40°C. Barwnik ten barwi materialy celulozowe, wedlug jednej z uprzednio podanych metod, na bardzo trwale kolory fioletowe.Barwniki o podobnych wlasnosciach otrzymuje sie, stosujac analogiczny sposób postepowania, z utworzonych przez proste, odmetylowujace lub utleniajace miedziowanie miedziokompleksów barwników mono- i disazowych, zbudowanych ze skladników czynnych i azowych, podanych w ta¬ blicy 14.Przyklad CCXCIII. Postepuje sie jak w spo¬ sobie wedlug przykladu CCXXXIX, stosuje sie jednak zamiast 54,7 czesci soli dwusodowej kwasu 1-amino-4-[(2/-metylo-3/-aminofenylo)-amino-) an- trachinono-2,5-dwusulfbnowego, 63,5 czesci soli trójsodowej kwasu l-amino-4-] (3'-aminofenylo)- amino)-antrachinono-2,4'-6'- lub 2,2',6'-tirójisulfo- nowego. Otrzymuje Bie barwnik reaktywny, daja- Tablica 13 Przyklad CCLXXI i cclxxh ] CCLXXIII CCLXXIV i] I OCLXXV CCLXXVI cclxxvh ccLxxvni i 1 Skladnik czynny kwas l-amino-4-nitrobenzcno-2-sulfo- nowy (redukuje sie) » » $9 kwas l^mino*3-acctyloaminobcnzeno- -6-sulfonowy (zmydla sie) »t »» 99 Skladnik bierny H2'-metylo-4'-sulfofenylo3-metylopi- razolon-5 H2^5^wusulfofenylo)-3-iiietylopliazo)on-5 l^^-mctylo^fsulfo^^hlorofenylo^a- -mctylopirazolon-5 H2,5^wuchlc^4'-tulfófenyk))-3-metylc)- pirazolon-5 i l-(2,-metylo^/Hwlfofcnylo)*3-inetylopirazo- lon-5 K4'-sulfofenyloO-inetylopirazolon-5 l^^metylo^^-sulfofenylo^-karboksy- -pirazolon-5 l^^hloro^^sulfofenylo^S-karboksy- -pirazolon-5 Odcien zólty f» zólty 99 zidonkawo-zólty #f #» 155 59520 Tablica 14 56 Przyklad CCLXXX CCLXXXI cclxxxh ccLxxxm CCLXXXIV CCLXXXV CCLXXXVI cclxxxvh ccLxxxvni CCLXXXIX ccxc CCXCI ccxcn Skladnik czynny kwas l-hydroksy-2-amino-4- -chlorobenzcno-5-sulfonowy » kwas 2-aminonaftaleno-4,6,8-trój- sulfonowy (utleniajaco miedzio¬ wany) kwas l-amino-2-hydroksy-6- -nitronaftaleno-4-sulfonowy (redukuje sie) kwas l-hydroksy-2-aminobenze- no-4,6-dwusulfonowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy (utleniajaco miedzio¬ wany) kwas 2-aminonaftaleno-4,6,8-trój- sulfonowy (utleniajaco miedzio¬ wany) kwas 3-metoksy-4-amino-6- -metyloazobenzeno-2'-4'-dwu- sulfonowy (odmetylowujaco miedziowany) »» » kwas 3-metoksy-4-amino-6-metylo- azobenzeno-2'-5'-dwusulfonowy (odmetylowujaco miedziowany) kwas 3-metoksy-4-amino-6- -metyloazobenzeno^^-dwu- sulfonowy (odmetylowujaco miedziowany) w Skladnik bierny ' kwas 2-amino-8-hydroksynafta- leno-3,6-dwusulfonowy kwas l-amino-8-hydroksynafta- lcno-3,6-dwusulfonowy kwas 2-hydroksy-6-acetyloamino- naftaleno-4-sulfonowy (zmydla sie) kwas l-hydroksy-8-etoksynafta- leno-3,6-dwusulfonowy kwas 2-hydroksy-3-aminonafta- leno-5,7-dwusulfonowy »» kwas 2-hydroksy 3-aminonaftale- no-7-sulfonowy kwas 2-metyolamino-5-hydroksy- naftaleno-7-sulfonowy naftaleno-7-sulfonowy kwas 2-amino-8-hydroksynafta- leno-3,6-dwusulfonowy kwas 2-amino-5-hydroksynafta- leno-1,7-dwusulfbnowy kwas 2-metyloamino-5-hydroksy- < naftaleno-7-sulfonowy kwas 2-amino-8-hydroksynafta- leno-3,6-dwusulfonowy kwas 2*amino-5-hydroksynafta- leno-1,7-dwusulfonowy Wartosc pH 10 10 8-9 10 10 8-9 8-9 10 10 10 10 10 10 Odcien f i V czerwonawo-fiole- towy [ niebieskawo-fiole- r towy \ czerwonawo-nie- bieski | [ niebieski | czerwony I niebieski r »t L [1 r granatowy l P n i i granatowy [ i i " 1 1 ** K cy na wlóknach celulozowych, wedlug jednej ze zwyklych metod barwienia, czyste wybarwienie czerwonawo-niebieskie, o bardzo dobrej trwalosci na czynniki mokre.Przy zastosowaniu równowaznych ilosci kwasu l-amino-^'- aiminofenyloamino)- antrachinono-2,5, 8-trójsulfonowego, otrzymuje sie równiez warto¬ sciowy barwnik reaktywny, barwiacy bawelne na trwale kolory szarawo-niebieskie.Przyklad CCXCIV. W 300 czesciach wody roz¬ puszcza sie odczynem obojetnym 30,4 czesci kwasu 2-amino-8-oksynaftaleno-3,6-dwusulfonowego, pod¬ grzewa sie do temperatury 60—65°C i dodaje 20 czesci 2,4-dwu»metylosulfonylo- 6Hmetylopirymidy- ny. W ciagu 1 godziny dodaje sie nastepnie 40 czesci 15°/o roztworu sody, tak aby wartosc pH ksztaltowala sie miedzy 6 i 7,5. Produkt acylowa- nia czesciowo wytraca sie. Zawiesine produktu acylowania zadaje sie 12,5 czesciami sody i wkra- pla sie do zawiesiny, w temperaturze 0—5°C, swiezo przygotowany roztwór soli dwuazoniowej, uzyskanej z 13,6 czesci kwasu p-aminobenzylósul- fonowego. Po dalszym pieciogodzinnym mieszaniu 45 50 55 60 65 w temperaturze kapieli z lodu, produkt wysala sie sola kuchenna, odsacza, przemywa dodatkowo* rozcienczonym roztworem soli kuchennej i suszy w suszarce prózniowej w temperaturze 30°C Otrzymany barwnik odpowiada wzorowi 68.Jesli postepuje sie jak wyzej opisano, lecz sto¬ suje zamiast 30,4 czesci kwasu 2-aimino-8-oksy- naftaleno-3,6-dwusulfionowego — 30,4 czesci kwa¬ su 2-amino- 5-oksynaftaleno- l,7-ciwusulfonowego» i acyluje sie 2-metylosulfonylo-4-chloro-6-metylo- pirymidyna oraz sprzega skladnik bierny, zawie¬ rajacy grupy reaktywne, z zdwuazowanym kwa¬ sem p-aiminobenzylosulfonówym, otrzymuje sie la¬ two rozpuszczalny barwnik reaktywny, barwiacy tkanine, zawierajaca wlókna celulozowe, na zywy kolor czerwonawo-pomaranczowy.Tkanine bawelniana lub wiskozowa impregnuje sie w temperaturze 20—25°C w napawarce, kapie¬ la zawierajaca na litr roztworu 30 g barwnika, opisanego w pierwszej czesci przykladu, 100 g mocznika i 20 g sody, wyzyma sie do zawartosci wody okolo 100% i mokra tkanine znowu nawija sie. Po 24-godzinnyim lezakowaniu w temperaturze5M26 57 30 pokojowe} tkanine plucze sie, dziala sie mydlem w temperaturze wrzenia i suszy. Otrzymuje sie iywe, szkarlatne wybarwienie o dobrej trwalosci na czynniki mokre i swiatlo.W napawarce impregnuje sie tkanine bawelnia- 5 na lub wiskozowa, w temperaturze 20—25°C, ka¬ piela zawierajaca na litr roztworu 30 g barwnika, opisanego w pierwszej czesci przykladu, 100 g mocznika i 20 g sody, tkanine wyzyma sie do za¬ wartosci wody okolo 100»/o i paruje 30 sekund w 10 temperaturze 103°C. Po plukaniu, dzialaniu my- . dlem w temperaturze wrzenia i suszeniu otrzy¬ muje sie równiez szkarlatne wybarwienie o zy¬ wym odcieniu i dobrej trwalosci na czynniki mo¬ kre iswiatlo. 15 Tkanine bawelniana lub wiskozowa impregnuje sie w temperaturze 20—25°C roztworem, zawiera¬ jacym na litr kapieli 20 g barwnika, wyzej opisa¬ nego, 0,5 g niejonowego srodka zwilzajacego (na przyklad produktu kondensacji alkoholu oleilowe- *° go z polioksyetyienem), jak równiez 150 g mocz¬ nika i 15 g kwasnego weglanu sodowego. Nastep¬ nie tkanine wyzyma sie przez przepuszczenie mie¬ dzy dwoma walcami gumowymi do zawartosci wo¬ dy okolo lOO^/o. Po suszeniu w temperaturze 50-60°C, tkanine podgrzewa sie przez okres 10 mi¬ nut w temperaturze 140°C, po czym plucze sie ja dokladnie w goracej wodzie i traktuje sie przy wrzeniu roztworem, zawierajacym na litr 5 g my dla marsyUskiego i 2 g sody. Po wyplukaniu i wy suszeniu otrzymuje sie intensywne, szkarlatne wy¬ barwienie o dobrej trwalosci na czynniki mokre 1 swiatlo.Tkanine celulozowa drukuje sie pasta drukar- 35 •ska, zawierajaca w 1 kg 30 g barwnika, opisanego w pierwszej czesci przykladu, 100 g mocznika, 300 g wody, 500 g zageszczenia alginianowego (60 g alginianu sodowego na 1 kg zageszczenia), 10 g sody i 10 g soli sodowej kwasu 3-nitroben- 40 zenosulfonowego i uzupelniona woda do 1 kg. Na¬ stepnie Ikanine suszy sie wstepnie, po czym pa¬ ruje w odpowiednim parowniku przez 30 sekund, w temperaturze 103—115°C. Po plukaniu i dziala¬ niu mydlem w temperaturze wrzenia uzyskuje sie 45 intensywne, szkarlatne wybarwienie o dobrych trwalosciach. 100 czesci welny wprowadza sie do kapieli o temperaturze 40°C, zawierajacej w 5000 czesci wody 1,5 czesci barwnika, wytworzonego sposo- 50 bem, opisanym w pierwszej czesci przykladu, jak Tówniez 6 czesci 30% kwasu octowego i 0,5 czesci pochodnej stearyloaminy, zawierajacej grupy hy¬ droksylowe i skondensowanej z polioksyetyienem.Kapiel farbiarska doprowadza sie w ciagu 30 mi- 55 nut do wrzenia i barwi sie tkanine przy wrzeniu w ciagu 1 godziny. Po wyplukaniu i wysuszeniu otrzymuje sie zywe, szkarlatne wybarwienie o do¬ brej trwalosci na pranie, spilsnianie i swiatlo.Przyklad CCXCV. 28,9 czesci soli jednosodo wej kwasu 2-amino -1- metylobenzeno -3,5- dwu- sulfonowego dwuazuje sie i sprzega sie zwiazek dwuazowy z 13,7 g l-amino-2-metoksy-5-metylo- benzenem, w slabo kwasnym srodowisku. Otrzy- ^ 60 58 many barwnik monoazowy oddziela sie, lub bez oddzielenia natychmiast dwuazuje w roztworze i sprzega w srodowisku zasadowym z 25,3 czescia¬ mi kwasu 2-metyloammo-5-hydroksynaftaleno-7- -sulfonowego. Wytworzony barwnik dwuazowy wysala sie chlorkiem sodowym, odsacza i oddzie¬ lony produkt metalizuje przez 5 godzin w tem¬ peraturze 95—100°C mieszanina 50 czesci krysta¬ licznego siarczanu miedzi, 40 czesci dwuetanolo- aminy i 50 czesci amoniaku (0,880). Barwnik wyr traca sie z roztworu miedziujacego przez dodanie soli kuchennej i ostrozne zakwaszenie.Miedziowany barwnik amino-disazowy acyiuje sie nastepnie w wodnym roztworze, przy wartosci pH = 7—8, w temperaturze okolo 65°C, 22 czescia¬ mi 2-metylasulfonylo-4-chlaro- 6-metylopirymidy- ny, przy czym wartosc pH utrzymuje sie w wyzej podanych granicach przez stale dodawanie sody.Po zakonczeniu acydowania barwnik wytraca sie sola kuchenna i suszy w temperaturze 35°C.Barwnik, pod postacia wolnego kwasu sulfonowe¬ go odpowiada wzorowi 69. Daje ten barwnik na tkaninach celulozowych, wybarwienie granatowe, trwale na czynniki mokre i swiatlo.W podobny sposób mozna wytworzyc zgodne z wynalazkiem, dalsze barwniki, sprzegajac wy¬ zej wymieniony barwnik monoazowy, wytworzo¬ ny z kwasu 2-amino-l-metyUobenzeno-3,5-dwusul- fonowego i l-amino-2-metóksy- 5nmety4obenzenu, z podanymi ponizej kwasami aminonaftolosulfono- wymi i acylujac produkt przejsciowy 2-metylosul- fonylo-4-chloTO-6-metyilopirymidyna. Kwasy te sa nastepujace: kwas 2-amino-5-hydirokisynaftaleno- -1,7-dwusulfonowy oraz kwas 2-amino-8-hydroksy- naftaleno-3,6-dwusulfonowy. Otrzymane barwniki maja barwe niebieska.Przyklad CCXCVI. Dwuazuje sie 0,1 mola kwasu 4-ureido-2-amino-l-hydroksybenzeno-5-sul- fonowego i sprzega sie w srodowisku zasadowym od sody z 0,1 mola kwasu l-amino-8-hydroksynaf- taleno-2,4-dwusuiUonowego. Roztwór sprzegania nastawia sie na zawartosc NaOH 2 mole/litr przez dodatek roztworu wodorotlenku sodowego i gotuje sie w ciagu 3 godzin pod chlodnica zwrotna dla zmydlenia grupy ureidowej. Po ochlodzeniu roz¬ twór zobojetnia sie kwasem solnym. Nastepnie barwnik metalizuje sie w temperaturze 45°C, przy wartosci pH = 4—6, mieszanina 25 czesci siarcza¬ nu miedziowego i 100 czesci lugu sodowego, a po 30 minutach acyiuje sie w temperaturze 60—70°C, przy wartosci pH = 7—7,5 przez traktowanie 0,1 mola 2-metylosulfonylo-4Hchloro- 6-metylopirymi- dyny. Wytworzony barwnik o wzorze 70 wysala sie. Na bawelnie daje on wybarwienie niebieskie.Przyklad CCXCVII. Obojetna paste 3,3',3"- -trójsulfochlorku ftalocyjaniny miedzi, sporzadzo¬ na z 600 g technicznej 90*/« ftalocyjaniny miedzi, rozrabia sie niewielka iloscia wody, nastawia na objetosc 4 litrów i poddaje reakcji wymiany z 216 g N-metylo-N-(4'-amino- 2'-sulfobenzylo)-ami- ny, przy wartosci pH = 3,5—6 w temperaturze po¬ czatkowo 0—3°C, a koncowo 20—35°C, równo¬ czesnie dodajac 300 ml (295 g) pirydyny. Z po-5«ue 59 wstalego roztworu monosulfono-^nsulfo^-niety- lóamlnometyloanilidu- Cu- ftalocyjaninodwusulfo- nowego jbddestylowuje sie nastepnie pirydyne z para wodna, przy wartosci pH = 9. Do roztworu, podgrzanego do temperatury 60°C, wprowadza sie 5 porcjami, w ciagu 1—2 godzin, 330 g drobno spro¬ szkowanej 2-4-dwumetylosulfonylo- 6-metylopiry- midyny, utrzymujac wartosc pH w granicach 7,5—8,5 przez biezace dodawanie rozcienczonego lugu sodowego. Równoczesnie mieszanine reakcyj- 1Q na rozciencza cie w razie potrzeby woda, aby barwnik pozostawal stale rozpuszczony.Otrzymuje sie 10 litrów barwnika, oddziela sie z tego roztworu nadmiar srodka acyiujacego na¬ stawia kwasem octowym wartosc pH na 7 i wy- 15 traca barwnik przez domieszanie 2,5 litra stezone¬ go roztworu soli'kuchennej.Po odsaczeniu i wysuszeniu w temperaturze 30°C otrzymuje sie czysty barwnik turkusowo-nie- bieski, który utrwala sie z dobra wydajnoscia na 20 bawelnie w kapieli alkalicznej od sody, w tempe¬ raturze 60°C, otrzymujac wybarwienie trwale na pranie.Jesli jako material wyjsciowy zastosuje sie 3,3', 3"-sulfochlorek ftalocyjaniny niklu, otrzymuje sie blejkit turkusowy z troche bardziej zielonkawym odcieniem, o równie wartosciowych wlasnosciach.Przyklad CCXCVIII. W 1000 czesciach obje¬ tosciowych wody rozpuszcza sie przy wartosci 30 pH = 6, 0,1 mola barwnika aminoazowego o wzo¬ rze 71, wytworzonego wedlug opisu patentu nie¬ mieckiego Nr 1115 865 przez sprzeganie zwiazku dwuazoniowego, uzyskanego z kwasu 2-aminonaf- taleno-4,8-dwusulfonowego z kwasem 1-aminonaf- 35 taleno-6-sulfonowym, dalsze dwuazowanie otrzy¬ manego barwnika aminoazowego, sprzeganie z rów¬ nowazna iloscia (kwasu 2,5-dwuaminonaftaleno-4,8- -dwusulfonowego i przemiane w aminotriazol.Barwnik ten zadaje sie, w temperaturze 60—65°C, ** ciagle mieszajac, 21 czesciami 2-metylosulfonylo- -4-chloro-6-metylopirymidyny. Powoli wydzielaja¬ cy sie kwas solny zobojetnia sie roztworem sody az do zakonczenia reakcji. Nastepnie wytworzony barwnik wytraca sie przez dodanie chlorku sodo¬ wego, oddziela sie i suszy w prózni, w tempera¬ turze 50°C. Przedstawia on zólty proszek, rozpu¬ szczalny w wodzie z zóltym zabarwieniem.Przyklad CCXCIX. W roztworze alkalicz- 50 nym od sody przeprowadza sie sprzeganie kwasu 6nnitro- 2-dwuazo- l-hydroksybenzeno-4-sulfono- wego z 2-hydroksynaftalenem. 38,9 czesci tak wy¬ tworzonego barwnika rozrabia sie 200 czesciami wody na zawiesine, ustalajac wairtosc pH na 8 55 i temperature na 70—80°C.Do zawiesiny tej wprowadza sie 67,9 czesci zwiazku chromokompleksowego barwnika azowe- go, zawierajacego 1 atom chromu na 1 czasteczke barwnika, wytworzonego z kwasu 4-chloro-2-dwu- 60 azo-l-hydroksybenzeno-6-sulfonowego i kwasu 1- -amino- 8-hydroksynaftaleno- 3,6-dwusulfonowego, utrzymujac wartosc pH roztworu w granicach 7—9 przez wkraplanie roztworu sody. Po 20 minutach 65 45 w temperaturze 70—80°C, wytwarza sie ciemno- niebieski roztwór.Chromatogram papierowy wykazuje, ze powstal: jednorodny kompleks mieszany. Kompleks ten acyluje sie w temperaturze 65°C w ciagu 1 godzi¬ ny przy wartosci pH = 7—8,25 czesciami 2-metylo- sulfonylo-4-chloro-6-metylqpirymidyny, przy czym wartosc pH utrzymuje sie w wymaganych grani¬ cach przez wkraplanie roztworu sody. Acylowany barwnik wysala sie 20°/o roztworem chlorku pota¬ sowego, odsacza i suszy w temperaturze 30°CL Otrzymuje sie ciemny proszek, rozpuszczalny w wodzie z zabarwieniem nlebiesko-szarym. Barwnik odpowiada, jako sól pieciosodowa, wzorowi 72.Barwi on bawelne, wedlug metod, podanych w przykladach I do III, na kolor szary do czarnego* Równiez wartosciowe barwniki otrzymuje sie w sposób podany w przykladzie, przy zastosowaniu skladników wyjsciowych, podanych w tablicy 15.Do wytwarzania tych barwników stale stosuje sie- barwnik azowy, zawierajacy grujc reaktywna w kompleksie mieszanym 2:1, jako kompleks chro¬ mowy 1:1. 62 czesci soli trójsodowej barwnika, wytworzo¬ nego przez sprzeganie w srodowisku alkalicznym od sody, zdwuazowanego kwasu 4-chloro-2-amino- -1-hydroksybenzeno- 6-sulfonowego z kwasem 1- -amino- 8-hydroksynaftaleno- 3,6-dwusulfonowym, rozpuszcza sie w 300 czesciach wody, zadaje sie w temperaturze 70—80°C i przy wartosci pH = 8—9 54,2 czesciami 1:1 monokompleksu barwnika, uzy¬ skanego z kwasu 6-nitro- 1-dwuazo- 2-hydroksy- naftaleno-4-sulfonowego i 2-hydroksynaftalenu. Po 10 minutach tworzy sie ciemnoniebieski roztwór.Utworzony kompleks mieszany acyluje sie w ciagu 1 godziny, w temperaturze 60—65°C przy wartosci pH = 6,5—7,5, 5 czesciami 2-metylosulfo- nylo- 4-chloro- 6-metylopirymidyny. Acylowany barwnik wytraca sie 20°/© roztworem chlorku so¬ dowego, odsacza, suszy w temperaturze 30°C. Wy¬ tworzony barwnik w postaci soli pieciosodowej od¬ powiada wzorowi 73. Na bawelnie otrzymuje sie, wedlug metody podanej w przykladzie III, nie¬ biesko-czarny druk, posiadajacy doskonala trwa¬ losc na swiatlo i pranie.Przyklad CCCXXV. 6 g soli sodowej kwasu 1-amino- 4(4/-aminofenyloamino)- antrachinono-2, 5,8,-trójsulfonowego rozpuszcza sie w 180 ml wo¬ dy, w temperaturze 40°C. Wartosc pH roztworu nastawia sie na 8 i po ustaleniu temperatury w granicach 65—70°C wprowadza sie malymi porcja¬ mi 2,5 g 2-metylasulfonylo-4-chloro-6Hnetylopiry- midyny. Równoczesnie wkrapla sie rozcienczony lug sodowy, by w czasie reakcji utrzymac wartosc pH w granicach 7,5—8,5. Roztwór miesza sie w temperaturze 65—70°C, az zniknie caly material wyjsciowy, odsacza sie nastepnie nadmiar pochod¬ nej pirymidyny i roztwór wysala sie, po oziebie¬ niu do temperatury 10°C, taka iloscia stalego chlorku sodowego, aby jego zawartosc w roztwo¬ rze osiagnela 10*/o. Produkt odsacza sie, przemy¬ wa mala iloscia roztworu soli kuchennej i suszy5*510 ei 62 Tablica 15 Przyklad CCC A cca 3 cccn | cccni J CCCIV cccv cccvi cccvn A cccvm cccix i cccx ccoa cccxn l cccxin J CCCXIV CCCXV CCCXVI cccxvn CCCXVIH CCCXIX CCCXX CCCXXI cccxxn cccxxni cccxxiv Kompleks chromowy 1 :1 kwas 4-nitro-2-amino-l-hydroksy- benzeno-6-sulfonowy - kwas 1-amino- »8-hydroksynaftaleno-3,6-dwusulfonowy »» »» » • »» »» »» kwas 4-nitro-2-amino-l-hydroksy- benzeno-6-sulfonowy -? kwas 1-amino- -8-hydroksynaftaleno-3,6-dwusulfonowy kwas 4-nitro-2-amino-l-hydroksybenze- no-6-sulfonowy - kwas l-amino-8- -hydroksynaftaleno-4j6-dwusulfonowy kwas 4-chloro-2-amino-l-hydroksy- benzeno-6-sulfonowy -? kwas 1-amino- -8-hydroksynaftaleno-3,6-dwusulfonowy • ft » » kwas 4-chloro-2-amino-l-hydroksyben- zeno-6-sulfonowy -? kwas l-amino-8- -hydroksynaftaleno-3,6-dwusulfonowy » » kwas 4-nitro-2-amino-l-hydroksybenze- no-6-sulfonowy -? kwas l-amino-8- -hydroksynaftaleno-3,6-dwusulfonowy kwas 4-chloro-2-amino-l-hydroksy- benzeno-6-sulfonowy -? kwas 1-amino- -8-hydroksynaftaleno-3,6-dwusulfonowy kwas 4-metylo-2-amino-l-hydroksyben- zeno-6-sulfonowy -? kwas l-amino-8- -hydroksynaftaleno-3,6-dwusulfonowy kwas 4-nitro-2-amino-l-hydroksybenze- no-6-sulfonówy -? kwas l-amino-8- -hydroksyraftaleno-3,6-dwusulfonowy » " »» Barwnik nicmctalizowany 4-nitro-2-amino-l-hydroksybcnzen -? 2-ny- droksynaftalen • " 4-nitro-2-amino-l-hydroksybenzen -* kwas 2-hydroksynaftaleno-6-sulfonowy t» 4-nitro-2-amino-l-hydroksybenzen - kwas 1-hydroksynaftaleno-4-Sulfonowy kwas 6-nitro-2-amino-l-hydroksybenzeno- -4-sulfonowy -? 2-hydroksynaftalen 4-nitro-2*amino-l-hydroksybenzen -? 4- -acetyloamino-7-hydroksynaftalen kwas 6-nitro-l-amino-2-hydroksynaftaleno- -4-sulfonowy - 2-hydroksynaftalen kwas 4-nitro-2-amino-l-hydroksynaftaleno- -6-sulfonowy -» 2-hydroksynaftalen 4-nitro-2-amino-l-hydroksybenzen -+• 2* -hydroksynaftalen »» 4-nitro-2-amino-l-hydroksybenzen -? kwas 2-hydroksynaftaleno-6-sulfonowy 4-chloro-2-amino-l-»hydroksybenzen -? 2- -hydroksynaftalen 4-nitro-2-amino-l-hydroksybenzen -? kwas l-acetyloamino-8-hydroksynaftaleno-3,6- -dwusulfonowy 4-nitro-2-amino-l-hydroksybenzen -? kwas l-amino-8-hydroksynaftaleno-2,4-dwusul- fonowy kwas 6-nitro-l-amino-2-hydroksynaftaleno- -4-sulfonowy -? 2-hydroksynaftalen kwas 2-aminobenzeno-l-karboksy-5-sulfono- wy - l-fenylo-3-metylopirazolon-5 kwas 6-nitro-l-amino-2-hydroksynaftaleno- -4-sulfonowy -* 2-hydroksynaftalen 4-chloro-2-amino-l-hydroksybenzen -? 1- (4,-sulfofenylo)-3-metylopirazolon-5 4-chloro-2-amino-l-hydroksybenzen -? kwas 2-hydroksynaftaleno-6-sulfonowy 5-nitro-2-amino-l-hydroksybenzen -? kwas 2-hydroksynaftaleno-6-sulfonowy 4-nitro-2-amino-l-hydroksybenzen -? kwas 2-hydroksynaftaleno-8-sulfonowy 4-nitro-2-amino-l-hydroksybenzen - kwas 1-hydroksynaftaleno-5-sulfonowy 6-nitro-4-chloro-l-hydroksybenzen -? kwas 1-hydroksynaftaleno-5-sulfonowy Odcien | na bawelnie czarny •» •• »» » granatowy czarny »» czarny 99 niebiesko-czarny »» »» granatowy niebieski granatowy niebiesko-czarny szaro-zielony czarny fioletowy czerwonawo-nie- bieski czarny » • »»59526 63 w prózni, w temperaturze ponizej 40°C, otrzymu¬ jac 8,5 g barwnika o wzorze 74 pod postacia nie- biesko^zielonych igiel.Barwnik ten barwi bawelne, wedlug metod zwykle stosowanych dla barwników reaktywnych, g na intensywne odcienie nieblesko-zielone o do¬ brych trwalosciach na czynniki mokre i swiatlo.Stosowany jako material wyjsciowy kwas 1-ami- no-4-(4'- aminofenyloamino)- antrachinono- 2,5,8- -trójsulfonowy otrzymuje sie w sposób nastepu- 10 jacy: 31,2 g p-fenylenodwuaminy wprowadza sie w atmosferze azotu do roztworu, zawierajacego 62 g kwasnej soli sodowej kwasu l-amino-4-bromoan- trachinono-2,5,8-trójsulfomowego, 12 g sody i do¬ datek pasty CuCl, miesza sie w temperaturze w 40°C do zaniku kwasu bromoaminodwusulfono- wego. Nastepnie dodaje sie do roztworu rozcien¬ czonego kwasu solnego, wytracony przy tym barw¬ nik odsacza sie, przemywa rozcienczanym kwasem solnym i zadaje sie w 300 ml wody taka iloscia so rozcienczonego lugu sodowego, aby uzyskac cal¬ kowite rozpuszczenie barwnika, który wytraca sie na cieplo jako sól sodowa, która przemywa sie i suszy.W powyzszych przykladach mozna zastosowac m skladniki reaktywne wymieniac miedzy soba przy identycznych lub podobnych warunkach reakcji.Równiez mozna z tym samym lub podobnym efek¬ tem, wprowadzic skladniki reaktywne wymienione przy omawianiu nadajacych sie do reakcji wy- M miany zwiazków heterocyklicznych, do reakcji wy¬ miany, opisanych w poprzedzajacych przykladach, zamiast tam zastosowanych skladników reaktyw¬ nych.Przyklad CCCXXVI. <79,9 czesci zwiazku aminoazowego o wzorze 75, wytworzonego wedlug opisu belgijskiego patentu Nr 599 581, rozpuszcza sie w 500 czesciach wody i po podgrzaniu roz¬ tworu do temperatury 60—65°C zadaje sie, ciagle 40 mieszajac, 21 czesciami 2-metylosulfonylo-4-chlo- ro-6-metylopirymidyny. Powoli wydzielajacy sie kwas solny zobojetnia sie roztworem sody, utrzy¬ mujac wartosc pH roztworu reakcyjnego w gra¬ nicach 5—6. Po zakonczeniu kondensacji barwnik 45 wysala sie 150 czesciami chlorku potasowego, od¬ dziela sie i suszy w prózni, w temperaturze okolo 50°C. Otrzymuje sie ciemny proszek, rozpuszczal¬ ny w wodzie z niebieskim zabarwieniem i bar¬ wiacy bawelne na kolor czerwonawo-niebieski. so Wybarwienie ma doskonala trwalosc na swiatlo i pranie.O ile nie zaznaczono inaczej w nastepujacych przykladach podane czesci sa czesciami wago¬ wymi.Przyklad CCCXXVII. Do roztworu 34,7 cze¬ sci soli jednosodowej kwasu 2-aminonaftaleno-4,8- -dwusulfonowego i 7 czesci azotynu sodowego, w 300 czesciach wody, dodaje sie oziebiajac lodem M 28 czesci objetosciowych stezonego kwasu solnego i mieszanine te miesza sie w ciagu 1/2 godziny w temperaturze 0—10°C. Po usunieciu nadmiaru kwasu azotawego dodaje sie 10,7 czesci 3-amlno- toluenu, rozpuszczonego w 10 czesciach objetoscio- 65 55 64 wych stezonego kwasu solnego i 150 czesciach, wody i sprzeganie prowadzi sie do konca przez zobojetnianie mieszaniny do wartosci pH = 3—5.Powstaly barwnik aminoazowy wysala sie, odsa¬ cza, przemywa i rozpuszcza ponownie w 700 cze¬ sciach wody, dodajac lugu sodowego do odczynu obojetnego. Wodny roztwór zadaje sie nastepnie 24 czesciami 2-metylosulfonylo- 4,5-dwuchloro-6- -metylopirymidyny i silnie miesza sie. Tempera¬ ture mieszaniny utrzymuje sie na poziomie 65°C przez podgrzewanie. Wydzielajacy sie kwas zobo¬ jetnia sie roztworem sody az do zakonczenia reak¬ cji. Powstaly barwnik o prawdopodobnym wzorze 76 wysala sie 80 czesciami soli kuchennej, wyci¬ ska, przemywa i suszy w prózni, w temperaturze okolo 50°C. Barwnik przedstawia soba zólty pro¬ szek, rozpuszczalny w wodzie z zóltym zabarwie¬ niem.Tkanine celulozowa drukuje sie pasta drukar¬ ska, zawierajaca 56 g barwnika, 100 g mocznika, 300 ml wody, 500 g zageszczenia alginianowego (60 g alginianu sodowego na 1 kg zageszczenia), 2 g wodorotlenku sodowego, 10 g sody i uzupel¬ niona woda do 1 kg. Tkanine suszy sie, paruje w ciagu 8 minut w temperaturze 105°C, plucze w goracej wodzie i dziala sie mydlem w temperatu¬ rze wrzenia, otrzymujac intensywny zólty druk o odcieniu czerwonawym, o dobrej trwalosci na pranie i swiatlo.Przyklad CCCXXVIII. W 2500 czesci objetoscio¬ wych wody, w temperaturze 60—65°C i przy war¬ tosci pH = 6—6,5, rozpuszcza sie 0,1 mola miedzio¬ wego zwiazku kompleksowego o wzorze 77, wy¬ tworzonego sposobem wedlug niemieckiego paten¬ tu 1117 235, przez sprzeganie w alkalicznym od sody srodowisku zdwuazowanego kwasu 1-amino- -8-(benzenosulfonylooksy)-naftaleno- 3.6-dwusulfo- nowego z równowazna iloscia kwasu 2-acetyloami- no-5- hydroksynaftaleno- 4,8-dwusulfonowego — przeksztalcenie zwiazku monoazowego w kompleks miedziowy na drodze utleniajacego miedziowania oraz hydrolize grupy aceitylowej i benzenosulfo- nylowej. Utrzymujac temperature 60—65°C zadaje sie roztwór kompleksu miedziowego 0,12 mola 2-metylosulfonylo- 4,5-dwuchloro- 6-metylopirymi- dyny.W czasie kondensacji utrzymuje sie wartosc pH = 7—7,5 przez dodawanie roztworu weglanu sodowego. Po zakonczeniu reakcji barwnik wysala sie i oddziela. Po wysuszeniu przedstawia on ciemny proszek, rozpuszczalny w wodzie z niebie¬ skim zabarwieniem. 100 czesci tkaniny bawelnianej napawa sie w temperaturze pokojowej wodnym roztworem, za¬ wierajacym 2% barwnika, 19 g/litr kwasnego we¬ glanu sodowego i 150 g/litr mocznika, suszy sie tkanine i podgrzewa w ciagu 10 minut w tempe¬ raturze 140°C, po czym plucze sie ja i dziala mydlem w temperaturze wrzenia. Tkanina barwi sie na bardzo czysty, niebieski kolor o dobrej trwalosci na czynniki mokre.Przyklad CCCXXIX. 46 czesci barwnika monoazowego, wytworzonego wedlug sposobu z przykladu CCCXXVII, przez sprzeganie zdwu-5*526 azowanego kwasu 2-aminonaftaleno-4,8-dwusulfo- nowego z 3-metyloaminotoluenem, rozpuszcza sie w 400 czesciach wody, w temperaturze 60—65°C, utrzymujac wartosc pH = 7—8. W tych warunkach i w obecnosci nadmiaru octanu sodu lub weglanu wapnia, zadaje sie porcjami, lacznie 29 czesciami .2,4-dwumetylosulfonylo- 5-chloro- 6-metylopirymi- dyny i tak dlugo miesza sie w tej temperaturze, az próba po zakwaszeniu nie wykazuje wiecej zmiany barwy. Powstaly barwnik o prawdopodob¬ nym wzorze 81 wysala sie, odsacza, przemywa i suszy.Tkanine bawelniana impregnuje sie roztworem w temperaturze 20—25°C, zawierajacym na litr kapieli 20 g wyzej opisanego barwnika, 0,5 g nie¬ jonowego srodka zwilzajacego (na przyklad alko¬ holu oleilowego, skondensowanego z polioksyety- lenem), jak równiez 150 g mocznika i 15 g kwa- inego weglanu sodowego. Tkanine wyzyma sie nastepnie miedzy dwoma walcami gumowymi do zawartosci wody okolo 10(P/o. Po wstepnym su¬ szeniu w temperaturze 50—60°C tkanine podgrze¬ wa sie w ciagu 10 minut w temperaturze 140°C i potem plucze sie w goracej wodzie i przy wrze¬ niu traktuje sie roztworem, zawierajacym na 1 litr 5 g mydla marsylskiego i 2 g sody. Po wy¬ plukaniu i wysuszeniu otrzymuje sie intensywne wybarwienie o odcieniu czerwonawo-zóltym, o do¬ brych trwalosciach na czynniki mokre, tarcie i swiatlo.W tablicy 16 podane sa skladniki czynne, sklad¬ niki bierne i skladniki reaktywne, zdolne do wia- 10 15 30 66 zania sie z grupa aminowa, z których mozna wy¬ tworzyc barwniki sposobami analogicznymi do po¬ danych w przykladach CCX;XXyiI-CCCXXDC.Barwniki te daja wedlug jednego z opisanych spo¬ sobów zastosowania, wybarwienia o odcieniach, podanych takze w tablicy.Przyklad CCCXUV. Do roztworu 36,5 czesci soli sodowej kwasu l-amino-8-hydroksynaftaleno- -3,6-dwusulfonowego w 100 czesciach wody wpro¬ wadza sie dobrze mieszajac i utrzymujac tempe¬ rature w granicach 50—60°C 29 czesci 2,4-dwume- tylosulfonylo-5-chloro- 6-metylopirymidyny. Stale zobojetniajac wydzielajacy sie kwas solny do war¬ tosci pH = 6—7, miesza sie do zaniku wolnej gru¬ py aminowej. Tak otrzymany pólprodukt barwni¬ ka rozciencza sie 600 czesciami wody, dodaje sie 12 czesci sody i sprzega sie w temperaturze 5—10°C z 17,5 czesciami zdwuazowanego kwasu 2-aminobenzenosulfonowego, rozpuszczonego w 200 czesciach wody. Otrzymany przy koncowej wartosci pH okolo 7 barwnik, o wzorze 79, wysala sie 100 czesciami soli kuchennej, odsacza, prze¬ mywa i suszy w prózni w temperaturze 30—40°C Barwnik tworzy metalicznie blyszczace, czerwona igielki latwo rozpuszczalne w wodzie z zabarwie¬ niem czerwonym.Jesli tkanine bawelniana lub z regenerowanej celulozy barwi sie lub drukuje, wedlug jednej z metod opisanych w przykladach CCCXXVII— CCCXXIX, otrzymuje sie czyste, czerwone wy¬ barwienie lub druk z odcieniem niebieskawym, Tablica 16 Skróty dla barwników reaktywnych: A - 2-merylosulfonylo^,5-dwuchloro^merylopirymidyna B- 2,4^wuinetylosulfonylo-5^hloro^merylopiryniidyna Przyklad cccxxx CCCXXXI 1 cccxxxn CCCXXXHI CCCXXXIV cccxxxv CCCXXXVI i cccxxxvn CCCXXXVIII CCCXXXIX CCCXL CCCXLI 1 CCCXLII cccxLm Skladnik czynny kwas 2-aminonaftalcno-4,8-dwu- sulfonowy »» kwas l-aminonaftaleno-3,6-dwu- sulfonowy »» kwas 2-aminonaftaleno-5,7-dwu- sulfonowy »» kwas 2-aminonaftaleno-6,8-dwu- sulfonowy »» kwas 4-aminoazobenzeno-3,4'- -dwusulfonowy kwas l-aminobenzeno-4-sulfono- wy kwas l-aminonaftaleno-6- -sulfonowy kwas 2-(3/-sulfo-4'-aminofenylo)- -6-metylobenzotiazolo-7-sulfo- nowy kwas 2-aminonaftaleno-4,8-dwu- sulfonowy » » Skladnik bierny 1-amino-2-metoksy-5-metoksy- bcnzcn $t l-amino-3-mctylobcnzen »» l-amino-3-metylobcnzcn »» » » »» » » 1 -metyloamino-3-metoksybenzen l-amino-3-acetyloaminobenzen anilina Skladnik reaktywny A B A B A B A B A B A B A A Odcien zólty »t zólty t» »» »t » »» brazowo-zólty »» zólty zólty » »»OT na czynniki 5M20 mokre, tarcie o dobrej trwalosci i swiatlo.Równie dobre wyniki uzyskuje sie wedlug na¬ stepujacego sposobu: 50 g motek bawelny barwi sie w 1 litrze kapieli farbiarskiej, zawierajacej 1,5 g wyzej opisanego barwnika podnoszac w ok¬ resie 30 minut temperature z 20 do okolo 80°C, dodaje sie przy tym 50 g soli kuchennej w kilku¬ nastu porcjach, nastepnie dodaje sie 20 $ sody i tkanine pozostawia sie w ciagu dalszych 60 mi¬ nut w kapieli, utrzymujac temperature 80°C. Po plukaniu i dzialaniu mydlem w temperaturze wrzenia oraz suszeniu uzyskuje sie niebieskawo- 10 -czerwone wybarwienie o dobrej trwalosci na czynniki mokre; tarcie t swiatlo.W tablicy 17 podane sa odcienie wybarwten„ uzyskanych przy zastosowaniu wedlug jednej z uprzednio opisanych metod barwienia lub druko¬ wania na materialach celulozowych, barwników wytworzonych z podanych w tabeli skladników czynnych, skladników biernych i skladników rea¬ ktywnych, wiazacych sie z grupa aminowa sklad¬ ników biernych, analogicznie do opisu z przykla¬ du CCCXLIV lub przez reakcje wymiany odpo¬ wiednich barwników aminoazowych ze skladnika* mi reaktywnymi Tablica 17 Skróty dla skladników reaktywnych identyczne, jak podane w tablicy 16 do przykladu CCCXX1X.Przyklad CCCXLV CCCXLVI cccxlvh cccxLvra CCCXUX CCCL 1 cccu CCCIU CCCLIIa cccLm CCCLIV CCCLV Skladnik czynny kwas l-aminobcnzcno-2-sulf6- nowy kwas l-aminobenzeno-2-sulfo- nowy aminobenzen kwas l-amino-2-karboksyben- zeno-4-sulfonowy kwas l-amino-4-mctylobenzeno- -2-sulfonowy kwas l-amino-3-acetyloamino- bcnzeno-6-sulfonowy kwas l-amino-3-(2'-)4"-sulfo- fenyloamino(-4/-)l,,-3/,5,(-tra- zynylo-6aminobenzeno-6-sul- fonowy kwas l-aminobcnzcno-2-sulfo- nowy kwas l-amino-3-(2/-)4"-sulfo- fenyloamino(^'-metyloammo-) 1/,3',5'(-triazynylo-6amino- bcnzeno-6-sulfonowy kwas l-aminobenzeno-2-sulfo- nowy kwas l-amino-4-acetyloamino-6- -sulfonowy M Skladnik bierny kwas l-amino-8-hydroksynafta- lcno-3,6-dwusulfonowy kwas l-(3/-aminobenzoiloamino -8-hydroksynaftaleno-3,6-dwu- sulfonowy n kwas l-amino-8-hydroksynafta- leno-3,6-dwusulfonowy » kwas l-amino-8-hydroksynafta- leno-3,6-dwusulfonowy »» kwas 2-amino-5-hydroksynafta- leno-7-sulfonowy kwas 2-amino-5-hydroksynafta- leno-7-sulfonowy kwas 2-mctyloamino-5-hydroksy- naftaleno-7-sulfonowy kwas 2-metyloamino-5-hydroksy- naftaleno-7-sulfonowy kwas 2-amino-5-hydroksynafta- leno-7-sulfonowy Skladnik reaktywny B A B A A B A A A A A A Odcien czerwony czerwony [ ?» »» »t < pomaranczowy I Vi pomaranczowy E r szkarlatny »t Przyklad CCCLVI. Do roztworu 21 czesci kwasu l,3-dwuaminobenzeno-6-sulfonowego w 100 czesciach wody, wprowadza sie dobrze mieszajac 24 czesci 2-metylosulfonylo-4,5-dwuchloro-6-mety- lopirymidyny i miesza sie tak dlugo w temperaturze 60—65°C, stale zobojetniajac wydzielajacy sie kwas solny do wartosci pH = 7—8, az próba na dwuazo- wanie i sprzeganie z kwasem 1-hydroksynaftale- no-4-sulfonowym wykaze czysta barwe czerwona z odcieniem zóltawym. Powstaly pólprodukt bar¬ wnika po dodaniu lodu dwuazuje sie bezposrednio 7 czesciami azotynu sodowego i 28 czesciami ste¬ zonego kwasu solnego i nastepnie miesza sie z uprzednio przygotowanym roztworem 47 czesci soli sodowej kwasu l-benzoilamino-8-hydroksynaftale- no-3,6-dwusulfonowego i 12 czesci sody w 200 cze- 50 55 60 85 sciach wody. Zachodzi przy tym sprzeganie do barwnika o wzorze 80, barwnik ten wysala sie, odsacza, przemywa i suszy w prózni w tempera¬ turze 30—40°C. Barwnik jest latwo rozpuszczalny w wodzie z zabarwieniem czerwonym i daje na materialach celulozowych, wedlug jednej z uprzed¬ nio opisanych metod, czyste wybarwienie lub dru¬ ki niebieskawo-czerwone.W tablicy 18 podane sa wybarwienia i warto¬ sci pH srodowiska sprzegania barwników, wy¬ twarzanych analogicznie jak w przykladzie CCCLVI ze skladnika czynnego (zawierajacego dalsza zdolna do acylowania grupe aminowa), skladnika biernego i wiazacego sie ze skladnikiem czynnym skladnika reaktywnego. Do barwienia i drukowania materialów celulozowych barwnika-5&M0 Tablica 18 70 Przyklad I ccclvh j cccLvni '1 1 CCCLDC 1 j CCCLX ] cccua i ccCucn | cccuan \ CCCLXIV CCCLXV CCCLXVI CCCLVII j a cccLXvin j CCCLXIX CCCLXX CCCLXXI ccclxxh Skladnik czynny kwas 1,3-dwuaminobenzeno -4-sulfonowy kwas 1,3-dwuaminobenzeno- -4-sulfonowy » " » »» »» » kwas 1,3-dwuaminobenzeno -4-sulfonowy » • t» »» kwas 1,4-dwuaminobenzeno -3-sulfonowy » »» Skladnik bierny kwas 2-aminonaftaleno-5,7-dwu- sulfonowy kwas 2-aminonaftalcno-3,6-dwu- sulfonowy kwas 2-aminonaftalcno-6-sulfo- nowy kwas 2-N-metyloamino-8-hydro- ksynaftaleno-6-sulfonowy kwas H3',5'-dwuchloro-l/,2'- -tiazolo-4'-karb PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL

Claims (1)

1.