Pierwszenstwo: Opublikowano: 31.1.1970 59008 KI. 45 1, 1/00 MKP A 01 n Afoo UKD 631.365: :632.6 Twórca wynalazku i Aleksander Lewkowicz, Poznan (Polska) wlasciciel patentu: Sposób wpolimeryzowywania okazów biologicznych, zwlaszcza owadów w szkla organiczne Przedmiotem wynalazku jest sposób wpolimery¬ zowywania okazów biologicznych, zwlaszcza owa¬ dów, w szkla organiczne.Znane jest mumifikowanie preparatów biologicz¬ nych w zywicach syntetycznych, polegajace na po¬ krywaniu preparatów przezroczystymi tworzywa¬ mi sztucznymi lub zatapianie ich w takich tworzy¬ wach. Zasadnicza wada znanych sposobów zatapia¬ nia owadów w zywicach sztucznych jest miejscowe zabarwienie tworzywa na skutek wydzielania sie z preparatów barwników w trakcie ich odpowie¬ trzania.Pewien postep w tej dziedzinie wprowadzil spo¬ sób przytoczony w opisie patentowym nr 47577.Wyeliminowal on koniecznosc odbarwiania owa¬ dów przed ich umieszczaniem w tworzywie, a na¬ stepnie ponownego sztucznego barwienia w nie- spolimeryzowanej jeszcze masie plastycznej. Jed¬ nak i ten sposób ma wady.Prowadzenie polimeryzacji w stosunkowo wyso¬ kiej temperaturze okolo 60°C powoduje koniecz¬ nosc zabezpieczenia owada przed odbarwieniem za pomoca naniesienia na niego dwu warstw ochron¬ nych: warstwy kolodium, oraz po jej wyschnieciu warstwy lakieru nitrocelulozowego. Ponadto wspól¬ na wada wszystkich znanych sposobów jest dlugi czas polimeryzacji, wynoszacy w zaleznosci od za¬ stosowanych urzadzen, okolo 30—50 godzin.Próby umieszczania preparatów biologicznych w szklach organicznych, zwlaszcza w metakrylanie 10 15 ao 25 30 metylu, nie daly dotychczas zadowalajacych wy¬ ników, poniewaz zatopienie owada przez polimery¬ zacje w szklach organicznych jest nieporównanie trudniejsze niz w innych zywicach syntetycznych, gdyz okazy latwiej ulegaja zniszczeniu, odbarwie¬ niu, lub tez wykonane ozdoby sa malo estetycz¬ ne, poniewaz pozostaja w nich pecherzyki gazu wydzielajacego sie w trakcie polimeryzacji, trud¬ niejsze do usuniecia niz w przypadku zatapiania w innych zywicach.Sposób wedlug wynalazku eliminuje te niedo¬ godnosci i umozliwia utrwalanie preparatów biolo¬ gicznych i botanicznych w szklach organicznych, zwlaszcza w polimerach lub kopolimerach metakry- lanu metylu.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze od¬ powietrzony sposobem wibracyjnym okaz biolo¬ giczny umieszcza sie w wybraniu jednej z kilku warstw uprzednio uksztaltowanego elementu ozdo¬ bnego, zamocowuje go w tym wybraniu, po czym po zlozeniu wszystkich warstw elementu pokrytych nisko spolimeryzowanym metakrylanem metylu o konsystencji syropu zalewa tymze nisko spolimery¬ zowanym metakrylanem przez znajdujaca sie w elemencie ozdobnym szyjke wlewowa i nastepnie calosc poddaje polimeryzacji w temperaturze po¬ kojowej.Istotna korzyscia sposobu wedlug wynalazku jest znaczne skrócenie czasu trwania polimeryzacji do najwyzej trzech godzin, oraz prowadzenie proce- 590083 su polimeryzacji w temperaturze pokojowej, dzieki czemu zatopionego owada nie potrzeba specjalnie zabezpieczac przed wplywem wysokiej tempera¬ tury.Proces ten pozwala równiez na lepsze wykorzy¬ stanie urzadzen ze wzgledu na znaczne skrócenie czasu polimeryzacji.Sposób wedlug wynalazku eliminuje równiez ko¬ niecznosc stosowania form odlewniczych, poniewaz same elementy szkla organicznego, w których za¬ tapia sie preparat, stanowia równoczesnie forme odlewnicza, co znacznie upraszcza produkcje.Sposobem wedlug wynalazku wpolimeryzowuje sie okazy biologioie w szkla organiczne jak na¬ stepuje: Okazy przeznaczone do zatopienia po ewentual¬ nym uprzednim nakluciu, umieszcza sie w naczy¬ niu z cieklym, czesciowo spolimeryzowanym poli¬ merem i przykrywa siatka z metalu lub innego ma¬ terialu, w celu zabezpieczenia preparatu przed wy¬ plynieciem na powierzchnie. Nastepnie unierucho¬ miony w ten sposób okaz poddaje sie odpowietrza¬ niu wibracyjnemu za pomoca wibratora, na przy¬ klad elektromagnetycznego, sprzezonego z komora prózniowa. Amplituda drgan powinna byc odpo¬ wiednio zsynchronizowana z gestoscia stosowanego czesciowo spolimeryzowanego tworzywa.Odpowietrzanie wibracyjne, stanowiace jedna z zasadniczych nowych cech sposobu wedlug wyna¬ lazku umozliwia równiez lepsze i szybsze wypel¬ nienie cieklym tworzywem miejsc, w których po¬ przednio znajdowalo sie powietrze.Tak przygotowany preparat umieszcza sie w wy¬ cieciu formy, która stanowi wstepnie uksztaltowa¬ ny element ozdobny skladajacy sie z kilku, ko¬ rzystnie z trzech warstw. Preparat umieszcza sie w wycieciu znajdujacym sie w warstwie srodko¬ wej, przykleja go punktowo do dolnej warstwy, a calosc przykrywa sie górna warstwa elementu.Plytki pokrywa sie uprzednio od wewnatrz czescio¬ wo spolimeryzowanym polimerem o konsystencji syropu, zawierajacym odpowiednio mniej kataliza^ tora niz czesciowo spolimeryzowany polimer, któ¬ rym zalewa sie preparat przez pozostawiona szyj¬ ke.Wyzsza zawartosc katalizatora powoduje szybsze spolimeryzowanie rdzenia niz sklejenie powierzchni warstw, co powoduje bardzo silny ich docisk w wy¬ niku skurczu polimeryzacyjnego, tak ze gotowy ele¬ ment stanowi w zasadzie monolit, a odróznienie poszczególnych warstw nieuzbrojonym okiem jest prawie niemozliwe. Zapewnia to estetyczny wyglad gotowego elementu ozdobnego. 4 Wlewanie tworzywa przez szyjke stanowi wazna ceche sposobu wedlug wynalazku i spelnia po¬ dwójna role, mianowicie zabezpiecza pelne zapo- limeryzowanie okazu, oraz wyrównuje powstajace na skutek skurczu niedobory tworzywa w calosci bryly jako monolitu. Szyjka stanowi zatem zbior¬ nik akumulacyjny koniecznego nadmiaru tworzy¬ wa, który w czasie polimeryzacji zostaje wciag¬ niety do wnetrza bryly, uniemozliwiajac powsta¬ nie glebokiego menisku wkleslego, który powodo¬ walby powstanie kawerny wewnatrz bryly i tym samym dyskwalifikowal gotowy wyrób.W celu przyspieszenia polimeryzacji stosuje sie katalizatory stanowiace substancje powodujace uczulenie polimeru na promienie ultrafioletowe, co pozwala na znaczne skrócenie czasu polimeryzacji.Polimeryzacje prowadzi sie w temperaturze po¬ kojowej, a krótki czas jej trwania pozwala na za¬ chowanie naturalnej barwy okazów bez uprzed¬ niego odbarwiania i ponownego sztucznego barwie¬ nia preparatów.W celach dekoracyjnych szklo organiczne, w któ¬ rym zatopiono preparaty, mozna równiez podbar¬ wiac powierzchniowo barwnikami zawiesinowymi w pelnej gamie barw. Otrzymuje sie przez to cie¬ kawe i piekne refleksy swietlne. PL