Pierwszenstwo: Opublikowano: 5.XII.1969 58784 KI. 49 ai, Wf MKP B 23 b UKD njm Wspóltwórcy wynalazku: prof. dr inz. Jan Kaczmarek, mgr inz. Krzy¬ sztof Summer-Brason, mgr inz. Kazimierz Glodek Wlasciciel patentu: Politechnika Krakowska, Kraków (Polska) Wytaczadlo z wysuwanymi ostrzami, szczególnie do równoczesnej obróbki otworów osiowych o róznych srednicach Przedmiotem wynalazku jest wytaczadlo z wy¬ suwanymi ostrzami, przeznaczone szczególnie do wytaczania kilku otworów osiowych, o róznych srednicach przede wszystkim w korpusach ma¬ szyn. 5 Wytaczadlo wedlug niniejszego wynalazku umoz¬ liwia równoczesna obróbke kilku osiowych otwo¬ rów w korpusie maszyny, przy czym srednice otworów nie musza byc uszeregowane w kolejnosci wedlug wartosci malejacych, gdyz konstrukcja io wytaczadla pozwala na wysuniecie ostrzy skrawa¬ jacych juz po wprowadzeniu wytaczadla do wne¬ trza korpusu i zamocowaniu go w przyrzadzie wytaczarskim. Wysuwanie ostrzy odbywa sie auto¬ matycznie, tak ze jednorazowe ich ustawienie ^ w wytaczadle pozwala na obróbke otworów w ca¬ lej serii korpusów, bez koniecznosci kazdorazo¬ wego, pracochlonnego ustawiania ostrzy w kor¬ pusie.Wytaczadlo wedlug wynalazku szczególnie korzy- 20 stnie stosuje sie w przypadkach, gdy wchodzi w gre koniecznosc uzyskania wysokiej dokladnosci i gladkosci powierzchni obrobionej.Obecnie znane sa wytaczadla z ostrzami stalymi oraz przeznaczone do wytaczania otworów po- 25 jedynczych, o niewielkich srednicach — wyta¬ czadla, których ostrza po zakonczeniu wytaczania otworu odsuwaja sie od obrobionej powierzchni.Znane dotychczas wytaczadla z ostrzami odsuwa¬ nymi po zakonczeniu skrawania budowane sa 30 2 w oparciu o zasade odginania wytaczadla pod wplywem wywieranych mimosrodowo sil, dzia¬ lajacych równolegle do osi wytaczadla. Znane sa równiez wytaczadla z mechanicznymi systemami wycofywania ostrzy. Rozwiazania te nadaja sie jednak jedynie do wytaczania otworów pojedyn¬ czych, a celem ich jest jedynie odsuniecie ostrzy od obrobionej powierzchni po zakonczeniu wyta¬ czania tak, aby zabezpieczyc te powierzchnie przed rysowaniem przez ostrza wytaczadla w trakcie wy¬ cofywania go z otworu.Wytaczadlo wedlug niniejszego wynalazku po¬ zwala natomiast na wysuwanie ostrzy skrawaja¬ cych z korpusu wytaczadla bezposrednio przed rozpoczeciem skrawania, co umozliwia wprowadze¬ nie go do wnetrza korpusu przez otwór o srednicy znacznie mniejszej od srednic otworów wewnetrz¬ nych.Wytaczadlo wedlug wynalazku jest budowane zarówno jako specjalne, dla obróbki otworów wspólsrodkowych w serii tych samych korpusów, jak równiez jest budowane jako uniwersalne do obróbki w róznych korpusach. Wytaczadlo wedlug wynalazku ma na dlugosci szereg oprawek na narzedzia skrawajace, których wielkosc wysunie¬ cia steruje sie przy pomocy odpowiedniej kon¬ strukcji mechanizmu wysuwania i cofania ostrzy.Efekt wysuwania i cofania ostrzy uzyskuje sie w ten sposób, ze na korpus wytaczadla nalozona jest tuleja, która moze sie przesuwac wzdluz 5878458784 3 osi wytaczala i ten przesuw wzgledny jest wy¬ korzystywany do promieniowego wsuwania lub wysuwania, zamocowanych w oprawkach nozy skrawajacych. Wsuwanie i wysuwanie noza uzy¬ skuje sie dzieki skojarzeniu polaczonych z tuleja 5 wycinków zebatki o skosnych zebach z odpowied¬ nimi zebami wykonanymi w oprawce noza.W przypadku równoczesnego ruchu korpusu wy- taczadla i tulei, noze skrawajace nie wysuwaja sie ani nie cofaja sie, a poruszaja sie wraz z calym in wytaczadlem i wówczas nastepuje skrawanie. Ten równoczesny ruch wytaczadla i tulei uzyskuje sie dzieki odpowiedniemu zderzakowi, polaczonemu z wytaczadlem, który dochodzac do tulei naciska na nia i powoduje od tego momentu równoczesny 15 ruch korpusu wytaczadla i tulei.Wytaczadlo wedlug niniejszego wynalazku po¬ kazane jest na rysunkach, na których fig. 1 przed¬ stawia to wytaczadlo w przekroju podluznym, fig. 2 przedstawia przekrój wytaczadla wzdluz 20 linii A—A wedlug fig. 1, zas fig. 3 przedstawia przekrój wytaczadla wzdluz linii B—B wedlug fig. 1.Przedstawione na rysunkach wytaczadlo osadzo¬ ne jest stozkowa czescia chwytowa we wrzecionie 25 obrabiarki i przymocowane nieuwidocznionymi na rysunkach srubami. Przednia czesc korpusu 1 wy¬ taczadla, zaopatrzona w prowadzace listwy 2 pro¬ wadzona jest w tulei przyrzadu wytaczarskiego.Na korpusie 1 wytaczadla osadzona jest suwliwie 30 tuleja 3), z która polaczone sa za pomoca kolków 4, wycinki 5 zebatki o zebach skosnych, zazebia¬ jacych sie z zebami wykonanymi na oprawkach 6 nozy 7, których wysuniecie reguluje sie srubami 8 a które mocowane sa w oprawkach srubami 9, 35 za posrednictwem podkladek 10.Oprawki 6 nozy 7 w wyniku wzajemnego prze¬ suniecia tulei .3 wzgledem korpusu 1 wsuwaja sie lub wysuwaja sie z korpusu w zaleznosci od kie¬ runku przesuniecia. W korpusie 1 wytaczadla *o oprócz potrzebnej ilosci oprawek 6 z nozami 7 sa noze 11, których wysuniecie nie jest regulowane za pomoca mechanizmu wysuwania i cofania. Tu¬ leja 3 wytaczadla ma oslony 12, 13, 14 i 15 uszczel¬ nione podkladkami 16, 17, 18 i 19. Zadaniem tych 45 oslon jest zabezpieczenie mechanizmów wytaczadla przed zanieczyszczeniem.Oslony te przesuwaja sie wraz z nozami wzdluz osi wytaczadla, ciagle chroniac miejsca narazone na szkodliwe dzialanie zanieczyszczen. 50 Tuleja 3 od strony czesci chwytowej wytaczadla zakonczona jest kolnierzem z wykonanymi wzdluz¬ nymi otworami, w których przesuwa sie osadzony w korpusie 1 wytaczadla kolek 25. W kolnierzu tulei 3 sa otwory o osiach równoleglych do osi 55 wrzeciona, w których umieszcza sie sprezyny 21 opierajace sie z drugiej strony o czolowa po¬ wierzchnie pierscienia 20, zabezpieczonego przed obrotem wzgledem tulei 3 za pomoca wpustu 22, przymocowanego do pierscienia 20. Poosiowy ruch 6( pierscienia 20 wzdluz tulei 3 ograniczony jest przy pomocy sprezystego pierscienia 23 umieszczonego w rowku tulei 3.Pierscien 20 podczas pracy wytaczadla opiera sie o wzdluzne lozysko 24, które jest elementem 65 • 4 skladowym przyrzadu wytaczarskiego. W kolnie¬ rzu korpusu 1 wytaczadla sa zderzaki 26, ograni¬ czajace przesuw tulei 3 wzgledem korpusu 1 wy¬ taczadla. Wysieg zderzaków 26 reguluje sie w za¬ leznosci od potrzeby.Na pewnym odcinku dlugosci wytaczadla mie¬ dzy korpusem 1 wytaczadla, a tuleja 3 jest sru¬ bowa sprezyna 27, opierajaca sie jednym koncem o pierscieniowa powierzchnie oporowa korpusu 1, a drugim koncem o pierscieniowa powierzchnie oporowa tulei 3. Pod dzialaniem sprezyny 27 tuleja 3 przesuwa sie w stosunku do korpusu 1 wytaczadla w kierunku przesuwu wzdluznego wy¬ taczadla w granicach ustalonych dlugoscia otwo¬ ru, w którym przesuwa sie kolek 25.Cykl pracy wytaczadla dzieli sie na dwa etapy.Pierwszy etap to wprowadzenie wytaczadla do otworów korpusu, az do momentu gdy pierscien 20 zetknie sie z wzdluznym lozyskiem 24. Do tego momentu w wyniku dzialania sprezyny 27 zarówno korpus 1 wytaczadla jak i tuleja 3 przesuwaja sie równoczesnie. Od momentu zetkniecia pierscie¬ nia 20 z wzdluznym lozyskiem 24 przyrzadu wy¬ taczarskiego tuleja 3 zatrzymuje sie, a porusza sie jedynie korpus 1 wytaczadla, przy czym cale wytaczadlo porusza sie ruchem obrotowym.W efekcie ruchu korpusu 1 wytaczadla w sto¬ sunku do tulei 3 nastepuje wysuniecie oprawek 6 wraz z nozami 7, przy czym wysuwanie oprawek trwa do momentu zetkniecia sie zderzaków 26 z powierzchnia czolowa tulei 3. Do tego momentu odksztalceniu ulega jedynie sprezyna 27, gdyz sprezyny 21 sa tak dobrane, ze sila ich nacisku jest wielokrotnie wieksza od sily nacisku sprezy¬ ny 27.Od momentu zetkniecia zderzaków 26 z czolowa powierzchnia tulei 3, rozpoczyna sie wytaczanie otworów wysunietymi na ustawione wymiary no¬ zami 7 Po zakonczeniu obróbki otworów, wy¬ taczadlo wysuwa sie z obrabianego korpusu, przy czym w wyniku dzialania mechanizmów wysu¬ wania i cofania narzedzi tor ostrza jest ten sam, a jedynie kierunek ruchu ostrza jest przeciwny. PL