Opublikowano:' 20.x.i969 58207 KI. 49 d.MKP B23f yfjjf X3KD Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Slawomir Rozanow, mgr inz. Krzy¬ sztof Tubielewicz Wlasciciel patentu: Politechnika Czestochowska (Katedra Technologii Budowy Maszyn), Czestochowa (Polska) Sposób dogniatania uzebien kól zebatych Przedmiotem wynalazku jest sposób dogniatania roboczych powierzchni uzebien kól zebatych.Znany jest sposób wywolywania zgniotu w pod- powierzchniowych warstwach uzebien przez stoso¬ wanie elementów dogniatajacych dynamicznie o ksztaltach odpowiadajacych luce miedzyzebnej.Wymaga to stosowania narzedzi ksztaltowych, róznych dla kazdej liczby zebów obrabianego kola.Wadami tego sposobu sa trudnosci przy wykona¬ niu narzedzi o zarysie odpowiadajacym zarysowi wrebu zeba, dokladne ustawienie narzedzia w lu¬ ce miedzyzebnej, osiowego wprowadzenia narze¬ dzia w ta luke oraz duza powierzchnia styku ele¬ mentu dogniatajacego narzedzia z dogniatanym zebem kola zebatego i wynikajaca stad trudnosc uzyskania duzego i równomiernego zgniotu ,na ca¬ lej powierzchni roboczej zeba.Zagadnienie wytyczone w celu usuniecia powyz¬ szych niedogodnosci "zostalo rozwiazane zgodnie z wynalazkiem w ten sposób, ze odwzorowanie ele¬ mentu dogniatajacego narzedzia na dogniatanym uzebieniu kola zebatego odbywa sie metoda obwied- ;niowa w wyniku skojarzenia ruchów tocznych kola dogniatanego oraz posuwisto-zwrotnego i obrotowe¬ go narzedzia przy wykorzystaniu punktowego do¬ cisku elementu dogniatajacego.Sposób dynamicznego dogniatania uzebien kola zebatego wedlug wynalazku odznacza sie równo¬ miernym zgniotem na calej powierzchni roboczej 10 20 25 30 dogniatanego zeba. Oprócz tego nie jest wymaga¬ ne dokladne osiowe wprowadzenie narzedzia z ele¬ mentami dogniatajacymi w wrab zeba. Sposób we¬ dlug wynalazku umozliwia stosowanie jednego na¬ rzedzia dla róznej liczby zebów dogniatanego kola zebatego.Dogniatanie tym sposobem zmniejsza chropowa¬ tosc roboczej powierzchni zeba, wzrasta trwalosc i odpornosc na scieranie, wytwarza w warstwie podpowierzchniowej korzystne naprezenia sciska¬ jace, a w wyniku zwiekszonych .nacisków przy krawedziach zeba powstaje tak zwane beczkowa¬ nie i zmniejsza sie grubosc zebów przy wierzchol¬ kach.Narzedzie z elementami dogniatajacymi ulozo¬ ne przykladowo na powierzchniach stozkowych w wyniku ruchu posuwisto-zwrotnego zajmuje polo¬ zenie odpowiadajace powierzchni zarysu zeba ze¬ batki, po której przetacza sie zab dogniatanego kola zebatego.Wynalazek jest uwidoczniony w przykladzie wy¬ konania na rysunku na którym fig. 1 wyjasnia sposób dynamicznego dogniatania zeba kola zeba¬ tego.Narzedzie 1 z elementami dogniatajacymi 2 ma ruch obrotowy i posuwisto-zwrotny, a kolo zebate z dogniatanymi zebami 3 wykonuje ruch toczno- zwrotny i po dognieceniu wrebu uzebienia ruch podzialowy. 5820758207 Dogniatanie przeprowadza sie jak pokazano na fig. 2 najpierw na jednym, na przyklad — lewym zarysie wrebu, a nastepnie 'po wykonaniu przesu¬ wu kola zebatego w kierunku prawego boku do¬ gniatanego wrebu nastepuje dogniatanie prawego zarysu. Stosujac narzedzia o szerokosci równej szerokosci wrebu, jak to pokazano na fig. 3, wy¬ eliminowujac ruch dosuwu bocznego dogniatanego kola zebatego, dogniata sie zgodnie z wynalazkiem jednoczesnie Obie boczne powierzchnie wrebu mie- dzyzebnego. W obu przypadkach kolo zebate wy¬ konuje ruch toczny, skladajacy sie z ruchu obro¬ towego wokól wlasnej osi i prostoliniowego.Na rysunku fig. 4, 5, 6 przedstawiono, nie ogra¬ niczajac zakresu wynalazku, przyklady uksztalto- 10 wania narzedzi z elementami dogniatajacyini o róznych ksztaltach. PL