Pierwszenstwo: Opublikowano: 15.111.1968 (P 125 826) 25.VIII.1969 KI. 21 a1, 36/12 MKP H 03 k zyftO UKD Twórca wynalazku: mgr inz. Konrad Jablonski Wlasciciel patentu: Instytut Badan Jadrowych, Warszawa (Polska) Sposób dzielenia czestotliwosci impulsów oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem4 wynalazku jest sposób dzielenia czestotliwosci impulsów oraz urzadzenie do stoso¬ wania tego sposobu. Na wejscie urzadzenia podaje sie impulsy o okreslonej czestotliwosci, a na wyjs¬ ciu otrzymuje sie impulsy, których czestotliwosc jest wynikiem dzielenia..Dzielenie czestotliwosci impulsów przez zadana liczbe jest szeroko stosowane zwlaszcza w dziedzi¬ nie pomiarów czasu i czestotliwosci. Uzywa sie do tego celu urzadzen dwu i wielostabilnych.Jako przyklad mozna podac urzadzenie zlozone z szeregowo polaczonych dwustabilnych ukladów spustowych. Tak utworzony przelicznik sklada sie z k ukladów spustowych i moze zajmowac 2k róz¬ nych stanów, gdzie k jest liczba naturalna. Stany te wywoluje sie przez podawanie na wejscie ko¬ lejnych impulsów. Kazdorazowe osiagniecie stanu 2k powoduje powrót przelicznika do stanu poczat¬ kowego i wygenerowanie impulsu wyjsciowego.Czestotliwosc impulsów wyjsciowych jest 2* razy mniejsza od czestotliwosci wejsciowej.Istnieja sposoby zmiany ilosci stanów przeliczni¬ ka poprzez stosowanie dodatkowych sprzezen dwu- stabilnymi ukladami spustowymi, lub przez elimi¬ nowanie ich z pracy za pomoca odpowiedniego przelacznika. Uzyskuje sie wtedy na przyklad dzie¬ lenie przez dziesiec lub przez inne liczby. Dla uzy¬ skania bardzo duzych wspólczynników podzialu rzedu setek, tysiecy lub wiekszych stosuje sie sze¬ regowo polaczone przeliczniki o malej pojemnosci 10 15 20 25 2 i wypadkowy wspólczynnik podzialu jest równy wtedy iloczynowi wspólczynników podzialu skla¬ dowych przeliczników. Skladowymi przelicznikami sa zarówno uklady dwustabilne (uklady spustowe), wielostabilne (dekatrony), przeliczniki pierscienio¬ we jak i liczniki elektromechaniczne.Wada takiego sposobu zmiany podzialu czestotli¬ wosci jest koniecznosc stosowania niezbyt duzych wspólczynników podzialu w skladowych przeliczni¬ kach i trudnosci z szybka ich zmiana.Przy stosowaniu szeregowego laczenia przelicz¬ ników nie jest mozliwe dzielenie przez liczby pierwsze. Wynika to bezposrednio z faktu, ze wspólczynnik dzielenia jest iloczynem skladowych wspólczynników dzielenia.Celem wynalazku jest usuniecie wyzej opisanych niedogodnosci i uzyskiwanie dowolnych wspólczyn¬ ników dzielenia, którymi sa liczby naturalne oraz umozliwienie dynamicznej regulacji stopnia dzieler nia.Cel ten zostal osiagniety przez doprowadzenie im¬ pulsów wejsciowych do dwóch przeliczników re- wersyjnych pracujacych na przemian w rezimie do¬ dawania i odejmowania, przy czym przeliczniki te maja narzucane wzgledem siebie przesuniecie fazo¬ we B stanowiace wielkosc podzialu czestotliwosci impulsów wejsciowych. Stale przesuniecie fazowe B, jest wedlug wynalazku realizowane przy pomo¬ cy urzadzenia nastawczego lub przez wprowadze¬ nie na pomocnicze wejscia jednego z dwu przelicz- 5794457944 4 ników rewersyjnych, który jest w poczatkowym stanie zerowym B impulsów w rezimie odejmowa¬ nia. Dojscie do stanu zerowego kazdego z przelicz¬ ników liczacych w rezimie dodawania, powoduje wygenerowanie impulsu, który przechodzac przez przelacznik elektronowy oraz obwód sprzezenia zwrotnego zmienia rezim pracy przeliczników na przeciwny. Przy czym aktualny stan dzielenia jest okreslony przez odczyt ilosci impulsów wejsciowych pomiedzy sasiednimi impulsami wyjsciowymi z przelacznika elektronowego. Proponowany sposób dzielenia czestotliwosci pozwala na dynamiczna zmiane stopnia dzielenia, co wedlug wynalazku jest realizowane przez wprowadzenie w rezimie doda¬ wania lub odejmowania na wejscie pomocnicze jed¬ nego z dwu przeliczników rewersyjnych dodatko¬ wej liczby impulsów C zmieniajacych wielkosc przesuniecia fazowego z B na B—C lub B+C w za¬ leznosci od rezimu pracy przelicznika do którego sa doprowadzone impulsy dodatkowe C.Urzadzenie do stosowania sposobu dzielenia czestotliwosci wedlug wynalazku uwidocznione w przykladzie wykonania na rysunku sklada sie z przeliczników rewersyjnych 1 i 2, generatora 3, przelacznika elektronowego 4 ukladu bramkuja¬ cego 5 i przelacznika 6. Wejscia glówne dwóch przeliczników rewersyjnych dowolnego typu 1 i 2 o pojemnosci A sa przylaczone do wspólnego gene¬ ratora 3. Wyjscia przeliczników przylaczone sa do przelacznika elektronowego 4, który jest dwusta- bilnym ukladem spustowym o dwu rozdzielczych wejsciach. Przejscie impulsu wejsciowego z prze¬ licznika do przelacznika 4 jest mozliwe tylko wte¬ dy gdy przelicznik pracuje w rezimie dodawania.Przelacznik elektronowy 4 posiada jedno wyjscie glówne przeznaczone do. wyprowadzenia impulsów wyjsciowych bedacych wynikiem podzialu czesto¬ tliwosci generatora 3 i drugie wyjscie polaczone z wejsciami przeznaczonymi do zmiany rezimu pracy przeliczników tj. rezimu dodawania w pierw¬ szym przeliczniku a odejmowania w drugim prze¬ liczniku przy jednym stanie stabilnym oraz doda¬ wania w drugim i odejmowania w pierwszym przy.drugim stanie stabilnym. Przeliczniki rewer¬ syjne 1 i 2 sa wyposazone dodatkowo w wejscia przeznaczone do ustalenia przesuniecia fazowego, podlaczane do urzadzenia nastawczego 7, które sprowadza te przeliczniki do zamierzonego stanu poczatkowego przesuniecia fazowego B w dowolny sposób elektryczny, magnetyczny lub mechaniczny.Oba przeliczniki posiadaja takze niezalezne wej¬ scia pomocnicze przylaczane przez przelacznik elektronowy 4, zawsze do przelicznika pracujacego w rezimie dodawania. Na wejscie pomocnicze po¬ daje sie za posrednictwem ukladu bramkujacego 5 impulsy B, które zmieniaja stan jednego z prze¬ liczników dzieki czemu po uruchomieniu genera¬ tora 3 oba przeliczniki maja przesuniecie fazo¬ we B.Dynamiczna zmiana przesuniecia fazowego B na B—C lub B+C jest realizowana przez podanie na dodatkowe wejscie ukladu bramkujacego 5 liczby impulsów C, które poprzez przelacznik 6 sa prze¬ kazywane na dodatkowe wejscia pomocnicze do¬ dajacego badz odejmujacego w danej chwili prze¬ licznika w zaleznosci od tego czy przesuniecie fa¬ zowe B ma ulec zmniejszeniu lub zwiekszeniu.Dzialanie urzadzenia jest opisane nizej.Po uruchomieniu generatora 3 czestotliwosci 5 podstawowej jeden z przeliczników 1 który ma stan zmniejszony o B impulsów, dodaje impulsy z generatora, a drugi z przeliczników 2 który ma stan zerowy odejmuje impulsy z generatora, przy czym przelicznik 1 o zmniejszonym stanie, po powrocie do stanu zerowego przesyla impuls wej¬ sciowy, który to impuls przechodzac przez prze¬ lacznik elektronowy 4 i uklad sprzezenia zwrot¬ nego zmienia rezim pracy przelicznika 1 na odej¬ mowanie a przelicznika 2 na dodawanie. Impulsy wyjsciowe wychodzace z przelicznika elektronowe¬ go 4 sa wynikiem podzialu czestotliwosci genera¬ tora 3 przez liczbe B jezeli przesuniecie fazowe przeliczników rewersyjnych odpowiada liczbie im¬ pulsów B lub przez liczbe A odpowiadajaca mak¬ symalnej pojemnosci przelicznika rewersyjnego, gdy przesuniecie fazowe przeliczników wynosi liczbe B równa zero. Przy przesunieciu fazowym odpowiadajacy liczbie impulsów B równej jeden, czestotliwosc impulsów wyjsciowych jest równa czestotliwosci generatora 3.Opisane urzadzenie moze byc uzywane w pra¬ cach laboratoryjnych, technicznych jako wygodny przyrzad dzielacy czestotliwosc z bardzo drobna regulacja dzielenia. Moze byc równiez uzywane w ukladach regulacji ze wzgledu na mozliwosc elektrycznego wplywania na stopien dzielenia.Zastosowanie dowolnego przelicznika do pomiaru ilosci impulsów z generatora sterujacego urzadze¬ nie wedlug wynalazku, pomiedzy dwoma sasiedni¬ mi impulsami wyjsciowymi z przelacznika elektro¬ nowego 4 umozliwia cyfrowy odczyt przesuniecia fazowego B, czyli aktualny stan dzielenia. PL