Pierwszenstwo: Opublikowano: 18.1VI968 54898 KI. 21 e, 29/10 MKP 2Je 3y/o£ UKD Twórca wynalazku: mgr inz. Jerzy Danda Wlasciciel patentu: Instytut Maszyn Matematycznych, Warszawa (Pol¬ ska) Sposób dynamicznego wykrywania wadliwego styku elektrycznych zlacz stalych i rozlaczalnych oraz sposób lokalizacji takich styków Przedmiotem wynalazku jest sposób dynamicz¬ nego wykrywania wadliwego styku elektrycznych zlacz stalych i rozlaczalnych oraz sposób loka¬ lizacji takich styków przy pomocy obserwacji przebiegów elektrycznych, podawanych z genera¬ tora na ekran oscyloskopu poprzez styki badanego zlacza, znajdujacego sie w trakcie badania pod dzialaniem drgan mechanicznych.Zawodnosc styków rozlaczalnych, a takze i sta¬ lych jest w szeregu urzadzeniach przyczyna po¬ waznej ilosci przeklaman, obnizajacych powaznie jakosc calego urzadzenia. Odnosi sie to przede wszystkim do urzadzen elektronicznych, budowa¬ nych na obwodach drukowanych, zawierajacych wieksze ilosci pólprzewodnikowych elementów ukladowych. Uruchamianie takich urzadzen jest zawsze zwiazane z trudnosciami z racji mogacych tkwic w takich urzadzeniach niedokladnosci mon¬ tazowych oraz wad poszczególnych elementów ukladowych, których szybkie wykrycie jest trudne i pracochlonne.O ile jednak wadliwe dzialanie poszczególnych elementów ukladowych mozna stosunkowo latwo wykryc przez pomiar napiec lub pradów, o tyle pomiar opornosci przejscia styku jest czynnoscia znacznie trudniejsza, wymagajaca udzialu odpo¬ wiedniego fachowca i bardzo dokladnych przy¬ rzadów pomiarowych.Z nielicznych na ten temat wzmianek w litera- 10 20 30 turze wynika, ze najczesciej stosowana metoda badania jakosci styków jest metoda wstrzasowa, polegajaca na badaniu ukladu na wstrzasarce me¬ chanicznej, wytwarzajacej drgania o róznym ksztalcie przebiegu, Wada takich metod jest to, ze badania musza byc prowadzone w specjalnie do tego celu wy¬ dzielonych pomieszczeniach, a ponadto zawsze trudno jest stworzyc na wstrzasarce takie warun¬ ki, które by odpowiadaly rzeczywistym warun¬ kom pracy ukladu. Czesto równiez gabaryt urza^ dzenia elektrycznego nie pozwala na zastosowa¬ nie wstrzasarki do badan jakosci styków.We wszystkich przypadkach stosowania metod wstrzasowych obserwacja jakosci styków przepro¬ wadzana jest po zakonczeniu wstrzasów na pod¬ stawie wizualnej oceny jakosci zlacza lub pod¬ czas pracy ukladu. Metoda ta pozwala w wiek¬ szosci przypadków wykryc wadliwy styk, ale jego lokalizacja jest w dalszym ciagu pozostawiona oce¬ nie fachowca. Dopiero fachowiec, który na pod¬ stawie oceny jakosci pracy poszczególnych stopni ukladu wykryje rodzaj uszkodzenia lub wady, moze metoda kolejnych przyblizen zlokalizowac wadliwy styk.Celem wynalazku jest zatem wyeliminowanie niedogodnosci dotychczas stosowanych metod wy^ krywania wad zlacz stalych i rozlaczalnych i umozliwienie prowadzenia badania jakosci sty- 5489854898 ków w sposób obiektywny, bez udzialu wysokiej klasy fachowca.Zadanie to zostalo osiagniete wedlug wynalazku dzieki temu, ze sposób dynamicznego wykrywa¬ nia 'WadUwegO; styku elektrycznych zlacz stalych i rozfaczalnych' polega na tym, iz przebiegi elek¬ tryczne o nastawialnych dowolnie ksztaltach i cze¬ stotliwosci, wytwarzane w generatorze oraz o re¬ gulowanej we wzmacniaczu mocy amplitudzie przetwarzane nastepnie na drgania mechaniczne na drodze elektromagnetycznej lub magnetostryk- cyjmej w przetworniku, przykladane sa do ba¬ danego zlacza przez czujnik, wywolujac w przy¬ padku doprowadzenia ich do wadliwie dzialaja¬ cego styku w badanym zlaczu zmiane przebiegu elektrycznego na wyjsciu badanego zespolu, który to przebieg z wyjscia badanego zespolu jest poda¬ wany na plytki odchylajace oscyloskopu, tworzac wraz z przebiegiem generatora, podawanym na druga pare plytek oscyloskopu odpowiednie figu¬ ry geometryczne na ekranie oscyloskopu, których ksztalt na poszczególnych odcinkach daje poglad x na jakosc styku.Opisany wyzej sposób zostanie blizej wyjasniony na podstawie opisu dzialania ukladu przeznaczo¬ nego do badania styków, przy pomocy którego mozna realizowac badanie jakosci styku zlacza i przedstawionego na rysunku.Podany przykladowo uklad do badania jakosci styku zlacz stalych i rozlaczalnych, zestawiony jest z powszechnie znanych i stosowanych urza¬ dzen. Zespól 1, w którym badane sa styki posz¬ czególnych zlacz, wlaczony jest swoim wyjsciem Wy na plytki pionowe oscyloskopu 6, przy czym zespól 1 moze byc elementem samodzielnie ge¬ nerujacym przebiegi elektryczne lub tez elemen¬ tem, przez który takie przebiegi tylko przecho¬ dza, podawane z oddzielnego generatora na jego wejscie We.Nastepnie do badanych styków zespolu 1 przy¬ klada sie czujnik dopasowujacy, 5 przetwornika elektromagnetycznego 4 lub innego, zasilanego z generatora czestotliwosci akustycznych 2 poprzez wzmacniacz mocy 3. Jednoczesnie na uklad od¬ chylania poziomego oscyloskopu 6 podawane jest napiecie z generatora 2, lub tez oscyloskop 6 pra¬ cuje na wlasnej podstawie czasu, synchronizowa¬ nej przebiegiem z generatora 2.Przy kilkakrotnie wyzszej czestotliwosci przebie¬ gów na wyjsciu zespolu badanego 1 od czestotli¬ wosci generatora 2, podczas poprawnej pracy ca¬ lego ukladu powstaje na ekranie oscyloskopu 6 rozswietlony prostokat. Jesli podczas badania, po¬ legajacego na kolejnym przykladaniu czujnika 5 do poszczególnych zlacz, nie zachodza róznice; i zmiany w przebiegu na ekranie oscyloskopu 6, swiadczy to o poprawnosci wykonania i dzialania styków.Przy niepewnych stykach na ekranie oscylosko¬ pu 6 obserwuje sie wyrazne zmniejszenie ampli¬ tudy w pewnych miejscach, wystepowanie jasniej¬ szych kresek lub tym podobne. Zmieniajac polo¬ zenie czujnika 5, tak aby obserwowane zjawisko wystepowalo mozliwie najwyrazniej, zlokalizowac mozna wadliwy styk.Cale urzadzenie moze byc odpowiednio rozbudo^ wane przez zastapienie generatora drgan akustycz¬ nych 2 generatorem umozliwiajacym^ wytwarzanie drgan o róznym ksztalcie i czestotliwosci, lub na- 5 wet ultra-dzwieków, recznie lub automatycznie wybieranych, albo przez wprowadzenie regulacji amplitudy drgan we wzmacniaczu mocy 3, wresz¬ cie i sam przetwornik 4 moze wytwarzac drgania mechaniczne na drodze elektromagnetycznej lub 10 magnetostrykcyjnej. •« .....Uzyskuje sie w takim przypadku wieksiza sku¬ tecznosc wykrywania wadliwych zlacz, których styki moga ulegac zmianom przy czestotliwosciach drgan wlasnych rezonansu lub przy pewnych 15 szczególnych ksztaltach przebiegu drgan.Mozliwa jest równiez inna odmiana obserwacji, polegajaca na podawaniu przebiegu z wyjscia ze¬ spolu 1 na cylinder Wehnelfa oscyloskopu 6, a przebiegu odchylajacego przez odpowiedni prze- 20 suwnik fazowy, na pionowe i poziome plytki od¬ chylania, dla uzyskania eliptycznego odwzorowa¬ nia. W takich przypadkach modulacja jasnosci pozwala wykryc wadliwy styk poprzez zmiany jasnosci strumienia na calym obwodzie elipsy. 25 Odwzorowanie takie moze byc szczególnie uzy¬ teczne przy zastosowaniu niesinusoidalnych prze¬ biegów wymuszajacych, gdyz umozliwia okre¬ slenie w jakiej fazie przebiegu wymuszajacego wystepuje wada styku i po tym wnosic mozna o 30 charakterze mechanizmu uszkodzenia. Tego typu informacje moga miec duze znaczenie dla techno¬ logów przy ocenie trafnosci wyboru technologii wykonania zlacz i jakosci zastosowanych materia¬ lów. 35 PL