Przeprowadzenie pomiarów poziomych i pionowych wymagalo zatem uzycia dwóch róz¬ nych instrumentów, niwelatora i teodolitu, co wy¬ magalo zatrudnienia wiekszej ilosci pracowników oraz dluzszego czasu pomiaru. Suwak torowy wedlug patentu nr 41925 posiada mala dokladnosc pomiaru, która wynika z chwiejnego ustawienia suwaka na szynie, szczególnie na szynie czescio¬ wo zuzytej. Suwak ten nie jest wyposazony w urzadzenie do biezacej kontroli polozenia wzgle¬ dem szyny a przeprowadzenie kontroli z poziomu posadzki czy terenu przy torze znajdujacym sie na wysokosci 15—20 m jest niemozliwe a nawet w razie stwierdzenia niedokladnosci dzialania brak jest mozliwosci jej usuniecia przez nadzo¬ rujacego pracowni-.Celem wynalazku jest skrócenie czasu pomiaru i zwiekszenia dokladnosci wyników pomiarów pionowych i poziomych jezdni szynowych przez zmechanizowanie czynnosci przygotowawczych do wykonania odczytu, przy jednoczesnym zwieksze¬ niu bezpieczenstwa ludzi i sprzetu.Aby osiagnac ten cel wytyczono sobie zadanie opracowania laty szynowej w sposób umozliwia¬ jacy wykonanie precyzyjnych pomiarów w róz¬ nych warunkach na budowie zarówno na belkach 20 podsuwnicowych jak i na estakadach oraz na torach naziemnych, niezaleznie od wymiarów i ksztaltu szyn.Cel ten osiagnieto przez wyposazenie ramki uchwytu, obejmujacego mierzona szyne, w dwie 25 laty ustawione prostopadle wzgledem siebie. Ram¬ ka uchwytu zbudowana jest z dwóch plyt usta¬ wionych tak, ze miedzy nimi jest odstep o gru¬ bosci takiej jaka posiada podstawa laty szyno¬ wej. Na ramce tej umieszczony jest suwak wraz 30 ze sruba dociskowa, który wspóldziala z dzwig- 10 15 534763 nia mechanizmu dociskowego. Dzwignia mecha¬ nizmu dociskowego polaczona jest obrotowo sru¬ ba z ramka uchwytu i moze byc ustawiona wzgle¬ dem jednej z pieciu par otworów w ramce, za¬ leznie od szerokosci szyny. W dzwigni osadzona jest sruba regulacyjna mechanizmu dociskowego, która wraz z ostrzem stalowym umieszczonym w podstawie laty stanowi dwa bezposrednie punkty docisku uchwytu do szyny.Lata pionowa osadzona jest w prowadnicach . umieszczonych w podstawie, dzieki czemu posiada mozliwosci wykonywania niewielkiego suwu pio¬ nowego, natomiast lata pozioma osadzona jest na lacie pionowej w ten sposób, ze mozliwy jest jej przesuw w góre lub w dól, w celu wprowadzenia laty poziomej w obszar widocznosci niwelatora.Rozwiazanie wedlug wynalazku pozwala na po¬ laczenie dwóch faz pomiaru: niwelacji i pomiaru osiowosci szyny, Niwelator zostaje wykorzystany do wykonania jednoczesnie odczytów (w plasz¬ czyznie poziomej i pionowej), dzieki zastosowaniu w lacie szynowej dwóch skal prostopadlych do siebie w jednym niezmiennym polozeniu laty szy¬ nowej 4 Na latach naniesiono specjalnie opracowana skale metryczna, która umozliwia dokonanie pre¬ cyzyjnego odczytu z duzej odleglosci, szacujac odczyt w granicach 1 mm.Zaleta rozwiazania wedlug wynalazku jest rów¬ niez ograniczenie czynnosci ustawienia laty do swobodnego nalozenia na szyne uchwytu, do do¬ krecenia jednej sruby dociskowej i doprowadze¬ nie libeli do poziomu przez pokrecenie sruby re¬ gulacyjnej, dzieki czemu skale laty zajmuja wzgledem dowolnego miejsca na dlugosci szyny, stale scisle okreslone polozenie pionowe i pozio¬ me, co daje moznosc wykonania jednoznacznych odczytów. Wymiary laty szynowej sa ograniczone do malego lekkiego przyrzadu o wysokosci okolo 30 cm, co ulatwia poslugiwanie sie nim w bardzo trudnych warunkach na konstrukcji (ograniczone miejsce, obecnosc przewodów elektrycznych, pod¬ muchy wiatru itp.).Wynalazek zostanie blizej ^jasniony w przy¬ kladzie wykonania przedstawionym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój poziomy laty szynowej, fig. 2 widok ogólny laty szynowej, fig. 3 — przekrój poziomy laty szynowej, a-fig. 4 przedstawia skale umieszczona na latach.Jak uwidoczniono na fig. 1, 2 i 3 lata szynowa sklada sie z ramki uchwytu 1, polaczonej z dzwig¬ nia 2 mechanizmu dociskowego, przy pomocy sru¬ by 3, która moze byc ustawiona wzgledem jednej z pieciu par otworów w ramce, zaleznie od sze¬ rokosci glówki szyny. W dzwigni 2 osadzona jest sruba regulacyjna 4 mechanizmu dociskowego. Na ramce uchwytu 1 umieszczony jest suwak 5 wraz ze sruba dociskowa 6. Podstawia laty szynowej 7 jest umieszczona miedzy plytkami ramki uchwy¬ tu 1 i posiada w dolnej czesci ponizej przegubu 8 ostrze stalowe 9, które wraz ze sruba regula¬ cyjna 4 mechanizmu dociskowego stanowi dwa bezposrednie punkty docisku uchwytu do szyny.Dodatkowo podstawa laty szynowej 7 wyposa¬ zona jest w srube regulacyjna 10, która osadzona 53476 4 jest w obrotowym walcu i zaopatrzona w spre¬ zyne a od dolu zakonczona jest kulka. Lata pio¬ nowa 11 zaopatrzona w libele 12 osadzona jest w prowadnicach 13, wykonanych najkorzystniej 5 z brazu, które przytwierdzone sa do podstawy 7, natomiast lata pozioma 14 osadzona jest prosto¬ padle na lacie pionowej 11. Prowadnica 13, zaopa¬ trzona jest w srube zabezpieczajaca 15, a uklad laty pionowej i poziomej w srube dociskajaca 16. 1(J Na fig. 4 przedstawiono konstrukcje skali, która umieszczono na lacie pionowej 11 i poziomej 14.Skala posiada podzial dziesietny — decyme¬ try — centymetry — milimetry. Skala pozioma osadzona jest suwliwie na listwie metalowej skali 15 pionowej. Podzial skali poziomej podobny jest do skali pionowej. Poczatek skali poziomej lezy na plaszczyznie pionowej, przechodzacej przez ostrze 9, dociskajace late do szyny i boczna powierzchnie laty pionowej 11. Plaszczyzna pionowa wyznaczo- 20 na pionowa nitka krzyza siatki w niwelatorze wyznacza na skali poziomej laty 14 odczyt, okre¬ slajacy polozenie bocznej powierzchni glówki szy¬ ny wzgledem tej plaszczyzny.Wartosci skali poziomej wzrastaja od punktu 25 poczatkowego skali w dwu przeciwnych kierun¬ kach, dzieki czemu odczyt ze znakiem (+) lub (—) okresla odchylenie badanej powierzchni bocznej glówki szyny w prawo lub w lewo wzgledem plaszczyzny pionowej (bazy), wyznaczonej piono- 30 wa nitka siatki niwelatora. Skala posiada podzial- ke skladajaca sie z jednocentymetrowych klatek, podzielonych pasków, zaciemnionych kolejno tak, by dwa sasiednie paski o dlugosci 3 mm stykaly sie naroznikami na wspólnej przekatnej klatki, 35 oraz z linii przechodzacej w polowie klatki i rów¬ noleglej do kierunku wzrostu wartosci skali, ula¬ twiajacej orientacje przy wykonywaniu odczytów.Pomiar toru (szyny) odbywa sie w ten sposób, ze na szynie przyjmuje sie przy pomocy trzech 40 punktów zaznaczonych ostrym punktakiem odci¬ nek prostej o dlugosci do 120 m (stanowiacy baze pomiaru), wyznaczajac te punkty przy pomocy niwelatora z mozliwie najwieksza dokladnoscia.Dokladnie nad punktem poczatkowym znajduje 45 sie niwelator na specjalnym statywie szynowym, który jest przedmiotem oddzielnego patentu.W róznych punktach szyny ustawia sie (przyje¬ tych zgodnie ze szkicem pomiarowym) late szyno¬ wa. Uchwyt laty 1 naklada sie na szyne i dokre- 50 ca sruba dociskowa 6.Nastepnie sruba regulacyjna 10 doprowadza sie do poziomu libele niwelacyjna 12 umieszczona na lacie pionowej 11. Po spoziomowaniu libeli, skala pionowa przyjmuje dokladnie polozenie pionowe, 55 a skala pozioma, która osadzona jest prostopadle do skali pionowej, polozenie poziome. W takim stanie dokonuje sie dwa odczyty poziomy i pio¬ nowy na lacie przy pomocy niwelatora. Skala pio¬ nowa jest osadzona suwliwie w prowadnicach 13, 60 i zawsze lekko dotyka glówki szyny. Odleglosc od dolnego konca skali pionowej opartej na szynie do miejsca na skali, wskazywanego pozioma nitka krzyza, siatki okresla w milimetrach wielkosc od¬ czytu pionowego. 65 Osadzona w dzwigni 2 mechanizmu docisko-53476 5 wego sruba regulacyjna 4 sluzy do jednorazowe¬ go dokladnego nastawienia przeswitu uchwytu, przed zacisnieciem na szynie, dokonywanym, przez dokrecenie sruby dociskowej 6, która naciskajac we wrebie na dzwignie powoduje jej obrót o nie- 5 2. wielki kat wzgledem przegubu na srubie 3, dzieki czemu ramka 1 zostaje przymocowana do szyny.Jak juz wspomniano podstawa laty szynowej 7 3. posiada w dolnej czesci ostrze stalowe 9 o ksztal¬ cie takim, ze umozliwia ruch obrotowy podstawy 10 laty 7 wzgledem punktu podparcia ostrza na szynie.Obrót podstawy laty 7 wzgledem ramki uchwy¬ tu 1 mozliwy jest dzieki przegubowi 8. Ruch obro¬ towy podstawy 7 powstaje w czasie regulacji sru- 15 4. ba 10 polozenia laty 11 wzgledem pionu, przez doprowadzenie do polozenia zerowego (poziome¬ go) libeli 12 umieszczonej na lacie 11. Sruba re¬ gulacyjna 10 jest osadzona w obrotowym walcu w podstawie laty, oraz zakonczona od dolu kulka, 20 5. dzieki czemu mozliwe jest przechylanie sie sruby regulacyjnej 10 w czasie regulacji laty, wzgledem podstawy 7 w gniazdku na ramce. Umieszczona na srubie 10 sprezyna sciskana utrzymuje w sta¬ lym napieciu podstawe laty 7 wzgledem ramki 25 uchwytu 1. Osadzenie laty pionowej 11 w pro¬ wadnicach 13, pozwala na wykonywanie niewiel¬ kiego suwu w pionie, który ograniczony jest sruba zabezpieczajaca15. 6.Lata pozioma 14 osadzona jest na lacie piono- 30 wej 11 w sposób umozliwiajacy jej przesuw w gó¬ re lub w dól w celu wprowadzenia laty poziomej 14 w obszar widocznosci lunety niwelatora. Sta¬ bilizacja polozenia laty poziomej 14 na lacie pio¬ nowej 11 odbywa sie za pomoca sruby dociskaja- 35 7. cej 16. PL