Pierwszenstwo: Opublikowano: 08.111.1965 (P 107 814) 10.Y.1967 53155 KI. 12 q, 1/02 MKP C 07 UKD 155\ Wspóltwórcy wynalazku: Marian Baltorowicz, Jerzy Rzeszowski, Marta Zebalska, Mieczyslaw Kowalski Wlasciciel patentu: Instytut Przemyslu Organicznego, Warszawa (Polska) Sposób wytwarzania produktów kondensacji chlorku cyjanuru Opis patentowy nr 45 670 dotyczy sposobu wy¬ twarzania produktów kondensacji chlorku cyja¬ nuru przez reakcje z aminami alifatycznymi lub aromatycznymi. Reakcje wymiany prowadzi sie w zawiesinie wodnej chlorku cyjanuru w obe¬ cnosci lub nieobecnosci niejonowych lub aniono- aktywnych srodków powierzchniowo-czynnych, przy czym wymiane pierwszego atomu chloru w chlorku cyjanuru prowadzi sie przy wartosci pH = 3—4 i w temperaturze 0—2° w czasie dozo¬ wania aminy do zawiesiny wodnej chlorku cyja¬ nuru oraz przy wartosci pH = 3—5 i w tempera¬ turze 0—6° do zakonczenia reakcji. Wymiane dru¬ giego atomu chloru na reszty amin alifatycznych lub aromatycznych prowadzi sie przy wartosci pH = 4—6,5 i w temperaturze 8—40°, zas wymia¬ ne trzeciego atomu chloru na reszty amin alifa¬ tycznych lub aromatycznych oraz grupy —OH i —NH2 prowadzi sie przy nadmiarze aminy lub zasady nieorganicznej w temperaturze 75—100°.W praktyce oznacza to, ze reakcje wymiany trzeciego atomu chloru w chlorku cyjanuru na reszty amin alifatycznych lub aromatycznych oraz na grupy —OH i —NH2 prowadzi sie przy war¬ tosci pH wyzszej od 7, co jest zwiazane z koniecz¬ noscia stosowania nadmiaru aminy lub zasady nieorganicznej w celu zwiazania chlorowodoru wydzielajacego sie w reakcji. Równiez wedlug in¬ nych znanych sposobów reakcje wymiany trzecie¬ go atomu chloru w chlorku cyjanuru na reszty 15 20 30 amin prowadzi sie przy wartosci pH wyzszej od 7, na przyklad przy pH = 7,0—7,5 (opis patento¬ wy nr 46295) lub przy pH = 7,5—8,0 (austriacki opis patentowy nr 169561). W niektórych publi¬ kacjach nie podano wartosci pH, lecz z ilosci za¬ stosowanej aminy i weglanu sodowego oraz z opi¬ sanego sposobu prowadzenia procesu wynika, ze reakcje te prowadzi sie w srodowisku slabo al¬ kalicznym — a wiec przy wartosci pH wyzszej od 7 (opis patentowy nr 43529, brytyjski opis patentowy nr 814579).Wada znanych sposobów prowadzenia procesu wymiany trzeciego atomu chloru na reszty amin jest to, ze nawet slabo alkaliczne srodowisko re¬ akcji, przy koniecznych dla tego stadium pod¬ wyzszonych temperaturach reakcji, sprzyja pow¬ stawaniu produktów zmydlenia trzeciego atomu chloru i ulatwia czesciowa hydrolize juz podsta¬ wionych do pierscienia triazynowego grup ami¬ nowych. W konsekwencji koncowy produkt reakcji zostaje zanieczyszczony powstalymi produktami ubocznymi, co obniza jego jakosc. Ma to szczegól¬ ne znaczenie przy otrzymywaniu srodków optycz¬ nie rozjasniajacych, bowiem produkty uboczne reakcji nie tylko powoduja pogorszenie jakosci produktu, lecz równiez w znacznym stopniu ob¬ nizaja jego wydajnosc na skutek czesciowego wy¬ gaszania fluorescencji lub zmiany odcienia uzy¬ skiwanych rozjasnien. 53155/ 53155 3 Stwierdzono, ze niedogodnosci tych mozna uni¬ knac w przypadku wymiany trzeciego atomu chloru na reszty amin aromatycznych nie zawie¬ rajacych grup sulfonowych lub karboksylowych takich jak: anilina, toluidyny, anizydyny oraz chlorowcoaniliny, jezeli reakcje prowadzi sie w srodowisku slatoo kwasnym, korzystnie przy wartosci pH = 3—6 w temperaturze 85—100°C.Celem zwiekszenia szybkosci reakcji wydziela¬ jacy sie w procesie chlorowodór zobojetnia sie wodorotlenkiem lub weglanem sodowym, które ^nafezy dodawac w takiej ilosci i z taka szybkoscia ^by|Jdczyn srodowiska reakcji odpowiadal war¬ tosci pH = 3—6. Zakres ten musi byc przestrze¬ gany, bowiem przy wartosci pH powyzej 6 latwo powstaja wspomniane wyzej produkty uboczne, natomiast przy wartosci pH ponizej 3 w znacznym stopniu maleje szybkosc reakcji wymiany atomu chloru na reszte aminy, a wzrasta szybkosc re¬ akcji hydrolizy juz podstawionych grup amino¬ wych. Przy wartosci pH = 3—6 mozliwosc pow¬ stawania produktów ubocznych jest najmniejsza.Dzieki temu uzyskuje sie wzrost wydajnosci oraz poprawe jakosci gotowego produktu.Przyklad. Do zawiesiny wodnej 0,1 mola soli czterosodowej kwasu 4,4'-bis-[4"-(sulfpfenylo- -4"'-amino)-6"-chloro-l", 3", 5"-triazynylo-2"-]- -dwuaminostylbenodwusulfonowego-2,2', otrzyma¬ nej sposobem podanym w opisie patentowym nr 45670, wprowadza sie 0,13 mola o-toluidyny i mie- 10 15 20 25 30 sza 4 godziny utrzymujac temperature 90—100°, dozujac jednoczesnie 2n roztwór wodorotlenku sodowego w takiej ilosci, by wartosc pH mie¬ szaniny wynosila 4,0—5,5. Po tym czasie reakcja jest zakonczona. Nastepnie, w celu calkowitego zobojetnienia masy poreakcyjnej i otrzymania kon¬ cowego produktu w postaci soli sodowej (ta po¬ stac posiada lepsze wlasciwosci filtracyjne) mie¬ szanine alkalizuje sie wodorotlenkiem lub wegla¬ nem sodowym do wartosci pH = 7,5—9,0, ochla¬ dza do temperatury pokojowej i dodaje chlorku sodowego w ilosci wynoszacej okolo 0,2 czesci na 1 czesc otrzymanej zawiesiny produktu. Wytraco¬ ny produkt saczy sie i suszy w temperaturze 80°. PL PL