Strumien qx wytworzony przez prad Ik ma zatem utrudniony przeplyw przez prawy slup rdzenia i jest zmuszony do cze¬ sciowego przeplywu przez slup srodkowy (patrz fig. 1 krzywa przerywana c?3). Oznacza to, ze z po¬ wodu asymetrii slupów zewnetrznych rdzenia ply¬ nie przez slup srodkowy strumien 2q2— slowami, na skutek oddzialywania pradu Ik ma¬ leje strumien Prad Ik zmienia kierunek podczas ruchu po¬ wrotnego, zmienia takze kierunek i strumien tpt wytwarzany przez ten prad (fig. 5). Prad Iv utrzy¬ muje jednak prawie stala wartosc wobec czego strumien q2 nie zmienia kierunku. Z fig. 5 wyni¬ ka, ze teraz dodaja sie w lewym slupie rdzenia strumienia 2 podczas gdy w prawym slupie odejmuja sie one. Lewy slup rdzenia popada w wiekszy stan nasycenia, prawy w mniejszy. Prze- nikalnosc w lewym slupie wskutek tego maleje, w wyniku czego rosnie w tym slupie opornosc magnetyczna. Strumien qx sklania sie zatem do unikania lewego slupa i do czesciowego przeply-53 014 8 wu przez slup srodkowy (patrz fig. 5 strumien cp3 linia zlozona z kropek i kresek).Porównanie figur 1 i 5 wskazuje, ze strumien 9?3, który plynie w srodkowym slupie rdzenia, w wyniku asymetrii przy nasyceniu prawego i le- 5 wego slupa ma jednakowy kierunek zarówno na poczatku jak i na koncu czasu powrotnego zl\ Innymi slowami strumien przez slup srodkowy rdzenia przybiera zarówno na poczatku jak i na koncu czasu powrotnego naj- 10 mniejsza wartosc, poniewaz w tych punktach na osi ezasustrumien a3 ma wartosc najwieksza.W chwili gdy prad Ik =0, nie ma róznicy w na¬ syceniu prawego i lewego slupa rdzenia i stru¬ mien (j^ nie- sklania sie do przeplywania przez 15 slup sródfedwy; z tego tez powodu wartosc cp3 jest rówria zeru, co! znaczy, ze przeplywajacy przez slup'srodkowy i wytworzony przez prad Ik stru¬ mien (p3\ ma podczas okresu linii przebieg jak to pokazane jest na fig.2b. 20 Z figur 1 i 5 wynika dalej, ze niezaleznie od kierunku Ik strumien (p3 ma zawsze przeciwny kierunek do strumienia q2. Jezeli zmienia kieru¬ nek prad Iv to imienia takze kierunek strumien q2 wytwarzany przez ten prad a zatem takze 25 i strumien wania powyzej linii 23 z fig. 4 wówczas do odczy¬ tywania pod linia 23 strumien cp3 zmienia faze o 180°. Powyzsze wazne jest jednak w zasadzie dzialania, jak to nizej zostanie wyjasnione, ponie¬ waz potrzebny do korekcji prad nad linia 23 musi róznic sie w fazie od analogicznego pod linia 23 o 180°. To przesuniecie fazy o 180° wynikajace z przekroczenia linii 23 podczas odczytywania nie ma jednak nic wspólnego z faktem, ze strumien cpz a tym samym wytworzony przezen prad I16 i napiecie U16 nie maja wlasciwej fazy do korek¬ cji znieksztalcenia poduszkowego.W dalszym ciagu powinno byc zrozumialym, ze amplituda strumienia q3 jest zalezna od chwilo¬ wej wartosci pradu Iv. W miare narastania pradu Iv rosnie strumien cp2 a tym samym zwieksza sie stopien nasycenia bocznego slupa rdzenia. Przez to maleje amplituda strumienia cp3 skierowanego do srodkowego slupa rdzenia.W ten sposób otrzymuje sie za pomoca trans- duktora 9 sygnal modulowany w amplitudzie i w fazie.Przedstawiony sposób dzialania jest mozliwy tylko w przypadku nieliniowosci krzywej B w funkcji H jak to pokazane zostalo na fig. 3a. Na¬ stepstwem tej nieliniowosci jest odmienny prze¬ bieg malenia przenikalnosci \i spowodowanego sumowaniem sie strumieni cp1 i ep2 w jednym slu¬ pie od wzrastania tejze przenikalnosci spowodo¬ wanego odejmowaniem sie strumieni qp1 i cp2 w drugim slupie bocznym rdzenia. Przez to zmiana wartosci samoindukcji uzwojenia 11 przebiega inaczej niz zmiana wartosci samoindukcji uzwo¬ jenia 12, co jest potrzebne do uzyskania pozada¬ nej wartosci pradów IH i Ik. Powyzsze stanowi takze niezbedny warunek, aby dodatkowy stru¬ mien cp3 przeplywal przez srodkowy slup rdzenia.Nalezy zauwazyc, ze. uzwojenia 11 i 12 musza byc polaczone ze soba szeregowo, aby uzyskac za- 65 dany efekt. 45 55 Dla przypadku przedstawionego na fig. 1, przez srodkowy slup rdzenia przeplywa strumien 2cp2— tym samym strumien qx—cp2 +— wy cp1 + (p2 — — (p3. Strumien oddzialywajacy na uzwojenie 11 wytwarza w nim sile przeciwelektro- motoryczna Un=" d( dt Strumien oddzialywujacy na uzwojenie 12 wy¬ twarza w nim sile przeciwelektromotoryczna Ur c%i + dt Z przytoczonych równan wynika, ze poniewaz cp2 równa sie polowie q3 to U12 + Uu. W zwiazku z powyzszym uzwojenia 11 i 12 nie moga byc la¬ czone równolegle poniewaz dla takiego przypadku nie moglaby powstac róznica w sile przeciwelek- tromotorycznej. Jezeli uzwojenia 11 i 12 sa pola¬ czone szeregowo to dana jest suma napiec Un+U12 jednak napiecia te moga sie miedzy soba róznic.W szczególnym przypadku uzwojenia 11 i 12 mo¬ ga byc laczone równolegle jednak posrednio przez odpowiednio dobrana opornosc urojona. Na opor¬ nosci tej uzyskac mozna kompensacje róznicy na¬ piec Uu i U12.Poniewaz cp = L. przeto prad I16 przeplywajacy przez uzwojenie 16 ma z uwagi na prad Ik prawie taki sam ksztalt jak strumien "c^, co jest przedsta¬ wione na fig. 2b (dla odczytywania powyzej linii 23).Strumien cp3 indukuje w uzwojeniu 16 napiecie, które jest okreslone przez U16. Za pomoca równa¬ na ma U16 = —^j— mozna okreslic, poslugujac sie fig. 2b, ksztalt napiecia U16 (przedstawiony na fig. 2c).W dotychczasowych rozwazaniach dotyczacych powstawania strumienia cp3 i wytwarzanego prze¬ zen pradu I16 i napiecia U16 w uzwojeniu 16 pomi¬ niety zostal kondensator 20 i cewka 22. Mozna udowodnic, ze pojawienie sie zarówno pradu I16 jak i napiecia U16, byloby niepozadane, gdyby nie zastosowano szczególnych srodków. Jak wynika z fig. 4, linie poziomie musza byc kreslone prosto¬ linijnie zarówno na dolnej jak i na górnej czesci ekranu. Mozna to uzyskac przez utrzymanie przy stalej niezmiennej wartosci pionowego pradu Iv w srodkowej czesci ekranu (kreskowana linia 24 na fig. 4) jednak przy odczytywaniu na lewo i na prawo od linii 24 kazdorazowo podczas okresu li¬ nii, wartosci pradu Iv musi byc zmniejszana. Z ob¬ serwacji pradu I16 przedstawionego na fig. 2b wynika, ze prad ten ma wprawdzie w przyblize¬ niu odpowiedni ksztalt do korekcji znieksztalcenia poduszkowego, jednak ma przeciwna • faze, ponie¬ waz na poczatku i na koncu czasu powrotnego I16 przybiera wartosc maksymalna. Jezeli prad o cze¬ stotliwosci linii I16 zostanie dodany do pradu o czestotliwosci ramki Iv wówczas na prawo i na lewo od linii 24 prad Iv bedzie wiekszy zamiast mniejszy czyli znieksztalcenie poduszkowe zosta¬ nie ; uwydatnione zamiast skorygowane.Mozna przeciwdzialac temu niepozadanemu9 53 014 10 zjawisku przez uniemozliwienie bezposredniego doprowadzania pradu I16 wzglednie napiecia U16 do pionowych cewek odchylajacych 7 i 8. Oprócz tego mozna przewidziec srodki, które przesuwaja w fazie o 180° prad Ik albo napiecie U16 a przesu¬ niety w fazie sygnal doprowadzic do pionowych cewek odchylajacych 7 i 8. Poniewaz przedsta¬ wiony na fig. 2b sygnal I16 uwydatnia znieksztal¬ cenie poduszkowe przeto sygnal o odpowiedniej amplitudzie przesuniety w fazie o 180° moze to znieksztalcenie usunac.Przyklad wykonania tak wyposazonego ukladu przedstawiony jest na fig. 8. Na fig. 8 zródlo pra¬ du wykonane zostalo przy uzyciu pentody. Sygnal sterujacy 25 doprowadza sie tu do siatki czynnej lampy 4. W obwodzie anody lampy 4 jest wlaczo¬ ny transformator 26. Do wtórnego uzwojenia transformatora 26 dolaczone sa pionowe cewki od¬ chylajace 7 i 8 poprzez filtr srodkowozaporowy 27 nastrojony na czestotliwosc powtarzania fL pradu dostarczanego ze zródla. » Na schemacie wedlug fig. 8 kondensator 20 ma bardzo niewielka opornosc pozorna dla sygnalów o czestotliwosci linii natomiast bardzo duza dla sygnalów o czestotliwosci ramki. Prad Iv dostar¬ czany ze zródla 4 przeplywa przez indukcyjna czesc obwodu 27, cewki odchylajace 7 i 8, szere¬ gowo wlaczona do cewek 7, 8 cewke 22 i uzwoje¬ nie 16. Prad I16 wytworzony przez strumien przeplywa natomiast przez uzwojenie 16, cewke 22 i kondensator 20, poniewaz niewielka opornosc pozorna kondensatora 20 tworzy dla pradu o cze¬ stotliwosci linii jak gdyby zwarcie. Cewka 22 jest sprzezona magnetycznie z uzwojeniem wtórnym 28. Uzwojenie wtórne 28 jest polaczone szeregowo z kondensatorem 29. Uklad szeregowy 28 i 29 jest wlaczony pomiedzy odwrócone od kondensatora 20 konce cewek 7 i 8. Tak ze kondensator 29 ma mala opornosc pozorna dla czestotliwosci linii fL natomiast duza dla pradu Iv o czestotliwosci ramki.Poniewaz zaws2'.e jest spelniona równosc U = — sygnaly o czestotliwosci linii moglyby wywolac niepozadany wplyw na zródlo 4.- Na fig. 9 przedstawiony jest uklad nieco upro¬ szczony w stosunku do ukladu z fig. 8. Zamknie- 5 ty obwód pradu I16 jest utworzony podobnie jak na fig. 8 za pomoca elementów 16, 20, 22. Warto¬ sci tych elementów sa w obu ukladach te same.W przeciwienstwie do ukladu z fig. 8 w szereg z pionowymi cewkami odchylajacymi 7 i 8 wla¬ czone jest tu uzwojenie 28. Uzwojenie to jest sprzezone magnetycznie z uzwojeniem 22. Podob¬ nie jak kondensator. 29 ma równiez i kondensa¬ tor 6 mala opornosc pozorna dla czestotliwosci linii fL zas duza opornosc pozorna dla pradu Iv o czestotliwosci ramki. Napiecie indukowane z uzwojenia 22 do uzwojenia 28 ma przebieg w cewkach 7 i 8 taki sam w ukladzie na fig. 9 jak i w ukladzie na fig. 8. Takze i w ukladzie na fig. 9 otrzymuje sie po scalkowaniu w cewkach 7 i 8 pozadany prad korekcyjny do korekcji pólnoc-po- ludnie.Jeszcze prostszy uklad niz podano na fig. 8 i 9 otrzymuje sie w przypadku przeprowadzenia za¬ danego przesuniecia fazowego w sposób przedsta¬ wiony na fig. 1.Poprzednio zostalo juz powiedziane, ze w celu otrzymania zadanego sygnalu korekcyjnego nale¬ zy przesunac w fazie prad I16 o okolo 180°. To przesuniecie fazy odbywa sie w przykladzie we¬ dlug fig. 1 za pomoca obwodu LC. Obwód ten sklada sie z kondensatora 20, cewki 22 i samoin- dukcji transduktora 9 widzianej po stronie prze¬ wodów 17 i 18 w kierunku uzwojenia 16. Samo- indukcja, o której mowa wyzej, oznaczona sym¬ bolem L16, sklada sie z indukcyjnosci uzwojenia 16 i z samoindukcji rozproszenia pomiedzy uzwo¬ jeniem 16 a uzwojeniem 11 i 12. Utworzony w ten sposób obwód LC zostaje dostrojony do cze¬ stotliwosci powtarzania fL dostarczanego ze zród¬ la 1 pradu o przebiegu piloksztaltnym tak, ze na kondensatorze 20 powstaje napiecie o zadanej am¬ plitudzie i w zadanej fazie.Punktem wyjsciowym jest napiecie U16 = — —-, którego ksztalt przedstawiony jest na fig. 2c.Poniewaz prad I16 ma niewlasciwa faze, to samo dotyczy takze i napiecia U16. Poniewaz napiecie U16 jest napieciem indukowanym w uzwojeniu 16 przeto mozna zalozyc istnienie zródla wytwarza¬ jacego napiecie U16 polaczonego szeregowo z sa- moindukcja L i kondensatorem C wymienionego wyzej obwodu LC. Poniewaz indukcyjnosc L ma w obwodzie zawsze pewna opornosc R przeto w obwodzie zlozonym z elementów 16, 22, 20 bedzie plynal prad: gdzie C20 jest pojemnoscia kondensatora 20. Na¬ piecie U20 wystepujace na kondensatorze 20 jest w tym przypadku równe i _ U16 U20= J^C20 l-co2'LC20 + jwRC20 L — przeto napiecie indukowane w uzwojeniu dt wtórnym 28 jest pochodna pradu I16, który prze- 45 plywa przez uzwojenie 22. Kierunek nawiniecia uzwojenia 28 jak równiez jego polaczenie przez kondensator 29 z cewkami 7 i 8' jest tak pomysla¬ ne, ze w wyniku tej kombinacji napiecie skutecz¬ ne na cewkach odchylajacych otrzymuje wlasci- 5o wa faze.Jak zostalo wyjasnione, prad I16 ma ksztalt nie¬ wiele odbiegajacy od wymaganego, ma jednak nie¬ wlasciwa faze. Napiecie na uzwojeniu 28 ma wprawdzie wlasciwa faze ale stanowi pochodna 55 pradu I16 i tym samym musi byc poddane ponow¬ nemu calkowaniu. Wtórne calkowanie wystepuje w cewkach odchylajacych 7 i 8, które do tego celu otrzymaly odpowiednio nadajace sie wartosci. Filtr srodkowozaporowy 27 ma za zadanie uniemozliwic 60 przeplyw sygnalów o czestotliwosci linii przez uzwojenie wtórne transformatora 26. Powyzsze jest pozadane dlatego, ze po pierwsze, uzwojenie wtórne transformatora 26 obciazaloby szkodliwie pelniace funkcje zródla uzwojenie 28, po drugie, 65 15 20 25 30 3553 014 11 Wyrazenie to mozna przedstawic w innej postaci U,, 12 '16 '20 { (1- C02 LC2Q)2 + C02R2C20 } V. • e—j!P gdzie W = arc tg coRC, 20 1 — co2 LC 20 Wielkosc W wyrazona za pomoca ostatniego rów¬ nania jest przedstawiona na wykresie (fig. 6) w funkcji f, przy czym co = 2ni 10 Dla W = 180° otrzymuje sie przesuniecie fazy dokladnie o 180° pomiedzy indukowanym napie¬ ciem U16 a napieciem U20 na kondensatorze 20. Ta wartosc W wystepuje jednak tylko wówczas, gdy coLC20 = cs3, co w praktyce jest nie do uzyskania. 15 Zupelnie dobry wynik uzyskuje sie natomiast juz przy W = 170°. Poniewaz 2 nfrez = corez = y== przeto czestotliwosc rezonansowa frez musi byc 20 wybrana w stosunku do czestotliwosci powtarza¬ nia fL zródla, tak, aby spelniona byla nierównosc 2 jrfL = coL corez. Innymi slowami: w2LLC2n musi byc dostatecznie wieksze od jednosci, aby kat fazo¬ wy W zawarl sie pomiedzy 170° a 180°. 25 Z fig. 6 wynika, ze dla czestotliwosci frez kat fazowy W = 90° zas dla czestotliwosci fL wystepu¬ je pozadana wartosc W. Przebieg napiecia U20 na kondensatorze 20 przedstawiony jest na fig. 2d.Podobnie jak w przykladzie wykonania wedlug 30 fig. 8 i w przykladzie wykonania wedlug fig. 1 musi byc napiecie U20 scalkowane w pionowych cewkach odchylajacych 7 i 8 zanim otrzyma sie zadany prad korekcyjny. Powyzsze jest mozliwe dzieki temu, ze kondensator 6 przedstawia zwar- 35 cie dla czestotliwosci linii. Z tego tez powodu kon¬ cówki cewek 7 i 8, które polaczone sa z oporni¬ kiem 5 wzglednie zródlem 4 mozna przyjac za zwarte dla czestotliwosci linii. Jezeli przyjmie sie napiecie U20 na kondensatorze 20 jako napiecie 40 zródla, wówczas zródlo to dostarcza napiecie na cewki 7 i 8, tak ze przeplywajacy przez te cewki prad I jest calka tego napiecia. W cewkach 7 i 8 wystepuje przy tym samo przez sie sumowanie sie pradu Iv oraz pradu otrzymanego przez calkowa- 45 nie z napiecia U20. W ten sposób sumaryczny prad I'v ma zadany ksztalt przedstawiony na fig. 7.Warunek ¥^110° jest tym latwiejszy do spel¬ nienia im wartosc opornosci R jest mniejsza. Wa¬ runek ten oznacza, ze dobroc obwodu LC musi byc 50 mozliwie duza. Dobroc obwodu LC nie moze byc jednak zbyt duza, poniewaz przy czestotliwosci fL wytworzyloby sie na kondensatorze 20 zbyt male napiecie U20. Ostatni warunek ogranicza zatem wartosc dobroci obwodu Q od góry. Wybór wlasci- 55 wej wartosci dobroci Q obwodu LC odbywa sie na drodze kompromisu pomiedzy tymi dwoma wa¬ runkami.Wprawdzie przez wysoki stopien dobroci obwo¬ du LC jak równiez przez dostrojenie tego obwodu 60 do rezonansu wzmocniona zostaje podstawowa czestotliwosc sygnalu U16 z pominieciem wyzszych harmonicznych, to jednak w praktyce okazalo sie, ze wynikajace z tego powodu znieksztalcenia nie maja praktycznie wplywu na korekcje. 65 Poniewaz napiecie U20 musi byc scalkowane w cewkach 7 i 8 zas calkowanie napiecia o przebie¬ gu piloksztaltnym daje prad o zadanym przebiegu parabolicznym przeto wlasciwym przebiegiem na¬ piecia U20 jest przebieg przedstawiony na fig. 2d za pomoca przerywanej linii z kropkami 30. Jak widac, napiecie rzeczywiste (linia ciagla fig. 2d) odbiega w czasie narastania T (1-z) bardzo nie¬ znacznie od krzywej idealnej.Mozna zauwazyc ze zastosowanie obwodu LC powoduje juz pewna korekcje, poniewaz napiecie U1S stosunkowo wiecej odbiega od wlasciwego ksztaltu niz napiecie U20 (porównaj krzywa 31 z krzywa wykreslona linia ciagla fig. 2c). Dzieje sie tak przypuszczalnie dlatego, ze z powodu nie¬ liniowosci materialu, z którego wykonany jest rdzen transduktora 10, wyzsze harmoniczne wy¬ stepuje tu zbyt silnie. Dopiero przez dostrojenie obwodu LC do rezonansu uzyskuje sie wlasciwa korekcje.Jak wyzej zostalo wyjasnione wartosc samoin- dukcji L16 widzianej na przewodnikach 17 i 18 w kierunku uzwojenia 16 odgrywa takze role w ob¬ wodzie LC przy przesunieciu fazowym napiecia U16 o 180°. Samoindukcja L16 jest zmienna z po¬ wodu zmiennosci przenikalnosci rdzenia 10. Jezeli jednak wartosc samoindukcji cewki 22 uczynic dostatecznie duza w stosunku do indukcyjnosci L16, wówczas zmiana wartosci tej ostatniej nie ma praktycznie wplywu na dostrojenie obwodu.Oprócz tego mozna przez powiekszenie lacznej wartosci samoindukcji w obwodzie obnizyc war¬ tosc pojemnosci tego kondensatora 20, przez co uzyskuje sie powiekszenie wystepujacego na nim napiecia U20 przy tej samej wartosci dobroci ob¬ wodu.Dostrojenie obwodu jest mozliwe do uzyskania takze bez cewki 22 z pominieciem trudnosci wyni¬ kajacych ze zmiennosci L16.W przykladzie wykonania wedlug fig. 1, uzwo¬ jenie 16 jest niezaleznie od cewki 22 polaczone szeregowo z cewkami odchylajacymi 7 i 8. W tym przypadku kondensator 6 musi przedstawiac zwar¬ cie dla czestotliwosci linii, tak aby napiecie U20 dochodzilo bezposrednio do cewek odchylajacych 7 i 8.Na fig. 10 jest przedstawiona odmiana wykona¬ nia ukladu, z której wynika, ze mozna równiez równolegle dolaczyc do cewek odchylajacych 7 i 3 uzwojenie 16 polaczone w tym przypadku szerego¬ wo z cewka 22. W tym przypadku prad Iv2 prze¬ plywa przez cewki 7 i 8, zas prad Ivl przeplywa przez uzwojenie 16 i cewke 22. Równoczesnie spel¬ niona jest równosc Iv = Ivl + Iv2 gdzie symbol Iv oznacza prad o czestotliwosci ramki dostarcza¬ ny ze zródla 4. Opornosci rzeczywiste obwodu z cewkami 7 i 8 oraz obwodu z cewka 22 i uzwo¬ jeniem 16 okresla wartosc pradu Iv2 wzglednie Ivl. Zródlo 4 musi w tym przypadku dostarczac prad Iv, którego wartosc jest dwa razy wieksza od wartosci analogicznego pradu w ukladzie we¬ dlug fig. 1.W uzwojeniu 16 indukowane jest napiecie U16 w taki sam sposób w ukladzie wedlug fig. 10 jak i w ukladzie wedlug fig. 1. Napiecie to zostaje53 014 13 14 przesuniete w fazie o 180p za pomoca obwodu LC zlozonego z elementów: I^g L22 C20, tak ze na kon¬ densatorze 20 powstaje napiecie U20 o przebiegu przedstawionym na fig. 2d. Napiecie U^ jest przy¬ lozone bezposrednio do cewek odchylajacych 7 i 8, 5 poniewaz kondensator 20 jest dolaczony do tych cewek równolegle. Po scalkowaniu napiecia U20 w cewkach odchylajacych 7 i 8 otrzymuje sie prad o zadanym przebiegu parabolicznym do korekcji w kierunku pólnoc-poludnie. 10 Rozumie sie, samo przez sie, ze tak samo jak w ukladzie wedlug fig. 8 tak i w ukladzie rozpatry¬ wanym obecnie nalezy zadbac o to, aby prady 0 czestotliwosci linii nie przeplywaly przez zródlo 4, Uzyskuje sie to takze w tym przypadku przez 15 zastosowanie filtru srodkowozaporowego 27.Nalezy zauwazyc, ze mozna zamienic miedzy soba funkcje spelniana przez polaczone szeregowo uzwojenia 11 i 12 z funkcja spelniana przez uzwo¬ jenie 16. W tym celu wystarczy przelaczyc kon- 20 cówki przewodów 14 i 15 na przewody 17 i 18 i od¬ wrotnie (fig. 1). Wymaga to jednak dopasowania liczby amperozwojów do poszczególnych uzwojen, co jest oczywiste.W tym ostatnim przypadku mozna wykazac w 25 podobny sposób, jak to poprzednio bylo uczynio¬ ne, ze z powodu nieliniowosci materialu rdzenia 10 wystapi zadana korekcja zarówno w kierunku wschód-zachód jak i w kierunku pólnoc-poludnie.Nalezy dalej zaznaczyc, ze ze wzgledu na koszty 30 wykonania zaleca sie stosowanie tylko jednego rdzenia 10 na transduktor 9, co nie jest oczywiscie warunkiem niezbednym. Mozliwe jest takze za¬ stosowanie czterech rdzeni typu C, które odpo¬ wiednio zlozone parami utworza dwa zamkniete 35 obwody magnetyczne. Na jednym slupie pierwszej pary takich rdzeni umieszcza sie uzwojenie 11, zas na slupie drugiej pary uzwojenie 12. Uzwojenia 11 i 12 sa nawiniete w taki sposób jak na figurze 1 i 5 przy czym rdzen 10 zostaje jak gdyby prze- 40 ciety na dwie czesci. Uzwojenie 16 musi byc za¬ tem równiez podzielone na dwie równe czesci, przy czym obie polówki uzwojenia 16 umieszczo¬ ne zostaja na wolnych slupach rdzenia przy za¬ chowaniu zgodnosci kierunku nawijania. 45 Sposób dzialania ukladu z dwiema parami rdze¬ ni jest identyczny jak ukladu z rdzeniem plasz¬ czowym. Takze przy dwóch parach rdzeni stru¬ mienie 9?x i c?2 sumuja sie w obwodzie magnetycz¬ nym jednej pary, podczas gdy w obwodzie magne- 50 tycznym drugiej pary odejmuja sie one. Poniewaz rdzenie uzyskuja stan nasycenia tam gdzie stru¬ mienie sie dodaja, uzyskuje sie zmiane samoin- dukcji jak równiez indukcje napiecia U16 tak jak to jest wymagane przy korekcji wschód-zachód, 55 wzglednie przy korekcji pólnoc-poludnie.Chociaz w dotychczasowych rozwazaniach za punkt wyjsciowy przyjmowano krzywa zaleznosci B w funkcji H jak na fig. 3a, to jest takze mozli¬ we stosowanie materialu na rdzen, którego krzywa 60 zaleznosci B w funkcji H ma t.zw. przebieg pro¬ stokatny. W zasadzie rozróznia sie przy stosowa¬ niu podobnego materialu na rdzen dwa stany, a mianowicie, stan duzej oraz stan wzglednie ma¬ lej przenikalnosci magnetycznej. Za stan malej 65 przenikalnosci uznaje sie taki stan, w którym ma¬ terial zostaje wysterowany do nasycenia. W tym jednak przypadku nie mozna przyjac, ze zewnetrz¬ ny slup transduktora 10 przechodzi stopniowo w stan nasycenia, lecz nalezy liczyc sie ze stanem zupelnego nasycenia, lub tez ze stanem braku na¬ sycenia jednego z dwóch bocznych slupów rdze¬ nia.Dla t.zw. korekcji poduszkowej wschód-zachód nie przedstawia to zadnej róznicy, poniewaz takze w tym przypadku amplituda pradu Ik a tym sa¬ mym równiez pradu IH moze byc zmieniana w wymagany sposób przez zmiane opornosci pozor¬ nych uzwojen 11 i 12.Dla korekcji poduszkowej pólnoc-poludnie istnie¬ je tu jednak pewna róznica. W nastepstwie zmie¬ niajacych sie stanów braku nasycenia i pelnego nasycenia rdzenia prad I16 przybiera ksztalt im¬ pulsów. Szerokosc i amplituda tych impulsów ro¬ snie przy tym wraz ze wzrostem pradu odchylaja¬ cego Iv (chodzi tu o przyrost wartosci bezwzgled¬ nej, a wiec zarówno od zera w kierunku dodat¬ nim jak i od zera w kierunku ujemnym). Nie moz¬ na zatem powiedziec, ze prad I16 ma w przyblize¬ niu wlasciwy przebieg do korekcji pólnoc-poludnie.Obwód strojony utworzony z uzwojenia 16 wraz z szeregowo wlaczona cewka 22 jak równiez kon¬ densatora 20 musi niezaleznie od odwracania fazy zapewnic wlasciwy przebieg napiecia U20 wyste¬ pujacego na kondensatorze 20. W tym przypadku jest mowa o mniej wiecej sinusoidalnych drga¬ niach wspomnianego obwodu LC. Przez podwójne pobudzenie tego obwodu otrzymuje sie takze w przyblizeniu prawidlowy przebieg napiecia UM, tak ze przy zastosowaniu materialu na rdzen o t.zw. prostokatnym przebiegu przenikalnosci, na¬ piecie U20 po scalkowaniu w pionowych cewkach odchylajacych 7 i 8 dostarcza prad korekcyjny o wymaganym przebiegu. Takze w przypadku za¬ stosowania t.zw. prostokatnego materialu na rdzen nie ma potrzeby wprowadzania jakichkolwiek zmian do ukladu wg fig. 1. Niewielkiej zmianie ulegaja jedynie wartosci uzwojenia 16, cewki 22 i kondensatora 20.W koncu nalezy zaznaczyc, ze dla skutecznego dzialania transduktora 9 jest wazne, aby prady Ik i Iv mialy ten sam rzad wielkosci (Iv na fig. 1, 5, 8 i Iv na fig. 10). Wartosc pradu od wierzcholka do wierzcholka w przykladzie wykonania wedlug fig. 1 wynosi okolo 20 mA t.zn., ze prad zmienia sie w granicach od —15mA do lI5mA przy Iv = 0. Przy wartosci pradu Iv równej 600 mA od wierzcholka do wierzcholka t.zn. przy zmianie tego pradu w granicach od —300 mA do +300 mA, war¬ tosc pradu Ik od wierzcholka do wierzcholka wy¬ nosi okolo 250 mA t.zn., ze prad Ik zmienia sie w tym przypadku w granicach od —123 mA do + 125 mA.Nizej podane jest zestawienie uzytych elemen¬ tów w ukladzie wedlug fig. 1 przy zastosowaniu rdzenia z materialu t.zw. prostokatnego.Rdzen 10 typu E I firmy Valvo typ 25.202 wy¬ konany z „Ferroxcube 306". Slupy boczne tego rdzenia sa sciete ukosnie w stosunku 2:1 w celu53 014 15 16 uzyskania zadanego przebiegu krzywej B w funk¬ cji H.Uzwojenia 11 i 12 skladaja sie kazde z 600 zwo¬ jów nawinietych drutem miedzianym w izolacji lakierowej o srednicy równej 0,15 mm. Uzwo¬ jenie 16 ma 100 zwojów nawinietych drutem o srednicy 0,25 mm. Opornosc rzeczywista uzwo¬ jenia 16 wynosi jeden om. Samoindukcja kazdej cewki odchylania pionowego 7 i 8 wynosi 17 mH zas opornosc rzeczywista 15 omów. Tu musi byc uwzgledniony kompromis pomiedzy sprzecznymi ze soba warunkami dla cewek 7 i 8 dotyczacymi calkowania napiecia N20 oraz obciazenia zródla 4 opornoscia zblizona do rzeczywistej. Pierwszy wa¬ runek stawia zadanie, aby wartosc opornosci rze¬ czywistej byla mala. Przy wartosci pojemnosci kondensatora 20 równej 39nF wartosc szczytowa od wierzcholka do wierzcholka napiecia U20 wy¬ nosi tu okolo 200 V (t.zn. wartosc przy Iv = maxi- mum). Ta wartosc napiecia zostala pomierzona bez cewki 22. Przez umieszczenie cewki 22 wartosc pojemnosci kondensatora 20 moze byc obnizona, przez co przy niezmienionej dobroci obwodu moz¬ na uzyskac wyzsza wartosc napiecia U20. Czesto¬ tliwosc rezonansowa do której dostrojony jest wspomniany obwód LC wynosi V0 kHz.Wartosc samoindukcji cewki odchylajacej 3 wy¬ nosi 2,9 mH, jej opornosc rzeczywista jest równa 2,5 oma. Wewnetrzna opornosc pozorna 2 zródla 4 wynosi 1,7 mH. PL