Pierwszenstwo: 5.II.1963 Niemiecka Republika Federalna Opublikowano: 31.111.1967 53010 KI. 30 { 3 MKP A611 UKD A* Wlasciciel patentu: Th. Goldschmidt A.G., Essen (Niemiecka Republika Federalna) Srodek odkazajacy Przedmiotem wynalazku jest alkaliczny srodek odkazajacy, zawierajacy jako substancje czynna zwiazki triazyny. Znane jest stosowanie niektórych pochodnych s-triazyny, jako srodków grzybobój¬ czych. Opis patentowy NRF nr 1036563 podaje sto¬ sowanie w tym celu 2,4-dwuchloro-sulfonylo-ami- no-s-triazyny, zas opis patentowy St. Zjedn. Ame¬ ryki nr 2720480 omawia stosowanie jedno- lub dwu-chloroaryloaminowych pochodnych s-triazyny.Wiadomo, ze równiez nieczynne powierzchniowo zwiazki anionowe sym-triazyny, na przyklad kwa¬ sy 4,6 dwuchloro-triazyno-2-aminobenzenosulf6no- we, maja zdolnosc zabijania mikroorganizmów. Je¬ zeli jednak wprowadzi sie dluzszy, alifatyczny lan¬ cuch weglowodorowy, na przyklad rodnik dodecy- lowy, do czasteczki triazyny, wówczas zwiazki ta¬ kie nabieraja wlasciwosci powierzchniowo czyn¬ nych, a nieoczekiwane ich zdolnosci bakteriobójcze wzrastaja równoczesnie wielokrotnie, jak to wyka¬ zuje tabela 2.Substancje czynne srodka wedlug wynalazku tworza w przeciwienstwie do znanych, kationo¬ wych lub amfolitycznych srodków kowalencyjne (polaczenia ze skladnikami komórek mikroorganiz¬ mów poddanych ich dzialaniu. W zwiazku z tym srodek ma wyjatkowo szeroki zakres dzialania.Uwydatnia sie to miedzy innymi w tym, ze srodki te reaguja zarówno z grzybami jak i z bakteriami lub wirusami, hamujac ich wzrost lub zabijajac je.Srodek odkazajacy wedlug wynalazku, zawiera- 15 30 jacy zwiazki triazyny rózni sie od znanych tym, ze jako skladnik czynny zawiera zwiazek o wzo¬ rze ogólnym, przedstawionym na rysunku, w któ¬ rym Z oznacza chlor, a X — grupe alkilo-amino- -kwasowa o nie wiecej niz 20 atomach wegla, lub tez grupe aminy aromatycznej, w której uklad aro¬ matyczny stanowi fenyl, przy czym w obu przy¬ padkach grupy te maja wolna grupe kwasowa, zas Y oznacza chlor lub amine, lub grupy amino- kwasowe takie jak podano dla X, przy czym grupy aminokwasowe w pozycji X i Y w poszczególnych zwiazkach sa rózne i conajmniej jedna z tych grup aminokwasowych jest polaczona z wysoko- czasteczkowym podstawnikiem alifatycznym. X, Y, Z moga oznaczac przykladowo podstawniki podane w tabeli A.W srodku wedlug wynalazku jako wysokocza- steczkowy podstawnik zastosowany jest rodnik do- decylowy o prostym lancuchu. Ponadto srodek we¬ dlug wynalazku zawiera dodatkowo znane sub¬ stancje anionowe, majace zdolnosci piorace.Srodek wedlug wynalazku zawiera zwiazki czynne w wodnym ,zasadowym roztworze o pH nie nizszym od 10. Zwiazki te w niewielkim stezeniu moga w ciagu krótkiego czasu zabijac mikroorga¬ nizmy, przy czym prawdopodobnie zwiazek tria- zynowy, przez odszczepienie HC1, moze wiazac ne z odpowiednia, podatna do reakcji grupa chemicz¬ na mikroorganizmów na przyklad z grupa hydro¬ ksylowa lub grupa aminowa. 530105301Q Zasadowe roztwory wodne czynnych zwiazków srodka wedlug wynalazku maja silnie obnizone na¬ piecie powierzchniowe, wynoszace na przyklad w przypadku roztworu podanego w tabeli 2 okolo 40 dyn. cm-1.Próby wykazaly, ze bakteriobójcze dzialanie sub¬ stancji wedlug wynalazku jest zalezne od war¬ tosci pH roztworów, przy czym wartosc ta nie po¬ winna byc wyraznie nizsza od dziesieciu. Przez zmiane organicznych podstawników, zwlaszcza w grupie aminowej, mozna wzmacniac to dzialanie bakteriobójcze, wzglednie kierowac je przeciwko okreslonym bakteriom chorobotwórczym lub powo¬ dujacym procesy gnilne. Mozna tez otrzymywac srodki, które sa szczególnie skuteczne przeciwko wirusom.Szczególna zaleta srodków odkazajacych wedlug wynalazku polega równiez na tym, ze mozna je stosowac razem ze znanymi srodkami nieorganicz¬ nymi, sluzacymi do oczyszczenia oraz z anionoczyn- nymi srodkami pioracymi. Poniewaz zas zwiazki triazyinowe wedlug wynalazku maja postac prosz¬ ku, przeto mozna je wprowadzac do handlu jako gotowe srodki o konsystencji stalej, na przyklad w postaci tabletek lub mieszac je ze srodkami czy¬ szczacymi, na przyklad ze srodkami do szorowa¬ nia.Srodki te nadaja sie szczególnie do czyszczenia i odkazania butelek i aparatów w przemysle spo¬ zywczym, jak równiez do czyszczenia i odkazania podlóg, scian, narzedzi i sztucców w osrodkach masowego zywienia i szpitalach oraz w gospodar¬ stwie domowym.Srodki odkazajace wedlug wynalazku oraz moz¬ liwosci ich zastosowania sa omówione blizej w po¬ nizszych przykladach.Przyklad I. Przygotowano 0,1%-owe roztwo¬ ry a) kwasu 4,6-dwuchloro-sym-triazyno-2-dode- cylo-/?-aiminomaslowego, to) kwasu 6-chloro-4-hy- droksy-sym-triazyno-2-dodecylo-^- aminomaslowe- go oraz c) kwasu 4,6-dwuhydroksy-sym-triazyno-2- -dodecylo-^-aminomaslowego w 3%-owym roz¬ tworze weglanu sodowego. Do 10 ml kazdego z tych roztworów dodano 1 ml szesnastogodzinnej kultu¬ ry Staphylococcus aureus haemolyticus o liczbie zarodków 108—10* w 1 ml. Po uplywie okresów czasu, podanych w ponizszej tatoeli 1, 0,1 ml tych roztworów przeniesiono na agarowe plytki oblicze¬ niowe i po 24 godzinach dojrzewania okreslono wzrost zarodków. Otrzymano nastepujace wyniki: Zwiazek a b c T a bela 1 Liczba zarodków po uplywie czasu w minutach 1 + + + 5 4 104 + + 10 1,5 101 + + 20 0 + + 30 0 9 104 + 60 0 3 104 + W tatoeli tej znak „plus" oznacza duza liczbe za¬ rodków nie dajaca sie okreslic.Przyklad II. Do 10 ml 0,0025 m roztworów: d) kwasu 4,6-dwuchlorotriazyno-2-«uHo4iilowego, e) kwasu 4,6-dwuchloro-triazyno-2-^-aminomaslowe- go, f) kwasu 4,6-dwuchlorotriazyno-2-dodecylosul- fanilowego oraz g) kwasu 4,6-dwuchloro-triazyno- -2-dodecylo-/?-aminomaslowego, zawierajacych oprócz skladnika czynnego 1% weglanu sodowego, dodano po 1 ml szesnastogodzinnej kultury Staphy¬ lococcus aureus haemolyticus o liczbie zarodków 5 2 x 108 na 1 ml. Dla ilosciowego oznaczenia stopnia zniszczenia zarodków, po uplywie okreslonych okresów czasu próbki tych roztworów w odpowied¬ nich ilosciach przenoszono na plytki agarowe i po¬ zostawiano na 24 godziny w temperaturze 37°C, 10 a nastepnie obliczano zarodki, które przetrwaly.Na podstawie otrzymanych liczb, stosujac podany w dziale Sykes, „Disinfection and sterilization", Londyn, E. and F.N. Spon LTD, 1958, str. 15/16 wzór 15 _^log-5L = K ti — U n2 w którym ni oraz n2 oznaczaja odpowiednie czasy oddzialywania, a t* oraz t2 — odpowiednie liczby zarodków, obliczono stala aktywnosc K, jak poda-* 20 no w tabeli 2.Tabela 2 45 50 55 Zwiazek d e f g Napiecie powierzchniowe dyn. cm-1 73 73 49 41 i K 0,0016 0,003 0,03 0,16 65 Wartosc obliczona dla K jest w przyblizeniu pro¬ porcjonalna do aktywnosci. Wynik tej próby wska¬ zuje wyraznie ,ze zwiazki wedlug wynalazku prze¬ wyzszaja znane, niskoczasteczkowe zwiazki dwu- dziestopieciokrotnie, a nawet piecdziesieciokrotnie.Obnizenie napiecia powierzchniowego roztworów d oraz e znanych srodków przez dodatek znanego srodka zwilzajacego nie podwyzsza (bakteriobój¬ czyeh wlasciwosci tych roztworów.Przyklad III. Cylindry metalowe o chropo¬ watych sciankach dlugosci 10 mm, o srednicy 5 mim i powierzchni okolo 2,5 cm2 zanurzono na 15 mi¬ nut do szesnastogodzinnej kultury Staphylococcus aureus haemolyticus, wyjeto i wysuszono w po¬ wietrzu. Stopien zakazenia okreslono w ten sposób, ze niektóre nosniki zarodków, bezposrednio po wy¬ suszeniu, zanurzono w 5 ml bulionu odzywczego i wstrzasano lekko przez minute, uwalniajac mo¬ zliwie najdokladniej zarodki ze scianek cylindrów.Odpowiednia ilosc bulionu nanoszono nastepnie w znany sposób na plytki do obliczania i po uplywie okresu rozwoju ustalono liczbe zarodników, które przezyly.Szereg zakazonych nosników zarodników umiesz¬ czono w roztworze 0,005 m kwasu 4,6-dwuchloro- triazyno-2-sulfanilowego, zawierajacym 1% wegla¬ nu sodowego (roztwór A), a inne nosniki umiesz¬ czono w roztworze 0,005 m kwasu 4,6-dwuchloro- triazyno-2-dodecylo-/?-aminomaslowego, równiez zawierajacego 1% weglanu sodowego (roztwór B).Po uplywie okreslonego czasu wyjmowano po¬ szczególne cylindry i suszono. Nastepnie przycze¬ pione jeszcze zarodki uwalniano w opisany wyzej sposób w roztworze bulionu i ustalano znana me¬ toda ioh liczbe. Wyniki podane sa w tabeli 3, przy czym zamieszczono tam wartosci srednie z co naj¬ mniej pieciu oznaczen.53010 Tabela 3 Roztwór A Roztwór B Czas dzialania w minutach Liczba zarodników % zmniejszenia liczby zarodków Czas dzialania w minutach Liczba zarodków % zmniejszenia liczby zarodków 0 2,2.10* 0 0 2,2.105 0 5 5,5.10* 75,0 5 3,3.103 96,5 10 3.5.104 84,0 10 103 89,5 30 5,6.103 96,5 30 8,5.10l 99,96 60 2,910* 99,87 60 0 100 120 3.101 99,98 120 Q 100 180 0,3.10* 99,998 180 0 100 Zwiazek stanowiacy substancje czynna srodka wedlug wynalazku, zawarty w roztworze B juz po 10 minutach powoduje zmniejszenie liczby zarod¬ ków o ponad 99%, podczas gdy znany aktywny zwiazek, zawarty w roztworze A, daje ten wynik 5 dopiero po uplywie godziny. Dodatek znanego srod¬ ka zwilzajacego do roztworu A nie daje istotnego (polepszenia.Przyklad IV. Przygotowano roztwór wodny o wartosci pH^ll, zawierajacy 0,1% kwasu 4,6- 10 dwuchlorotriazyno - 2 - dodecylo - aminooctowego, 1% weglanu sodowego i 1% mieszanego fosforanu sodowego. Butelki do mleka po umyciu tym roz¬ tworem byly calkowicie jalowe i nadawaly sie do dalszego uzytku. 15 Przyklad V. Przewody rurowe stosowane w fabryce srodków spozywczych poddano odkazaniu uprzednio przygotowanym wodnym roztworem o pH = 11, zawierajacym 1% mieszaniny wegla¬ nu sodowego i fosforanu sodowego oraz 0,1% kwa- *, su 4,6-dwuchlorotriazyno-2- N-dodecylo-/?-amino- maslowego. Po przemyciu tym roztworem prze¬ wody byly calkowicie jalowe i nadawaly sie do dalszego uzytku.Przyklad VI. Posadzki ceramiczne w lazniach 15 i w kuchniach zakladów zbiorowego zywienia pod¬ dano odkazaniu wodnym roztworem o pH=-ll, zawierajacym nieorganiczne srodki czyszczace oraz 0,05% kwasu doclecylobenzenosulfonowego i 0,2% kwasu 4- lauryloamino- 6-chiorotriazymo- 2- amino- 30 octowego. Po umyciu posadzki te byly calkowicie jalowe.Przyklad VII. Przygotowano roztwór o ste¬ zeniu pH = 11, o nastepujacym skladzie: 90% wa¬ gowych mieszaniny weglanu sodowego i fosforanu 35 oraz 10% wagowych kwasu 4-butyloamino-6-chlo- rotriazyno-2-dodecylo-aminooctowego. Roztworem tym myto banki do mleka. Po umyciu banki te byly calkowicie jalowe i nadawaly sie do dalszego uzytku. 40 Przyklad VIII. Stoly robocze, maszyny i na¬ rzedzia w wytwórni konserw rybnych oczyszczono i odkazono wodnym roztworem srodka zawiera¬ jacego 0,1% kwasu 4,6-dwuchlorotriazyno-2-dode- 6 cylo-^-aminomaslowego, 0,1% kwasu 4,6-dwuchlo- rotriazyno-2-dodecylOHSulfanilowego, 1% weglanu sodowego i 1% mieszaniny fosforanów. Roztworem tym myto nastepnie stoly robocze, maszyny i na¬ rzedzia w wytwórni konserw ryfomych. Po umyciu wszystkie te przedmioty byly calkowicie odkazone i nadawaly sie do dalszego uzytku.Przyklad IX. Przygotowano sproszkowany srodek o skladzie: 6% kwasu 4,6-dwuchlorotria- zyno-2-dodecylo-^-aminomaslowego, 4% kwasu 6- chlorotriazyno-2,4-dwu (dodecylo- fi - aminomaslo- wego) i 90% mieszaniny weglanu sodowego i fos¬ foranu. Proszek rozpuszczono w wodzie uzyskujac roztwór 2%-owy.Po odkazeniu tym roztworem narzedzi rzezni- czych stwierdzono, ze narzedzia te sa calkowicie wyjalowione. PL