Opublikowano: 20, VII. 1966 V 51283 KI. 19 a, 29/34 MKP E 01 b j 35/06 UKD 625.144.21 + 681.2: :625.144 Wspóltwórcy wynalazku: dr inz. Wojciech Janusz, inz. Mieczyslaw Srnól- j ka, inz. Stefan Zykubek, Ryszard Witkowski I Wlasciciel patentu: Instytut Geodezji i Kartografii, Warszawa (Polska) & i jo umizKlEt Urzedu Patenlowsgo Sposób pomiaru rozstawu i odchylen od prostoliniowosci szyn torów pódsuwnicowych oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie przeznaczone do pomiaru rozstawu odchylen od prostoliniowosci szyn torów pódsuwnicowych, przeprowadzanego w celu sprawdzenia i regulacji ich polozenia.Dotychczasowy sposób pomiaru rozstawu szyn torów polega na stosowaniu przymiaru stalowego rozwieszanego pomiedzy szynami. Pomiar taki przeprowadzany w wielu okreslonych przekrojach poprzecznych toru o znacznych rozpietosciach, przecietnie w granicach 30 m i na wysokosci 10— —15 m ponad terenem, przysparza powazne tru¬ dnosci zas personel wykonujacy go jest narazony na znaczne niebezpieczenstwo upadku, porazenia pradem, zatrucia gazami skupiajacymi sie pod stropami hali produkcyjnej itp.Pomiar poprzecznych odchylen, szyny od wyzna¬ czonej osi wykonuje sie za pomoca teodolitu usta¬ wionego na statywie w osi szyny, celownika lub podzialki przykladanej do szyny w miejscach wy¬ znaczania odchylen oraz celowników orientacyj¬ nych, ustawianych nad osia szyny przy koncach toru. Wykonywanie tym sposobem pomiaru na¬ raza wykonawce na niebezpieczenstwo i jest ucia¬ zliwe z uwagi na koniecznosc przenoszenia podzial¬ ki i przykladania jej do szyny w wielu miejscach toru.Sposób i urzadzenie bedace przedmiotem wyna¬ lazku usuwa opisane wyzej trudnosci i umozliwia uzyskanie danych o zmianach w rozstawieniu i od- 15 20 25 30 chyleniu od prostoliniowosci szyn podczas jazdy suwnicy. Sposób 1 urzadzenie usprawnia przebieg prac pomiarowych i poprawia ich techniczna war¬ tosc, oraz pozwala ria wyznaczanie poprzecznych przesuniec suwnicy wzgledem poszczególnych szyn. istotna cecha opisywanego sposobu jest wyko¬ rzystanie suwnicy jako bazy pomiarowej, na której koncach zamocowane sa urzadzenia pomiarowe, pozwalajace ha okreslenie szukanych odchylen to¬ ru.Wedlug niniejszego wynalazku pomiar aktualne¬ go rozstawienia szyn toru przedstawiony przykla¬ dowo na fig. 1 odbywa sie w odniesieniu do roz¬ stawienia projektowanego, okreslonego przez ozna¬ czenie na bocznej, czolowej powierzchni belki mo¬ stu suwnicy punktów: L (lewy) i P (prawy), któ¬ rych wzajemna odleglosc jest równa projektowa¬ nemu rozstawowi szyn, zas kazdy z nich przy pra¬ widlowym ustawieniu suwnicy winien znajdowac sie nad osia wyregulowanej, odpowiedniej szyny.Wyznaczenie rozstawu szyn w dowolnym przekro¬ ju poprzecznym toru polega na ustawieniu mostu suwnicy tak, aby punkty L i P znalazly sie w tym przekroju oraz na okresleniu poziomych odchylen dL i cip od tych punktów do bocznych powierzch¬ ni glówek obu szyn.Wyznaczenie octchylen di, i dp wykonuje sie za pomoca podzialek i, przymocowanych do suwnicy poziomo i prostopadle do kierunku jazdy tak, aby ich indeksy zerowe znalazly sie w punktach L i P. 5128351283 10 Wzdluz tych podzialek przesuwa sie piony sznur¬ kowe 2 az do styku sznurków z bocznymi powierz¬ chniami glówek szyn i wedlug polozenia sznurków wykonuje sie na podzialkach bezposrednio odczyty odchylen dL i dp.Wielkosci odchylen dL i dp uzyskuje sie w spo¬ sób znacznie dogodniejszy za pomoca dwu jedna¬ kowych urzadzen rejestrujacych, przymocowanych na koncu mostu suwnicy w miejscu polozenia pun¬ któw L i P, obranych jako konce bazy.Urzadzenie rejestrujace wedlug wynalazku uwi¬ docznione jest w przykladzie wykonania na rysun¬ ku, na którym fig. 2 przedstawia miejsca zamoco¬ wania urzadzenia na moscie suwnicy a fig. 3 szcze- 15 gólowy schemat urzadzenia rejestrujacego. Kazde z urzadzen sklada sie z prowadnicy 4, przymoco¬ wanej do mostu suwnicy poziomo i prostopadle do kierunku jazdy, wózka 5 posiadajacego swobode ruchu wzdluz prowadnicy oraz rolki napedowej 6 20 osadzonej na wózku i dociskanej do bocznej po¬ wierzchni glówki szyny przez sprezyne. Rolka na¬ pedowa sluzy do jednoznacznego usytuowania wóz¬ ka wzgledem glówki szyny a jednoczesnie toczac sje po szynie, w trakcie jazdy suwnicy, przenosi 25 ruch obrotowy za posrednictwem przekladni na walec 7, przesuwajacy tasme papierowa 8. Na tas¬ mie tej w czasie jazdy tworza sie dwa wykresy, wynikajace ze styku papieru, nalozonego na walec 7 z dwoma grafami. Graf 9 przytwierdzony do kon- 30 strukcji mocujacej prowadnice sprezyny jest z mo¬ stem suwnicy, zas graf 10, przytwierdzony jest do wózka i jednoznacznie usytuowany wzgledem bocz¬ nej powierzchni glówki szyny.Przyjmujac polozenie wierzcholka grafu 9 w 35 punkcie L lub P zas wierzcholka grafu 10 nad boczna powierzchnia glówki lewej lub prawej szy¬ ny, otrzymuje sie w trakcie jazdy suwnicy wykre¬ sy, których wzajemne odleglosci mierzone w kie¬ runku prostopadlym do kierunku przesuwu tasmy 4o wyrazaja w skali 1:1 wartosci odchylen dL lub dp, odpowiadajace poszczególnym przekrojom poprzecz¬ nym toru. Podczas jazdy suwnicy graf 9 kresli tra¬ se punktu L lub P wzgledem bocznej powierzchni glówki szyny, któremu odpowiada linia odniesienia « kreslona przez graf 10. Tym samym, kazdy z uzys¬ kanych wykresów okresla nierównomiernosc ruchu suwnicy wzgledem glówki odpowiedniej szyny.Identyfikacja badanych przekroi toru jest na wy¬ kresach mozliwa dzieki temu, ze znana jest pod- 5° luzna skala wykresów odpowiadajaca przelozeniu ukladu: rolka napedowa 6, przekladnia slimakowa i walec 7. szczególnych przekrojów jezdni wedlug wzorów: aL=dL — dl ap=dp —bp ...(A) 55 Róznica miedzy projektowanym a istniejacym rozstawem szyn w okreslonym przekroju toru jest równa sumie odchylen dL i dp.Wedlug niniejszego wynalazku wyznaczenie po¬ przecznych odchylen aL i ap szyn od prostolinio- wosci wykonuje sie teodolitem, wycelowanym eo wzdluz odpowiedniej osi o oznaczonych punktach koncowych, odczytujac wielkosci bL lub bp wedlug nitki pionowej 3 teodolitu na podzialkach, przy¬ twierdzonych do suwnicy. Poprzeczne odchylenie bocznej powierzchni szyny okreslane jest dla po- & Pomiar poprzecznych odchylen mozna równiez przeprowadzic wykonujac wprost odczyty aL i ap teodolitem, ustawionym i wycelowanym jak uprzednio, na podzialkach 11, przymocowanych do wózków rejestratorów 5 w polozeniu równoleglym do prowadnic, indeksem zerowym ponad odpo¬ wiednia boczna powierzchnie glówki kazdej z szyn.Na fig. 5 uwidoczniono elementy wskazujace schematycznie wielkosci wyznaczane wedlug ni¬ niejszego wynalazku, kontrolowane w sposób nizej opisany.Sposób wedlug niniejszego wynalazku umozliwia wewnetrzna kontrole wyników wyznaczenia róznic rozstawu i poprzecznych odchylen od prostolinio- wosci toru polegajaca na koniecznosci spelnienia przez wyniki pomiarów w kazdym przekroju o wspólrzednej X (os OX wzdluz osi teoretycznej, od której wyznacza sie odchylenie lewej szyny) nastepujacego równania: Y=K+RX=—(aL+ap)+dL+dp—v ...(B) gdzie: K,R — niewiadome wyznaczane z ukladu równan (B) zestawionych dla kazdego przekroju poprzecznego jezdni, v — poprawka wyrównawcza.Przyblizona realizacja równania (B) polega na naniesieniu w ukladzie wspólrzednych OXY pun¬ któw okreslonych z równania B i graficznym wy- posrodkowaniu pomiedzy nimi prostej, od której nastepnie odmierzamy odleglosci v wzdluz osi OY.Przy czynnosciach tych wspólrzedne X nanosimy w skali zmniejszonej zas Y w skali naturalnej.Ocena dokladnosci wyznaczen odbywa sie przy wykorzystaniu znanego zwiazku: -±^"s [w]_ 2 ...(C) gdzie: n — ilosc przekroi (punktów) okreslaja¬ cych wyznaczona graficznie linie prosta. PL