Pierwszenstwo: Opublikowano: 15. Xli. 1965 50185 KI. 30 b, 2/03 MKP A 61 k UKD 2% Wspóltwórcy wynalazku: Boguslaw Borkowski, Zdzislaw Kowalewski, Wanda Wozniak, Barbara Murawska Wlasciciel patentu: Instytut Farmaceutyczny, Warszawa (Polska) Sposób wyodrebniania glikoeryzoliny z nasion pszonaka Perowskiego Glikoeryzolina jest glikozydem wystepujacym w pszonaku Perowskiego (Erysimum perofskianum Fiseh et Mey). Stanowi ona zwiazek eryzoliny z glikoza. Eryzolina jest izosiarkocyjanianem 4-metylosulfobutylowym o wzorze CH3S02(CH2)4 NCS. Sposoby wyodrebniania glikoeryzoliny bez jej rozkladu nie sa znane (Kjaer, Acta Chem.Scan. 1954, 8, 295 oraz Fortschritte der Chemie organischer Naturstoffe, Wien 18, 122, 1960), zas znany sposób przeróbki nasion wymienionej ros¬ liny, prowadzi do uzyskania jedynie eryzoliny czyli aglikonu bedacego produktem hydrolizy gli¬ koeryzoliny. Literatura nie podaje nawet wlasci¬ wosci fizycznych glikoeryzoliny jak temperatura topnienia, skrecalnosc optyczna itp.Znana jest przeróbka nasion pszonaka Perow¬ skiego polegajaca na zalaniu ich woda, pozosta¬ wieniu do fermentacji oraz nastepnej destylacji.Wraz z para wodna przechodzi eryzolina stano¬ wiaca oleista substancje bedaca produktem hy¬ drolizy glikoeryzoliny.Okazalo sie, ze jezeli ziarna pszonaka Perow¬ skiego dokladnie odtluszczone ekstrahowac bez¬ wodnym polarnym rozpuszczalnikiem organicz¬ nym, mozna uzyskac roztwór glikoeryzoliny, z którego po zageszczeniu glikozyd ten krystalizuje.Glikoeryzolina wyodrebniona w sposób wedlug wynalazku po oczyszczeniu w roztworze wodnym weglem aktywnym oraz po przekrystalizowaniu z bezwodnego metanolu ma temperature topnie- 2 nia 170 — 172°, skrecalnosc optyczna w wodzie 21 (a) — =19,6° oraz jest latwo rozpuszczalna w wo- D dzie. 5 Znane jest dzialanie bakteriostatyczne pewnych organicznych izosiarkocyjanianów wlacznie z ery¬ zolina. Obecnie otrzymanie glikoeryzoliny w sta¬ nie- czystym pozwolilo na zbadanie dzialania tego glikozydu na rózne rodzaje bakterii in vitro oraz 10 in vivo. Okazalo sie, ze dzialanie bakteriostatyczne glikoeryzoliny jest bardzo silne i w przypadkach wielu rodzajów bakterii, przewyzsza ono dzialanie niektórych znanych antybiotyków pochodzenia bakteryjnego lub grzybkowego, miedzy innymi w 15 pewnych przypadkach przewyzsza dzialanie peni¬ cyliny i streptomycyny. Ta wlasciwosc glikoeryzio- liny, jak równiez jej nietoksycznosc i latwo roz¬ puszczalnosc w wodzie, kwalifikuja glikoeryzoline do stosowania — jako lek. 20 Sposób wyodrebniania glikoeryzoliny z nasion pszonaka Perowskiego wedlug wynalazku polega na odtluszczeniu sproszkowanych nasion zwlasz¬ cza eterem naftowym, pozostawieniu ich w cien¬ kiej warstwie na powietrzu w celu usuniecia 25 resztek rozpuszczalnika oraz na dalszej ekstrakcji rozpuszczalnikiem organicznym polarnym, a zwlaszcza bezwodnym metanolem lub etanolem, jak równiez acetonem badz octanem etylowym.Otrzymany wyciag zageszcza sie przez odparowa- 30 nie wiekszosci rozpuszczalnika i pozostawia do 5018550185 3 krystalizacji. Krysztaly po oddzieleniu od lugu macierzystego przemywa sie zimnym bezwodnym rozpuszczalnikiem, a nastepnie krystalizuje z bez¬ wodnego metanolu lub etanolu. W przypadku otrzymania krysztalów surowej glikoeryzoliny o niedostatecznej czystosci, przed dalsza krystali¬ zacja, rozpuszcza sie je w malej ilosci wody, do¬ daje wegla aktywnego, podgrzewa i saczy. Z prze¬ saczu odparowuje sie wode pod obnizonym cisnie¬ niem, nie przekraczajac 40°. Tak odbarwiona gli¬ koeryzoline przekrystalizowuje sie jak wspomnia¬ no wyzej.Aby zwiekszyc wydajnosc glikoeryzoliny, zbiera sie lugi macierzyste i popluczki, odparowuje z nich rozpuszczalnik, a pozostalosc rozpuszcza sie w malej ilosci wody i traktuje wodorotlenkiem olowiu oraz roztworem octanu olowiu. Wytracony osad odsacza sie, z przesaczu wytraca siarkowodo¬ rem jony olowiu, po czym osad siarczków odsa¬ cza. Przesacz doprowadza sie dodatkiem alkaliów do wartosci pH=7, zageszcza sie do minimalnej objetosci i wkrapla go podczas mieszania do bez¬ wodnego metanolu, po czym pozostawia do kry¬ stalizacji. W ten sposób otrzymuje sie dalsza ilosc surowej glikoeryzoliny, która oczyszcza sie jak wspomniano wyzej, otrzymujac produkt identycz¬ ny z poprzednio otrzymanym.Okazalo, sie równiez korzystne stosowanie ad¬ sorpcji na tlenku glinowym do oczyszczania roz¬ tworów glikoeryzoliny np. lugów macierzystych otrzymanych jak wyzej. Roztwór oczyszczony przeprowadza sie przez zloze tlenku glinowego lub miesza ze sproszkowanym tlenkiem glinowym w ilosci wystarczajacej do calkowitego zwiazania glikoeryzoliny. Zwiazana na tlenku glinowym gli¬ koeryzoliny eluuje sie woda destylowana oraz 1%-Gwym roztworem siarczanu potasowego. Po odpedzeniu wody z eluatu, krystalizuje sie glikoe- ryzoline z bezwodnego alkoholu.Przyklad: 1 kg drobno sproszkowanych na¬ sion Erysimum perofskianum Fisch et Mey od¬ tluszczono przez trzykrotne dodanie 2 kg eteru naftowego i wygotowanie pod chlodnica zwrotna.Odtluszczony surowiec pozostawiono w cienkiej warstwie na powietrzu w celu usuniecia resztek eteru. Nastepnie dwukrotnie wygotowano go w absolutnym etanolu pod chlodnica zwrotna, sto¬ sujac za kazdym razem 5 kg etanolu. Po odsacze¬ niu i przemyciu substancji absolutnym etanolem, wyciagi etanolowe zageszczono pod zmniejszonym cisnieniem do objetosci 3 1 i pozostawiono na przeciag 10 dni. Wykrystalizowala surowa glikoe- ryzolina. Krysztaly po odsaczeniu i przemyciu ma¬ la iloscia zimnego absolutnego alkoholu rozpusz¬ czono w 20 ml wody, dodano 0,5 g wegla aktyw¬ nego, ogrzano do wrzenia, a po odsaczeniu wegla odparowano do sucha pod zmniejszonym cisnie¬ niem, nie przekraczajac temperatury 40°. Otrzy¬ mana pozostalosc przekrystalizowano z bezwodne- 5 go metanolu. Otrzymano czysta glikoeryzoline o temperaturze topnienia 170—172°.Alkoholowe lugi macierzyste i popluczki odde¬ stylowano pod zmniejszonym cisnieniem do kon¬ systencji syropu, rozcienczono 50-krotna iloscia 10 wody i wytrzasano ze swiezo wytraconym wodo¬ rotlenkiem olowiu oraz dodano 10 ml 10%-owego octanu olowiu. Po odstaniu przesaczono, z prze¬ saczu wytracono olów siarkowodorem oraz ponow^ nie przesaczono. Przesacz doprowadzono wodoro- 15 tlenkiem potasowym do wartosci pH=7 i zagesz¬ czono nie przekraczajac 40°C do minimalnej obje¬ tosci, po czym wkroplono do 300 mililitrów bez¬ wodnego metanolu i pozostawiono do krystaliza¬ cji na przeciag 10 dni. Otrzymano dalsza ilosc 20 surowej glikoeryzoliny, która po oczyszczeniu jak wyzej i przekrystalizowaniu wykazala te sama temperature topnienia. Lacznie otrzymano 1,3 g czystej glikoeryzoliny, czyli 0,13% w stosunku do masy uzytych nasion. 25 PL PL