Opublikowano: 31.VII.1965 49712 KI. 39 a3, l/OO MKP B 29 d nfl» UKD (BIBLIOTEKA! Wspóltwórcy wynalazku: Alfons Mynarski, inz. Rudolf Grygierczyk Wlasciciel patentu: Fabryka Sprzetu Elektrotechnicznego „Kontakt Czechowice-Dziedzice (Polska) Urr« Sposób ksztaltowania gwintu na cylindrycznych przedmiotach, zwlaszcza na tulejach z tworzyw sztucznych, przez ich prasowanie oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób ksztaltowa¬ nia gwintu na cylindrycznych przedmiotach, zwlaszcza na tulejach z tworzyw sztucznych, przez ich prasowanie oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu.Znany sposób ksztaltowania gwintu przez praso¬ wanie przedmiotów z tworzyw sztucznych polega na zastosowaniu do prasowania zespolu matryca- -tlocznik, przy czym gwint jest naciety, albo na wewnetrznej powierzchni matrycy albo na zew¬ netrznej powierzchni tlocznika. W jednym i w dru¬ gim przypadku gotowej wypraski nie mozna usu¬ nac z zespolu do tloczenia przez posuw w kierun¬ ku osiowym, lecz trzeba ja wykrecic z matrycy lub tlocznika.Przy prasowaniu przedfmiotów z tworzyw sztucz¬ nych dazy sie do jakn^jszybszego wyjmowania wykonanych wyprasek z prasy, aby ja przygotowac do nastepnego prasowania. Dazenie to ma na celu jaknajlepsze wykorzystanie urzadzen, a równoczes¬ nie unikniecie nierównomiernego wychladzania matryc i tloczników lub ich czesci podczas wyjmo¬ wania wyprasek. Ponadto dazy sia przy prasowa¬ niu drobnych przedmiotów do jaknajlepszego wy¬ korzystania prasy, aby za jednym jej posuwem ro¬ boczym uzyskac jaknajwieksza ilosc przedmiotów.W tym celu stosuje sie szereg zespolów matry- ca-tlocznik umieszczonych równolegle. Wykreca¬ nie wyprasek znajdujacych sie w matrycy lub na tloczniku, jest zabiegiem trudnym i uciazliwym ze wzgledu na wysoka temperature matrycy, tlocz¬ nika i wypraski i zabiera dosc duzo czasu. Z tega ostatniego wzgledu nie stosuje sie wiekszej ilosci równolegle ustawionych zespolów matryca-tlocz- 5 nik niz np. cztery, aby wyjmowanie .wyprasek przez wykrecanie nie trwalo zbyt dlugo i nie spo¬ wodowalo ochlodzenia elementów urzadzenia.Ochlodzenie bowiem stwarza dalsza strate czasu, polegajaca na koniecznosci ich dogrzania i wyrów- io nania temperatury.Wynalazek polega na zastosowaniu dwudzielnej formy obejmujacej gwint. Forma ta powstaje na styku dwóch elementów przesuwnych, z których jeden odgrywa role tlocznika, a drugi wyrzutnika. 15 Wyrzutnik osadzony przesuwnie -v# dnie matrycy stanowi podczas tloczenia uzupelnienie matrycy, a po wytloczeniu sluzy do wypychania w kierun¬ ku osiowym gotowej wypraski.. Te dwa elementy stykaja sie ze soba powierzchniami czolowymi, 20 a dwudzielna forma na gwint powstaje przez to, ze ich krawedzie sa odpowiednio sciete. Te sciecia krawedzi zlozonych ze soba plaszczyznami czolo¬ wymi obu elementów odpowiadaja, -w przekroju osiowym, profilowi wypuklego gwintu, który ma 25 byc uksztaltowany na prasowanym przedmiocie., Calkowicie zwarcie czolowych powierzchni tlocz^ nika i wyrzutnika okazalo sie nieosiagalne, gdyz zawsze miedzy nimi pozostaje pewna chocby mi¬ nimalna ilosc tworzywa, która je od siebie oddzie- 30 la. Z tej ilosci tworzywa powstaje rabek prasowy* 49712 /4971 3 który w przypadku gwintu wewnetrznego w tulei ma postac spiralnej blonki zamykajacej otwór tulei. Rabek ten mozna bez trudu wykruszyc, co czyni sie po wyjeciu i ostygnieciu wypraski.Po dluzszym wykonywaniu wyprasek z gwin- 5 tern okazalo sie, ze w miare zuzywania sie elemen¬ tów prasujacych, ilosc tworzywa pozostajaca mie¬ dzy ich powierzchniami czolowymi jest coraz wieksza, a tym samym rabek prasowy coraz grub¬ szy. Zwiekszanie grubosci rabka prasowego powo- 10 duje zwiekszanie grubosci profilu gwintu w kie¬ runku* osiowym, czyli, inaczej mówiac, pogrubie¬ nie gwintu. Po przekroczeniu tolerancji tego wy¬ miaru utworzony gwint nie moze wspólpracowac z prawidlowym gwintem na innym przedmiocie. lg Aby jaknajdluzej wykorzystywac elementy prasu¬ jace do formowania gwintu, okazalo sie celowe uprzednie uwzglednianie pewnej grubosci rabka przy ksztaltowaniu scietych krawedzi tych ele¬ mentów tworzacych dwudzielna forme na gwint. 2Q Na przyklad w przypadku wykonywania gwintu Edisona, wewnatrz tulei przeznaczonych do opraw zarówkowych, odstapiono od prawidlowej postaci zarysu gwintu, a mianowicie na jednym tylko elemencie prasujacym uksztaltowano wciecie kra- 25 wedzi odpowiadajace scisle polowie sinasoidakiego zarysu dolnej powierzchni gwintu, a wciecie na drugim elemencie wykonano stozkowe. Ta droga udalo sie uzyskac zarys gwintu, którego ksztalt za¬ pewnia mozliwosc pogrubiania sie profilu gwintu 30 w wyniku wytwarzania sie coraz grubszych rab¬ ków prrasowych, a tym samym uzyskiwanie coraz pelniejszego zarysu w miare zuzywania sie elemen¬ tów prasujacych.Znane jest, przy prasowaniu przedmiotów z two- 35 rzyw sztucznych, stosowanie tlocznika i wyrzut- nika umieszczonych wspólosiowo jako forme dwu¬ dzielna. Na przyklad tym sposobem formuje sie od spodu i od góry dno naczynia z tworzywa sztucz¬ nego przy równoczesnym wytlaczaniu pobocznicy. 40 Jednakze technika ta nie jest stosowana do ksztal¬ towania gwintu.Sposób wedlug wynalazku nadaje sie w szcze¬ gólnosci do ksztaltowania gwintu wewnetrznego w tulei przy równoczesnym prasowaniu tulei. Moze 45 byc on równiez zastosowany do prasowania gwin¬ tu zewnetrznego. Zastosowanie sposobu wedlug wynalazku jest ograniczone do gwintu jednozwoj- nego. Skrócenie gwintu do jednego zwoju jest do¬ puszczalne w wielu przypadkach, w których wiek¬ sza ilosc zwojów gwintu ksztaltowanego sposobem znanym, okazala sie w praktyce zbedna.Zastosowanie wynalazku pozwolilo na usuwanie wyprasek wyrzutnikiem eliminujac dlugotrwaly i mozolny zabieg recznego wykrecania wyprasek. 55 Szybkosc usuwania wyprasek pozwolila na przejs¬ cie z zespol6w o paru matrycach np. o czterech matrycach, na zespoly matryc wykorzystujace cal¬ kowicie dana prasa np. zawierajace po 30 równo¬ leglych matryc. Wobec czego zastosowanie wy- 60 naJazku wielokrotnie zwieksza wydajnosc pracy.Sposób wedlug wynalazku ksztaltowania gwin¬ tów na przedmiotach z tworzyw sztucznych pod¬ czas idh prasowania "wyjasnia schematyczny Tysu- nek, na którym pokazano przykladowo ksztaltowa- 65 4 nie gwintu wewnetrznego tulei izolacyjnej, sluza¬ cej do wkrecania na jej gwint wewnetrzny tulei metalowej stanowiacej boczny styk pradowy dla zarówki. Fig. 1 tego rysunku stanowi przekrój osiowy gotowej tulei z wewnetrznym gwintem, fig. 2 — przekrój osiowy matrycy z dwoma ele¬ mentami tloczacymi, fig. 3 — fragment gwintu w przekroju osiowym w wiekszej skali w celu uwi¬ docznienia ksztaltu gwintu.Tuleja 1 ma wewnatrz uksztaltowany jeden zwój gwintu 2. W matrycy 3 (fig. 2) umieszczone sa dwa elementy przesuwne. Dolny element 4 zwany wy¬ rzutnikiem zostaje wcisniety w dól i zatrzymuje sie na odpowiednim poziomie uzupelniajac matryce 3.Górny element 5 jest tlocznikiem opuszczanym w glab matrycy w czasie pracy prasy hydraulicz¬ nej i jest polaczony z górna nieuwidoezniona plyta prasy hydraulicznej oraz przesuwa sie w plycie prowadniczej 6. Matyca 3 jest zamocowana w ply¬ cie matrycowej 7, a wyrzutnik 4 opiera sie posred¬ nio lub bezposrednio o stól prasy hydraulicznej.Oba elementy 4, 5 sa przesuwne osiowo lecz nie- obracalne dookola wlasnej, wspólnej osi. Maja scisle dostosowane do wzajemnego styku po¬ wierzchnie czolowe uksztaltowane spiralnie. Ich krawedzie sa sciete i tworza czesci dwudzielnej formy do prasowania gwintu. Po skonczonym pra¬ sowaniu i wyciagnieciu tlocznika 5 nastepuje prze¬ suw wyrzutnika 4 np. pod wplywem dzialania sprezyn i wypchniecie z matrycy 3 w kierunku osiowym w góre gotowej wypraski.Na fig. 3 uwidoczniono przedmiot 31 z pelnym zarysem gwintu Edisona wfkrecony na gwint 32 uksztaltowany na wyprasce 33. Profil gwintu 32 nie odpowiada scisle profilowi gwintu Edisona, gdyz tylko w polowie jest sinusoidalny, a w dru¬ giej .polowie stozkowy 35. Przestrzen 34 umozliwia pogrubianie sie gwintu 32 na skutek tworzenia sie coraz grubszych rabków prasowych. Nalezy za¬ znaczyc, ze rysunek schematyczny fig. 3 jest wyko¬ nany bez zachowania proporcji. PL