Pierwszenstwo: Opublikowano: 12. VII. 1965 49583 KI. tfiofig o«J,^3^3ff* MKP C 08 g UKD Twórca wynalazku: dr Jerzy Kapko Wlasciciel patentu: Politechnika Krakowska, Kraków (Polska) Sposób otrzymywania pochodnych poliamidów rozpuszczalnych w rozcienczonych wodnych roztworach Poliamidy znajduja przemyslowe zastosowanie jako materialy wlóknotwórcze, a takze jako termo¬ plastyczne tworzywa konstrukcyjne, natomiast stosowanie poliamidów w grupie tworzyw po¬ wlokowych jest ograniczone trudna ich rozpusz¬ czalnoscia w tanich i lotnych rozpuszczalnikach.Poliamidy rozpuszczaja sie jedynie w niektórych polarnych zwiazkach, jak fenole oraz w mocnych kwasach, jak na przyklad w kwasie mrówkowym.Znane sa rozpuszczalne pochodne poliamidów, jak na przyklad N-metylenoalkoksy-, N-metylolo- lub N-alkilo-podstawione. Zwiazki te rozpusz¬ czaja sie w rozpuszczalnikach niepolarnych i stad moga znajdowac zastosowanie jako skladniki ma¬ terialów powlokotwórczych lub impregnacyjnych.Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywa¬ nia zwiazków typu N-metylenoarylopoliamidów, zawierajacych kwasne grupy funkcyjne, jak na przyklad grupy wedlug wzorów przedstawionych na rysunku fig. 1 i fig. 2, w których R oznacza alkil.Istota wynalazku polega na dzialaniu na poli¬ amidy formaldehydem i fenolem lub pochodnymi fenolowymi, zawierajacymi kwasne grupy funk¬ cyjne, wykazujacymi tylko jedno wolne polozenie zdolne do kondensacji, a wiec zwiazkami jedno- funkcyjnymi, przy czym w wyniku kondensacji tworza sie zwiazki nieusieciowane, a wiec dobrze rozpuszczalne w rozcienczonych alkaliach z zacho- 10 15 25 30 waniem stechiometrycznych stosunków. Reakcje prowadzi sie na zimno lub w temperaturze nie przekraczajacej 50° C, przy cisnieniu atmosferycz¬ nym w roztworze kwasu mrówkowego lub innego odpowiedniego. W kwasie tym rozpuszcza sie poli¬ amid oraz wybrany zwiazek, zawierajacy grupy funkcyjne, a nastepnie przy stalym mieszaniu wprowadza sie do tego roztworu formaldehyd roz¬ puszczony w kwasie mrówkowym. Po uplywie czasu od kilku do kilkudziesieciu godzin wpro¬ wadza sie wode, przy czym wytracaja sie zwiazki o kwasnych grupach funkcyjnych.Zwiazki tego typu znajduja zastosowanie jako polielektrolity, koloidy, zagestniki, koagulanty, apretury i jako skladniki farb lub lakierów.Przyklad I. Do roztworu 0,1 m polikapro- amidu i 0,1 m 2,6-ksylenolu w 100 ml kwasu mrówkowego wprowadza sie porcjami przy stalym mieszaniu 0,2 m paraformaldehydu, rozpuszczo¬ nego w 30 ml kwasu mrówkowego. Po jednej godzinie wytraca sie czesciowo produkt nieroz¬ puszczalny. Wtedy dodaje sie wody az do zupel¬ nego wytracenia polimeru, który oddziela sie, plucze i suszy. Wysuszony procjukt przemywa sie benzenem. Analizy wykazuja, ze tworzy sie zwia¬ zek o budowie wedlug wzoru na rysunku fig. 3 o stopniu podstawienia 40—50%. Zwiazek ten roz¬ puszcza sie w 0,1 n wodorotlenku sodu. 4958349583 Przyklad II. 20 g kwasu o-ksylenolosulfono- wego czyli kwasu 2-hydroxy-3-metylobenzeno- sulfonowego rozpuszcza sie w 50 ml kwasu mrów¬ kowego i miesza z roztworem 10 g polikapro- amidu w 50 ml kwasu mrówkowego i wprowadza do otrzymanej mieszaniny roztwór 10 g paraformal- dehydu w 40 ml kwasu mrówkowego. Mieszanine reakcyjna miesza sie nadal w temperaturze nie wyzszej jak 40° C przez 24 godzin, po czym wy¬ traca woda kleisty produkt. Po odmyciu od nad¬ miaru kwasu mrówkowego, produkt kraje sie, miesza z 5% amoniakiem i oddziela powstaly roz¬ twór od nieprzereagowanego polikaproamidu. PrzBz zakwaszenie tego roztworu wydziela sie zwiazek, zawierajacy grupy wedlug wzoru na rysunku fig. 4.W miejsce czystego kwasu o-ksylenolosulfono- wego mozna uzyc surowej pasty, otrzymanej przez odsaczenie mieszaniny sulfonacyjnej. Wtedy trzeba 20 jednak dodac do mieszaniny reakcyjnej tyle roz¬ tworu octanu baru w kwasie octowym, by wiazal on zawarty w pascie kwas siarkowy jako siarczan baru. Obecnosc kwasu siarkowego w mieszaninie reakcyjnej prowadzi do tworzenia sie produktów nierozpuszczalnych. PL PL