Opublikowano: 18.VI.1965 49470 KI 4MI7T70?- MKP B23c UKD M*.Twórca wynalazku: inz. Zygmunt Radecki Wlasciciel patentu: Przedsiebiorstwo Montazu Elektrowni i Urzadzen Przemyslowych Energomontaz Poludnie, Katowice (Polska) '"Z2& Frezarka do obróbki pierscieni duzych srednic, zwlaszcza czesci wlotowych turbin wodnych Przedmiotem 'niniejszego wynalazku jest frezar¬ ka do obróbki pierscieni, o duzych srednicach rzedu kilku lub kilkunastu metrów, zwlaszcza czesci wlotowych turbin wodnych.Odlewy staliwne lub zeliwne w postaci pierscie¬ ni o duzych srednicach, w zakladach wytwórczych obrabiane sa zwykle na karuzelówkach. Doklad¬ nosc obróbki przy stosowaniu nowoczesnyeh obra¬ biarek i srednicach do 10 m jest rzedu dziesiatych czesci milimetra. Obrobione odlewy, które stano¬ wia czesci 'blokowe turbin wodnych sa nastepnie bardzo dokladnie ustawiane (z dokladnoscia kilku dziesiatych czesci milimetra) oraz zabetonowy- wane w masywie betonowym silowni.Okazuje sie jednak, ze wskutek starzenia sie odlewu, zwlaszcza po zbyt krótkim sezonowaniu go przed obróbka, jak równiez wskutek nacisku pod¬ loza betonowego albo wody, nastepuja odksztalce¬ nia czesci wlotowej turbiny lub odchylenia w jej ustawieniu, powodujac niedopuszczalna zmiane po¬ lozenia lozysk i wirnika turbiny. Z tego wzgledu po zmontowaniu czesci wlotowej w masywie beto¬ nowym silowni, istnieje koniecznosc sprawdzenia odksztalcen i odchylen ustawienia oraz obróbki korygujacej powierzchni roboczych. Dotychczas zdzieranie warstw materialu przeprowadzano za pomoca szlifierek recznych, a obróbke wykanczaja¬ ca za pomoca skrobania. Pracochlonnosc tego ro¬ dzaju obróbki jest bardzo duza i niejednokrotnie przekracza pracochlonnosc calego montazu czesci wlotowej turbiny, a ponadto jest ona przeprowa¬ dzana w bardzo niedogodnych warunkach i wobec wymagan wysokiej dokladnosci powoduje nie¬ jednokrotnie koniecznosc wymiany czesci wloto- 5 wej.Powyzsze wady i niedogodnosci usuwa fre¬ zarka do obróbki pierscieni o duzych sredni¬ cach, zwlaszcza, czesci wlotowych turbin wod¬ nych wedlug wynalazku, która zlozona jest z itrój- 10 ramiennego korpusu ustawianego i centrowanego w zabetonowanej czesci wlotowej oraz z osadzonego na tym korpusie obrotowego ramienia, zaopatrzo¬ nego we wrzeciennik frezarski z prowadnica luko¬ wa przesuwajaca sie po obrabianej powierzchni ^5 pierscienia i wskazujaca odchylenia od plaszczyz¬ ny poziomej. Dzieki temu uzyskuje sie mozliwosc bardzo dokladnego ustawienia wspólosiowego fre¬ zarki wzgledem powierzchni Obrabianego pierscie¬ nia, a dzieki wskazaniom prowadnicy wysokiej 20 dokladnej obróbki w plaszczyznie poziomej rzedu 0,1 mm przy srednicy pierscienia okolo 10 m.Wynalazek jest przykladowo wyjasniony na ry- . sunku, na którym fig. 1 przedstawia frezarke w trakcie obróbki czesci wlotowej turbiny wod- 25 nej w widoku z boku, fig. 2 — te sama frezarke w widoku z góry, a fig. 3 — prowadnice i glowice frezarki w widoku z boku.Frezarka wedlug wynalazku sklada sie z naste- 30 pujacyeh podstawowych zespolów: korpusu, ra- 4947049470 mienia wodzacego, glowicy, prowadnicy lukowej, mechanizmu napedowego i pociagowego.Korpus frezarki przedstawionej na fig. 1 i 2 sklada sie z tulei 1, w której znajduje sie mie- uwid ocznione na rysunku lozysko — osi 2, promie- 5 nia wodzacego 3 oraz z polaczonych z ta tuleja 1 ramion rozpierajacych 4, 5 i 6, których osie two¬ rza katy srodkowe okolo 120°.Na koncu kazdego z ramion znajduje sie sruba 7 z nakretka regulacyjna 8 oraz stoika 9 ze sruba 10 regulacyjna 10. Sruby 7 z nakretkami 8 sluza do wspólosiowego ustawienia tulei 1 z osia 11 obra¬ bianego pierscienia 12, na przyklad czesci bloko¬ wej turbiny wodnej, a sruby regulacyjne 10 do ustawienia korpusu 4, 5, 6 frezarki w plaszczyznie 15 poziomej.W lozysku tulei 1 jest osadzona obrotowo os 2 ramienia wodzacego 3, polaczonego z prowadnica lukowa 13 i usztywnionego za pomoca zastrza^ lów 14. Prowadnica 13 ma postac plyty w ksztalcie 20 luku o promieniu równym lub nieco mniejszym od promienia obrabianego pierscienia 12 i jest za¬ opatrzona w poziomnice 16, ustawiona scisle równo¬ legle do jej dolnej powierzchni 15. W przedniej czesci jest przymocowana do prowadnicy glowi- 25 ca 17, zaopatrzona we wrzeciennik 18, w którym jest osadzona przesuwnie, przesuwana za pomoca sruby 20, tuleja 19. We wnetrzu tulei ulozyskowane jest w lozyskach 21 wrzeciono 22, z osadzonym na koncu frezem czolowym 23. W przykladowym roz- 30 wiazaniu konstrukcyjnym przedstawionym na ry¬ sunku wrzeciono 22 jest napedzane silnikiem elektrycznym 26 za pomoca przekladni 25, 24.Prowadnica lukowa 13 jest ponadto zaopatrzona wT mechanizm posuwowy zlozony z opory 27 moco- 35 wanej do obrabianego pierscienia 12 oraz ze sruby pociagowej 28 wkrecanej w jej gwintowany otwór i polaczonej z prowadnica 13.Dzialanie opisanej frezarki do obróbki pierscieni duzych srednic, zwlaszcza czesci wlotowych turbin 40 wodnych jest nastepujace. Po zabetonowaniu pierscienia J2 czesci wlotowej turbiny w masywie betonowym silowni dokonuje sie dokladnego po¬ miaru ustawienia pierscienia w plaszczyznie po¬ ziomej, mocuje sie w jego wnetrzu korpus frezarki 45 i ustawia wspólosiowo za pomoca srub rozporo¬ wych 7 oraz poziomo za pomoca srub regulacyj¬ nych 10, a nastepnie rozpoczyna sie obróbke od najnizej polozonego miejsca obrabianej powierzch¬ ni pierscienia 12, w którym ustawia sie poziomnice 14 na prowadnicy lukowej 13 w polozenie zerowe, mocuje sie opore 27, uruchamia sie naped frezarki i nadaje sie jej ruch posuwowy, powodujac obrót ramienia wodzacego 3, zdejmowanie przez frez 23 wyzej polozonych warstw materialu. W czasie ob¬ róbki nastepuje równoczesne przesuwanie sie pro¬ wadnicy 13, przy czym poziomnica 16 powinna wskazywac punkt zerowy. W przypadku, gdy gru¬ bosc warstwy zbieranej przez frez 23 jest zbyt mala, poziomnica wskazuje unoszenie sie prowad¬ nicy 13, wobec czego nalezy przesunac za pomcca sruby 20 tuleje 19 wrzeciennika do dolu, zwieksza¬ jac odpowiednio grubosc skrawanej warstwy ma¬ terialu.Frezarka wedlug wynalazku umozliwia równiez obróbke wykanczajaca za pomoca szlifowania po zalozeniu we wrzecionie 22 tarczy szlifierskiej.Frezarka wedlug wynalazku moze znalezc zasto¬ sowanie do obróbki pierscieni duzych srednic rze¬ du kilku do kilkunastu metrów. PL