Opublikowano: 1 3 fiflfl flft 49374 KI. 65a2, 65 MPK B 63 b UKDi Twórca wynalazku: inz. Olgierd Jablonski Wlasciciel patentu: Instytut Morski, Gdansk (Polska) Przyrzad do okreslania polozenia srodka ciezkosci dowolnie zalado¬ wanego statku Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do okres¬ lania wspólrzednych srodka ciezkosci dowolnie zaladowanego statku, dla celów zwiazanych z kon¬ trola jego statecznosci i przeglebienia.W polaczeniu z przyrzadem wedlug patentu Kr 41252, przyrzad wedlug wynalazku zapewnia mechanizacje calosci obliczen potrzebnych do eksploatacyjnej kontroli statecznosci statków.Równoczesnie przyrzad wedlug wynalazku me- chanizuje najbardziej pracochlonna czesc obliczen zwiazanych z okreslaniem wzdluznego przechylu statku tj. przeglebienia przy apriorycznie przy¬ jetym zaladowaniu statku w ramach studiów nad najkorzystniejszym rozplanowaniem danego la¬ dunku.Na zalaczonych rysunkach uwidoczniono sche¬ matycznie konstrukcyjne zasady przyrzadu wed¬ lug wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia uproszczona, wyjsciowa wersje przyrzadu, fig. 2 na przekrojach glównych statku wyjasnia zasto¬ sowane w opisie symbole literowe, fig. 3 przed¬ stawia glówne zasady dzialania przyrzadu w jego "wykonawczej wersji hydraulicznej, odniesionej do przypadku wyznaczenia wysokosciowej wspólrzed¬ nej srodka ciezkosci statku.Wyjsciowa zasade i uproszczona wersje przy¬ rzadu wedlug wynalazku ilustruje fig. 1. Jest to -waga dzwigniowa o ksztalcie poziomej zrówno¬ wazonej ramy 1 podwieszonej na czopach 2 osa¬ dzonych w lozyskach 3. Srodek ciezkosci ramy jest nieznacznie przesuniety w dól wzgledem osi podwieszenia, dzieki czemu ramie zostaje zapew- ^ nione poziome polozenie przy odpowiednio malej 5 statecznosci, a wiec przy zachowaniu dostatecznej czulosci wskazan wagi. Na ramie 1, poprzecznie do osi przechylów wagi, przechodzacej przez czo¬ py 2 umieszczonych jest szereg par pretów 4, 4a, 4b sluzacych jako prowadnice. Na prowadnicach io 4a, 4b, po ich zgodnej (na przyklad prawej) stro¬ nie od osi wagi, podwieszone sa szale 5a, 5b przystosowane do ustawiania na nich zwiazanych z dana obciazeniowa sytuacja „j" (z danym sta¬ nem ladunkowym „j" statku), poszczególnych cie- 15 zarów Pi, p2... pn natomiast na prowadnicy 4 szala obciazeniowa 5 podwieszona jest po stronie przeciwnej (lewej) od osi wagi i na niej ustawio¬ ny jest ciezarek p0, równy sumie wszystkich cie- n 20 zarków prawych, czyli p0 = ^ p. Wszystkie sza- 1 le typów 5 sa przesuwne wzdluz prowadnic 4 i moga byc ustawiane w zmiennych od osi wagi odleglosciach: zQ, zlt... zn odpowiadajacych wznio- 25 som poszczególnych ladunków. Ciezar wlasny kaz¬ dej z szal 5 5a, 5b jest starowany ciezarkiem 6, 6a, 6b, który przy pomocy linki 7, 7a, 7b obie¬ gu zamknietego, lub przy zastosowaniu innego podobnie dzialajacego systemu, jest sprzezony ze 30 swoja szala tak, ze kazdorazowo ustawia sie od 49374* 49374 3 4 osi wagi, w odleglosci ZG, Zlf Z2, symetrycznej do odleglosci swej szali, 5, 5a, 5b od tejze osi.Dany uklad ladunkowy „j" zrównowaza sie przy poziomym polozeniu ramy wówczas, gdy jego zerowej (lewej) szali 5 nada sie odsuniecie od osi wagi o odleglosci: n 1 1 Przy pomocy ciezarków i szalek prawej strony danego ukladu wagowego mozna w dobranych proporcjach, zmodelowac wysokosciowy rozklad ciezarów okreslonego statku dla jego ukladu la¬ dunkowego „j", przy przyjeciu wzgledem statku pewnej na zewnatrz statku lezacej poziomej plaszczyzny odniesienia, na przyklad plaszczyzny podstawowej PP uwidocznionej na fig. 2.W tym celu na jednej z prawych szalek wagi, na przyklad na szalce 5a zostaje umieszczony ciezarek V\ odpowiadajacy w zalozonej proporcji ciezarowi konstrukcyjnemu statku, przy odsunie¬ ciu tej szali od osi wagi o odleglosc Zj odpowia¬ dajaca wzniosowi konstrukcyjnego srodka ciez¬ kosci statku wzgledem plaszczyzny PP. Na innych prawych szalkach wagi ustawia sie ciezarki, od¬ powiadajace poszczególnym jednorodnym, wydzie¬ lonym przestrzennie, partiom ladunków statku i przy uwzglednieniu jak .wyzej, wzniosów nad PP (w postaci wartosci z) dla poszczególnych srod¬ ków ciezkosci tych ladunków.Jezeli równoczesnie z powyzszym modelowa¬ niem wysokosciowej struktury obciazeniowej stat¬ ku, na zerowej szali 5 lewej strony wagi ulokuje sie ciezarek p< odwzorowujacy, w tejze proporcji, sume wszystkich skladowych ciezarów badanego statku w stanie ladunkowym „j" — to w drodze wyszukania wyzej wymienionego równowazacego odsuniecia o odleglosc zG szali zerowej od osi wagi, okreslony zostanie wznios zQ = KG wypad¬ kowego srodka ciezkosci G badanego statku wzgle¬ dem zalozonej plaszczyzny odniesienia PP.Dla uwzgledniania charakterystyk zwiazanych z ciezarem wlasnym konstrukcji statku (ciezaru p, ze wzniosem z,) nie jest konieczna osobna 5a prawa szalka wagi. W przypadku przeznaczenia na stale danego egzemplarza przyrzadu do obslu¬ gi potrzeb pewnego okreslonego statku moze byc ona zastapiona stalymi dodatkowymi elementami danej wagi, a mianowicie po stronie prawej wa¬ gi w obliczonej odleglosci od osi wmontowany zostaje odwaznik 8 o ciezarze p i tej samej wagi ciezarek 9, przytwierdzony zostaje na stale, pod dnem zerowej szalki 5 podwieszonej po lewej stronie wagi. Po takiej modyfikacji laczna ilosc ruchomych szalek wagowych zmniejsza sie o jed¬ na i wynosi (n + 1), z czego n sztuk jest pra¬ wych oraz jedna (zerowa) lewa.Typ przyrzadu wedlug fig. 1 moze byc uzyty takze do okreslania wzdluznej wspólrzednej x0 dla wypadkowego srodka ciezkosci statku w danym stanie zaladowania „j", przy przyjeciu wzgledem statku pewnej pionowej-poprzecznej plaszczyzny odniesienia, która na przyklad moze byc pokaza¬ na na fig. 2 plaszczyzna PR przechodzaca przez- pion rufowy statku. Dla tego celu wygodnie jest takze obrac plaszczyzne owreza glównego, prze¬ chodzaca przez polowe dlugosci statku. W tym ostatnim przypadku poszczególnym szalkom wagi nalezy oczywiscie zapewnic przesuwalnosc albo w prawo albo w lewo od osi wagi, zaleznie od tego czy dana modelowana grupa ciezarowa jest od plaszczyzny odniesienia polozona ku dziobo¬ wi czy tez ku rufie statku. W tym takze przy¬ padku równowazacej wage szalce obciazen suma¬ rycznych nalezy zapewnic obustronna przesuwal¬ nosc w stosunku do osi wagi.Opisana wyzej i uwidoczniona na fig. 1 ciezar¬ kowa wersje przyrzadu wedlug wynalazku mozna zmodyfikowac na wersje hydrauliczna pod katem lepszego jej przystosowania do wystepujacych w praktyce zeglugowej potrzeb i warunków.Uwidoczniona schematycznie na fig. 3 odmiana przyrzadu jest przystosowana do okreslania wy¬ sokosciowej (statecznosciowej) wspólrzednej wy¬ padkowego srodka ciezkosci.W odmianie wedlug fig. 3 dla obciazenia wagi zastosowany zostal specjalny system hydrauliczny, w zwiazku z czym szalki wagi zostaly zastapione naczyniami dla cieczy obciazajacej. Po drugie, dla ustawiania naczyn obciazeniowych we wlasciwych odleglosciach z od osi wagi, zastosowany zostal system przekladniowy z krzywkami do mecha¬ nicznego przetwarzania wysokosci od dna ladow¬ ni górnych powierzchni (pulapów) poszczególnych partii ladunków h na wzniosy srodków ciezkosci tych ladunków z wzgledem PP (fig. 2).Uwidoczniony na fig. 3 przykladowy system hydrauliczny sklada sie z szeregu zespolów, z któ¬ rych kazdy dziala w nastepujacy sposób. Przez przesuniecie nastawnika 11 w stosunku do po- dzialki 10 o odleglosc odpowiadajaca ciezarowi p danej partii ladunkowej — nastepuje stosowne przemieszczenie dwu sprzezonych z soba tloków 12 i 13 w blizniaczych cylindrach 14 i 15 zawie¬ rajacych rezerwowe ilosci cieczy dla obciazenia wagi. Potrzebna ilosc cieczy zostaje rurowym przewodem 16 przetloczona z cylindra 14 do od¬ powiadajacego danej partii ladunkowej naczynia 17, podwieszonego do prawej strony ramy wagi.Naczynie lfT spelnia tu role taka sama jak szalka 5a na fig. 1. Równoczesnie z podobnego cylind¬ ra 15 taka sama ilosc cieczy zostaje przetloczona przewodem 16a do podwieszonego po lewej stro¬ nie wagi naczynia 17a sumujacego obciazenia i spelniajacego taka sama role jak szalka 5 na fig. 1. Rurowe przewody doprowadzajace ciecz obciazajaca do naczyn 17 i 17a sa czesciowo sztywne, a czesciowo elastyczne. Czesci sztywne doprowadzone sa do pionowej plaszczyzny sy¬ metrii wagi i od tych miejsc przewody sa popro¬ wadzone dalej rurkami elastycznymi, swobodnie zwisajacymi pomiedzy wylotami rurek sztywnych a otworami w dnach naczyn wagowych. Elastycz¬ ne czesci tych przewodów sa starowane syme¬ trycznymi odgalezieniami 18 i 18a przewodów elastycznych zaslepionych (po odpowietrzeniu) na 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6049374 5 6 swych koncach. „Slepe" odgalezienia przewodów 18 i 18a, swymi wolnymi koncami sa podwieszo¬ ne do tarujacych ciezarów 19 i 19a. Ciezarki ty¬ pów 19, i 19a spelniaja tu taka sama role jak ciezarki 6 oraz 6a na fig. 1.Uwzglednianie ciezaru wlasnego statku odby¬ wa sie w tej odmianie przyrzadu wedlug wyna¬ lazku w sposób analogiczny do opisanego dla fig. 1 to znaczy za pomoca wmontowanego do ramy ciezarka 8 i zamocowanego do zbiornika 17a tej samej wagi ciezarka 9.Na rysunku (fig. 3) opisano dokladnie tylko jeden zespól z nastawnikiem 11, cylindrami bliz¬ niaczymi 14, 15 i naczyniem 17. Drugi taki ze¬ spól naznaczono szkicowo nad nim, ale w rzeczy¬ wistosci liczba tych zespolów odpowiada liczbie niezaleznych ladowni.Przy regulacji opisanego systemu hydraulicz¬ nego winien byc spelniony warunek, ze przy wy- poziomowanym polozeniu osi wagi, przy odpo¬ wietrzonych zaslepionych przewodach 18 i 18a oraz przy ustawieniu wszystkich nastawników typu U na zerowe polozenia wzgledem swych podzia- lek 10, lustra cieczy obciazajacej we wszystkich naczyniach typów 17 i 17a musza sie równac z dennymi plaszczyznami tych naczyn i w pozio¬ mach tych musza takze lezec konce odgalezien zaslepionych tarujacych przewodów 18 oraz 18a.Dla bezposredniej kontroli prawidlowego dzia¬ lania systemu hydraulicznego, wszystkie wyste¬ pujace na wadze naczynia moga byc zaopatrzone w podzialki dla stwierdzenia objetosci cieczy wprowadzonej do poszczególnych naczyn. Suma zawartosci cieczy we wszystkich naczyniach dla modelowania na wadze poszczególnych grup cie¬ zarowych statku zawsze musi byc równa zawar¬ tosci cieczy w naczyniu sumujacym 17a, przy czym objetosc ta, w zalozonej proporcji, muii z kolei odpowiadac lacznemu ciezarowi statku modelowanego.Dla uniezaleznienia opisanego systemu hydra¬ ulicznego od wplywów termicznej rozszerzalnosci, moga byc w rurociagi wbudowane odpowiednie znane urzadzenia kompensacyjne, lub co najmniej skale nastawcze 10 moga, a wlasciwie musza uwzglednic zmiennosc temperatury (na przyklad poszczególne podzialki musza byc wykonane kres¬ kami zakrzywionymi uwzgledniajacymi zaleznosc od temperatury).Wzmiankowany wyzej system przekladniowy do ustawiania naczyn odwaznikowych we wlasciwych odleglosciach od osi wagi sklada sie z szeregu linkowych zespolów nastawczych nastawianych przez odpowiednie nastawniki 30, 30a... 30n, któ¬ re przy nastawianiu nalezy sprzegnac, a przy re¬ gulacji wagi odsprzegnac.Kazdy z nastawników ustawia sie wedlug po¬ dzialki 31 na wartosc h odpowiadajaca w przy¬ jetej proporcji wysokosci górnej powierzchni (pu¬ lapu) danej partii ladunkowej od dna danej la¬ downi lub zbiornika (nie od PP). Równolegle z podzialka h moze tu byc takze podana skala objetosci zajmowanej oraz ewentualnie równiez podzialka procentowego wypelnienia danej ko¬ mory ladunkowej.Nastawnik 30 ma tu przykladowo postac po¬ ziomego drazka przesuwanego pionowo po pfo- 5 wadnicy 32 i zaopatrzonego w przestawny krzy- zulec 33 wyposazony w trzpien S4 wchodzacy w prowadnicza krzywke 22. W drugim ramieniu krzyzulca 33 osadzona jest przesuwnie listwa 36, prowadzona przesuwnie poziomo przez prowadni¬ ce 37u Dolny koniec tej listwy jest zamocowany do linki 23 obiegu zamknietego, obracajacej kra¬ zek 24 sprzegany rozlacznie z krazkiem 25 lin¬ ki 26.Krzywka 22 jest wykonana indywidualnie dla danej ladowni i danego statku, a ustawienie na¬ stawnika 30 na h, poprzez drazek 36 i linke 23 obraca krazek 24 w okreslone polozenie. Jezeli przy tym nastawieniu, krazek 24 byl sprzegniety z krazkiem 25, linki 26, nastawiona wysokosc h zostaje przetworzona na przesuw linki 26 obiegu zamknietego o wartosc z, odpowiadajaca, w do¬ branej proporcji, rzeczywistemu wzniosowi srod¬ ka ciezkosci danego ladunku nad linia PP i za posrednictwem tego lub podobnego typu trans¬ misji obciazeniowe naczynie 17 zostaje odsuniete od osi wagi o potrzebna odleglosc z. Temu ru¬ chowi analogicznie jak to opisano dla fig. 1, to¬ warzyszy przeciwbiezny (symetryczny) przesuw tarujacego ciezarka 19. Równoczesnie oba odgale¬ zienia elastycznych rurek (czynne 16 i zaslepione 18) przestawiaja sie w nowe, nadal wzajemnie zrównowazone polozenia., Po ukonczeniu nastawien przyrzadu na charak¬ terystyki ciezarowe p (nastawniki 11) i rozmiesz- czeniowe z (nastawniki 30) wszystkich poszczegól¬ nych grup ciezarowych danego stanu ladunkowego „j" badanego statku, nastepuje odsprzegniecie krazków 24 od wspólpracy z krazkami 25, czemu towarzyszy odchylenie od stycznosci zaczepów 27 z rama wagi, przez co waga zostaje odblokowa¬ na. Równoczesnie nastepuje takze zablokowanie wszystkich nastawników typów 11 oraz 30^ Pó tych zablokowaniach i odblokowaniach zostaje przeprowadzona wlasciwa operacja wazenia przez odsuwanie nastawnikiem 28 naczynia sumujacego 17a od osi wagi w lewo o odleglosc zQ potrzebna dla nadania ramie wagi polozenia zrównowazo¬ nego, poziomego, przy którym ogólny wskaznik 29 nalezy ustawic na zero. Tak znaleziona wartosc z0 oznaczana czesto takze symbolem KG, odczy¬ tuje sie na podzialce 38.Wyszukiwanie wynikowej wartosci zD odbywa sie albo recznie, albo automatycznie, w drodze wlaczenia pomiedzy nastawnikiem 28 a wskazni¬ kiem 29 odpowiedniego silownika.Liczbe przesuwnych naczyn obciazeniowych oraz liczbe nastawników obu typów (11 dla ciezarów ' i 30 dla polozen) dobiera sie dla danego statku tak, aby co najmniej kazda ladownia statku i kazdy jego wiekszy zbiornik mialy w przy¬ rzadzie swoje oddzielne odpowiedniki. Dla wiek¬ szych statków o duzych ladowniach pozadane jest nadto traktowanie z osobna poszczególnych prze¬ strzennie wydzielajacych sie czesci kazdej ladowni. 15 20 25 30 35 4t 41 50 55 6049374 7 8 Potrzebne dla nastawiania przyrzadu wedlug wynalazku dane dotyczace ciezarów p oraz pula¬ pów h lub objetosci v poszczególnych partii la¬ dunkowych sa kierownictwu statku zawsze bez¬ posrednio lub posrednio znane, gdyz wedlug takich wlasnie danych przed kazda podróza sporzadzane sa na statkach tak zwane plany ladunkowe. Na przyklad przy zbiornikach z ciecza, bezposrednio sa znane: pulap h lub objetosc v cieczy oraz ciezar wlasciwy danej cieczy, z czego posrednio wynika ciezar ladunku. Natomiast przy ladun¬ kach suchych bezposrednio sa znane przewaznie: ciezar p danej partii ladunku oraz jej wspólczyn¬ nik ladownosci przestrzennej q, z czego posrednio wynika zajeta w danej ladowni objetosc.Jak zatem widzimy, przyjety dla przyrzadu wedlug wynalazku rodzaj argumentów nastaw- czych jest ze stanowiska praktyki zeglugowej szczególnie dogodny.Gdy przewozone na statku ladunki ciekle nie wypelniaja calkowicie swych zbiorników, powsta¬ ja w nich tak zwane swobodne • powierzchnie cieczy, pod wplywem których nastepuje pozorne podwyzszanie sie srodka ciezkosci statku, dziala¬ jace redukcyjnie na jego statecznosc.W zmodyfikowanej wersji przyrzadu wedlug wynalazku powstajace z powyzszego powodu ko- rektury dla wypadkowego wzniosu srodka ciezkos¬ ci statku moga byc uwzgledniane w sposób cal¬ kowicie automatyczny na drodze nastepujacej.Wplyw poszczególnego zbiornika ze swobodna po¬ wierzchnia cieczy na dana charakterystyke statku kazdego mozna miedzy innymi wyrazac pozornym podwyzszaniem sie lokalnego wzniosu srodka ciez¬ kosci danej cieczy o wartosci z, pozostajaca w za¬ leznosci od stopnia napelnienia danego zbiornika, a wiec tez od pulapu danej cieczy h. Jezeli zatem wystepujace w przyrzadzie wedlug wynalazku krzywki typu 22 wykona sie z uwzglednieniem tych wartosci, to zamiast poprzednio omawianej zaleznosci rodzaju: z =f (h), modelowac one beda zaleznosc typu: z' = f (h) przy zachowaniu warun¬ ku: z' = z + A z. Na skutek powyzszych korekt, poczynionych przy wykonywaniu krzywek typu 212, na wadze powstana odpowiednio powiekszone ramiona i momenty od naczyn modelujacych ciek¬ le ladunki ze swobodnymi powierzchniami, co ostatecznie prowadzi do tego, ze uzyskiwana z wa¬ gi, wynikowa wartosc wypadkowego wzniosu srod¬ ka ciezkosci statku, opiewac bedzie na wielkosc z'o, to jest na wznios skorygowany na sume wszystkich wystepujacych aktualnie na statku la¬ dunków cieklych ze swobodnymi powierzchniami.Gdy w rachube wchodza statki przeznaczone do przewozenia w swych zbiornikach albo ladun¬ ków cieklych albo tez ladunków suchych, to przy¬ stosowany dla obslugi takich statków przyrzad wedlug wynalazku nalezy zaopatrzyc w dwa ro¬ dzaje wymienionych krzywek typu 22, to jest uwzgledniajacych i nieuwzgledniajacych wplywu swobodnych powierzchni.Typ przyrzadu wedlug fig. 3 stosowac mozna, podobnie jak to bylo powiedziane przy fig. 1, takze do okreslania wzdluznej wspólrzednej x0 wypadkowego srodka ciezkosci danego statku w danym stanie ladunkowym (j). W tym oczy¬ wiscie przypadku uzyte do nastawników polozen krzywki typu 22 w przyjetej skali beda odwzoro- 5 wywac zaleznosc wzdluznych wspólrzednych x poszczególnych srodków ciezkosci od pulapów 1l danych ladunków.Gdy chodzi o zbiorniki okretowe, przeznaczone na stale dla jednego tylko rodzaju cieczy, na przyklad tylko dla wody slodkiej lub dla bala¬ stów wody morskiej, to w przyrzadzie wed¬ lug wynalazku moze -byc wykonane mechaniczne sprzezenie z soba stosowanego nastawnika II z nastawnikiem 30 i dla takich zbiorników w ra¬ chube bedzie wchodzilo jedno tylko polaczone nastawienie, na przyklad wedlug samego tylko pulapu h cieczy, lub wedlug samego tylko cieza¬ ru p cieczy. To samo dotyczyc moze ladowni, które sa na stale przeznaczone dla jednego tylko rodzaju ladunku.W odmianie, urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z dwóch wag ramowych, czesciowo z soba polaczonych, z których jedna wykazuje wysokosciowa wspólrzedna z a druga wzdluzna wspólrzedna x srodka ciezkosci statku. Przy ta¬ kim rozwiazaniu nastawniki ciezarowe typu 11 moga byc wspólne dla obu wag. Kazdy z nich dziala wówczas na baterie czterech równoleglych tloków i cylindrów typów 12 do 15, z których jedna para obsluguje wage wspólrzednych wy¬ sokosciowych, a druga para wage wspólrzednych wzdluznych.Takze nastawniki rozmieszczenia ladunków mo¬ ga byc wspólne dla obu wyzej wymienionych wag. W tym przypadku w sklad poszczególnych mechanizmów nastawczych typu 30 równoczesnie musza wchodzic po dwie krzywki funkcyjne typu 22. Jedna z nich zostaje wykonana dla za¬ leznosci: z = f(h), a druga dla zaleznosci typu: x = f(h). Pierwsza z tych krzywek 22 przetwarza przesuw danego nastawnika na przemieszczenie odpowiedniego naczynia na wadze wspólrzednych wysokosciowych, natomiast druga krzywka ste¬ rujaca spelnia równoczesnie te sama role wzgle¬ dem odpowiedniego naczynia na wadze wspólrzed¬ nych wzdluznych.Przyrzad wykonany wedlug tych zasad ma za¬ tem po jednej „klawiaturze" nastawczej o podwój¬ nym dzialaniu dla „ciezarów" i „polozen" i dzieki temu wykazuje równoczesnie obie potrzebne dla kierownictwa statku wspólrzedne wypadkowego srodka ciezkosci tj. wysokosciowa i wzdluzna.Potrzeba okreslania trzeciej wspólrzednej w wa¬ runkach zeglugowych nie wystepuje. Pod wzgle¬ dem poprzecznym statki sa symetryczne a zatem z przestrzeganego w praktyce zeglugowej „wy¬ prostowanego" pod wzgledem poprzecznym polo¬ zenia plywania wynika bezposrednio, ze punkt ten lokuje sie w plaszczyznie symetrii statku.Jak z powyzszego wynika, w hydraulicznej wersji wykonania przyrzadu wedlug wynalazku,. moga istniec dwie zasadnicze odmiany przyrza¬ du: jednowagowa, ograniczona do okreslania jed¬ nej tylko wspólrzednej (na przyklad wysokoscio- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 609 49374 10 wej) srodka ciezkosci statku, oraz odmiana dwu- wagowa, przystosowana do równoczesnego okre¬ slania dwu wspólrzednych (wysokosciowej oraz wzdluznej) tegoz charakterystycznego punktu statku.W obu tych przypadkach poszczególne uprzed¬ nie nastawienia ciezarowo-rozmieszczeniowe przy¬ rzadu moga byc zmieniane bez kasowania calosci pierwotnych nastawien, a wiec bez potrzeby prze¬ prowadzania calosci rachunku od nowa. Jest to cecha przyrzadu wedlug wynalazku o istotnym znaczeniu dla praktyki zeglugowej. Na przyklad statek wychodzac z portu zaladowania posiadal pewien zarejestrowany przez dany przyrzad stan ladunkowy. Jezeli podczas podrózy zajdzie przy¬ kladowo przypadek przepompowania balastu wod¬ nego z pewnego zbiornika A do zbiornika B, to oczywiscie operacja ta wywola pewna zmiane w stosunku do okreslonego poprzedniego poloze¬ nia srodka ciezkosci statku. Posilkujac sie przy¬ rzadem wedlug wynalazku dla stwierdzenia no¬ wego polozenia wyzej wymienionego punktu, wy¬ starczy na chwile zablokowac wage przyrzadu, przestawic odpowiednio ciezarowe i rozmieszcze- niowe nastawniki od obu wymienionych zbiorni¬ ków i z powrotem wage odblokowac, przeprowa¬ dzajac ponownie reczne lub automatyczne waze¬ nie, w wyniku którego stwierdzona zostaje sko¬ rygowana wartosc danej (na przyklad wysoko¬ sciowej) wspólrzednej srodka ciezkosci statku.Uzupelniajaco nalezy zauwazyc, ze chociaz przy¬ rzad wedlug wynalazku w zasadzie wymaga zindywidualizowanego przystosowania do po¬ szczególnych typów produkcyjnych statków, to jednak scisle odnosi sie to tylko do niektórych jego organów jak krzywek, podzialek itp. Wiek¬ szosc natomiast elementów konstrukcyjnych przy¬ rzadu wedlug wynalazku posiada warunki wy¬ korzystywania dla róznych statków, przez co mozliwa staje sie ich produkcja systemem se¬ ryjnym. PL