Opublikowano: 21. IV. 1965 49356 KI. 12 o, 11- MKP C07c &§/(® UKD JBIBLIOTEKA W rzedu Patentowego, WrtM iMCTftgcliirt lutami Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Bogdan Sledzinski, mgr inz. Jacek Kokosinski Wlasciciel patentu: Instytut Przemyslu Organicznego, Warszawa (Pol¬ ska) Sposób wytwarzania estru dwuetylowego kwasb maleinowego Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywa¬ nia estru dwuetylowego kwasu maleinowego.Ester dwuetylowy kwasu maleinowego jest pól¬ produktem uzywanym do otrzymywania miedzy innymi estru 0,0-dwumetylowego kwasu S-karbo- etoksyetylodwutiofosforowego — insektycydu fo¬ sforoorganicznego o bardzo malej toksycznosci na organizmy cieplokrwiste.Znane sposoby otrzymywania estru dwuetylo¬ wego kwasu maleinowego polegaja na estryfika- cji kwasu maleinowego alkoholem etylowym przy uzyciu czynników katalizujacych, z których naj¬ lepszy jest kwas siarkowy. Stosuje, sie przy tym bezwodny alkohol etylowy w znacznym, 'przewaz¬ nie szesciokrotnym nadmiarze.Powstajaca w czasie reakcji wode usuwa sie na drodze destylacji azeotropowej. Czynnikiem zeo- tropujacym jest toluen lub benzen, przy czym stosowanie tego ostatniego obniza wydajnosc pro¬ cesu estryfikacji. Przy uzyciu toluenu mieszanine azeotropowa tworzaca jedna faze osusza sie za pomoca bezwodnego weglanu potasowego' i za¬ wraca do reakcji.Suszenie . mieszaniny azeotropowej bezwodnym weglanem potasowym powoduje koniecznosc stoso¬ wania dodatkowych operacji, jak saczenie wzgled¬ nie wirowanie osadu i odwodnienie weglanu pota¬ sowego. Powyzsze operacje pomocnicze powoduja znaczne straty materialowe, które podrazaja pro¬ dukcje estru maleinowego. 10 15 20 25 30 Sposób wedlug wynalazku umozliwia estryfika- cje bezwodnika maleinowego alkoholem etylowym uzytym w niewielkim nadmiarze przy znacznym" uproszczeniu calej, produkcji. Polega on na usu¬ waniu powstajacej w czasie reakcji wody przez destylacje azeotropowa, w której czynnikiem azeo- tropujacym sa chlorowcopochodne weglowodorów, np. czterochlorek wegla, chlorobenzen lub chloro¬ form, tworzace trójskladnikowy azeotrop. Szczegól¬ nie korzystne jest stosowanie chloroformu, po¬ niewaz mieszanina azeotropowa woda — etanol — chloroform bardzo latwo rozdziela sie na dwie warstwy, z których dolna praktycznie bezwodna, zawierajaca caly chloroform i wiekszosc nad¬ miaru etanolu, zawracana jest do reakcji, nato¬ miast górna warstwa, zawierajaca okolo trzydzie¬ stoprocentowy roztwór wodny etanolu, odprowa¬ dzana jest z ukladu. Destylacje prowadzi sie w zakresie temperatur 40—130° C. Taki sposób usuwania wody z reakcji zmniejsza ilosc operacji technologicznych, skraca czas prowadzenia pro¬ cesu, obniza straty etanolu i chloroformu.Na rysunku przedstawione jest urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wynalazku. Sklada sie ono z reaktora 1 z podajnikiem kwasu malei¬ nowego i siarkowego 2, z miernika etanolu 3 i chloroformu 4 oraz z chlodnicy 5, rozdzielacza 6 i zbiornika 7 na oddestylowany etanol i chloro¬ form. 4935649356 Przyklad. Do reaktora . I wprowadzono 98 g bezwodnika maleinowego (1 mol), 138 g etanolu (3 mole), 200 ml chloroformu i 1 kg stezonego kwasu siarkowego. Reaktor ogrzewano do tem¬ peratury 70° C, przy której nastapilo wrzenie mieszaniny. Pary wytworzonego azeotropu kon- densowaly sie w chlodnicy S i skroplona mie¬ szanina azeotropowa splywala do rozdzielacza 6, po napelnieniu którego dolna warstwa wprowa¬ dzana byla przez przelew do reaktora 1. Po 4 go¬ dzinach destylacji temperatura par azeotropu wzrosla do 64° C, a calkowita ilosc wody z reakcji znajdowala sie w górnej warstwie w rozdzielaczu.Stopniowo podwyzszajac temperature reaktora do 130° C odpedzono pozostalosci chloroformu i eta¬ nolu. Otrzymany kwasny produkt z reaktora zobojetniono wodnym roztworem weglanu sodo¬ wego, przeplukano woda, wysuszono i oddestylo¬ wano pod zmniejszonym cisnieniem otrzymujac 15 20 165 g estru dwuetylowego kwasu maleinowego o nD20 = 1,441, co stanowi 96% wydajnosci.Chloroform i alkohol etylowy zebrany w zbior¬ niku 7 wykorzystuje sie do nastepnego kolejnego cyklu produkcyjnego. PL