Pierwszenstwo: Opublikowano: 30 xii. 1964 48799 KI. 30 i, 3 MKP A 61 1 fójOO UKD Wspóltwórcy wynalazku: doc. dr Stefan Baczyk, mgr Benon Rychly, inz. Ireneusz Jaskiewicz Wlasciciel patentu: Wojewódzki Zwiazek Spóldzielni Pracy, Poznan (Polaka) j J^L Sposób wytwarzania srodka odkazajacego t.-:-ii Wynalazek dotyczy sposobu wytwarzania no¬ wego srodka odkazajacego typu jodoforcw.Znane sa mieszaniny odkazajace zawierajace wolny jod, takie jak jodyna, roztwór Lugola (roz¬ twór jodu wwodnym roztworze jodku potasowego) itp. Wada tego typu srodków odkazajacych byla ich znaczna toksycznosc. Przy stosowaniu ze¬ wnetrznym na organizmach zywych roztwory ta¬ kie powodowaly spalanie tkanek, a w przypadku odkazania metalowych przedmiotów — ich silna korozje.Znane sa równiez sposoby wytwarzania zawie¬ rajacych joJd srodków odkazajacych, w których jod jest chemicznie zwiazany i nie wykazujacych ujemnych cech wolnego jodu. Tego rodzaju zwiaz¬ kiem jest na przyklad jodoform.Odrebna grupe zwiazków stanowia tzw. jodofory, w których jod jest zwiazany w sposób mniej lub bardziej trwaly z wielkoczasteczkowym zwiazkiem, spelniajacym niejako role nosnika. Jako nosniki stosuje sie w jodoforach na przyklad poliwinylo- pirolidon, polietoksypolipropoksyetynol, kopolimery alkoholu winylowego z nienasyconymi kwasami, kopolimery bezwodnika maleinowego ze zwiazkami winylowymi itp.W tej grupie zwiazków znany jest zwiazek jodu i alkoholu poliwinylowego, otrzymany przez reak¬ cje alkoholu poliwinylowego i wielojodku potaso¬ wego. Stwierdzono przy tym, ze do wytworzenia tego zwiazku kompleksowego potrzebne jest zasto- 10 15 20 25 30 sowanie w mieszaninie reakcyjnej wyzszego od pewnego minimum, wynoszacego okolo 0,5% ste¬ zenia jodku potasowego, przy czym uzyskany pro¬ dukt jest rózny w zaleznosci od temperatury reak¬ cji. Stwierdzono równiez, ze zwiazki alkoholu po¬ liwinylowego i jodu sa trwale w temperaturze po¬ kojowej.Wiadomo, ze zwiazki alkoholu poliwinylowego i jodu wykazuja wlasciwosci odkazajace, jednakze ze wzgledu na ich stosunkowo nieznaczna trwalosc celowosc ich szerszego zastosowania w praktyce sanitarnej moze byc kwestionowana.Wedlug wynalazku stwierdzono nieoczekiwanie, ze mozna na podstawie jodu i alkoholu poliwiny¬ lowego wytworzyc trwaly srodek o silnych wlasci¬ wosciach odkazajacych, jezeli 1—2%-owy wodny roztwór alkoholu poliwinylowego (o ciezarze cza¬ steczkowym 30.000—100.000 otrzymanego z polioc¬ tanu winylu zawierajacego 2—8% pozostalych reszt octanowych) zadaje sie kwasem bonowym w ilos¬ ci wystarczajacej do zestryfikowania 30% grup wo¬ dorotlenowych alkoholu poliwinylowego, a tak uzy¬ skany produkt pozostajacy trwale w roztworze traktuje sie jodem w ilosci 0,05—0,30%, zwlaszcza w obecnosci jonów jodkowych, na przyklad jodku potasowego o stezeniu co najmniej 0,05% lub innych jodków alkalicznych. W procesie tym powstaje zwiazek addycyjny, pozostajacy w roztworze przez nieograniczony okres czasu. Okazalo sie przy tym, ze w przypadku przekroczenia wyzej podanych 487993 stezen reagentów otrzymuje sie ciagliwe, kauczu- kowate masy, nieprzydatne dla celów praktycznych.Stwierdzono równiez, ze pH srodka odkazajacego otrzymanego sposobem wedlug wynalazku korzyst¬ nie jest nastawic na wartosc 5,5—6,0. Powyzej pH = 7 zwiazek addycyjny rozklada sie tracac wlasciwosci odkazajace.Przy wartosciach pH nizszych niz 5,5 zwiazek ten jest trwaly, lecz dziala silniej korodujaco na me¬ tale, niz przy pH = 5,5—6,0. Z tego wzgledu sto¬ sowanie nizszych od 5,5 wartosci pH jest wpraw¬ dzie mozliwe, lecz nie jest wskazane.Srodek dezynfekcyjny uzyskiwany sposobem wedlug wynalazku wykazuje silne wlasciwosci od¬ kazajace. Moze on byc stosowany samodzielnie lub z innymi substancjami bakteriobójczymi, bakterio- statycznymi, grzybobójczymi itp. i/lub wraz z sub¬ stancjami powierzchniowo czynnymi, zapachowymi itp.Jako srodki powierzchniowo czynne korzystnie jest stosowac srodki anionoaktywne lub niejonowe.Przyklad. Do 70 ml wody dodaje sie mie¬ szajac 2 g alkoholu poliwinylowego o ciezarze cza¬ steczkowym 40.000 i zawierajacego 2% reszt octa¬ nowych, a mieszanine pozostawia sie w ciagu 12— 24 godzin w spokoju w celu specznienia, po czym ogrzewa sie ja na lazni wodnej az do rozpuszcze¬ nia sie alkoholu poliwinylowego. Po ochlodzeniu do temperatury pokojowej dodaje sie do tego roztworu 0,6 g kwasu borowego, rozpuszczonego w 20 ml wody i intensywnie miesza, a nastepnie ogrzewa 799 4 calosc do temperatury 70°C i dodaje 0,2 g jodu i 0,2 g jodku potasowego, rozpuszczone uprzednio w 3 ml etanolu.Po ochlodzeniu do temperatury pokojowej roz- 5 twór w ciagu 12 godzin przybiera barwe intensyw¬ nie niebieska. pH otrzymanego roztworu nastawia sie za pomoca wodnego roztworu wodorotlenku so¬ dowego do wartosci 5,5 po czym calosc dopelnia sie woda do 100 ml. io Uzyskuje sie trwaly srodek dezynfekcyjny, nie zmieniajacy swych wlasciwosci przez okres co naj¬ mniej trzech miesiecy w temperaturze pokojowej. PL PL