Przedmiotem niniejszego wynalazku jest spo¬ sób prasowania wyrobów ceramicznych i ognio¬ trwalych, zwlaszcza cegiel normalnych i ksztal¬ towych przy uzyciu pras o napedzie mechanicz¬ nym lub hydraulicznym z zastosowaniem umieszczanych w gniazdach prasy plyt wykla¬ dzinowych, skladajacych sie z dwóch lub kilku warstw materialów o róznych wlasnosciach.Znany sposób prasowania cegiel oraz ksztal¬ tek z materialów ceramicznych i ogniotrwalych na przyklad szamotu, krzemionki, magnezytu, boksytu i innych polega na wypelnianiu mate¬ rialem ogniotrwalym gniazda znajdujacego sie w stole prasy, a nastepnie sprasowywaniu i wy¬ ciskaniu gotowej cegly. Najczesciej sa stonowane do tego celu prasy jednogniazdowe z napedem srubowym, ciernym lub hydraulicznym albo tez *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa prof. inz. Stanislaw Orzechowski i mgr inz. Kazimierz Pogórecki. prasy zaopatrzone w stól obrotowy z wieloma gniazdami z napedem korbowym.Zasadnicza wada znanego dotychczas sposobu prasowania cegiel i 'ksztaltek ceramicznych i ogniotrwalych jest stosunkowo szybkie zuzy¬ wanie sie wspólpracujacych elementów robo¬ czych, a zwlaszcza gniazd w stole prasy wsku¬ tek wysokiej sciernosci sprasowywanych mate¬ rialów, a takze znacznych nacisków i zwiaza¬ nych z tym duzych sil tarcia.W celu usuniecia tej wady zastosowano gniaz¬ da zaopatrzone w plyty wykladzinowe, które po starciu poza granice tolerancji podlegaja wy¬ mianie, co umozliwia znaczne zwiekszenie zy¬ wotnosci elementów prasy.Stosowane obecnie plyty wykladzinowe sa najczesciej wykonane ze stali weglowej, ze stali do naweglania albo tez ze stali narzedzio¬ wej.Zasadnicza wada plyt wykladzinowych wyko¬ nanych ze stali weglowych jest ich niewielkaodpornosc na scieranie, a wskutego tego stosun¬ kowo szybkie zuzycie. Ze wzgledu na niewielkie tolerancje wymiarowe cegiel z materialów ogniotrwalych, zywpfhosc plyt wykonanych z tych stali wynosi przecietnie od 1000 do 1500 wy prasek.Stosunkowo wieksza odpornosc na scieranie maja plyty wykladzinowe, wykonane ze stali do naweglania, ale ze wzgledu na niewielka gru¬ bosc warstwy naweglonej zywotnosc ich nie przekracza 2 500 szt. wyprasek.Podstawowa wada plyt wykladzinowych wy¬ konanych ze stali narzedziowych jest natomiast ich pekanie powodowane luzami wspólpracuja¬ cych elementów roboczych prasy oraz niewielki¬ mi nawet drganiami. Mimo wiec, ze zywotnosc tych plyt jest stosunkowo Wieksza od plyt ze stali weglowej moga byc one stosowane prawie wylacznie w przypadku pras o napedzie hy¬ draulicznym, które jednak ze wzgledu na nie¬ wielka szybkosc ruchu tlocznika charakteryzu¬ ja sie mniejsza wydajnoscia produkcji.Prowadzone ostatnio próby zastosowania plyt Wykladzinowych, wykonanych z zeliwa utwar¬ dzonego przez odlewanie w formach z ochla- dzalnikami, równiez nie doprowadzily do pozy¬ tywnych wyników ze wzgledu na stosunkowo niewielkie zwiekszenie zywotnosci oraz znaczny wzrost kosztów wykonania plyt. Dokonywane byly takze próby zastosowania do tego celu plyt ze spiekanych weglików metali, które mimo znacznej odpornosci na scieranie wykazuja jed¬ nak niewielka zywotnosc, wskutek czestych pek¬ niec plyt powodowanych niewielkimi luzami, drganiami lub uderzeniami wspólpracujacych elementów roboczych pras.Powyzsze wady i niedogodnosci usuwa sposób prasowania wyrobów ceramicznych i ognio¬ trwalych wedlug wynalazku, polegajacy na za¬ stosowaniu plyt wykladzinowych dwu lub wielo¬ warstwowych, wykonanych z materialu o róz¬ nych wlasnosciach wytrzymasciowych.Badania, które doprowadzily do wynalazku wykazaly mianowicie, ze znaczne podniesienie zywotnosci plyt wykladzinowych mozna uzyskac stosujac plyty o miekkim ciagliwym rdzeniu pokryte warstwa materialu o duzej twardosci i odpornosci na scieranie. Nalezy przy tym za¬ znaczyc, ze mimo iz stosowanie roboczych ele¬ mentów wielowarstwowych jest znane w innych dziedzinach techniki, to najczesciej ma ono na celu oszczednosc kosztownego materialu o spe¬ cjalnych wlasnosciach.Badania w zakresie prasowania wyrobów ce¬ ramicznych i ogniotrwalych z zastosowaniem plyt wielowarstwowych, których rdzen i war¬ stwa wykladzinowa wykonane byly z róznorod¬ nych materialów wykazaly, ze najwlasciwsze do tego celu sa plyty z rdzeniem z miekkiej stali weglowej oraz warstwa wykladzinowa wykona¬ na z obrobionej cieplnie stopowej stali narze¬ dziowej o duzej twardosci i odpornosci na scie¬ ranie, na przyklad stali chromowej o zawartosci okolo l°/o wegla i 12 zaly równiez, ze najlepsze wyniki eksploatacyj¬ ne prasowania uzyskuje sie w przypadku stoso¬ wania plyt, w których warstwa wykladzinowa ze stopowej stali narzedziowej jest polaczona z rdzeniem ze stali weglowej za pomoca kleju do metali, na przyklad kleju z zywicy epoksy¬ dowej albo tez jest na walcowana na rdzen na przyklad przez walcowanie wlewka z rdzeniem ze stali weglowej i warstwami zewnetrznymi ze stali stopowej. Ten drugi sposób jest najwlas¬ ciwszy, zwlaszcza do plyt stosowanych w pra¬ sach jednogniazdowych, których rdzen jest obu¬ stronnie pokryty warstwami wykladzinowymi ze stali stopowej.Praktyka eksploatacyjna sposobu prasowania wyrobów ogniotrwalych wedlug wynalazku wy¬ kazala równiez, ze stosowanie plyt wielowykla- dzinowych umozliwia regeneracje plyt po zuzy¬ ciu warstwy wykladzinowej. W przypadku plyt wykonanych sposobem klejenia regeneracje przeprowadza sie przez odklejanie zuzytej i na¬ klejanie nowej warstwy wykladzinowej, a w przypadku plyt trójwarstwowych z obustronny¬ mi wykladzinami — przez szlifowanie zuzytej warstwy.Sposób prasowania wyrobów ceramicznych i ogniotrwalych wedlug wynalazku, umozliwia nie tylko znaczne zwiekszenie zywotnosci plyt i obnizenie kosztów produkcji, ale równiez dzie¬ ki mozliwosci latwej regeneracji i wymiany — znaczne zwiekszenie dokladnosci wykonania wy¬ robów przy równoczesnym zmniejszeniu ilosci braków.Wynalazek jest blizej wyjasniony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia sposób prasowa¬ nia cegiel w prasie wielogniazdowej ze stolem obrotowym przy zastosowaniu zespolu plyt wy¬ kladzinowych dwuwarstwowych, a fig. 2 — spo¬ sób prasowania cegiel klinowych w jednogniaz- dowej prasie ciernej przy zastosowaniu trój¬ warstwowych plyt wykladzinowych.Sposób prasowania wyrobów ceramicznych i ogniotrwalych zwlaszcza cegiel i 'ksztaltek wedlug wynalazku, polega na stosowaniu w gniazdach stolów roboczych pras plyt wykla- — 2 —dzinowych, skladajacych sie z ciagliwego rdze¬ nia, wykonanego z miekkiej stali weglowej oraz pokrywajacej go jedno lub obustronnie warstwy wykladzinowej z ulepszonej cieplnie stopowej stali narzedziowej.Zespól plyt wykladzinowych przedstawiony przykladowo na fig. 1 i sluzacy do prasowania cegiel normalnych w prasie wielogniazdowej sklada sie z dwóch plyt podluznych 1, zaopa¬ trzonych w wystepy 2 oraz z dwóch plyt po¬ przecznych 3, zaopatrzonych w wyciecia 4. Wy¬ miary plyt 1 i 3 oraz wystepów 2 i wyciec 4 tworzacych polaczenie wczepowe sa tak dobra¬ ne, ze po zlozeniu i umieszczeniu w gniezdzie stolu prasy wewnetrzne powierzchnie plyt two¬ rza otwór roboczy formy. Kazda z plyt 1 i 3, sklada sie przy tym z rdzenia wykonanego z miekkiej, ciagliwej stali weglowej oraz z na¬ klejonej na niego warstwy wykladzinowej 5, wykonanej z twardej, odpornej na scieranie, stopowej stali narzedziowej, na przyklad stali chromowej, zawierajacej okolo l°/o wegla i od 10 do 12°/o chromu, albo tez ze stali szybkotnacej zawierajacej okolo 9°/o wolframu i okolo 4°/o chromu.Warstwa wykladzinowa 5 jest przyklejona w znany sposób do rdzenia 1 lub 3 plyty wykla¬ dzinowej za pomoca kleju do laczenia metali, na przyklad kleju z zywicy epoksydowej.Sposób prasowania cegiel z materialów ognio¬ trwalych lub ceramicznych przy uzyciu opisa¬ nego zespolu plyt jest nastepujacy. Plyty 1 i 3 zestawia sie w zespoly, w sposób przedstawiony na fig. 1 i wciska sie w gniazdo stolu prasy wielogniazdowej. Otwór utworzonej miedzy ply¬ tami formy wypelnia sie masa ogniotrwala lub ceramiczna z dozownika, wlacza sie mechanizm dociskajacy plyte dociskowa 6, która zamyka go od góry, a nastepnie wlacza sie tlocznik 7 pra¬ sy, który sprasowuje mase, po czym wypycha gotowa wypraske. Kazda z tych operacji jest wykonywana w innej pozycji stolu obrotowego.Gotowa wypraske zdejmuje sie ze stolu i odkla¬ da na pojemnik, przekazywany nastepnie do su¬ szarni. Po zuzyciu warstwy wykladzinowej 5 plyte poddaje sie regeneracji przez odklejenie tej warstwy i naklejenie nowej warstwy blachy ze stali narzedziowej.Zespól plyt wykladzinowych przedstawiony przykladowo na fig. 2 i sluzacy do prasowania cegiel klinowych 8 na prasie jednogniazdowej z napedem srubowym — sklada sie z plaskich plyt podluznych 9 i plaskich plyt poprzecznych 10. Kazda z tych plyt jest zlozona z rdzenia 11 wykonanego z miekkiej, ciagliwej stali weglo¬ wej oraz z obustronnych zewnetrznych wykla¬ dzinowych warstw 12 ze stopowej stali narze¬ dziowej na przyklad stali chromowej, zawiera¬ jacej okolo l°/o wegla i G°/o chromu.Plyty 9 i 10 sa wytwarzane w ten sposób, ze po ustawieniu w srodku wlewnicy grubej bla¬ chy ze stali weglowej zalewa sie ja obustron¬ nie stala stopowa a nastepnie otrzymany wle¬ wek poddaje sie walcowaniu uzyskujac trój- warstwowa blache, która po pocieciu tworzy gotowe plyty wykladzinowe. Tolerancje wyko¬ nania tych plyt, a zwlaszcza ich grubosci sa znacznie wiejksze ze wzgledu na mozliwosc re¬ gulacji wielkosci utworzonego miedzy nimi gniazda formy za pomoca srub regulacyjnych 14 dzielonej obejmy 13. Do regulacji dlugosci wy- prasek sluza podkladki 15.Sposób prasowania cegiel klinowych z zasto¬ sowaniem opisanego wyzej zespolu plyt wykla¬ dzinowych jest nastepujacy. Obejmy gniazdowe 13 wraz z zespolem plyt wykladzinowych 9 i 10, ustawia sie na stole prasy w osi tlocznika 16, a nastepnie wypelnia sie utworzone miedzy ply¬ tami gniazdo masa z dozownika i wlacza sie naped tlocznika 16 prasy. Tlocznik 16 sprasowu¬ je mase, a nastepnie cofa sie do góry. Równo¬ czesnie umieszczony wewnatrz stolu wypychacz 17 wysuwa gotowa wypraske 8, która na fig. 2 ma przykladowo ksztalt klina — do góry skad jest odstawiana do pojemników przekazywanych nastepnie do suszarni.Zuzyta powierzchnie warstwy wykladzinowej 12 poddaje sie szlifowaniu umozliwiajac dalsze stosowanie plyty.Dzieki zastosowaniu zewnetrznej warstwy wy¬ konanej z twardej i odpornej na scieranie stali narzedziowej uzyskuje sie znaczne zmniejszenie zuzycia plyt wykladzinowych (1 i 3 oraz 9 i 10), natomiast miekki rdzen plyt eliminuje calkowi¬ cie pekniecia spowodowane drganiami lub luza¬ mi wspólpracujacych elementów roboczych pras.Natomiast zwiekszona zywotnosc i ulatwiona regeneracja plyt umozliwia znaczne zwiekszenie dokladnosci produkowanych wyrobów ognio¬ trwalych i ceramicznych oraz zmniejszenie ilosci braków.Sposób prasowania wyrobów ceramicznych i ogniotrwalych wedlug wynalazku moze znalezc zastosowanie zwlaszcza do prasowania cegiel i ksztaltek na prasach jednogniazdowych z na¬ pedem ciernym, srubowym i hydraulicznym oraz na prasach wielogniazdowych z napedem kor¬ bowym. 3 PL