Znane jest powszechnie, ze podpornosc czyli zdolnosc przejmowania obciazenia przez wielo¬ czesciowy, teleskopowo wysuwny stojak kopal¬ niany z zamkiem ciernym jest zalezna od wiel¬ kosci sily zaciskowej, która dziala w zaniku stojaka, w wyniku wbicia klinów zaciskowych, przed poddaniem stojaka obciazeniu, spowodo¬ wanemu naciskiem górotworu.Poniewaz w górnictwie w coraz wiekszym stopniu wymagane sa stojaki o bardzo duzej podpornosci, odpowiednio duze sily zaciskowe w zamku stojaka nie osiaga sie juz wiecej lub nie jedynie przez odpowiednio silniejsae wbicie klinów zaciskowych, lecz dazy sie juz od dluz- ' saego czasu badz do obnizenia wzrastajacego na¬ piecia w zamku i uzyskania dalszego wymaga¬ nego ^dociazenia zamka stojaka, w wyniku za¬ stosowania elementów dociazajacych aa przy¬ klad przechylnych lub pociagowych: fclintar, ^ chylnych kablaków lub podobnych czesci na drodze serwo-dzialania nacisku górotwór* lob tez do zupelnego wykorzystania sily polrzetaei do zacisniecia zamka. To ostatnie osiaga sie przykladowo przez róznie uksztaltowane prze¬ kladnie klinowe, przez zwielokrotnienie klinów zaciskowych, zastosowanie podatnie dzialajacej tasmy, zwielokrotnienie powierzchni ciernych lub tez przez przeniesienia sil klinujacych z. jen nego obszaru rdzennika do drugiego, przy uzy¬ ciu dwóch klinów i jednego wspólnego dla nich przechylnego elementu oporowego albo tylka jednego klina zaciskowego w polaczeniu z prze¬ chylna dzwignia dwucamianna, We wszystkich tych przypadkach, powiekszenie sily zaciskowe! zamka osiaga sie kosztem utraty prostej* zwar¬ tej i dlatego trwalej konstrukcji zamka jak rów-niez kosztem lekkosci i okupuje sie to niepo¬ zadanym powiekszeniem wymiarów zamka jak i kosztów wytwarzania stojaka.Celem wynalazku jest stworzenie wielocze- sciowego stojaka kopalnianego, w którym po¬ zadana, duza sile zaciskowa osiaga sie bez zwiekszenia nakladu energii, potrzebnej do za- ' cisku zamka i bez zwielokrotnienia czynnych czesci zamka, przy czym w stosunku do zna¬ nych konstrukcji stojaków, wynalazek wyróz¬ nia sie prosta, lekka i zwarta budowa.Wynalazek niniejszy dotyczy wieloczesciowe- go stojaka kopalnianego z zamkiem ciernym, w którym korzystnie uksztaltowany klinowo rdzennik jest zaciskany w wyniku dzialania dociskowego klina za posrednictwem elementu dociskowego osadzonego miedzy klinem i rdzen¬ nikiem, przy czym klin zaciskowy jest prze¬ chylny na osi prostopadlej do wzdluznego kie¬ runku klina, dookola jednego z dwóch elemen¬ tów oporowych, osadzonych jeden za drugim wzdluz klina.Zgodnie z wynalazkiem, zdolnosc do przechy¬ lania sie klina zaciskowego w swej plaszczyz¬ nie roboczej stwarza w konstrukcjach stojaków kopalnianych mozliwosc skojarzenia zwyklego dzialania dociskowego klina z dzialaniem dzwigniowym klina i przez to stworzenie w zamku stojaka stosunkowo duzej sily zaci¬ skowej. Równiez na tej drodze istnieje mozli¬ wosc wykluczenia niedogodnych tolerancji wy¬ konania i luzów, wplywajacych na stozkowa- tosc rdzennika przy jednym tylko klinie, bez powiekszenia pochylenia klina albo jego dlugo¬ sci. Klin zaciskowy moze posiadac takie samo albo nawet mniejsze pochylenie i moze byc du¬ zo krótszy. Dzieki temu, oprócz zmniejszenia je¬ go ciezaru osiaga sie jeszcze te zalete, ze jego wystajace z zamka konce, stanowiace zwykle niepozadane wystepy sa teraz mniej niedo¬ godne.W dalszym wykonaniu wynalazku, ruch prze¬ chylny klina zaciskowego, oddzialywujacy na przylozenie sily zaciskowej, wymuszony ude¬ rzeniami, moze byc przeprowadzony dooko¬ la przedniego, w kierunku wbijania elementu oporowego, korzystnie tak, ze klin zaciskowy bedzie prowadzony miedzy kolejno w jego kie¬ runku wzdluznym umieszczonymi elementami oporowymi. W tym przypadku, ruch przechylny klina zaciskowego nastepuje sam z pominie¬ ciem jakiegokolwiek dodatkowego srodka po¬ mocniczego, pod dzialaniem sily, potrzebnej do wcisniecia klina i w wiekszej mierze jest on za¬ lezny od pochylenia klina. Zgodnie z wynalaz¬ kiem, jest zatem mozliwe przez odpowiedni dobór pochylenia klina w obszarze przedniego elementu oporowego, w stosunku do kazdego innego, w obszarze elementu dociskowego, skla¬ dowe podwyzszonej wypadkowej sily zacisko¬ wej, dzialajace z jednej strony na drodze zaci¬ sku klinowego i z drugiej strony wplywajace na dzialanie dzwigniowe klina, ustalic wzgledem siebie w pozadanym stosunku.Element dociskowy, znajdujacy sie miedzy klinem i rdzennikiem moze byc przy tym w za¬ kresie wynalazku dowolnie uksztaltowany. Za¬ leca sie jedynie wykonanie kulistej powierzch¬ ni przylozenia klina, przestawionej w stosunku do elementu oporowego z tylu klina zaciskowe¬ go. Jednak szczególnie korzystne jest uksztalto¬ wanie elementu dociskowego, jako swobodnie ruchomego lozyska wahliwego w postaci dzwig¬ ni dwuramiennej, jak równiez takie jego dopa¬ sowanie do zamka i klina zaciskowego, ze jed¬ nym swym ramieniem opiera sie o klin poza osia obrotu, a drugim ramieniem bezposrednio o obudowe zamka.Przez tego rodzaju postac wynalazku, klin i element dociskowy wewnatrz zamka stwa¬ rzaja trzy rózne mozliwosci przelozenia dla sil panujacych w zamku, gwarantuja uzyskanie sil zaciskowych, o wielkosci nie osiagalnej dotad w porównywalnych elementach i jak z tego wynika, otwieraja perspektywe dotad nie osia¬ galna odnosnie konstrukcyjnego i funkcjonal¬ nego uksztaltowania zamka i jego czesci skla¬ dowych.Dalsze cechy wynalazku wynikaja z poniz¬ szego opisu przykladu jego wykonania przed¬ stawionego na rysunku i równoczesnie z postaci wykonania wywodzacych sie z niego tylko przy¬ kladowo.Na rysunku fig. 1 przedstawia stojak kopal¬ niany wedlug wynalazku w przekroju podluz¬ nym i fig. 2 — przekrój wedlug linii II — II na fig. 1.W przykladzie wykonania cyfra 1 oznaczono rdzennik, 2 — spodnik, a 3 — zamek stojaka.Rdzennik 1 moze byc wykonany ze stali lub lekkiego metalu i zwezony klinowo. Do zaciska¬ nia zamka sluzy uksztaltowany w postaci klina poprzecznego, chromowany korzystnie na twardo klin zaciskowy 4, który jest prowadzony w wyzlobieniu 5 zamka 3, miedzy umieszczony¬ mi kolejno za soba elementami oporowymi 6 i 7, Element oporowy 6 lezacy z przodu wzgle- — 2 —dem kierunku wbijania podpiera klin 4 w ob¬ szarze swego zwezonego konca, przy powierzch¬ ni dociskowej, skierowanej do rdzennika, a tyl¬ ny wzgledem kierunku wbijania, element opo¬ rowy 7 opiera sie o tylna jego powierzchnie.Obydwa elementy oporowe 6, 7 posiadaja kuli¬ ste powierzchnie slizgowe i tworza czesci zam¬ ka 3. Moga one byc wykonane calkowicie lub czesciowo ze stopu miedzi lub tez moga byc po¬ kryte warstwa takiego stopu. Stwarza to w po¬ laczeniu z twardym chromowaniem klina 4 szczególnie korzystne wlasnosci cierne. Miedzy klinem 4 i rdzennikiem 1 lezy element doci¬ skowy 8 wykonany w przyblizeniu w postaci pólcylindrycznego lozyska wahliwego, które jest osadzone swobodnie obrotowo lub wahliwie swa cylindryczna powierzchnia lozyskowa w dostosowanej do niej wkleslej powierzchni wglebienia podluznego rdzennika 1, dookola wyobrazalnej osi obrotu. Ta os obrotu elemen¬ tu dociskowego 8 lezy równolegle do osi podluz¬ nej stojaka. Od strony stojaka, element docij skowy 8 opiera sie jak dwuramienna dzwignia z cylindrycznie wypuklymi powierzchniami na jednym koncu o dwa odsadzenia 9, rozstawione wzgledem siebie w okreslonym odstepie, a na drugim koncu w czesci srodkowej o powierzch¬ nie zaciskowa klina 4, przy czym wypukla ku¬ liscie powierzchnia stykowa (tworzy na tym koncu wystajacy nosek 10, który zachodzi w wyciecie 11 scianki zamka. Ramie dzwignio¬ we, którym element dociskowy 8 opiera sie o klin 4 jest przez to dluzsze od ramienia, któ¬ rym element dociskowy 8 opiera sie na dwóch oddzielonych odstepem miejscach w odsadze- niach 9 obudowy zamka tak, ze sily zaciskowe podczas wciskania klina 4 sa przenoszone na rdzennik za posrednictwem elementu docisko¬ wego w stosunku odpowiadajacym stosunkowi dlugosci ramion. Podczas wbijania klina 4 do zamka 3, lezacy w kierunku wbijania przedni element oporowy 6 wymusza z uwzglednieniem dzialania pochylenia klina ruch wahliwy tego klina dookola tylnego w kierunku uderzania elementu oporowego 7. Sily dzialajace w klinie 4 w odstepie y od swego przylozenia sa przy tym przenoszone pod ramieniem dzwigniowym y* na przestawione wzgledem elementu oporo¬ wego 7 o ta sama wielkosc powierzchnie styku klina z elementem dociskowym 8 tak, ze stwa¬ rza sie dodatkowe obciazenie zamka odpowied¬ nio do stosunku ramion y, y\ Wynalazek nie ogranicza sie do przedstawio¬ nego przykladu wykonania lecz przy zachowa¬ niu zasadniczych jego cech, zlozony ruch zaci¬ skowy klina moze byc róznie zmieniany.Przykladowo, zrozumiale jest i nie musi byc przedstawione na rysunku to, ze dociazenie sily zaciskowej w wyniku dzwigniowego dzialania klina nastepuje równiez wówczas, gdy sprzezo¬ ny z klinem element dociskowy 8 nie stanowi lozyska wahliwego w postaci dzwigni dwura- miennej lecz takze przykladowo wówczas, gdy stanowi wkladke wyposazona w kuliscie wy¬ pukla powierzchnie od strony klina 4 i przylo¬ zona do plaskich powierzchni rdzennika. Jasne jest dalej to, ze obydwa elementy oporowe 6, 7, równiez lezac szeregowo, moga dzialac z takim samym skutkiem na te sama powierzchnie za¬ ciskowa klina.W koncu warto wspomniec, ze ruch wahliwy klina 4, który równiez przy wartosci y* = o stwarza dodatkowe dociazenie, powoduje w przykladzie wykonania ruch toczny tylnej scianki klina na elemencie oporowym 7 — przez to przesuwa miejsce nacisku klina wzdluz ele¬ mentu oporowego 7. Uwzgledniajac tylko mala amplitude wahan klina 4, to przemieszczanie jest jednak wzglednie male, tak* ze moze byc ono dla uproszczenia pominiete. To mogloby byc w prosty sposób wykluczone przez osadze¬ nie w elemencie oporowym 7 w obszarze naci¬ sku klina, wkladki przechylnej z klinem 4 i uksztaltowanej w postaci czaszy kulistej lub czesci cylindra.W jednym takim przypadku powierzchnia slizgowa tej wkladki winna byc dopasowana celowo do profilu tylnej powierzchni klina. PL