Wynalazek dotyczy wylacznika elektrycznego do sterowania urzadzenia przemyslowego, rip. urzadzenia dzwigowego lub innego urzadzenia o ruchu zmiennym, np. zasobnika cisnienia hydraulicznego.W tych urzadzeniach styki powinny byc u- ruchamiane w zaleznosci od rzeczywistego po¬ lozenia elementu ruchomego.Wylacznik tego rodzaju ma zazwyczaj jedno lub kilka ramion osadzonych na osi opisuja¬ cych linie srubowa i wspóldzialajacych w o- kreslonych punktach z wahaczami przelacza¬ jacymi lub przerywajacymi styki w zaleznosci od dlugosci przebiegu elementu ruchomego.Wal sterujacy moze wykonac pewna liczbe obrotów, gdy np. jest polaczony z kabina dzwi¬ gu za pomoca odpowiedniej przekladni zmniej¬ szajacej, azeby ogólna dlugosc linii srubowej, opisywanej przez ramiona sterujace, byla w pewnym stosunku do ogólnej wysokosci prze¬ biegu kabiny.Znane urzadzenia wybierakowe tego rodzaju sa ciezkie, zajmuja duzo miejsca i nie daja pozadanej pewnosci szybkiego i precyzyjnego dzialania styków.Nalezy zaznaczyc, ze wobec bardzo znaczne¬ go stosunku zmniejszenia miedzy liczba obro¬ tów walu wylacznikowego i droga urzadzenia sterowanego, ruch srubowy jest bardzo powol¬ ny, a nieraz niepewny, jezeli istnieja znaczne luzy w przekladniach mechanicznych.Ruch wahadlowy styków dla tego samego kierunku biegu urzadzenia powinien byc zde¬ cydowany, szybki i dokladny.W tym celu mozna stosowac urzadzenia c podwójnym wahaniu, zawierajace dwie dzwig¬ nie, z których jedna jest dzwignia widelkowa.W przypadku rozregulowania moze zdarzyc sie zlamanie dzwigni widelkowej-. Aby unik¬ nac tego zlamania próbowano w dotychczaso¬ wych rozwiazaniach zaopatrzyc dzwignie w u- klad gietki, jest on jednak skomplikowany i niewygodny.Znane sa zreszta wylaczniki miniaturowe, posiadajace dzwignie przegubowe o dlugos¬ ciach nierównych i polaczone za pomoca spre¬ zyny w ksztalcie litery U albo O, przy czym jedna z tych dzwigni pozostaje pod wplywem elementu nastawozego i przenoszacego naped na druga dzwignie, która posiada styki rucho¬ me miedzy dwoma stykami stalymi.Takie przenoszenie napedu odbywa sie za pomoca dwóch sprezyn umieszczonych syme¬ trycznie z obu stron pierwszej dzwigni, na¬ stawianej za pomoca sprezyny w ksztalcie li¬ tery U. Ponadto, wobec niedokladnosci przeno¬ szenia miedzy urzadzeniami sterowanym^, jak np. ma to miejsce w przypadku dzwigów i wy¬ dluzenia kabli, droga srubowa osi moze byc rozregulowana w stosunku do ruchu elemen¬ tu ruchomego W znanych urzadzeniach próbowano pozo¬ stawiac znaczny odcinek drogi jalowej na kaz¬ dym koncu drogi elementu o ruchu srubowym, azeby element ten nie mógl oprzec sie o czes¬ ci stale i spowodowac uszkodzenie. Próbowano równiez zastosowac tuleje wkrecana na srube stala, sztywno polaczona z obudowa urzadze¬ nia.Wynalazek dotyczy wylacznika z wybiera¬ kiem srubowym, który posiada tuleje nastaw- cza, z wycieciem przesuwnym na wale obroto¬ wym i z czescia gwintowana, wkrecajaca sie na srube stala, przymocowana do obudowy urzadzenia, wylacznik miniaturowy z plytka¬ mi wahliwymi i sprezyna odciagowa oraz urzadzenie wahadlowe o podwójnym wahaniu dla sterowania wylacznika miniaturowego w sposób bezwzglednie niezalezny od niego, przy czym tylko sprezyna w ksztalcie U powoduje nagle dzialanie wylacznika miniaturowego.Wahacz posiada dwie dzwignie o nierównej dlugosci, polaczone przegubowo w ksztalcie nozyc i rozpierane za pomoca sprezyny w ksztalcie Jitery U, opartej na dwóch nozach tych dzwigni.Dzwignia o mniejszej dlugosci waha sie we¬ wnatrz dzwigni dluzszej, która jest napedzana bezposrednio przez element sterujacy. Urza¬ dzenie sprzegajace z kulkami, sztywno pola¬ czonymi z walem obrotowym, przenosi ruch obrotowy tego wahi.Kulki urzadzenia sprzegajacego sa umiesz¬ czone w rowkach podluznych, wykonanych wewnatrz tulei obrotowej.Urzadzenie kulkowe dziala równiez jako ro¬ zlaczajace urzadzenie ograniczajace i w tym celu krawedzie rowków sa sciete w przyblize¬ niu na polowie ich dlugosci, przy czym czesc scietej krawedzi jednego rowka znajduje sie na wprost czesci niescietej przeciwleglej kra¬ wedzi drugiego rowka.Rowki sa wykonane w oslonie wewnetrznej tulei obrotowej, wykonanej z materialu pla¬ stycznego, umozliwiajacego tarcie suche.Na rysunku uwidoczniony jest przyklad wy¬ konania wynalazku, przy czym fig. 1 przedsta¬ wia przekrój wylacznika wedlug wynalazku z wybieraniem srubowym, fig. 2 —r przekrój podluzny tulei o ruchu srubowym, fig. 3 — uklad rowków oslony wewnatrz tulei, fig. 4—6 przedstawiaja wylacznik wedlug wynalazku w róznych polozeniach dzialania, fig. 7 i 8 przed¬ stawiaja w widoku z przodu i z góry dzwig¬ nie widelkowa urzadzenia wahadlowego, fig. 9 i 10 — równiez w widoku z przodu i z góry druga dzwignie wahacza, a fig. 11 i 12 — wi¬ doki z konca i z góry sprezyny przekraczania punktu martwego.W postaci wykonania przedstawionej na ry¬ sunku, urzadzenie wedlug wynalazku posiada wal 1 napedzany przez kolo zebate 2 za pomo¬ ca sterowanego elementu ruchomego. Na kon<- cu tego walu obrotowego i na przedluzeniu jego osi jest umocowana sruba stala 3, sztyw¬ no polaczona z oslona 4. Pomiedzy walem 1 i stala sruba 3 znajduje sie przesuwna tuleja obrotowa 5, posiadajaca od strony 6 wyciecia wraz z nakretka 7, odpowiadajaca srubie 3, natomiast drugie wyciecie 8 przekazuje ruch walu za pomoca elementu wystajacego 9 tego walu, i stanowiacego np. wystep lub klin prze¬ suwny w rowkach 10 i Wa tulei (fig. 1).Korzystnie jest gdy element wystajacy ma postac zespolu dwóch kulek 11 i 11a rozpy¬ chanych w kierunkach przeciwnych za pomo¬ ca sprezyny srubowej 12 (fig. 5).Tuleja 5 jest wykonana ze stali i posiada wkladke wewnetrzna z materialu plastycznego, umozliwiajaca tarcie „na sucho", przy czym takim materialem moze byc superpoliamid jak np. nylon albo jakikolwiek inny material nie zawierajacy wypelniacza sciernego (fig. 1 i 2).Wkladka z materialu plastycznego 5a po¬ siada wszystkie czesci funkcjonalne tulei, a mianowicie nakretke 7 i rowki podluzne 10 — 2 —i lOa, umozliwiajace zabieranie przez kulki 11 i Ha elementu wystajacego 9, stanowiacego urzadzenie sprzegajace. Jedna z krawedzi tych rowków jest scieta z lagodnym nachyleniem 14 dla scislego ograniczenia sily rozprzegania.Krawedzie sa sciete tylko na polowie swej dlugosci, przy czym czesc scieta jednej kra¬ wedzi, np. krawedzi 13 rowka 10, znajduje sie na wprost niescietej przeciwleglej krawedzi 13a drugiego rowka lOa (fig. 3). Na obwodzie tulei 5 jest umieszczona przynajmniej jedna obejma cylindryczna 15 (fig. 4) posiadajaca ramie czynne 16, umieszczone w taki sposób, ze podczas swego »-uchu napotyka przynaj¬ mniej jedno urzadzenie wahadlowe 17, osadzo¬ ne na stale na obudowie urzadzenia.Urzadzenie wahadlowe 17 jest typu podwój¬ nego i stanowi zespól skladajacy sie z wylacz¬ nika miniaturowego 18 z plytka przerzutowa 18a, sprowadzona do jednego ze swych polo¬ zen przez wewnetrzna sprezyne 19, i z waha¬ dla mechanicznego, posiadajacego dwie dzwig¬ nie 20 i 21, osadzone na tej samej osi 22, która jest równolegla do walu obrotowego 1.Dzwignie 20, 21 sa zaopatrzone w elementy zderzakowe 20a i 20b, które ograniczaja ruch tych dzwigni, przy czym kazda dzwignia po¬ siada czesc w ksztalcie noza 23, na która dzia¬ la sprezyna 24, sluzaca do przekraczania mar¬ twego punktu.Pierwsza dzwignia 20 posiada na jednym koncu czesc widelkowa 25 umieszczona w ten sposób, ze dzwignia ta moze byc uruchamiana, przechylana a nastepnie zwalniana (fig. 5) w polozeniu ustalonym podczas obrotu srubowego ramienia 26. Dzwignia 20 jest wykonana w po¬ staci ramki nalozonej otworami 22a na os 22 i obejmuje druga mniejsza dzwignie 21, przy czym calosc stanowi rodzaj nozyc o nierów¬ nych ramionach (fig. 4—8).W urzadzeniu tym przez mala dzwignie 21 równiez przechodzi os 22 przez otwór 22a wy¬ konany w tej dzwigni. Otwór 22a dzwigni 21 znajduje sie na przedluzeniu otworów 22a dzwigni ramkowej 20.Mala dzwignia 21 posiada na koncu prze¬ ciwleglym wzgledem sprezyny 24 stopke 26 do przenoszenia ruchu, która opiera sie na po¬ pychaczu 27 wylacznika miniaturowego 18 (fig. 4—6 oraz 9 i 10).Jedna lub obydwie dzwignie sa wykonane najlepiej z lekkiego i odpornego na scieranie materialu odlewniczego.Sprezyna 24 do przekraczania punktu mar¬ twego stanowi plytke wygieta w ksztalcie li¬ tery U, posiadajaca na jednym ramieniu 28 dwa wglebienia boczne 29, na drugim zas ra¬ mieniu 30 posiada otwór osiowy 31, umozli¬ wiajacy natychmiastowe rozlaczenie dzwigni (fig. 11 i 12). Ramie 28 tej sprezyny 24 styka sie z nozem 23 dzwigni 20, natomiast jej ra¬ mie 30 styka sie z nozem 23 dzwigni 21. Nóz 23 dzwigni 20 posiada na swych koncach wy¬ stepy 32 mieszczace sie w wycieciach 29 spre¬ zyny 24, zas nóz 23 dzwigni 21 jest zaopatrzo¬ ny po srodku w wystep 33 mieszczacy sie w otworze 31 sprezyny, 24.Urzadzenie wedlug wynalazku dziala w spo¬ sób nastepujacy: Kulkowe urzadzenie sprzegajace 11 i Ha przenosi ruch obrotowy walu 1 na tuleje 5 w jednym lub w drugim kierunku za pomoca kulek mieszczacych sie w rowkach 10 i lOa tulei.Kulkowe urzadzenie sprzegajace spelnia rów¬ niez zadanie ogranicznika sily, gdyz rozprze- ga automatycznie, jezeli tuleja dojdzie do kon¬ ca swej drogi i oprze sie na sciankach oslony zarówno od strony 6 jak i od strony 8.Nalezy zauwazyc, ze dla pewnego kierunku obrotu (f4 i f*, fig. 3) sila kulek przy wysu¬ waniu sie z rowków tulei unieruchomionej moze byc wywierana tylko na krawedz scieta 14 rowków. Z cjhwila przywrócenia prawidlo¬ wej regulacji niezakleszczona tuleja 5—5a po¬ winna byc pociagnieta w sposób pewny w kie¬ runku odwrotnym w przypadku gdy przynaj¬ mniej jedna kulka wpadnie do rowka. Z tego wlasnie wzgledu krawedzie przeciwlegle row¬ ków powinny pozostac ostre.W okreslonym polozeniu drogi tulei 5, a wiec drogi srubowej ramienia 16, ramie to napoty¬ ka widelki 25 urzadzenia wahadlowego 17.Jezeli np. ramie 16 obejmy cylindrycznej 15 obraca sie w kierunku f» (fig. 4) to najpierw wchodzi do widelek 25, a dzwignia 20 pozo¬ staje w tym czasie w polozeniu podniesionym i opiera sie swym zderzakiem 20b na cokole.Nastepnie ramie 16 pociaga dzwignie 20 az do polozenia pokazanego na fig. 4, przy czym nóz 23 dzwigni 20, nóz 23 dzwigni 21 i os przechylu 22 znajduja sie wówczas na jednej linii prostej punktu martwego. Sprezyna 24 jest scisnieta na swych dwóch ramionach 28 i 30. Gdy ramie 16 obejmy 15 obróci sie jesz¬ cze o kat bardzo maly to ramie 30 sprezyny 24 wywiera na dzwignie 21 sile, której skla¬ dowa styczna jest wówczas bardzo mala, pod¬ czas gdy nóz 23 dzwigni 21 zostaje poddany dzialaniu sily stycznej na skutek dzialania — 3 —sprezyny 19 w kierunku fi. Przechylenie rap¬ towne dzwigni 21 w kierunku frb nastapi wtedy, gdy skladowa styczna, pochodzaca od ramienia 30 sprezyny 24 stanie sie dostatecznie duza i w ten sposób dla pewnego kata drogi po przejsciu nozy 23 przez linie punktów mar¬ twych. Nastepnie caly uklad przyjmuje szyb¬ ko polozenie przedstawione na fig. 5, przy czym popychacz 27 zostaje wcisniety w kie¬ runku strzalki fs, a plytka przerzutowa 18a zmienia nagle polozenie styków wylacznika miniaturowego 18. Kiedy wychodzac z polo¬ zenia pokazanego na fig. 5 ramie 16 obróci sie w kierunku U przeciwnym do kierunku po¬ przedniego, to pociaga najpierw dzwignie 20 w kierunku ruchu wskazówek zegara, az do polozenia pokazanego na fig. 6, w którym noze 23 dzwigni 20 i 21 oraz srodek obrotów 22 znajduja sie prawie na linii prostej, a nóz dzwigni 21 jest jeszcze nieco cofniety wzgle¬ dem linii punktów martwych.Skladowa styczna sily poprzecznej, pocho¬ dzaca od galezi 30 sprezyny 24 jest jeszcze zwrócona w kierunku wskazówek zegara, ale staje sie bardzo mala podczas gdy dzwignia 21 jest poddana dzialaniu momentu wskutek na¬ cisku sprezyny 19 i popyohacza 27, dzialajace¬ go w kierunku strzalki fi. Dla pewnego kata drogi przed przejsciem przez linie punktów martwych, urzadzenie przechyla dzwignie 20 w kierunku 'f*a i dzwignie 21 w kierunku j*b.Plytka 18 powoduje wówczas powrót styków wylacznika miniaturowego w polozenie pier¬ wotne.Jezeli przyjac, ze ramie 16 obejmy 15 zo¬ stalo calkowicie zatrzymane w obszarze kata drogi dzwigni 20\ caly mechanizm nie ma zad¬ nej mozliwosci pozostania w równowadze.Glówna zaleta urzadzenia wahadlowego we¬ dlug wynalazku polega na tym, ze nacisk na styki elektryczne wylacznika miniaturowego 18, który zanika w chwili rozdzielania sie sty¬ ków, nie moze zanikac powoli, podczas gdy dzwig nie 20 i 21 znajduja sie w polozeniu równo¬ wagi, poniewaz w tej chwili popychacz 27 znajduje sie w jednym z polozen krancowych (fig. 4 i 6). Nalezy zaznaczyc, ze obydwie dzwi¬ gnie 20 i 21 urzadzenia wedlug wynalazku po¬ siadaja wspólna os 22 co upraszcza konstruk¬ cje.Moze sie jednak zdarzyc, ze wskutek rozre¬ gulowania ramie 16 obejmy 15 zadziala w kie¬ runku przeciwnym na widelki 25 dzwigni 20 wahacza 17, czyli wtedy gdy dzwignia ta zo¬ stala juz przechylona.Urzadzenie ograniczajace o sprzeganiu kul^ kowym 11 i lla wypelnia równiez swoje zada¬ nie i zapewnia bez zadnego uzupelnienia to samo zabezpieczenie przed zlamaniem dzwigni widelkowej 20.Wykonanie czesci ciernych z materialu pla¬ stycznego np. nylonu, zapewnia urzadzeniu wedlug wynalazku bardzo dlugi czas pracy przy zachowaniu bardzo malej bezwladnosci elementów ruchomych. PL