Wynalazek dotyczy sposobu oraz urzadzenia do rafinowania tluszczów,, (miedzy innymi ole¬ jów tluszczowych na skale przemyslowa.Wiekszosc tluszczów, miedzy innymi oleje tluszczowe przerabiane przemyslowo na srodki spozywcze, na przyklad mairgaryne, zawiera¬ jaca w stanie w jakim otrzymuje sie je z su¬ rowca roslinnego lub zwierzeceigo, na przyklad na drodze eksitirakcji lub prasowania oraz w ja¬ kim sprzedaje sie je przemyslowi srodków spozywczych nastawionemu na ich przeróbke, wieksze lub mniejsze ilosci kwasów tluszczo¬ wych, które trzeba usunac. Nastepuje to na drodze rafinowania, które najczesciej przepro¬ wadza sie na imiokro,. to znaczy przez trakto¬ wanie tluszczu zwykle w podwyzszonej tem- peraiturze, wodnymi noztworami alkaliów, naj¬ czesciej lugiem isodowym, w celu przemiany wolnych fewasów tluszczowych, 'zawartych w tluszczu na mydla, które oddziela sie od tlusz¬ czu na drodze fizycznej. Rafinowanie takie powoduje w pierwszym rzedzie zobojetnienie tluszczu i wydzielenia mydel, powstajacych w czasie izabojetnienia oraz powoduje w mniiej- szym lulb wiekszym stopniu o^artwienie tlusz¬ czu, w zaleznosci -od atadzaiju itlusizczu. W do¬ tychczas znanych i stosowanych sposobach ra¬ finowania dzialanie odbairwfilajace samej rafi¬ nacji najczesciej nie jest wystaffiazajace i musi byc uzupelniane nastepujacym po niej iwyblie* laniem tluszczu. Wybielanie prowadzi sie naj¬ czesciej za pomoca aktywnych ziem bielacych/ Normalnie tak oczyszczony tluszcz poddaje sie w koncu idezodoryzaoji przed dalsza przeróbka na margaryne ailbo uwaza sie go- za gotowy produkt do bezposredniego zbytu, jako. staly lub ciekly tluszcz jadalny.,-. Jeldnyim z najwazniejszych ekonomicznie pro¬ blemów przy rafinowaniu tluszczów alkaliami jest utrzymywanie na mozliwie niskim pozio¬ mie nie dajacych sie uniknac s'trat tluszczu obojetnego, przy mozliwie calkowitym usunie¬ ciu wolnych kwasów tluszczowych i powstale¬ go mydla. StraJty tluszczu (obojetnego przy rafi¬ nowaniu dotychczas stosowanymi sposobami mozna doprowiadlzic tylko niekiedy do nizszej wartosci od 5|0 — 1100% ilosci wagowej w#ol- nych kwasów tlusizczowych w tluszczu przed rafinacja. Jedna z przyczyn strat tluszczu obo¬ jetnego podczas rafinowania jest tworzenie sie emulsji, któremu jak wykazalo doswiadczenie jest 'trudno przeciwdzialac. Tluszcz wykazuje zawsze pewna tendencje do gorzenia z lugiem i stosowana wioda do plukania emulsji typu „olej w wodzie" albo typu „woda w oleju", która ma miejsce z lugiem lub woda do plu¬ kania, jezeli je oraz powstale mydla usuwa sie z tluszczu. Dalszym powodem strat tluszczu obojetneigo jest jego zmydlanie. Wzrastaja one z reguly ze wzrostem zawartosci wolnych kwa¬ sów tlusizczowych w tluszczu przed rafinowa¬ niem, rodzajem i stezeniem stosowanych alka¬ liów, jak tez ze wzrostem temperatury.Z dotychczas znanych i stosowanych sposo¬ bów miokrego rafinowanila tluszczów za pomo¬ ca alkaliów najbardziej rozwinal sie sposób ciagly (w pierwszym rzedzie system Shaiples'a i Laval'a).. Wymaga on duzych i kosztownych nakladów. Normalnie pompuje sie tluszcz ze zbiornika przez wymiennik cieplny, w celu do¬ prowadzania tluszczu ido pozadanej fcempera- tury z reguly mliedzy $0° — 90°C. Nastepnie wprowadza sie do tluszczu poprzez pampe do¬ zujaca odpowiednia ilosc lugu najczesciej o sto¬ sunkowo wysokim stezeniu. W celu spowodo¬ wania dokladniejszegowymieszaniia lugu i tlusz¬ czu mieszanine prowadzi sie czesto przez mie¬ szalnik. Nastepnie mieszanine prowadzi sie do rozdzielacza odsriodkowego (wirówki) o obu¬ dowie otwartej lulb zamknietej. W rozdzielaczu tym zostaje oddzielana od tluszczu glówna ilosc lugu z mydlem. W celu oddzielenia mozliwie dcklaldnie lugu i mydla od tlusizczu, tluszcz plucze sie ciepla wada. W celu dakadniejszego wymieszania mieszanine te prowadzi sie zwy¬ kle przez mieszalnik, a nastepnie do wirówki, w której oddziela sie mozliwie calkowicie tluszcz od wody do plukania. Tak otrzymany tluszcz jest praktycznie obojetny i przy prawi¬ dlowym przeprowadzeniu obróbki zawiera tylko nieznaczne ilosci mydla, alkaliów i wody. We¬ dlug równiez znanego w wielu Odmianach star¬ szego sposobu okresowego, porcje tluszczU ogrzewa sie w duzym zbiorniku do pozadanej temperaitury, normalnie mliedzy 610 — 96° C, po czym tluszcz zrasza sie ogrzanym lugiem o odpowiednim stezeniu. Z powodu wyzszego ciezaru wlasciwego lug opada poprzez tluszcz na dno zbiornika. Przy przechodzeniu przez tluszcz lug reaguje z wolnymi kwasami tlusz¬ czowymi znajdujacymi sie w tluszczu z wy¬ tworzeniem mydla. Faza lugu wzbogaca sie w mydlo, które w odpowiednim czasie mozna sciagnac wraz z lugiem mniej lub wiecej zu¬ zytym. Przy zastosowaniu dostatecznej ilosci lugu mozna w ten sposób usunac z tluszczu praktycznie wszystkie wolne kwasy tluszczo¬ we, przy czym tluszcz staje sie obojetny. W zo¬ bojetnianym tluszczu pozostaja pewne resztki lugu i mydla, które mozna w znacznym stop¬ niu lusunac przez powtórne zraszanie ciepla wo¬ da i usuniecie jej. Zarówno w sposobie okreso¬ wym, jak tez w sposobie ciaglym tluszcz pod¬ daje sie czasami przed rafinacja, która ma na celu zobojetnienie tluszczu, obróbce odsluzowa- nia.Celem wynalazku jest polepszenie ekonomiki rafinacji tluszczów, a wsród nich olejów tlusz- czlawych za pomoca alkaliów. Cel ten osiaga sie glównie dzieki .tennu, ze zmniejsza sie w czasie rafinacji nie dajace sie uniknac straty tluszczu obojetnego i polepsza sie odbarwiaja¬ ce dzialanie rafinowania, tak ze nastepujace po tym wybielanie tluszctou zobojetnionego przez rafinowanie jest zbedne w wiekszej liczbie przypadków anizeli dawnliej. Poza tym celem wynalazku jest polepszenie jakosci rafi¬ nowania takze pod innymi wzgledami, jak tez uproszczenie i potanienie wykonywania i ob^ slugi urzadzenia potrzebnego do rafimowania.W tym celu oraz do dalszych c©16wT które wynikaja z ponizszego opis/u, sposób wedlug wynalazku rózni sie zasadniczo w skali prze¬ myslowej od starszych sposobów oiagleg% rafi¬ nowania tluszczów na mokro, miedzy innymi 'Olejów tluszczowych przez traktowanie tlusz¬ czów' w istaniie cieklym za pompa lugu, tym ze 'traktowanie to prowadzi sie w sposób cia¬ gly, przez przepuszczanie tluszczu w postaci drobnych kropelek przez kolumne z lugiem, , praktycznie o stalej wysokosci, przy czym roz¬ dziela sie go na calym przekroju, w taki spo¬ sób, ze tluszcz tuzjpo wprowadzeniu i zaczy¬ najacym sie zwolbopym unoszeniu w kolumnie z lugiem prawie calkowicie rozdziela sie spon¬ tanicznie na praktycznie jednakowe kropelki o wielkosci, która lezy dosc znacznie powyzej -2 -granicy powstawania kropelek w lugu, wyka¬ zujacych ruchy Browna, wskutek czego oraz z powodu zahamowania turbulencji w slupie lugu, te praktycznie jednakowe kropelki pod¬ czas ich swobodnego unoszenia sie w slupie lugu utrzymuja sie praktycznie przez jedna¬ kowy okres czasu w zupelnymi zetknieciu z lu¬ giem, zanim uzbieraja siie na górze kolumny z lugiem i razem splyna.Charakterystyczne dla wszystkich dotychczas znanych i stosowanych sposobów rafinowania na mokiro jest to, ze lug o wiekszym ciezarze wlasciwym podczas dzialania na tluszcz"o mniej¬ szym ciezarze wlasciwym jeisit zawsze obecny w mniejszej ilosci w stosunku do/tluszczu. Z te¬ go powodudosc wysoka lepkosc tluszczu w prze¬ wazajacym stopniu decyduje o przebiegu ze¬ tkniecia sie tluszczu z dzialaljacyim na niego lu¬ giem, które to dzoialanie jest zalezne od powsta¬ jacego kontaktu. Z tego powodu ilug niie dziala jednakowo na kazda czastke tluszczu, lecz nie¬ które czastki itluszezu sa pod wiekszym, a inne pod mniejszym wplywem dzialania anizeli prze- ctieitnliie, to znaczy, ze niektóre czastki tluszczu znajduja sie |pod zbyjt silnym, a inne pod zbyt slabym wplywem Lugu. To nierównomierne dizia- laniie lugu na tluszcz utrudnia osiagniecie rów- nomiiernego i optymalnegio idziaiania lugu na kazda czastke itluszczu, az do dostatecznie ma¬ lej Wielkosci kazdej takiej czastki, azeby róz¬ nica w dzialaniu na jego równe czastki byla nieznaczna.Poniewaz lug i tluszcz nde stanowia cieczy dajacych sie mieszac jednorodnie, jedna z cie¬ czy przy mieszaniu miusli tworzyc faze roz¬ proszona, a druga zwarta, przy czym turbu¬ lencja w fazie zwairtej obniza równomiernosc przebywania czastek fazy rozproszonej w fazie zwartej i ich istytoainaia filie.Sposób wedlug wynalazku usuwa w znacz¬ nym stopniu przeszkody wystepujace w dotych¬ czas znanych sposobach (rafinowania tluszczów lugiem, dotyczace osiagniecia jednakowego dzia¬ lania lugu na kazda czastke tluszczu az do dostatecznie malej wielkosci kazdej takiej cza¬ stki, azeby róznica w dzialaniu na jego rózne czastki, byla nieznaczna. Dzieki temu osiaga sie optymalne dzialanie lugu na wszystkie cza¬ stki tluszczu, w celu obnizenia sitrat tluszczu obojetnego podczas rafiinacji do wartosci, jak najmniejszej i. podwyzszenia dzialania odbar¬ wiajacego, jiak tez oczyszczajacego w czasia rafinacji do wartosci najwyzszej.W przeciwienstwie do datychiczas znanych i stosowanych sposobów rafinowania tluszczu lugiem, sposób wedlug wynalazku wyróznia siie tym, ze lug znajduje sie zawsze w wiek¬ szej ilosci od tluszczu i tworzy faze zwarta, do której wystepuje tluszcz, jako faza rozpro¬ szona, w postaci calkowicie albo w przewaza¬ jacej czesci czastek o jednakowej wielkosci, które przebywaja w lugu w ciagu praktycznie jednakowego okresu czasu i w jednakowych warunkach, wskutek czego wszystkie te czastki poddawane sa praktycznie jednakowemu dzia¬ laniu lugu. lErzyczynowosc miedzy tym co uzyskano spo¬ sobem wedlug wynalazku, a tym co wyróznia sposób wyzej podany wystepuje najwyrazniej w swietle tego jak jdoszlo do dofconamliia wy¬ nalazku. Bodzcem bylo doswiadczenie labora^ toryjne majace na celu blizsze zbadanie przy¬ czyn strat tluiszczu obojetnego przy rabinowa- miu, które przeprowadzono nastepujaco. Do kolumny z ogrzanym lugiem, stanowiacej pro¬ stopadla otwarta u góry rure szklana, wpro¬ wadzono w poblizu zamknietego dolnego konca tej rury poprzez drobne otworki niezobojet- niony, stopiony, ciekly tluszcz rodzaju, który przerabia sie nla margaryne, w taki sposób, ze zaraz po jego wejsciu do kolumny z lugiem rozdzielil sie on prawie calkowicie na mniej wiecej jednakowo wielkie kropelki o wielkos¬ ci okolo 1 mm. Kropelki wznosily siie oddziel¬ nie i praktycznie najkrótsza droga i dlatego praktycznie wszystkie jednakowo szybko prze¬ dostaly sie przez kolumne z lugiem na po- wieflHhnlie jego i polaczyly isie na niej w war¬ stwe; cieczy, która przelewem odprowadzono do innego naczynia. Okazalo sie, ze w ten sposób usunieto /wszystkie wolne kwasy tlusz¬ czowe bez godnego uwagi powstawania emul¬ sji miedzy lugiem i tluszczem i praktycznie bez jakiejkolwiek straty tluszczu obojetnego.Wydajnosc tluszczu obojetnego byla innymi 'slowy praktycznie ilosciowa. Równoczesnie tluszcz zostal w znacznie wyzszym stopniu od¬ barwiony i oczyszczony, anizeli nastapilo to przy zóbojetniamiu takiego samego rodzaju tluszczu za pomoca takiego sarniego lugu sposobami zo¬ bojetniania przyjetjimi w przemysle przetwór- stwia /tiuszczowegio. Oprócz tego, okazaillo siie, ze zobojetniony tluszcz zawieral tylko male ilosci lugu i mydel. Wydajnosc (ilosc tluszczu poddawana obróbce na jednostke czasu) w tym doswiadczeniu laboratoryjnym byla jednak za mala dla praktycznych potrzeb. Doswiadczenie powtórzono w wiekszym urzadzeniu, w którym zamiast rury szklanej zastosowano pionowy zbiornik, którego pozioma powierzchnia prze- - 3 —kroju byla wielokrotnie wieksza od powierzch¬ ni przekroju rury szklanej, i w którymi po¬ zostale wyposazanie ze wzgledu na wydajnosc odlpolwiieJdndo powiekszono. W tym wielokrotnie powiekszonym ze wzgledu na wydajnosc urza- dzemu otrzymano wynik, którego w zaden spo¬ sób nie mozna bylo porównac z doswiadcze¬ niem laboratoryjnym, gdyz byl znacznie goa szy. Po rozwazeniu przyczyn uzyskiwania róz¬ nych wyniików w tych przypadkach podzielono slup lugu w -zbiorniku na znacznej czesci jego wysokosci na .pewna liczbe slupów czastecz¬ kowych odgrodzonych od siebie za pomoca prostopadlych wkladek blaszanych, mazmiesz- czonych naprzeciw siebie w odstepie, dzialaja¬ cych jako tlumiki -tuaihiMjenoji przy zbieraniu istie lugu w zbiorniku. Odstep ten w pewnym stopniu mozna bylo porównac z wewnetrzna srednica rury szklanej, zaistosowanej w dos¬ wiadczeniu lalboratory!jnym. Drobnie otworki, przez które wprowadzono tlusizcz na diole zbior¬ nika do lugu, tak rozmieszczono, ze w slupach czastkowych unosily sie do góry mniej wiecej jednakowe kropelki o wielkosci 1 mm, na któ¬ re spontanicznie rozdzielil sie tluszcz krótko po wejsciu do lugu. Wynik obróbki tluszczu lugiem w urzadzeniu powiekszonym dajacym sie stasowac w zakladzie pnzemyislowym byl teraz porównalny z wynikiem otrzymanym w doswiadczeniu labortatóryjnyan.Jak juz wspomniano w sposobie radonowa- nia wedlug wynalazku, lug o wiekszym cieza¬ rze wlasciwym podczas dzialania na tluszcz o nizszym ciezarze wlasciwym znajduje isie w duzo wiekszej ilosci anizeli tluszcz i tworzy faze zwarta, której lepkosc w porównaniu z lepkoscia tluszczu obecnego W fazie rozpro¬ szonej jest niska tak, ze nizsza lepkosc lugu w przeciwienstwie do wyzszej lepkosci tlusz¬ czu w przewazajacym stopniu jeslt miarodajna dla przebiegu tworzenia sie konjtaktu (styka¬ nia isie) miedzy tluszczem i dzialajalcyni na nie¬ go w zaleznosci od tego kontakltu lugiem. Jak wynika z relacji o dojsciiu do wynalazku nie jest to wystarczajace do osiagniecia nowego technicznego dzialania wynalazku, poniewaz dzialanie to ustaje, jezeli sklonnosci do tur¬ bulencji w zwartej fazie lugu przy dzialaniu unoszacych sie w góre knojpelek tluszcau nie zostanie dostatecznie stlumiona. Koniecznosc tluimlienia turbulencji w slupie tlugu za pomoca tlumników turbulencji ma zwiazek z dosc nis¬ ka lepkoscia lugu, jak tez z duzym calkowi¬ tym przekrojem slupa lugu. Mozna to wyjas¬ nic na podstawie pirawa Reynoldisla, wedlug którego krytyczna szybkosc strumienia cieczy, przy której w strumdenifu cieczy nagle wyre¬ buje turbulencja jest w przyblizeniu wprost proporcjonalna do lepkosci cieczy, a w przy¬ blizeniu odwrotnie proporcjonalna do przekro¬ ju strumienia.Jako turbulencje rozumie sie _ wiec tutaj miedzy innymi nadzwyczaj skomplikowane zja¬ wisko, które jest swoiste dla strumienia cieczy i wystepuje w zaleznosci od lepkosci strumie¬ nia cieczy, jak tez szybkosci i iprzekroju stru¬ mienia. Turbulencja powoduje olbrzymi wzrost wewnetrznego tarcia cieczy i charakteryzuje sie powstawania zespolu wirów, które moga byc róznej wielkosci, od mikroskopijnie ma¬ lych do wirów o prawie takiej samej wielkos¬ ci jak przekrój Sitrumienila. Przypuszcza sie, ze duze wiry przy ich szybkosci utrzymuja mniejsze wiry, a te z kolei jeszcze mniejsze i tak dalej, az do nieujporzadkowanylch ter¬ micznych ruchów czasteczek, które podaje sie jako objasnienie zjawiska znanego, jako ru¬ chy Browna. Miedzy tuilbuflencja a nieuporzad¬ kowanymi termicznymi ruchami czasteczek w cieczy istnieje jednak iwiaznia kila wynalazku róznica, a mianowicie ta, ze turbulencja moze utrzymywac w cieczy w ruchu nieuporzadko¬ wanym i chaotycznym równiez wieksze czas¬ teczki. Taki ruch kropelek tluszczu unoszacych sie w sposobie wedlug wynalazku przez slup lugu przeszkadzalby w osiagnieciu równomier¬ nosci przebywania kropelek tluszczu w lugu i dzialania lugu na kropelki tluszczu, a poza tym powodowalby powsitawanile emulsijii mie¬ dzy tluszczem a lugiem. Z tego powodu we¬ dlug wynalazku nalezy o to zadbac, azeby tluszcz przy jego wejsciu do slupa lugu nie rozdrobnil sie w wiekszym stopniu na tak male kropie, które uleglyby w lugu w znacz¬ nym zakresie ruchom Browna. W zaleznosci od rodzaju tluszczu sklonnosc do tworzenie emul¬ sji, która zwieksza sie ze zmniejszajaca sie wielkoscia kropli wyznacza dolna granice ko¬ rzystnej wielkosci kropli.Fakt, ze osiagniecie nowego technicznego efektu sposobem wedlug wynalazku Jest zalez¬ ne od hamowania turbulencji w lugu za pomo¬ ca tlumników turbulencji w slupie lugu wy¬ daje sie dziwme i niespodziewane, poniewaz oczywistym wydawaloby sie traktowac slup lugu, jako spokojne skupisko cieczy' w zbior¬ niku, anizeli jako ciecz plynaca przez rure, do którego to ostatniego przypadku odnosi sie prawo ReynoWa. Z powodu unoszenia sie do góry w lugu kropelek tluszczu powstaje prze- - 4plyw tego lugu, poniewaz dalo o mniejszym ciezarze wlasciwym moze sam© unosic sie do góry, przez ciecz o wiejkiszym ciezarze wlas¬ ciwym tylko pod tym warunkiem1, ze ciecz *.v stosunku do ciala unoszacego sie w niej plynie z góry do dolu i przez to wypiera to cialo.Przy unoszeniu sie kropelek tluszczu w lugu, Unoszace sie kropelki tluszczu zostaja ciagle wypierane przez lug, przy czyni lug w sto¬ sunku do 'kropelek tluszczu stale plynie na dól. Tlumniki 'turbulencja sluza ido spowodowa¬ nia dostatecznie lamiimarnego przeplywu tego strumienia co najmniej na tym odcinku slupa lugu, gdzie tluszcz wchodzi do slupa % lugu i krótko po rozpoczejcJiu 'unoszenia sie w lugu spontanicznie dzieli sie na knople, wskultek cze¬ go wlasciwe zjawisko tworzenia sie kropli w lugu nlie jest itak utrudniane przez tunbulenclje, alby tluszcz calkowicie albo w znacznym stop¬ niu rozdrobnil sie na zbyt male i zbyt rózne Wielkie krcpelki. Nile wydaje sie wykluczone, ze tlumniiki turbulencji spelniaja swoje Badanie przez to, ze przeciwdzialaja one powstawaniu turbulencji w lugu, wskultek ewentualnie pow¬ stalych w lugu mchów falowych, wywola¬ nych tworzeniem sie i lunoszeniieim w lugu kro¬ pelek tluszczu.Jak juz wspomniano,, tluszcz wprowadza sie do slupa lugu glównie przez otwory lezace na jeidnsij wysokosci i rozdzielone ma calym prze- krojiu slupa lugu, w itaki sposób, ze tluszcz roz¬ dzielila sie calkowicie albo wprzyblizeniu zupel¬ nie ispontaniczniie na ^cropelki jednakowej wiel¬ kosci, które stykaja islie z lugliem ize wszystkich stron. Na tworzenie sie tych kropli wplywa w korzystny sposób reakcja miedizy lugiem i wolnymi kwasami tlusizczoWymii w tluszczu , i z tego powodu przy róznych zawartosciach wolnych kwasów tluszczowych w tluszczu, przy zachowaniu takich samych pozostalych sto¬ sunków mioze ono wypasc róznie. Wielkosc kropelek w kazdym przypadku mozna dobrac przez dobranie wielkosci atwcrów i szybkosci wyplywania tluszczu. Przy okreslonej wielkos¬ ci otworów kropelki staja sie tym mniejsze im wieksza jest szybkosc z jaka tluszcz wyplywa przez otwory do lugu. Szybkosc ita okreslona jest ze swej strony lepkoscia tluszczu, a prze¬ de wszystkim róznica miejdzy cisnieniem wy¬ pychajacym tluszcz przez otwory wyplywowe a cisnieniem 'hydrostatycznym w slupie lugu przy otworach wyplywowych. Te oba cisnie¬ nia mozna doprowadzic bez trudnosci do po^ zadanej wartosci i praktycznie utrzymywac na stalym poziomie, przez co równiez róznica mliedizy nimi moze byc praktycznie utrzymywa¬ na na jednakowym poziomie. Otwory wyply¬ wowe dla tluszczu do lugu mozna równiez bez trudnosci wykonac praktycznie jednakowe i tak duzej srednicy, ze unika sie niebezpieczenstwa zatykania sie ich. Ze wzgledu na rodzaj trak¬ towanego tluszczu i tworzenie sie pozadanych kropelek tluszczu, czesto bylo pozadane albo nawet konieczne zblizenie sie do bardzo nis¬ kiej wartosci, bliskiej zera albo ewentualnie równej zeru,, okreslajacej róznice miedzy cis¬ nieniem tluszczu w otworach wyplywowych a hydrostatycznym cisnieniem ilugtu przy otwo¬ rach wyplywowych tak), ze tluszcz pod wply¬ wem dzialania niewielkiej sily albo tylko pod wplywem wlasnego pedu do góry w lugu wychodzi z otworów do lugiu i zaczyna wzno¬ sic sie w lugu. Okresla sie to ponizej, jako slabo cisnieniowe albo bezcisnieniowe dopro¬ wadzenie tluszczu do slupa lugu. Moze sie zdarzyc, co jest równiez dopuszczalne w ra¬ mach wynalazku, ze rozdzielenie tluszczu na krep elki nie nastejpuje wylacranie na mniej wie¬ cej jednakowo duze krcpelki o pozadanej wielkosci lecz w malej czesci równiez na mniejsze kropelki.Przy zobojetnianiu tluszczu w sposobie we¬ dlug wynalazku okazalo sie, ze dobranie wiel¬ kosci mnielj wiecej jednakowo duzych krope¬ lek, na które spontanicznie rozdziela sie cal¬ kowita albo w przyblizeniu calkowita ilosc tluszczu zaraz po jego weijsciu do slupa lugu, do tak niskiej wartosci, jak okolo 1h mm, mtazna polaczyc z uniknieciem sklonnosci do tworzenia emulsji i chaotycznego ruchu kro¬ pelek podczas ich unoszenia sie przez lug, jak tez z osiagnieciem nie tylko praktycznie calko¬ witego usuniecia Wolnych kwaisów tluszczo¬ wych z tluszczu, lecz takze z silnie odbarwia¬ jacym dzialaniem na tluszcz pod warunkiem, ze powstawanie fnJbulenciji w lugu pod wply¬ wem unoszacych sie kropelek tluszczu zostaje zahamowane w wystarczajacym stopniu. W ce¬ lu polepszenia szybkosci i ekonomiki procesu zobojetniania mozna dobrac wieksza wielkosc kropli, na przyklad do 2 mm, przy czym naste¬ puje jeszcze calkowite zobojetnienie tluszczu, natomiast cdibarwiajace dzialanie obróbki jest slabsze. Wyzsze dzialanie odbarwiajace przy mniejszej wielkosci kropelek okolo V* mm, tlumaczy sie tym, ze tluszcz w kazdym punk¬ cie kropelki jest oddalony od lugu dzialajace¬ go na tluszcz nie Wiecej anizeli okolo Va mm.Oznacza to, ze kazda czastka tluszczu jest tak blisko lugu, ize w wysokim stopniu dochodzi - 5 - winowactwo miedzy wdlnymli kwasami tlusz- czowymli w tluszczu a aAfcalliami w lugu, lecz równiez stosunkowo slabe powinowactwo mie¬ dzy barwnikami i produktami utlenienia tlusz¬ czu z alkaliami w lugu. Wiekszosc tluszczów przy zobojetnieniu sposobem wedlug wynalaz¬ ku zostaje w znacznie wyzszym stopniu odbar- . wiiomla anizeli przy zobojetnianiu dotychzas znanymi metodami, takze wówczas, jezeli wielkosc kropelek, w celu polepszenia szybkos¬ ci i ekonomiki procesu ustali sie w prafctycB korzystnie na okolo 1 mm. Niektóre tluszcze zobojetniane sposobem wedlug wynalazku zo¬ staja w tak wysokim stopniu odbarwiane, ze mozna zrezygnowac z normalnie potrzebnego wybielania. Ma wieksizosci. tluszczów zobojet¬ nienie sposobem wedlug wynalazku oznacza równiez znaczne obnizenie zawartosci prcduk- tów utlenienia.Jak jiuz wspomniano, w przypadku niektó¬ rych rodzajów tluszczów korzystne jest albo nawet konieczne wprowadzenie tlusizczu do slupa lugu pod niskim cisnieniem albo bezeis- niienliowo, w celu unikniecia powstawania zbyt malych kropli. Mozna to na przyklad tak prze¬ prowadzic, ze otwory wyplywowe umieszcza sie w grupach po dwa, trizy lufo wiecej oitowo- rów, które wychodza z jednego wspólnego ka¬ nalu doplywowego, którego powierzchnia prze¬ plywu jest mala w stosunku do calkowitej po¬ wierzchni przeplywu otworów wychodzacych ze wspólnego kanalu doplywowego, jednak nie jest mniejsza od powierzchni przeplywu kaz¬ dego pojedynczego otworu wyplywowego. Stru¬ mien tlusizczu przechodzacy przez ten kanal doplywowy rozdziela siie w taki sposób we wszystkich poszczególnych otworach wyplywo¬ wych, wychodzacych z tego kanalu, ze szyb¬ kosc wyplywu przez te otwory w stosunku do do cia przeplywu we wspólnym dla nich kanale doplywowym.Stezenie lugu nalezy dobrac do rodizaju tluszczoi poddawanego obróbce, azeby krople tluszczu po przejsciu przez kolumne z lugiem mcgly zebrac sie w jedmorodna warstwe na górze slupa lugu. Stezenie lugu miie moze byc tak wysokie alby wytracily stie imydla powstale w czasie reakcji miedzy aillkailiami i wolnymi kwasami tluszczowymi z tluszczu, poniewaz za^ miiaisit rozpuscic sie one w lugu wizamierzony spo¬ sób,, unosza sie jako warstwa graniczna mie¬ dzy lugiem a kroplami tluszczu, które przesz¬ ly przez lug i przeszkadzaja w zebraniu sie ich w postaci jednorodnej warstwy. Korzyst¬ ne stezenie lugu w zaleznosci od rodzaju tlusz¬ czu poddawanego obróbce moze wahac sie w granicach «0rl — 1J5 n. Ola wiekazosci ro¬ dzajów tluszczów stosowanych do wytwarza¬ nia margaryny, najkorzystniejsze stezenie lugu wynosi 0,3 — 0,8 n, jest Wiec uderzajaco nis¬ kie w porównaniu do zwykle wysokich stezen lugu, które stosuje sie w dotychczas przyjec tyoh sposobach rafinowania tluszczu na mokro za piomoca alkaliów. Poniewaz mydla potasowe sa latwiej rozpuszczalne od mydel sodowych, moze okazac sie w pewnych przypadkach ko¬ rzystne stosowanie lugu potasowego zamiast lugu sodowego. Równiez mozliwe jest stoso¬ wanie roztworów amoniaku.Przy izobojetnienu niektórych rodzajów tlusz¬ czów sposobem wedlug wynalazku moze przy¬ sporzyc pewnych truldnosci (unikanie tworzenia sie w pozadanym stopniu zbyt mialych kropelek.Trudnosci tych imozna uniknac w ten sposób ze wlugu rozpuszcza sie rciale iloscli substancji od¬ pornych ^na alkalia, obnizajajcych napiecie p^o- wianzichiniowena przyklad substancji aniono- czynnydh typu alkiloarylosailfonaianów. Jako szczególny przyklad wymiiefflia siie, ze dobre dzialanie wywolal maly dodatek srodka po- wierzchiniowo-czynnego, zaiwieraijacego sulfonian dodecyldbenzenu. Npilezy przyjac, ze substancje tego rodzaju reguluja szybkosc z jaka reaguje lug na powierzchni kropelki oleju, z jednej strony na podstawie ich wlasciwosci powierz- dhinioiwoHczynnych, z drugiej strony na pod- sitawle ich ladunku. Mozliwe jest równiez, ze ulatwiaja one uwalnianie sie powloczki mydla powstajacej na powierzchni tlusizczu. Jezeli za¬ stosuje sie bardzo slaby lug, wówczas moze powstac iinnn trudnosc, a (mianowicie ta, ze tlusizcz po przejsciu przez slup lugu nie od¬ dzieli sie calkiem zadawalajac: od lugu. Trud¬ nosc te mozna przezwyciezyc przez rozpuszcze¬ nie w lugu malych ilosci elektrolitów, na przy¬ klad chlorku sodowego, chlorku potasowego, chlorku amcciowelgo, siarczanu sodowego.W zwiazku ze zobojetnieniem tluszczu za po¬ moca lugu proponowano poddac tluszcz wstep¬ nej obróbce iza pomoca kwasu fosforowego, po¬ niewaz stwierdzono, ze idiodatek kwasu fosfo¬ rowego dio tluszczu powoduje przemiane fosfia- tydów nie ulegajacych hydraityzacji na fosfaty- dy (UlegajaGLhydratyizaciji tak, ze te podczas nastepnft} obróbki rtluszczu za pomoca lugu przechodza w taka postac, ze mozna je usunac z tluszczu na drod'ze fizycznej, a mianowicie razem k lugiem, allbo przez przesaczenie tlusz¬ czu. Przypuszcza sie ze ta przemiana jest na- - 6 -stepsitwem usuniecia iz fosfatydów wapnia i ma¬ gnezu ma skutek dzialania kwasem fosforowym.Nie uzyskuje sie jednak w znacznym stopniu polepszenia dzialania * oczyszczajacego, zwlasz¬ cza dzialania odbarwiajacego podczas rafinacji, jezeli ite wstepna obróbke przeprowaJdzi sie w sposób (dotychczas proponowany. W prze*- ciiwienstwiie do tego wstepna obróbka tluszczu za pomoca kwasu fosforowego powoduje godne uiwagi dzialanie Odbarwiajaoe, jezeli obróbke te przeprowadzi sie tak, ze kwas fosforowy dziala na (tluszcz dostatecznie dlugo, a wytworzone przy tym osady usunie siie z tluszczu przez odsaczanie albo w niektórych przypadkach przez odwirowanie przsd nastepujaca po tym obróbka tluszczu za pomoca lugu. Okazalo sie bowiem, ze jezeM kwais fosforowy dziala na tluszcz dostatecznie dlugi okres czasu, korzy¬ stnie co najmniej &—&9 minut i idluzej, korzy¬ stnie w podwyzszonej temperaturze wówczas zawartosc zielonego barwnika w tluszczu spada gwaltownie, przypuszczalnie dla(tego, ze wiaze on altom magnezu obecny w zielonych barwni¬ kach, pirzypuszczalnie charakteru chlorofilowe¬ go. Kwas fosforowy dodawany do tluszczu po¬ winien miec wysokie stezanie, na przyklad 85°/o, a rozcienczanie jego aa pomoca wody obecnej w tluszczu nalezy unikac przez wysuszenie tlu¬ szczu az do praktycznie calkowitej bezwodnosci przed aflibo podczas dodawania kwasu fosforo¬ wego. Okazalo sie, ze jezeli tluszcz jeszcze nie zcbojetniony potraktuje sie w tempeiraturz'? dostosowanej do jego rodzaju w zakresie W — 95i° C w ciagu dostatecznie dlugiego okresu cza¬ su odpowiednia iloscia kwasu fosforowego o wy¬ sokim stezeniu, i która w przeliczaniu na 85 PL