Wynalazek dotyczy urzadzenia regulujacego z odsrodkowym regulatorem ciezarkowym do silników spalinowych z wtryskiem paliwa, za¬ opatrzonego w mechanizm dobierajacy obroty i nadajacego sie zwlaszcza do silników pojaz¬ dów mechanicznych. W tego rodzaju mecha¬ nizmach dobierajacych liczbe obrotów obroty te sa dowolnie nastawiane, na przyklad przez kie¬ rowce, za pomoca elementu dobierania obrotów, przy czyni mierzacy obroty mechanizm przesta¬ wia element nastawiajacy ilosc doplywajacego paliwa do pompy wtryskowej.Urzadzenie dzwigniowe jest w znanych wy¬ konaniach tak rozwiazane, ze element nastawia¬ jacy ilosc wtryskiwanego paliwa moze byc prze¬ stawiany przez mechanizm liczacy obroty przy kazdym polozeniu elementu dobierajacego obro¬ ty w calym zakresie jego wskazan, a wiec od polozenia odpowiadajacego zerowemu napelnie¬ niu, az do maksymalnego napelnienia, przy czym polozenie elementu nastawiajacego ilosc doplywajacego paliwa, odpowiadajace napelnie¬ niu maksymalnemu, winno byc ograniczone za pomoca specjalnego ogranicznika. Znane jest urzadzenie sluzace do sterowania ograniczni¬ kiem, umozliwiajace przy stracie zwiekszenie maksymalnej ilosci wtryskiwanego paliwa po¬ nad norme ustalona dla pracy silnika. Poza tym wiadomo, ze ogranicznik moze byc wykonany jako element elastyczny, azeby przy wzrasta¬ jacej liczbie obrotów, zwiekszajaca sie wydaj¬ nosc pompy mozna bylo redukowac do zadanej normy. Jezeli przy dowolnie ustalonym poloze¬ niu elementu dobierania obrotów wymagany jest okreslony moment Obrotowy silnika, wów¬ czas urzadzenie regulujace ^przestawia w gra¬ nicach wlasciwego stopnia nierównomiernosci biegu element nastawiajacy ilosc doplywajacego paliwa, wzglednie dzwignie regulatora tak dlu¬ go, dopóki nie Otrzyma sie zadnego momentu obrotowego.W znanych urzadzeniach silnik przy kazdej obranej liczbie obrotów moze pracowac przy pelnym momencie obrotowym. Jezeli silnik ob¬ ciaza sie bardziej od osiaganego przezen mo¬ mentu obrotowego, to zmniejsza sie ilosc obro¬ tów tak dlugo, dopóki silnik sie nie zatrzyma, albo tez zadany moment obrotowy (obciazenie) spadnie do takiej wartosci, jaka silnik moze po¬ kazac. Taka prace silnika okresla sie jako dla¬ wienie sie. Tego rodzaju praca jest w zasadzie dopuszczalna. Osoba obslugujaca silnik nie ma jednak moznosci dowolnego doboru momentu obrotowego, gdyz doplyw paliwa, a wiec i mo¬ ment obrotowy nastawia regulator, jezeli ele¬ ment dobierajacy liczbe obrotów nastawiony zo¬ stal na okreslona liczbe tych obrotów.Jak to pokazuje wykres (fig. 1), roboczy za¬ kres pracy silnika z wtryskiem paliwa miesci sie w pewnych granicach. Granice te tworzy granica dymienia o, która charakteryzuje to, ze wieksza ilosc doprowadzanego paliwa nie moze byc calkowicie przez silnik przerobiona i na skutek tego czesc paliwa zostaje odprowadzona w postaci sadzy z gazami spalinowymi. Ten stan jest zwiazany ze znacznym marnotrawstwem pa¬ liwa i dlatego tez, pomijajac juz tworzenie sie szkodliwego dymu, jest on niepozadany. Naj¬ wyzsza liczba obrotów Q ogranicza roboczy za¬ kres pracy silnika w kierunku wzrastajacej licz¬ by obrotów, wskutek wystepujacych wówczas mechanicznych naprezen elementów napedu sil¬ nika. Z uwagi na to, ze obciazenia te wzrastaja w stosunku do kwadratu liczby obrotów nie nalezy tej granicy przekraczac. Najnizsza gra¬ nica liczby obrotów p wynika z wymagania, ze¬ by silnik pracowal bez zadnego bicia.Zuzycie paliwa dla okreslonej roboczej liczby obrotów jest uwidocznione na wykresie (fig. 2).Punkt A w granicach nadajacego sie do pracy zakresu odpowiada najmniejszemu zuzyciu pa¬ liwa. W punkcie B osiaga sie granice dymienia.Zgodnie z tym zakres roboczy silnika podzielic mozna na strefe a o korzystnym zuzyciu pali¬ wa, na strefe b i c o zwiekszonym zuzyciu oraz na strefe d, w obrebie której silnik dymi i która nie moze byc wykorzystywana. Strefe b w ob¬ szarze (niniejszego obciazenia charakteryzuje bardzo niekorzystne zuzycie paliwa. Nie mozna jej uniknac, poniewaz wystepuje ona przy mniejszym pobieraniu mocy i z tego wzgledu nie ma wiekszego wplywu ma ogólne zuzycie paliwa. Strefa c przypada jednak na obszar wiekszego pobierania mocy i pogorszenie sie zuzycia paliwa daje niepozadany wzrost ogól¬ nego zuzycia paliwa. Poza tym strefa c repre¬ zentuje zakres roboczy o najwyzszym obciaze¬ niu cieplnym.Znane sa regulatory liczby obrotów, które z duzym powodzeniem umozliwiaja niewykra- czanie poza roboczy zakres pracy silnika. Pompy wtryskowe z otworem ssacym i regulacja przy pomocy skosnej krawedzi sterujacej maja nie¬ pozadana wlasciwosc, ze przy wzrastajacej licz¬ bie obrotów i unieruchomionym drazku regula¬ cyjnym ich wydajnosc znacznie wzrasta. Nie- przekraczanie granicy dymienia jest przy tym tylko wówczas mozliwe, jezeli ten wzrost wy¬ dajnosci pompy jest przy pomocy urzadzenia korygujacego w znany sposób redukowany do wydajnosci odpowiadajacej granicy dymienia.Jezeli korekta ta nastepuje w zaleznosci od rze¬ czywistej liczby obrotów silnika, to wówczas mówi sie o tak zwanym rzeczywistym ograni¬ czeniu, gdyz urzadzenie takie koryguje automa¬ tycznie i nie wymaga od obslugi zadnego od¬ dzialywania na elementy sterowania. Tego ro¬ dzaju regulatory umozliwiaja wykorzystywanie calkowitego zakresu roboczego silnika. Posia¬ daja one jednak obok swych zalet i te wade, ze silnik moze byc wykorzystywany do granicy swej mocy i wówczas moze nastepowac wy¬ kraczanie poza strefy niekorzystnego zuzywania paliwa, a przede wszystkim poza strefe c przy zmianach predkosci. Poszukiwano wiec rozwia¬ zan, które pozwolilyby na takie dowolne ogra¬ niczenie oddawania mocy, aby wykraczanie poza strefe duzego zuzycia paliwa i wiekszego obcia¬ zenia moglo odbywac sie tylko wówczas, gdy dozwoli na to lub uzna to za konieczne osoba obslugujaca silnik.Znane sa juz takie rozwiazania, w których skrajne polozenie elementu nastawiajacego ilosc doplywajacego paliwa jest tak sterowane w za¬ leznosci od doboru obrotów, ze przy malejacych obrotach ograniczona zostaje najwieksza mozli¬ wa do wtrysniecia ilosci paliwa. Jezeli w zna¬ nych tego rodzaju urzadzeniach, wskutek wy¬ maganego zbyt duzego momentu obrotowego, nastepuje zredukowanie obrotów silnika ponizej zakresu regulowania regulatora, to wtedy spada równiez oddawany -moment obrotowy, odpowied¬ nio do przetlaczanej przez pompe ilosci paliwa, przy stalym polozeniu dzwigni regulacyjnej. Ta¬ ki spadek momentu obrotowego jest bardzo nie¬ pozadany, bowiem silnik staje sie nieelastyczny i w czasie jazdy wykazuje nieprzyjemne wlas¬ ciwosci.Wynalazek ma na celu wyeliminowanie tych wad znanych urzadzen * charakteryzuje sie w zasadzie tym, ze posiada nastawiamy ogranicz- — 2 —nik napelniania, zalezny od elementu dobiera¬ jacego liczbe obrotów podczas nastawiania na mniejsza liczbe obrotów, w kierunku zmniej¬ szenia wtryskiwanej ilosci paliwa i ze posiada dodatkowe urzadzenie, polaczone z odsrodko¬ wym regulatorem ciezarkowym, niezalezne od elementu dobierajacego obroty, które podczas zmniejszania obrotów zwieksza ilosc wtryskiwa¬ nego paliwa, zaleznie od rzeczywistych obrotów silnika. Mozna zatem dobrac jakas liczbe obro¬ tów, przy czym ilosc wtryskiwanego paliwa, a wraz z nia moment obrotowy, bedzie ograni¬ czony poprzez uzalezniony od elementu dobie¬ rajacego obroty przestawny ogranicznik napel¬ nienia. Przy tej obranej liczbie obrotów i przy tym momencie obrotowym silnik moze byc wy¬ korzystywany w czasie zdlawienia i unika sie przeciazenia silnika podczas stalego biegu przy górnej granicy momentu obrotowego oraz unika sie równiez podwyzszonego zuzycia paliwa.Umozliwia sie wiec oszczedniejsza prace silnika w granicach mniejszego jednostkowego zuzycia paliwa. Jednoczesnie silnik pozostaje elastycz¬ ny, poniewaz stosuje sie niezalezne od elemen¬ tu dobierajacego obroty urzadzenia, zwieksza¬ jace ilosc wtryskiwanego paliwa, przy zmniej¬ szajacych sie obrotach silnika.Szczególnie korzystnie jest, gdy mechanizm sluzacy do dostosowywania wtrysku paliwa do granicy dymu, zmniejszajace ilosc wtryskiwa¬ nego paliwa w zaleznosci od rzeczywistej liczby obrotów, wykonane jest w postaci znanej w za¬ sadzie sprezyny dostosowujacej lub zaworu do¬ stosowujacego. W ten sposób urzadzenie regula¬ cyjne, które zmienia ilosc wtryskiwanego paliwa w zaleznosci od rzeczywistej liczby obrotów, wyklucza przy nastawieniu elementu dobiera¬ jacego obroty na najwyzsza liczbe obrotów, przekroczenie granicy dymienia, przy równo¬ czesnym zachowaniu elastycznosci pracy silnika.To samo urzadzenie regulacyjne moze byc wy¬ korzystane równiez przy ustawieniu elementu dobierajacego obroty na mniejsza liczbe obro¬ tów. W czasie zmniejszania obrotów, to znaczy przy zastosowaniu dlawienia, urzadzenie to ogranicza moment obrotowy silnika w sposób elastyczny. Urzadzenie regulujace wedlug wy¬ nalazku igwaranituje elastyczna prace silnika, która osiaga sie przez tak zwane rzeczywiste wyrównanie i umozliwia dowolne ograniczenie obciazenia silnika i uzyskanie oszczednej jego pracy w granicach korzystnego zuzycia paliwa.Poniewaz urzadzenie nastawia sie za posred¬ nictwem dzwigni sluzacej do zmiany liczby obrotów, czynnosci obslugi w czasie pracy po¬ jazdu sa latwe do wykonania. Pelna moc sil¬ nika uzyskuje sie bez przeszkód w kazdych wa¬ runkach pracy, bez jakichkolwiek strat tej mocy.Wedlug wynalazku takie urzadzenie nastawia¬ jace dla ogranicznika napelniania mozna w zna¬ ny sposób polaczyc bezposrednio z dzwignia na¬ stawiajaca obroty i stanowic je moga tarcze krzywkowe, krzywki, zderzaki itp., które bez¬ posrednio lub za posrednictwem lancucha kine¬ matycznego moga tworzyc ogranicznik napelnia¬ nia lub nim kierowac.Na rysunku przedstawiono przykladowo przedmiot wynalazku w sposób schematyczny.Fig. 1 przedstawia wykres zakresu pracy sil¬ nika z wtryskiem paliwa, fig. 2 — wykres za¬ leznosci zuzycia paliwa od momentu obrotowego, fig. 3 — wykres obrazujacy dzialanie urzadzenia wedlug wynalazku, fig. 4 — postac wykonania urzadzenia regulujacego wedlug wynalazku, fig. 5 do 9 przedstawiaja odmiany wykonania urzadzenia regulujacego wedlug wynalazku, fig. 10, 11, 12 — odmiany szczególów urzadzenia wedlug fig. 9, fig. 13 i 14 — odmiane wykonania urzadzenia regulujacego, przedstawionego na fig. 9, przy czym fig. 14 przedstawia przekrój plaszczyzna oznaczona linia XIV—XIV na fig. 13.Wykres na rysunku 1, który przedstawia ro¬ boczy zakres pracy silnika spalinowego w za¬ leznosci od liczby obrotów n i od momentu obro¬ towego Md, zostal juz omówiony. Krzywa o przedstawia granice dymienia, linia p przed¬ stawia dolna granice obrotów, przy przekrocze¬ niu której w dól silnik nie posiada równego bie¬ gu. Linia q przedstawia górna granice liczby obrotów. Krzywa r podaje granice mechaniczno- -cieplna, której przekroczenie w silnikach ob¬ ciazonych w znacznym stopniu cieplnie i mecha¬ nicznie jest niekorzystne i w niektórych przy¬ padkach powinno sie go unikac. Ta mechanicz- no^cieplna granica obciazenia przebiega ponizej granicy dymienia J wskazuje, ze poczawszy od pewnych okreslonych, wysokich obrotów, w mia¬ re zwiekszenia sie tych obrotów, oddawany mo¬ ment obrotowy musi byc tak silnie zmniejszony, ze dalsze mechaniczne obciazenie, spowodowa¬ ne przez wzrost obrotów, musi byc wyrównane poprzez zmniejszenie obciazenia cieplnego.Fig. 2 byla równiez juz omówiona i wykazuje, ze praca w granicach strefy a jest najkorzyst¬ niejsza.Na fig. 3 przedstawiono na wykresie prace silnika w sposób analogiczny jak na fig. 1, w ce¬ lu wyjasnienia wynalazku.Krzywa h odpowiada przebiegowi momentu obrotowego, gdy nie stosuje sie zadnego wy- — 3 —równania. Krzywa c przedstawia granice dymie¬ nia. W pewnej bezpiecznej odleglosci znajduje sie rzeczywista granica pracy g, która w punk¬ cie B najwiekszej oddawanej mocy, przecina sie z krzywa regulowania f, która otrzymuje sie przy pewnej obranej liczbie obrotów nmax. Gdy silnik ma zatem oddac pewien moment obro¬ towy Mdx, to przy pewnym obranym nastawie¬ niu liczby obrotów nmax, obroty silnika tak dlu¬ go beda spadac, az przez dzialanie wyrównania moment obrotowy wzrosnie do Mdx, a liczba obrotów opadnie do nx.Jezeli jednak wybierze sie pewna liczbe obro¬ tów Mi wedlug krzywej regulowania 1, to krzyw¬ ka sterujaca cofa ogranicznik maksymalnej ilos¬ ci wtryskiwanego paliwa, tak ze w zakresie re¬ gulowania 1 regulator moze nastawiac moment obrotowy od 0 do Mdi. Gdy potrzebny jest mo¬ ment obrotowy odpowiadajacy wielkosci Mdy, to liczba obrotów silnika spada po krzywej j az do ny. Moment obrotowy wzrasta od Mdi do Mdv. Przy tej wybranej liczbie obrotów silnik przy zdlawieniu znajdzie sie w granicach, naj¬ korzystniejszego zuzycia paliwa i mniejszego, oszczedzajacego silnik obciazenia. Z uwagi na to, ze urzadzenie wyrównujace dziala przy kaz¬ dej obranej liczbie obrotów, zachowana jest elastycznosc pracy silnika. Gdy silnik ma od¬ dac cala swoja moc, wówczas zachodzi koniecz¬ nosc, aby osoba obslugujaca nastawila liczbe obrotów na nmax. Regulator umozliwia wtedy uzyskanie momentu obrotowego zgodnie z krzy¬ wa g. Silnik moze wiec rozwinac swoja pelna moc w calym zakresie obrotów.Jezeli osoba obslugujaca nastawi dzwignie do¬ bierania obrotów na n2, to wtedy na krzywej h odpowiada to punktowi C. Dzialanie jest tutaj znowu analogiczne. Przy tej liczbie obrotów re¬ gulator moze nastawiac moment obrotowy po¬ miedzy 0 i Md2 i jezeli wymagac sie bedzie du¬ zego momentu obrotowego, to wtedy silnik zno¬ wu bedzie dlawiony wzdluz krzywej k, az do momentu gdy ustali sie odpowiedni stan rów¬ nowagi. Linia m przedstawia przy tym linie re¬ gulowania przy ustawieniu dzwigni dobierania obrotów na n2.Na fig. 4 pokazano urzadzenie regulujace, za pomoca którego mozna osiagnac wyniki przed¬ stawione graficznie na fig. 3. Pompa wtryskowa 1 jest zaopatrzona w osadzony na walku 2 me¬ chanizm liczacy obroty. Ciezarki 3 regulatora odsrodkowego dzialaja poprzez dzwignie kato¬ wa 4 na tuleje 5 regulatora, która za pomoca dwuramiennej dzwigni 6 oddzialywa na drazek 7, stanowiacy element nastawiajacy ilosc do¬ plywajacego paliwa. Sily wywierane przez cie¬ zarki regulatora odsrodkowego, na skutek dzia¬ lania obrotów silnika, oddzialywuja poprzez wzdluznie usytuowane lozysko 8 na sprezyne dostosowujaca 9, która ugina sie w stopniu za¬ leznym od oddzialywajacej na nia sily, a tym samym od rzeczywistej liczby obrotów. To ugie¬ cie sprezyny zostaje przeniesione poprzez me¬ chanizm dzwigniowy na drazek regulacyjny 7, powodujac dostosowanie.Nacisk regulatora odsrodkowego, dzialajacy na sprezyne dostosowujaca 9, oddzialywa rów¬ niez przez podkladke 10 na sprezyne 11 regula¬ tora, która naciska na element prowadzacy 12 i za jego posrednictwem na dzwignie nastawia¬ jaca obroty 13 oraz na niepokazany na rysunku mechanizm dzwigniowy nastawiajacy obroty.Z dzwignia 13 polaczona jest krzywka lub tar¬ cza krzywkowa 14, która ustala poprzez dzwig¬ nie posrednia 15 ustawienie koncowe elementu prowadzacego 16, a tym samym podkladki 10 sprezyny.Koncówka 17 dwuramiennej dzwigni 15 sta¬ nowi tym samym pewien ogranicznik napelnia¬ nia, który zmienia swe polozenie za posredni¬ ctwem krzywki 14, zaleznie od ustawienia dzwigni nastawiajacej obroty 13. Krzywka 14 jest tak uksztaltowana, ze przy ustawieniu dzwi¬ gni nastawiajacej obroty 13 na mniejsza liczbe obrotów, dzwignia 15 zostaje wychylona w kie¬ runku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, a tym samym ogranicznik 17 napelnienia zostaje przestawiony w kierunku zmniejszenia ilosci wtryskiwanego paliwa. Ogranicznik 17 napel¬ nienia oddzialywuje za posrednictwem elemen¬ tu prowadzacego 16 i podkladki 10 sprezyny na podstawe sprezyny 11, na która dziala sprezyna dostosowujaca 9. W ten sposób maksymalna ilosc wtryskiwanego paliwa nie jest ograniczona sztywnym elementem, lecz jest ograniczona po¬ datna sprezyna dostosowujaca 9. Sprezyna ta powoduje, jak to jest pokazana na wykresie fig. 3, wzrost momentu obrotowego podczas zmniejszania obrotów, zgodnie z krzywymi g, j, lub k.Urzadzenia regulacyjne tego rodzaju moga byc w znany w zasadzie sposób tak wykonane, aby przy ponownym uruchomieniu silnika drazek regulujacy ustawil sie samoczynnie w poloze¬ niu, które daleko przekracza najwyzsze mozliwe ustawienie w czasie pracy i umozliwia tym sa¬ mym duzy wstepny wtrysk pompy, który ko¬ rzystnie wplywa na zachowanie silnika pod¬ czas jego uruchamiania. Stosuje sie wtedy spre¬ zyne pomocnicza 49, która przez dzwignie 6 re- — 4 —gulatora bezposrednio lub posrednio obciaza tu¬ leje 5, a wraz z nia ciezarki 3 regulatora od¬ srodkowego. Napiecie sprezyny pomocniczej jest tak male, ze sila odsrodkowa tych ciezarków pokonuje ja przy pewnej liczbie obrotów, która lezy ponizej liczby obrotów biegu jalowego. Je¬ zeli silnik zatrzyma sie, sprezyna pomocnicza przesuwa ciezarki obrotowe w polozenie konco¬ we, które wyznacza na przyklad pewien ogra¬ nicznik koncowy 48. Temu polozeniu koncowe¬ mu odpowiada rozruchowe ustawienie drazka regulujacego. Jezeli silnik zostanie uruchomio¬ ny, to drazek regulujacy pozostaje w polozeniu rozruchowym, az do chwili, gdy sila odsrodkowa ciezarków regulatora odsrodkowego pokona sile wstepnego naprezenia sprezyny 49 i doprowa¬ dzi dzwignie regulujaca w polozenie potrzebne do zapewnienia prawidlowej pracy silnika.W odmianie wykonania wedlug fig. 5 dzwig¬ nia nastawiajaca obroty 13 polaczona jest z krzywka 18, która oddzialywuje na dwura¬ mienna dzwignie 19. Koncówka 17 tej dzwigni stanowi ogranicznik napelnienia, przestawny w zaleznosci od dzwigni nastawiajacej obroty 13.Dziala on w tym przykladzie wykonania na tar¬ cze oporowa 20 dzwigni regulujacej. Dzwignia dwuramienna 6 oddzialywuje w tym przykla¬ dzie na koncówke 21 drazka regulacyjnego 7.Drazek ten, który jest naciskany przez sprezy¬ ne pomocnicza 25 w prawo, nioze odsunac sie pod dzialaniem przestawnego ogranicznika 17 od dzwigni dwuramiennej 6. Urzadzenie regu¬ lujace, które zmienia ilosc wtryskiwanego pa¬ liwa w zaleznosci od rzeczywistej liczby obro¬ tów, jest w -tym przypadku utworzone przez znany zawór dostosowujacy 22. Charakterystyka tloczenia paliwa jest przez zawór 22 tak dosto¬ sowywana, ze wzrost wydajnosci pompy przy wzroscie obrotów zostaje wyrównany przez po¬ wiekszenie objetosci odciazenia zaworu cisnie¬ niowego. Zawór cisnieniowy zaopatrzony jest na trzonie w wybrania 23, które przy uniesieniu za¬ woru stwarzaja przejscie o ustalonej wielkosci dla przeplywu paliwa. Poniewaz sila sprezyny 24 jest prawie niezmienna, wiec szybkosc prze¬ plywu strumienia przez zawór jest prawie stala.Zwiekszenie ilosci przeplywajacego paliwa wy¬ wolane przez podwyzszenie liczby obrotów po¬ ciaga za soba zwiekszenie skoku zaworu i w ten sposób zostaje zwiekszony przekrój przeplywu.Zwiekszenie skoku zaworu dziala jak powie¬ kszenie objetosci odciazenia, przez co zostaje osiagniete dzialanie dostosowujace. Poniewaz wyrównanie przeplywajacej ilosci paliwa w jed¬ nostce czasu zalezne jest od liczby obrotów pom¬ py wtryskowej, wiec zawór taki daje równiez rzeczywiste wyrównanie. Osiaga sie tutaj zno¬ wu efekt, ze niezaleznie od ustawienia elemen¬ tu dobierania obrotów, przy niezmienionym ustawieniu drazka 7, moment obrotowy zostanie przy malejacej liczbie obrotów powiekszony w sposób przedstawiony na wykresie fig. 3.Fig. 6 przedstawia odmienne wykonanie urza¬ dzenia wedlug fig. 5, które rózni sie tym, ze nie stosuje sie dzwigni dwuramiennej 19, a krzywka 18' tworzy bezposrednio ogranicznik napelnienia, który dziala teraz na ramie 26 draz¬ ka regulacyjnego 7.Na fig. 7 przedstawiono znany mechanizm do¬ bierajacy obroty, w którym sprezyna dostoso¬ wujaca dziala na tuleje regulatora poprzez me¬ chanizm dzwigniowy regulatora, a nastawienie liczby obrotów nastepuje przez zmiane napiecia tej sprezyny dostosowujacej. Tuleja 5 regulato¬ ra dziala poprzez dwuramienna dzwignie 6 na drazek regulacyjny 7. Sprezyna 27 regulatora dziala na dwuramienna dzwignie 6 i jest zamo¬ cowana do wychylnej dzwigni 28. Os 29 jest osia dzwigni, sluzacej do dobierania obrotów. Obrót tej osi powoduje odchylenie dzwigni 28, przez co zmienione zostaje czynne ramie sily dziala¬ jacej przez sprezyne 27 na dwuramienna dzwig¬ nie 6. Z osia 29 jest polaczona krzywka 30, któ¬ ra dziala na koncówke 31 dwuramiennej dzwig¬ ni 6. W tym przypadku krzywka 38 stanowi ogranicznik napelnienia przestawny za pomoca dzwigni sluzacej do dobierania obrotów.Urzadzenie regulujace, zmieniajace ilosc wtryskiwanego paliwa w zaleznosci od rzeczy¬ wistej liczby obrotów, jest w tym przypadku znowu utworzone przez zawór dostosowujacy 22, który dziala w sposób przedstawiony przy opisie fig. 5.W urzadzeniu wedlug fig. 8 os dzwigni sluza¬ cej do nastawiania obrotów oznaczona symbo¬ lem 29. Sprezyna 27 jest umocowana do ramie¬ nia 32 polaczonego z dzwignia, sluzaca do do¬ bierania obrotów i dziala równiez na dzwignie 33. Napiecie sprezyny 27 jest zmieniane przez przestawienie dzwigni sluzacej do dobierania obrotów, czyli przez odchylenie ramienia 32.Z osia 29 dzwigni dobierania obrotów jest po¬ laczona krzywka 30, która poprzez dzwignie 34 dziala na przestawny ogranicznik napelnienia 35, uzalezniony od dzwigni sluzacej do dobierania obrotów.Tuleja 5 regulatora jest polaczona z drazkiem regulacyjnym 7 za pomoca dwuramiennej dzwi¬ gni 6. Sprezyna 27 nie dziala bezposrednio na dzwignie dwuramienna 6, tylko na dzwignie 33, — 5 —która jest lulozyskowana na osi 36 dwuramien- nej dzwigni 6. Pomiedzy dzwignia 33 i dwura- niienna dzwignia 6, wzglednie drazkiem regula¬ cyjnym 7 znajduje sie sprezyna dostosowujaca 37, która dziala w analogiczny sposób jak wyzej opisana sprezyna dostosowujaca 9 wedlug fig. 4.Ta sprezyna dostosowujaca stanowi tym samym urzadzenie regulujace, które zmienia ilesc wtryskiwanego paliwa w zaleznosci od rzeczy¬ wistej liczby obrotów.Mechanizm dobierajacy obroty wedlug fig. 9 stanowi odmiane wykonania, wyposazona po¬ dobnie jak mechanizm na fig. 7, w sprezyne 27, przy czym w miejsce stosowanego w urzadze¬ niu wedlug fig. 7 zaworu 'dostosowujacego 22 wmontowana jest sprezyna dostosowujaca 37, podobnie jak w urzadzeniu wedlug fig. 8. Tu¬ leja 5 regulatora jest znowu polaczona poprzez dwuramienna dzwignie 6 z drazkiem regulacyj- nym 7 pompy wtryskowej 1. Sprezyna 27 jest zamocowana na dzwigni 28, która na osi 29 dzwigni sluzacej do nastawiania obrotów zo¬ staje odchylona tak, ze oprócz zmiany napiecia sprezyny nastepuje tez zmiana czynnego ramie¬ nia dzwigni sprezyny 27. Dzwignia odchylna 33, która w tym przykladzie wykonania jest ulo- zyskowana na osi 38, niezaleznie od osi 36 dzwi¬ gni dwuramiennej 6, stanowi element posredni, do którego jest zamocowana sprezyna 27 regu¬ latora. Ten element posredni 33 dziala znowu za posrednictwem sprezyny dostosowujacej 37 na dzwignie dwuramienna 6 lub na drazek re¬ gulujacy 7. Sprezyna wyrównawcza stanowi urzadzenie regulujace w analogiczny sposób, jak sprezyna wyrównawcza 9 w odmianie wykona¬ nia wedlug fig. 4 i sprezyna wyrównawcza 37 w odmianie wykonania wedlug fijj. 8, które zmieniaja ilosc wtryskiwanego paliwa w zalez¬ nosci od rzeczywistej liczby obrotów.W przykladzie wykonania wedlug fig. 9 moz¬ na dodatkowo zastosowac specjalna srube regu¬ lujaca 39 niezalezna od ukladu sterujacego przy pomocy krzywki lub kulaka. Sruba ta ogranicza koncowe polozenie elementu posredniego 33, ob¬ ciazonego sprezyna regulacyjna 27.Na fig. 10 pokazano szczególowo, ze krzywka, wzglednie tarcza krzywkowa 30, moze byc za¬ stapiona przez wychylna dzwignie 40, polaczona z osia 29 dzwigni sluzacej do nastawiania obro¬ tów. Oddzialywanie dzwigni 40 na element two¬ rzacy przeciwzderzak, na przyklad na element posredni 33, moze byc zrealizowane za pomoca nastawnej sruby 41.Jezeli wytwórca silników wymaga utrzyma¬ nia pewnej granicy obciazenia termicznego, jak to przedstawiono na wykresie wedlug fig. 1 za pomoca krzywej r, to krzywka wzglednie tarcza krzywkowa 30' moga miec taki ksztalt, jak to ¦uwidoczniono na fig. 11* Na odcinku krzywej 20a tarcza krzywkowa odpowiada tarczy na fig. 9. Krzywka 30b steruje odpowiednio do gra¬ nicy obciazenia mechaniczno-termicznego r. Naj¬ glebsze miejsce 30c krzywki odpowiada nasta¬ wieniu, pozwalajacemu na osiagniecie maksy¬ malnego momentu obrotowego. Polozenie to mo- zo byc w odpowiedni sposób uwidocznione w ukladzie dzwigniowym, sluzacym do obslugi urzadzenia.Na fig. 12 pokazano odmiane wykonania, w której krzywke wedlug fig. 11 zastapiono ra¬ mionami dzwigni 40 i 40', zaopatrzonymi w sru¬ by regulacyjne 41 i 41', analogicznie jak to po¬ kazano na fig. 10.Opisane wyzej urzadzenia sa szczególnie ko¬ rzystne dla silników pojazdów mechanicznych.W wielu przypadkach jednak silniki takie sto¬ suje sie zarówno do pojazdów, jak równiez do urzadzen stalych, lub tez na przyklad do trak¬ torów, które pracuja zarówno w warunkach dro¬ gowych jak i polowych.Wyzej opisany regulator zmiany predkosci ob¬ rotów nie nadaje sie dla urzadzen nie porusza¬ jacych sie, jak równiez do traktorów w polu.Z tych wzgledów skonstruowano odmiany wy¬ konania wedlug fig. 13 i '14, w których krzywka 42 ma dwie powierzchnie 30' i 43, przy czym powierzchnie 30 stosuje sie podczas stosowania silnika do napedu pojazdu, natomiast krzywke 43 — w czasie pracy silnika przy urzadzeniach stalych. W ten sposób zapewnia sie pelne wy¬ korzystanie mocy silnika. Krzywka 42 moze byc przesuwana osiowo za pomoca guzika 44 i utrzy¬ mywana jest w kazdorazowym polozeniu ro¬ boczym za pomoca zasuwy 45. Poniewaz w tej odmianie wykonania zastosowano krzywke 31' do uzytku przy napedzaniu pojazdu (wedlug fig. 11), wiec zastosowano równiez, jak to poka¬ zano na fig. 14, kulke 46 obciazona sprezyna i umieszczona w zaglebieniu 47 dzwigni nasta¬ wiajacej 48, która obslugujacemu silnik pokazu¬ je polozenie tej dzwigni, w którym mozliwe jest osiagniecie najwiekszej mocy silnika. PL