PL45836B1 - - Google Patents

Description

Z posród zwiazków dwualfcilo- aminowych na wyróznienie zasluguja odpowied¬ nie zwiazki dwoimetyloaininoiwe.Zwiazki o wyzej podanym wzorze 1 wyste¬ puja w dwóch postaciach stereoizomerycznych, które w znanych syntezach otrzyimiuije sie prawie w jednakowych ilosciach. Z uwagi na to, ze oba te izomery nie sa czesto równowartosciowe pod wzglejdem biologicznym wynika najczesciej po¬ trzeba ich rozdzielenia. Mozliwosc przeprowadze¬ nia otrzymanego przy rozdziale mniej aktywne¬ go izomeru w postac biologicznie czynna po-» siada wskutek tego powazne znaczenie technicz¬ ne. Jako przyklad mozna wymienic 2-chioro^9K {aMiwiimieigrftoia^^ -tioksanten, którego Izomer o wyzszej temperaturze toipnie- nla (temperatura topnienia 98—99°C, temperatu¬ ra topnienia chlorowodorku 225°—-skorygowana), okreslany jako trans-izomer, jest substancja bio- logicCTuie Czyima, która iznajduje zastosowanie jato srode%iUBjaka|jajaicy i przeciwwymiotowyi, podczas gdjt izomer o nizszej temperaturze top- nfenda (temperatura topnienia clilorowodoarku 209°C), okrecla^ jako cis izomer posiada szkodli¬ we wlasciwosci 1 szczególnie wykasuje te akty¬ wnosc jedynie w mniejszych ilosciach. Otrzyma¬ ne po oddzieleniu postaci trans lugi macierzy¬ ste, na przyklad przez krystalizacje frakcjonowa¬ nia^ moga aawteac do 80*/o izomeru cis.Sfrwierdaooo^ ze izomeryzacje i tytm samym przemiane postaci mniej aktywnej w postac bio- kBksp^e czynna mozna przeprowadzic w ten spOBÓib, ze zwiazek o wyzej podanym wzorze 1, który wylacznie lub przewaznie istnieje w posta¬ ci cis lub trans, traktuje sie srodkami kwasowy¬ mi i otrzymana1 sól ewentualnie przeprowadza w wolna zasade.Obróbke kwasowa przeprowadza sie celowo kwasami minenaikiymd na przyklad kwasem siarkowym, fosforowym lub kwasami ahdorow- cowoclarowymi, jak kwas solny Lub kwas bromo- wodorowy, lub tez mocnymi kwasami organicz¬ nymi, na przyklad kwasem mrówkowym, szcza¬ wiowym maleinowym, ftalowym, albo chloro¬ wcowanym kwasem octowym, jak kwas trój- flawrooctowy lub trójchlorooctowy. Zastosowa¬ nie znalezc (moga równiez tak zwane kwasy Lewisa, w szczególnosci haJondki gllimu lub cyn¬ ku w obecnosci tlenowych rozpuszczalników organicznych jak etery lub alkohole, albo rów¬ niez kwasne sole, jak kwasny siarczan potasu, kwas aulfoamikiowy.Poniewaz oibrójhka srodkami kwasowymi w sposobie wedlug wynalazku opiera sie na reakcji chemicznej prowadzacej do stanu rów¬ nowagi pomiedzy poddawanymi izomeryzacji zwiazkami o ogólnym wzorze 1 i dzialajacymi izomeryzujaco srodkami kwasowymi, izomery¬ zacja moze byc zasadniczo przeprowadzona w dowolnych stezeniach kwasu. Jednakze izo¬ meryzacje najkorzystniej przeprowadza sie we¬ dlug jednego z dwóch nizej podanych warian¬ tów.- Stosownie do jednego z wariantów sposobu weddiug wynalazku zwiaizkd poddawane izotmery- zalclji traktuje sfie wodnymi lub alkoholowymi roztworami kwasów mineralnych lub mocnych kwasów organicznych. Stosujac wodne lub al¬ koholowe roztwory kwasów mineralnych jest rzecza istotna, aby ich stezenie bylo ponizej Anormalnego. Korzystne jest stosowanie wodne¬ go roztworu kwasu siarkowego, na przyklad 5 n kwasu siarkowego. Stezenie kwasu moze byc jednak równiez znacznie mniejsze. Na przy¬ klad juz przy traktowaniu 0,5 n kwasem sol¬ nym i ogrzewaniu do wrzenia zachodzi izome¬ ryzacja. Przy przeprowadzeniu izomeryzacji w srodowisku alkoholowym, wchodza przede wszy¬ stkim w rachube nizsze alkohole, jak metanol, etanol, n-propanol lub izopropanol. Zasluguje na wyróznienie uzycie alkoholowych roztworów kwasów cMoiowcowódarowych, jak etanolowe- go roztworu kwasu solnego. Wskazane jest prze¬ prowadzac postepowanie w temperaturze poko¬ jowej lub w temperaturze podwyzszonej az do temperatury wrzenia mieszaniny. Gdy izome¬ ryzacja odbywa sie w temperaturze pokojowej wskazane jest pozostawienie roztworu na kilka godzin w spokoju. W podwyzszonej temperatu¬ rze izomeryzacja zachodzi naturalnie w krót¬ szym czasie. W temperaturze, która odpowiada temperaturze wrzenia mieszaniny, izomeryza¬ cja konczy sie juz po 60—90 minutach. Takie sa¬ me warunki reakcji utrzymuje sie, gdy izome¬ ryzacje przeprowadza sie w obecnosci mocnych kwasów organicznych, jak bezwodny kwas mrówkowy.Przebieg reakcji nalezy tak rozmumiec, ze przez dodatek równoczasteczkowych ilosci kwasu tworzy sie przede wszystkim addycyjna sól kwasowa zasadowego niesymetrycznie pod¬ stawionego zwiazku, który w obecnosci nadmia¬ ru kwasu ulega izomeryzacji. Porzebny jest jedynie maly nadmiar kwasu. Przy rekacji z rówinoczasteczkowymi iioscianii kwasu nie za¬ chodzi w znaczniejszym stopniu izomeryzacja.Izomeryzacje kwasnej soli addycyjnej mozna równiez wtedy przeprowadzic, gdy poddaje sie ja stapianiu, przy czym utrzymuje sie celowo temperature nieco powyzej temperatury top¬ nienia. Szczególnoe nadaje sie do tego szcza¬ wian. Do stopionego materialu dodaje sie prze¬ waznie nadmiar kwasu szczawiowego.Podany wyzej sposób przeprowadzania proce¬ su izomeryzacji prowadzi do produktu, sklada¬ jacego sie mniej wiecej z równych czesci obu stereoizomerów. Po ewentualnym upraednim uwolnieniu zasady (na przyklad przez trakto¬ wanie wodnymi roztworami alkaliów, jak roz¬ cienczonym lugiem sodowym lub roztworem amoniaku) i po wydzieleniu jednego z izomerów z mieszaniny (na przyklad na drodze frakcjo- ^2 ¦ —nowanej krystalizacji), pozostaly izomer moze byc ponownie poddany izomeryzacji, co umozli¬ wia daleko idaca przemiane do zadanego pro- duJktu.Ksanteny lub tioksanteny o powyzszym ogól¬ nym wzorze 1 otrzymuje sie z odpowiednich 9-hydroksyzwiAzków o ogólnym wzorze 2, w którym X oznacza tlen lub siarke zas Y — trze¬ ciorzedowa grupa aminowa, które w pierscieniu aromatycznym podstawione sa niesymetrycz¬ nie przez grupy alkilowa, trójfluorometylowa, aralkilowa, arylowa, alkoksylowa, aralkoksylo- wa-, alkilotio-, aralkiiotio-, arylotio-, chlorct- wiec, acylowa, amionowa hydroksylowa i (lub) karboksylowa przez odszczepieinie wody za po¬ moca alkoholowego roztworu kwasu solnego, przy czym mieszanina Sklada sie w przyblize¬ niu z równych ilasai obu izomerów.Stwierdzono teraz dalej, ze to odszctzepdende wody mozna przeprowadzic równiez przez ogrze¬ wanie 9Hhydrokay- zwiazku o wzorze 2 w wod¬ nym roztworze kwasu siarkowego, na przyklad w 5 n kwasie siarkowym, alLbo przez stapianie szczawianu 9-hydroksyzwiazku o wyzej poda¬ nym wzorze. Poniewz warunki odszczepienia wody i izomeryzacji sa takie same, mozliwe jest polaczenie izomeryzacji mieszaniny izomerów wzbogaconej w jedenz izomerów z dehydratacja odpowiedniego 9-hydroksyzwiazku. Ta okolicz¬ nosc ma dla przemyslowego otrzymywania wy¬ mienionych ksantenów i tioksantenów szczególne znaczenie, poniewaz polaczenie obu operacji, gdy jako mieszanine wyjsciowa uzywa sie mieszani¬ ny lugów macierzystych po mozliwie daleko ida¬ cym wydzieleniu jednego izomeru, ze swiezymi itoscdami 9-hydroksyzwiazku umozliwia ciagla produkcje jednego izomeru.Proeprowaidzenlie tego warianitu procesu moze na przyWfcd odbywac sde w ten sposób, ze mie- gE*mtae równyoh czesci wzbogaconej miesza¬ niny izomerów i 9-hydroksyzwiacdku potida sie obróbce kwasowej, po czym ewentualnie zachodzacym zalkatfizx)wa«mi mieszaniny reak¬ cyjnej), na przyklad wodnym roztworem lugu sodowego lufo roztworem amoniaku, zadany izo¬ mer wydziela sie, co przeprowadza sie na przy¬ klad przez krystaldzadje frakcjonowana. Lug macierzysty wzbogacony w niepozadany izomer dodaje sie celowo ponownie do tej ilosci 9-hy¬ droksyzwiazku, która odpowiada wydzdelonen mu izomerowi i poddaje sie powtórnie obróbce kwasowej i wydzieleniu. Gdy uzywa sie jako kwasu kwasu szczawiowego, dodatkowa korzysc tego kombinowanego procesu z kwasem szcza¬ wiowym polega na tym, ze sdczawtany wykasu¬ ja latwa zdolnosc krystalizacji i czystosc, któ¬ ra to okolicznosc powoduje biezace oczyszcza¬ nie lugów macierzystych, Ma to znaczenie, po¬ niewaz wydzielenie izomerów daje sie prze¬ prowadzic znacznie latwiej, kiedy wychodzi sie z otrzymanej po uwolnieniu zasady mieszaniny zasad ols i trans o wysokiej czystosci Wedlug drugiego wariantu obróbke kwasowa przeprowadza sie celowo bezwodnymi kwasami mineralnymi, jak kwas siarkowy, fosforowy, lub stezonymi wodnymi lub alkoholowymi roz¬ tworami kwasów mineralnych, jak kwas bromo- wodorowy, kwas sokiy, Na wyróiznienie zaslu¬ guje przy tym kwas siarkowy. Stezenie nadaja¬ cych sie do uzycia wodnych i alkoholowych roztworów kwasów jest ograniczone od dolu.Aczkolwiek mozliwe jest prowacbenle procesu juz przy normalnosci 8, postepowanie przepro¬ wadza sie jednak celowo przy normalnosci nie nizej 9. Obróbka kwasowa, która najlepdej pro¬ wadzi sie w temperautrze pokojowej, prowadzi do przejsciowo powstajacego produktu addy¬ cyjnego, którego roztwór jest intesywnie zabar¬ wiony na kolor krwisto-czerwony. Boztwór ten moze byc bezposrednio dalej przerabiany.Przez hydrolize kwasowa produktu addycji kwasowej otrzymuje sde bezposrednio miesza¬ nine cis i trans, która zawiera mniej wiecej równe czesci obu postaci stereoizomeryoznych.Hydrolize prowadzi sie na przyklad w ten spo¬ sób, ze zabarwiony silnie kwasny roztwór po dodaniu malej ilosci wody ogrzewa sie, przy czym zachodzi odbarwienie roztworu, z którego przez zalkaiizowanie uzyskuje sie mieszanine zasad izomerów cis i itrans i na przyklad przez krystalizacje frakcjonowana rozklada sie ja na obie postacie stereoizomeryczne.Prowadzac jednak rozklad przetjscdowo pow¬ stajacych produktów aiddycjji kwasowej przez powolne dodawanie roztworu do malej ilosci wody przy ochladzaniu i silnym mieszaniu, ce¬ lowe jest dodawanie dfla uzyskania mozliwie obojetnych warunków, substancji buforowych, jak octan sodowy lub alkaliów, jak rozcienczo¬ ny roztwór lugu sodowego lub roztwór sody, lub zasady pirydynowe; tak powstaje przez hydratacje odpowiedni 9Hhydroksyzwiazek o ogó¬ lnym wzorze 2, który w znany sposób poddaje sie dehydratacji Odszczepienie wody udaje sie równiez za pomoca innych zwyklych czynników, na przyklad jodu w benzenie, kwasnego siarcza¬ nu potasowego, chlorku cynku itd.Nie jest koniecznie wydzielanie 9-hydroksy¬ zwiazku przed odsizczepieniem wody, jednak — 3^wydzielenie z'roztworu reakcyjnego przedsta¬ wia hardzo korzystna mozliwosc oddzielenia niepozadanych zanieczyszczen na drodze prze- krystalizowanda z octami etylu, eteru naftowego lub metanolu. Niezasadowe zanieczyszczenia daja sie (równiez oddzielic na drodze ekstrakcji przez traktowanie otrzymanego przez hydratacje roztworu rozpuszczalnikiem, jak na przyklad eterem.Po dehydratacji 9 - hydroksyzwiazku otrzy¬ muje sie produkt, który sklada sie w równych czesciach z obu izomerów przestrzennych. Pd wydzieleniu .jednego z izomerów z mieszaniny pozostaly izomer poddaje sie ponownie obróbce kwasem, hydratacji i dehydratacji, co umozli¬ wia daleko idaca przemiane na zadany produkt Przykad I. 5 g cis-2^l0io-9-(cD-dwume(tylo- aminopropyMder»)-tioksantenu (temperatura to¬ pnienia cMorowodorku 209°C) ogrzewa sie do wrzenia w ciagu 3 godzin pod cibfedndca zwrot¬ na z 200 ml 0,5 a kwasu solnego. Wytracony o- lejj rozpuszcza sie w eterze. Po wymyciu woda, wysuszeniu nad siarczanem sodowym i odpa¬ rowaniu rozjJuazczaJnika otrzymuje sie 5 g inieazandny równych czesci cis i trans izomer rów 2 - chloro - 9 - (co-dwumetyloaminppropylide- no) -tioksantenu w postaci bezbarwnego o- leju. W celu wydzielenia trans-izomeru rozcien¬ cza sie za pomoca 7,5 ml eteru naftowego, o zakresie temepratur wrzenia 80—100°C i po¬ zostawia w lodówce do krystalizacji na okres 3 tygodni Po przekrystalizowanlu surowego krystailizatu z 3—4 ml metanolu otrzymuije sie 1,4 g trans-2-chloro-9- pylideno)-tioksantenu, o temperaturze topnienia 98—99°C.Przyklad II. 10 g ci5-2-ohloro-9-((o-dwai- metylioamiinopiiopyMdeno)'tioksantenu rozpuszcza sie w 200 ml 6 n kwasu siarkowego i pozosta¬ wia na 14 godzin w temperaturze pokojowej.Bezbarwny roztwór alkalizuje sie lugiem sodo¬ wym wobec fenoloftaleiny, przy czym wydziela sie mieszanina izomeryczna równych czesci cis (trans-2-chloro-9-)co - dwumetyloaminoproyllide- no)-taoksantenow. Wydtzielenie trans-2-ahloro-9 no)-tioksantenów. Wydzielenie trans-2-chloro-9- (€0 - dwumetyloaminopropylideno) - tioksantenu podanych w przykladzie I.Przyklad III 5 g mieszaniny izomerycznej cis i trans-2-chloro-9-(o) - dwumetyloaminopro- pyJideno)-tioksantenu o zawartosci 75°/« cis izo¬ meru (lug macierzysty po rozdzieleniu izome¬ rów) i 5 g 2-chloro-9-(coHdv(umetyloamdnoproH pyio)-tioksantenolu-(9) ogrzewa sie do wrzenia w ciagu godziny pod chlodnica zwrotna z 200 ml 5 n kwasu siarkowego. Po ochlodzeniu roz¬ tworów w kwasie siarkowym alkalizuje sie przez dodanie amoniaku wobec fenoloftaleiny. Dalej piizeraJbia sie wedlug danych w przykladzie I i otrzymuje 2.2 g trans-2- (^laro^9-(co-dwunie- tyioaminop(ropyli)deno)-tioksantenu, o tempera¬ turze topnienia 98—99°C. Wzbogacony w ois izo¬ mer lug macierzysty poddaje sie ponownej] izomeryzacji za pomoca kwasu.Przyklad IV. 2 g cis 2-chloro-9-(co-dwume- tyloaminopTopylideno)-tioksantenu ogrzewa sie do wrzenia w mieszaninie 20 ml etanolu i 4 ml 36%-owego etanolowego roztworu kwasu solne¬ go w ciagu 60 mimut pod chlodnica zwrotna.Wlewa sie do 200 md wody, alkalizuje amonia¬ kiem wobec fenoloftaleiny, przy czym wytraca sie 2 g mieszaniny izomerów cis i trans-o za¬ wartosci 1 g trans-2-chlioro^9-(co-dwumetyloami- nopropyilideno)-tioksantenu. Wydziela trans-2- ohloro-9- (co-dwumetyloaminopropyli)deno) -tiok¬ santenu przeprowadza sie w sposób podany w przykladzie I.Przyklad V. 1 g cis-2-chloro-9-( loaminopropylideno)-tioksantenu ogrzewa sie do wrzenia w dagu 90 minut pod chlodnica zwrot¬ na z 20 ml kwasu mrówkowego. Po oddestylo¬ waniu kiwasu mrówkowego do konsystencji sy¬ ropu rozpuszcza sie pozostalosc w 30 ml wody i alkalizuje za pomoca 3 n lugu sodowego wobec fenoloftaileiny. W celu wydzielenia zwiazku trans postepuje sie w sposób podany w przykladzie I, przy czym otrzymuje sie 025 g trans^2-chloro- 9-(o-c^imTetyloaimiinopropyrM o temperaturze itopnienia 98—99°C.Przyklad VI. Ig chlorowodorku cis-2-chloro- 9-(co-dwumetyiloaminopropyUdeno)-tioksantenu, o temperaturze topnienia 209°C stapia sie. Stop rozpuszcza sie w wodzie i alkalizuje ajmonftakieni wobec fenoloftaleiny. Wydziela sie mieszanina równych czesci izomerów dis i trans 2-chJoro-9 -(co-dlwjumetyloamiaiopro^ ^tioksantenu, która poddaje sie obróbce opisanej w przykla¬ dzie L Przyklad VII, 315 g 2^ohloio-9^(o^wiumet;yl- loamiinopropyilideno)-tioksantenu o zawartosci 79°/t izomeru ais i 252 g kwasu szczawiowego ogrzewa sie mieszajac na lazni olejowej w tempe¬ raturze 110°C i utrzymuije te temperature w caa-* gu 30 minut Nastepnie opróznia sie naczynie re¬ akcyjne w ciagu 5 minut za pomoca pompy wodr nej i do jeszcze goracego, cieklego stopu dolewa mieszaljac 600 ml acetonu. Lepki stop rozpuszcza sie w acetonie i równoczesnie wykrystaJizowtuja szczawiany produktu reakcji Miesza sie jeszcze W ciagu 30 minut, przy ochlodzaniu woda z lo- rr.ir-.dem, nastepnie odsacza krystaliczna zawiesine i przemywa 300 ml acetonu. Przyrzadza stie za¬ wiesine otrzymanej mieszaniny szczawianów w 3 litrach wody, rozdziela za pomoca benzenu i- wstrzasajac alkalizuje amoniakiem do slabo- alkalicznej reakcji wobec fenoloftaleiny.Warstwe benzenowa nastepnie oddziela sie, przemywa 500 ml wody i odparowuje w temperaturze 50°C pod wodna pompa prózniowa. Pozostalosc rozpuszcza sie w 490 nil eteru izopropylowego i roztwór miesza w ciagu 2 godzin w tempera¬ turze 0°C. Krystaliczny osad odsacza sie i prze¬ mywa 245 ml niskowrzacego eteru naftowego.Po przekrystalizowaniu z 280 ml eteru izopropy¬ lowego i wysuszeniu w temperaturze 50°C pod wodna pompa prózniowa otrzymuje sie 90 g trans^2-ohloro-9- (tó^iwumetyloaminopropylide- noj-ttoksantenu, o temperaturze topnienia 98—99°C. Polaczone przesacze po ich odparowa¬ niu ponownie poddaje sie izomeryzacji przez stapianie z kwasem szczawiowym.Przyklad VIII. 165 g mieszaniny izomerów cistrans 2-chloro-9-(co-dwumetyloammor^ deno)-tiqksantenu o zawartosci 79Vt izomeru cis (lug macierzysty po rozdzieleniu izomerów), 158,4 g 2- -tioksaoltenol-<9) i 252 g kwasu szczawiowego ogrzewa sie na lazni olejowej, mieszajac do tem¬ peratury 110° G i utrzymuje w ciagu 30 minut w tej temperaturze. Nastepnie naczynie reak¬ cyjne opróznia sie w ciagu 5 minut za pomoca wodnej pompy prózniowej i do jeszcze gorace¬ go, cieklego stopu dodaje sie mieszajac 600 ml acetonu. Lepki stop rozpuszcza sie w acetonie, przy czym Jednoczesnie wykrystaldzowuje szcza¬ wian produktu reakcji. Przy ochladzaniu lodem miesza sie jeszcze 30 minut, krystaliczna zawie- siine odsacza i przemywa 300 ml acetonu. Spo¬ rzadza sie zawiesine otrzymanego produktu w 3 litrach wody, rozdziela za pomoca 1 litra benzenu i wstrzasajac alkalizuje amoniakiem do slabo alkalicznej reakcji wobec fenoloftale¬ iny. Warstwe benzenowa oddziela sie, prze¬ mywa 500 ml wody i odparowuje w temperatu¬ rze 50 °C pod wodna pompa prózniowa. Pozo¬ stalosc rozpuszcza sie w 520 ml eteru izopropy¬ lowego, roztwór miesza 2 godziny w temperatu¬ rze 0°C i krystaliczny osad odsacza i przemywa 260 ml niskowrzacego eteru naftowego. Po prze¬ krystalizowaniu z 300 ml eteru izopropylowego i wysuszeniu w temperaturze 50°C pod wodna pompa prózniowa otrzymuje sie 96.3 g trans- 2^cMoro-9-((o^wumetyloaminopropyMdeno) -tio- ksantenu, o temperaturze topnienia 98—99°C.Równiez otrzymany lug macierzysty zawieraja¬ cy 165.7 g cis izomeru doprowadza sie ponow¬ nie do procesu. Otrzymane lugi macierzyste szczawianu po dalszym oczyczczeniu go przez szczawian (uwolnienie zasady i ponowne utwo¬ rzenie szczawianm) dostarczaja mieszaniny cis i trans (1 : 1) produktu koncowegio, z którego przez frakcjonowana krystalizacje otrzymuje sie trans zasade w stanie czystym.P r z y k l a d IX. 10 g cis-2-chloro-9-(co-dwumety- loaminopropylideno)-tioksantenu rozpuszcza sie w mieszaninie 20 ml wody i 20 ml kwasu siarko¬ wego (d=1.84) w temperaturze pokojowej. Czer¬ wony rotwór rozciencza sie 250 ml wody i naste¬ pnie ogrzewa w ciagu 10 minut pod chlodnica zwrotna, przy czym zanika czerwone zabarwie¬ nie. Po ochlodzeniu alkalizuje sie stezonym amoniakiem i wytracony olej rozpuszcza w eter rze. Eter przemywa sie woda do reakcji oboje¬ tnej, suszy nad siarczanem sodowym i od|paro- wtuje rozpuszczalnik. Pozostaje 10 g mieszani¬ ny izomerów cis(»trans 2^chloro-9-(co^dwumety- loamMopró(pylideno)-tioksantenju o zawartosci 50Vo izomeru trans. Krystalizujaca wspólnie pos¬ tac trans, o temperaturze topnienia 96—99°C wydziela sie przez krystalizacje frakcjonowana, ewentualnie przy zastosowaniu rozpuszczalnika, jak na przyklad 4-krotnej ilosci wysokowrzace¬ go eteru naftowego. Zamiast materialu wyjs¬ ciowego, który sklada sie Wylacznie z cis-izome- ru, mozna równiez poddawac opisanemu w tym przykladzie szeregowi reakcji mieszanine cis i trans izomerów, która otrzymuje sie jako lug macierzysty po rozdzieleniu izomerów.Przyklad X. 10 g cis-2-chloro-9-(coKlwu- metyloaminopropyMdeno)-tioksanter^ rozpuszcza sie w 60 ml 63°/o-owego (wagowo) kwasu bromo- wodorowego. Czerwony roztwór wlewa sie, do¬ brze mieszajac do 500 ml wody, dolewa wodnego roztworu lugu sodowego do reakcji alkalicznej wobec fenoloftaleiny, wydzielony osad rozpu¬ szcza w eterze i roztwór eterowy przemywa woda do rekacji obojetnej. Po wysuszeniu roz¬ tworu nad siarczanem sodowym i oddestylowaniu rozpuszczalnika, otrzymuje sie z wydajnoscia ilosciowa D, L-2^Moxo-9- propylo)-tioksantenol-(9), jako bezbarwne kry¬ sztaly, o temperaturze topnienia 153°C. 10 g tego zwiazku w ceki dehydratacji ogrze¬ wa sie z 80 ml 3 n kwasu siarkowego pod chlod¬ nica zwrotna. Przede wszystkim wystepuje czer¬ wone zabarwienie, które zanika przy dalszym Ogrzewaniu. Po 10 minutach rekaoja jest zakon¬ czona. Pozostawia sie do ochlodzenia do tem¬ peratury pokojowej i alkalizuje stezonym amo- — 5nlakiem wobec fenoloftaleiny. Wytracony olej rozpuszcza sie w eterze, roztwór eterowy zobo¬ jetnia woda do reakcgi obojetnej, smazy nad siarczanem sodowym i odparowuje rozpuszczal¬ nik. Otrzymuje isHe 9.1 do 9.3 g 2-chdoro-9-<(o- d^woimet^oamanopropylkj^ w po. stad bezbarwnego oleju. Olej sklada sie z mniej wiecej równych czesci obu cis i trans izomerów praestrzennycjh. Krystalizujaca wspólnie postac trans, o temperaturze .topnienia 98—99°C wydzie¬ la soe przez frakcjonowana krystalizacje, ewen- tuakule przy zastosowaniu rozpuszczalnika, jak na przyklad 4-krotnej iilosc& wyaokowrzacego eteru naftowego.Przyklad. XI. 1 g ds-2^chioro-9- metyloaminopropylideno)-tioksantenu rozpuszcza sie w 5 rai wysokowrzaoego eteru naftowego.Do roztworu dolewa sie mieszajac lub wytrzasa¬ jac 4 mil otejzonego kwasu siarkowego (d=1.84), przy czym warstwa kwasu siarkowego za¬ barwia sie na czerwono. Wydziela sie ja ete¬ rem naftowym i przy dobrym mieszaniu wkra- pfla do 80 mi wody Bezbarwny wodny roztwór alkalizuje sie stezonym amoniakiem wobec fe- noloftaieiny, przy czym wytraca sie osad DJ chioro-9-) -itioksante- nol-(9), który przerabfia sde dalej na trans-2- chloro - 9 - ((o-dwumetyloaminopropylideno) - tio- ksanten w sposób podany w przykladnie X.Przyklad XII. 6 g mieszaniny cds i trans izo¬ merów Chlorowodorku 2-clMoro-9-(a)-dwumetylo- aindinopropy:Mdeno)-tiokBadltenu o zawartosci 25% izomeru trans rozpuszcza sie w temperatu¬ rze 20°C w mieszamlinie 10 mil wody i 20 ml kwasu siarkowego (d=1.84) przy ochlodzeniu.Czerwony roztwór wkropla sie mieszajac do 500 mil wody z lodem i alkaldizuje amoniakiem wo¬ bec fenoloftadeiny. Wytracony osad rozpuszcza sde w eterze, eter przemywa do zaniku alkalicz¬ nosci, suszy nad siarczanem sodowym i odparo¬ wuje lozpuszczalnSk. Otrzymuje sie 6.5 g DXi- 2^cfhl3oro-9- tetenol-{9), o temperaturze topnienia 153°C.Przeprowadzenie tego zwiazku w 2-chJoro-9-(co- dwumelyloamimopropy^ zacno- dzi w sposób podany w przykladzie X.Przyklad XIII. 1 g ciiis-2Hcihioro-9-((o-dwiume- tykaminoparopyiMdeno)-tiotosaaiiteniu rozpuszcza sie iw 20 ml 36.5°/«-owego kwasu solnego i czerwony roztwór, dobrze mieszajac, wlewa do 500 mil wody z lodem. Pracujac wedlug opisanego w przykladzie X sposobu postepowania otrzy¬ muje sie D^-2-chtoro-9^co-dwumjeftyloaim^ propylo)-tkJtaantenolu-{9), o temperaturze top¬ nienia 153°C, który równiez w sposób podany w przykladzie X poddaje sie (izomeryzacji.Przyklad XIV. 50 g mieszaniny (izomerów citsKtrans 2^hloro-9-<(o-dwaime1yloamdnopropyli- deno)-tiokisantenu o zawartosci okolo 20V« trans- izomeru wprowadza sie mieszajac do ochlodzo- nejj mieszaniny 100 g lodu i 184 g kwasu siarko¬ wego (d=1.84). Ochlodzony do temperatury po kojowej, czerwono zabarwiony roztwór wlewa sie cienkim strumieniem przy stalym miesza¬ niu do 2 litrów wody z lodem. Powstaje bez- Ibarwny roztwór. Przy opalizujacych zólto za¬ barwionych (mieszaninach izomerów stosuje sie celowo ekstrakcje lugów macierzystych za po¬ moca 0.5 flAtra eteru; daje sde przy tym wyek¬ strahowac z roztworu kwasu" siarkowego zanie¬ czyszczenie, które skladaja siie z niezaisadowych substancji obojetnych. Roztwór w kwasie siarko¬ wym affioalizuje sie dokladnie stezonym amonia¬ kiem luft) 30d/t-owym lugiem sodowym wobec fenoloftaleiny mieszajac i chlodzac. Wytraca sie prawie (bezbarwny osad, który pozostawiony przechodzi w grubokrystaliczny. Po ekstrakcji eterem, przemyciu woda, wysuszeniu i odparowa¬ niu rozpuszczalnika otrzymuje sie 54 g surowe¬ go D;JJ-2^ohloro-9-((o-dwumetyloamiinopro^ tJoksantenodu^(9), o temperaturze topniemia 148—149°C, który mozna przekrystalfizowac z octanu etylu. Temperatura topnienia cfcystego zwiazku wzrastta przy tym do 153—154°C. Deby- dracje przeprowadza aie w analogiczny sposób jak w przykladzie X. PL

Claims (2)

1. Zastrzezenia patentowe 1. Sposób izomeryzacji zwiazków trójcykliczr- nych, znamienny tym, ze zwiazek podsta¬ wiony w pierscieniu aromatycznym niesyme¬ trycznie przez grupe alkilowa, trojfiuorome- tylowa, aralkilowav arylowa, aUkoksylowa, aralkoksylowa, aryloksylowa, alkilotio-, ara- Mlotio-, arylotio-, chlorowiec, (acylowa, aminowa, hydroksylowa i (lub) karboksylo¬ wa, o ogólnym wzorze, 1, w którym X ozna¬ cza tlen lub siarke, a Y przedstawia trze¬ ciorzedowa grupe aminowa, który wylacz¬ nie lulb praewazaiie wystepuje w postaci cis 'lulb trans, traktuje sde srodkami kwa¬ sowymii otrzymana sol przeprowadza ewen¬ tualnie w wojna zasade.

2. Sposób wedflug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako zwiazek wyjsciowy stosuje sie 2- dhloro-9-(wdwumetyIoam^ ksanten. 3t Sposób wedlug zastrz. 1—2, znamienny tym, ze stosuje sie kwasy mineralne — 94. Sposób wedlug zastrz. 1—3, znamienny tym, ze stosuje sie wodne roztwory kwasów mine¬ ralnych. 5. Sposób wedlug zastrz. 4, znamienny tym, ze stosuje sie wodny roztwór kwasu siarko¬ wego. 6. Sposób wedlug zastrz. 4—5, znamienny tym, ze na mieszanine niesymetrycznie podsta¬ wionego zwiazku i odpowiedniego 9-hydrok- syzwiazku dziala sie wodnym roztworem kwasu siarkowego, 7. Sposób wedlug zastrz. 1—3, znamieny tym, ze kwasy mineralne stosuje sie w obecno¬ sci nizszych alkoholi. Sposób wedlug zastrz. 1—2, znamienny tym, ze stosuje sie mocne kwasy organiczne. Sposób wedlug zastrz. 1—2, znamienny tym, ze kwasowa sól addycyjna niesymetrycznie podstawionego izwiazku poddaje sie stapia¬ niu. Sposób wedlug zastrz. 9, znamienny tym, ze jako kwasowa sól addycyjna stosuje sie szczawian. 11. Sposób wedlug zastrz. 9—10, znamienny tym, ze stapianie szczawianu przeprowa¬ dza sie w obecnosci nadmiaru kwasu szcza¬ wiowego. 12. Sposób wedlug zastrz. 9—11, znamienny tym, ze na mieszanine niesymetrycznie podsta¬ wionego zwiazku i odpowiedniego 9-hydro- ksyzwiazku dziala sie nadmiarem kwasu szczawiowego. 8. 9. 10. 13. Sposób wedlug zasta. 9—12, znamienny tym, ze mieszanine równych czesci wzbogaconej mieszaniny izomerów i 9-hydroksyzwia2kJii poddaje sie stapianiu w obecnosci nadmia¬ ru kwasu szczawiowego, zadany izomer wy¬ dziela sie po ewentualnym zalkalizawanfti mieszaniny reakcyjnej, do wzbogaconego w niepozadany izomer lugu macierzystego dodaje sie ponownie taka ilosc 9-hydroksy- zwiazku, która odpowiada wydzielonej ilo¬ sci zadanego izomeru i powtarza obróbke kwasem i wydzielenie. 14. Sposób wedlug zastrz. 1—3, znamienny tym, ze stosuje sie stezone kwasy mineralne i przejsciowo powstajacy produkt addycji kwasowej poddaje sie hydrolizie kwasowej. 15. Sposób wedlug zastrz. 1—3, iznamdenny tym, ze stosuje sie stezone kwasy mineralne, po¬ wstajacy przejsciowo produkt addycji kwa¬ sowej poddaje sie hydratacji woda w mozli¬ wie obojetnych warunkach, a powstaly 9- hydrozwiazek w znany sposób traktuje sie srodkami odszczepiajacymi wode. 16. Sposób wedlug zastrz. 15, mamienny tym, ze 9-hydroksyzwiazek przed odszczepieniem wody oczyszcza sie przez ekstrakcje lub przekrystalizowanie. F. Hoffmann- La Rocfae & Co. Aktiengesellschaft Zastepca: dr Andrzej Au rzecznik patentowy HO CHl-CH,-CH,-Y ^zoV 2 CH-CHj-CHjY, PL