Wynalazek dotyczy samoczynnego sprzegla, które umozliwia sprzeganie lub odlaczanie czesci .sprzegla poruszanej przez silnik od napedzanej czesci sprzegla, przy- czem sprzeganie moze sie odbywac w cza¬ sie ruchu obu czesci oraz bez pomocy ja¬ kiegos zewnetrznego organu sterowniczego- mechanicznego lub elektrycznego. Staje sie to mozliwe przez urzadzenie sprzegla tak, zeby przymusowe sprzezenie czesci poru¬ szanej przez silnik z czescia napedzana od¬ bywalo sie zapomoca czesci sprzegajacej znajdujacej sie pod dzialaniem sily od¬ srodkowej. Czesc sprzegajaca przytrzymu¬ je sie czescia zapadkowa, która musi byc usunieta, zanim nastapi przesuniecie cze¬ sci sprzegajacej pod wplywem sily od¬ srodkowej. Usuwanie tej. czesci zapadkowej odbywa sie wedlug wynalazku przy pomo¬ cy naglego pospieszania czesci sprzegla po* ruszanej przez silnik. Jezeli przyterri czesc zapadkowa jest sztywnie polaczona z ta czescia sprzegla, poruszana przez silnik, to czesc ta pozostaje oczywiscie wewnatrz sprzegla wtyle, gdy dzialajaca na nia sila napedowa silnika dozna nagle opóznienia.Inne czesci sprzegla doznaja wzgledem tam¬ tej przesuniec, wskutek nabytej zywej sily, a przez to uzyskuje sie to, ze czesc zapad¬ kowa przesuwa sie nad czescia sprzegaja¬ ca, która przechodzi do miejsca sprzegania pod dzialaniem sily odsrodkowej, aby po¬ laczyc czesc sprzegla napedzana silnikiem z czescia poruszana. Stosownie do pomyslu nie jest koniecznem, aby czesc sprzegafaca, znajdujaca sie miedzy czescia ^prz^gla na¬ pedzana silnikiem a czescia odbierajaca ruch, byla pod dzialaniem sify odsrodko-% wej. Jezeli np, czesc sprzegajaca znajdu¬ je sie po4 dzialaniem sprezyny lub ciezaru, ,to przeciw przesunieciu koniecznemu do sprezenia obu czesci sprzegla moze go równiez zabezpieczac czesc zapadkowa, która usuwa sie z drogi czesci sprzegaja¬ cej, wskutek naglego qpóznienia lub przy¬ spieszenia ruchu czesci sprzegla napedza¬ nej silnikiem wtedy gdy obie czesci sprze¬ gla maja byc ze soba polaczone.Czesc sprzegajaca moze byc przytem, tak samo jak czesc zapadkowa, najrozmai¬ ciej uksztaltowana. Nie jest koniecznem, aby czesc zapadkowa byla sztywnie pola¬ czona z czescia sprzegla napedzana przez silnik. Czesc zapadkowa moze tez byc u- mieszczona miedzy obu czesciami sprzegla w swobodnem zawieszeniu. Wtedy wskutek nabytej zywej sily porusza sie ona dalej, gdy czesc sprzegla poruszana przez silnik dozna naglego powiekszenia obrotów i sprzeglo moze byc z latwoscia tak urzadzo¬ ne, ze ta czesc zapadkowa usuwa sie wtedy z drogi, która musi przejsc czesc sprzega¬ jaca, aby polaczyc ze soba obie czesci sprzegla.Niezbedne jest, aby pomiedzy czescia sprzegla napedzana silnikiem a maszyna robocza byla umieszczona czesc podatna, zeby ruch czesci sprzegla poruszanej przez silnik przenosil sie na maszyne robocza bez wstrzasnien. Potrzebne w tym celu czesci podatne sa znane w technice. Poniewaz za¬ daniem sprzegla jest przenoszenie ruchu obrotowego silnika na spoczywajaca jeszcze maszyne robocza, wiec nagla zmiana ruchu Wewnatrz czesci sprzegla, potrzebna do sprzezenia moze byc wywolana tylko przy pomocy silnikowego napedu. Natomiast wy¬ prezenie moze byc wywolane zmiana szyb¬ kosci obrotowej czesci sprzegla napedza¬ nej, która pochodzi od maszyny roboczej, Naprzyklad maszyna robocza moze byc za¬ opatrzona w hamulec zmniejszajacy jej predkosc obrotowa, co powoduje odprzeze- nie sprzegla. Taki sposób zwalniania sprze¬ gla daje sie zastosowac tylko w poszcze¬ gólnych wypadkach, podczas gdy nagle przyspieszenie lub opóznienie samej czesci napedzanej przez silnik da sie latwiej i skuteczniej wykonac, bez niekorzystnych zjawisk ubocznych.Spowodowanie takiego naglego opóznie¬ nia lub przyspieszania ruchu w napedzie musi byc w rozmaity sposób rozwiazane za¬ leznie od rodzaju silnika napedowego. Dla maszyny parowej stosuja sie inne srodki, niz dla silnika elektrycznego, pozadane dzialanie da sie najlatwiej uzyskac ze wzgledu na jego wielka podatnosc regula¬ cji. Rozrusznik silnika elektrycznego moze bez trudnosci umozliwic takie przyspiesze¬ nie lub opóznienie ruchu czesci poruszanej przez silnik, tak, ze czesc zapadkowa usu¬ wa sie w pozadany sposób z drogi czesci sprzegajacej pomiedzy obu czesciami sprze¬ gla, W niektórych rozrusznikach istnieja takie uderzenia pradu, dajace sie spozyt¬ kowac, bo w czasie puszczania w ruch sil¬ nika w licznych polaczeniach z jednego stopnia na drugi, silnik jest kilkakrotnie na krótka chwile zupelnie od sieci odlaczony, wskutek czego przyspieszenie zmienia sie skokami.Rysunek przedstawia cztery przyklady wykonania: Na fig, 1 oznacza a czesc wprawiana w ruch przez silnik, b czesc napedzana. Trzy walki d spiete trzema sprezynami c sa za- bierakiem sprzegla, e jest czescia zapadko¬ wa, która zapobiega, aby którykolwiek z walków d mógl wyjsc przez kanal / naze- wnatrz i zaciac sie miedzy czescia sprze-. gla a, wprawiana w ruch przez silnik, a czescia b. Czescia zapadkowa e jest zwy¬ kly wystep, który zmusza zabieracz d do wykonania ruchu w kierunku obwodu, za¬ nim kanal / wejdzie W polozenie sprzega¬ jace. Gdy czesc a obraca sie pod dziala¬ niem silnika, to wskutek dzialania sily od¬ srodkowej walki d zabieraka usiluja sie po¬ ruszac nazewnatrz wbrew dzialaniu spre- - 2 —zyn c, czemu stoja na przeszkodzie wyste¬ py e. Gdy jednak silnik dozna momental¬ nego opóznienia ruchu, to wystepy e na chwile pozostaja wtyle, podczas gdy walki d poruszaja sie pod dzialaniem nabytej si¬ ly zywej pod wystepami e i pod dzialaniem sily odsrodkowej wysuwaja sie nazewnatrz w kierunku promieniowym, gdy osiagnely kanal /. W ten sposób zajmuja polozenie oznaczone punktami i, sprzegaja czesc a, polaczona z silnikiem z czescia 6, która jest urzadzona jako kolo pasowe.Na fig. 2 wystepy zapadkowe e sa sko¬ snie sciete, tak, ze walki d moga sie natych¬ miast przesuwac promieniowo nazewnatrz, gdy tylko przyspieszenie walków d stanie sie równe zeru, bo silnik osiagnal pelna liczbe obrotów.Na fig. 3 czesci zapadkowe nie sa umo¬ cowane na czesci a poruszanej przez silnik, lecz stanowia osobna czesc obrotowa na wale wewnatrz sprzegla. Czesc ta jest ozna¬ czona na fig. 3 przez h i przedstawiona w postaci wycinka. Gdy tylko czesc a poru¬ szana przez silnik dozna opóznienia, to czesc h porusza sie zywa sila dalej, prawie z niezmieniona predkoscia i uzyskuje wzgledny skret w stosunku do czesci a sprzegla, wskutek czego kanal / staje sie dostepny dla walków d, które moga przejsc promieniowo nazewnatrz w polozenie sprzegajace (punktowane).Fig. 4 przedstawia urzadzenie, w któ- rem pomysl wynalazku jest zastosowany do sprzegla dla silników o biegu zwrotnym.Na czesci a poruszanej przez silnik, opie¬ raja sie przez sworznie q czesci zaciskowe p, zaopatrzone w ramiona m, /. Zaleznie od tego, czy podnosi sie ramie / czym, za¬ ciska sie szczeka u lub o w czesci b sprze¬ gla, polaczonej z maszyna robocza, która ma byc wprawiona w ruch. Walek sprzega¬ jacy d porusza sie tu w kanale, który ma dwa odgalezienia h, i. Zaleznie od tego, czy walek d zeslizgnie sie na lewo do kanalu h, czy na prawo do kanalu i, sila odsrodkowa naciska ramie / lub m, wskutek czego czesc a poruszana przez silnik, moze poruszac czesc b tylko W jednym kierunku i naped musi byc nieczynnym w czasie zmiany kie¬ runku obrotu. Zarazem niemozliwe jest w tern sprzegle, aby czesc pedzona b mogla zabrac czesc a przy wiekszej predkosci cze¬ sci napedzanej, wobec czego silnik elek¬ tryczny nie moze pracowac jak generator. PL