Otrzymywanie torfu przedstawia spe¬ cjalne i swoiste trudnosci przez to, ze wla¬ sciwa cenna masa torfowa, substancja su¬ cha wystepuje w naturze stale z duzemi ilo¬ sciami wody, z która jest czesciowo pola¬ czona chemicznie. W torfowisku zaleznie od stopnia odwodnienia ogólnie na 100% masy torfowej znajduje sie zawsze tylko 10 — 15% suchej substancji, ma sie przeto do czynienia z transportowaniem i poru¬ szaniem bardzo znacznych mas. Dotychcza¬ sowe sposoby do pokonania tych trudnosci zawodza, gdy idzie o zaopatrzenie w paliwo na wielka skale, jak to ma miejsce np. przy zaopatrywaniu w paliwo wielkich przemy¬ slowych zakladów. Zarówno dawna praca reczna, jak i obecna przy pomocy poglebia- czy wymaga takiego personelu obsluguja¬ cego, ze wykonanie zadania na wielka ska¬ le jest niemozliwe. Niniejszy sposób daje najmniejszem zapotrzebowaniu sily ludz¬ kiej transportowac wielkie ilosci torfu z torfowiska do dowolnie oddalonego miej¬ sca przerabiania. Szczególniej wazna jest moznosc obierania miejsca przeróbki w od¬ daleniu od miejsca wydobywania torfu np. pola do osuszania, gdzie warunki do osu¬ szania powietrzem i transportowania otrzy¬ manego tcrfu sa bardziej pomyslne. Rów¬ niez usuniete zostaja i inne wady, jak klo¬ potliwe odwadnianie torfowiska. Nastepnie sposób niniejszy przedstawia i te jeszcze korzysc, ze moze byc wydobywany z torfo¬ wisk materjal, zawierajacy duzo korzeni, którego dotychczas nie mozna bylo przera¬ biac.Sposób niniejszy jest znamienny tern, zeotrzymana, zapomoca znanego sposobu na¬ tryskiwania, masa torfowa zostaje przyje¬ ta przez urzadzenie ssace, homogenizowana w niem i nastepnie dalej transportowana np. na pola do osuszania i, po pewnem od¬ wodnieniu, dalej przerabiana i ksztaltowa¬ na w cegielki.Sposób niniejszy umozliwia przeto bez¬ posrednie otrzymywanie plynnej masy tor¬ fowej z dowolnego torfowiska, które zapo¬ moca dotychczasowych srodków czesto wo- góle nie moglo byc eksploatowane, latwa homogenizacje i transportowanie otrzyma¬ nej masy do miejsca przerabiania, Przytern istnieje moznosc mieszania mlodszych warstw torfu, posiadajacych mniejsza war¬ tosc cieplna, na jednorodna torfowa papke ze starszemi warstwami torfu, posiadajace- mi wieksza wartosc cieplna i takiego obra¬ biania pola torfowego, by torfowisko bylo odpowiednie do eksploatacji, Uzywane przy proponowanym sposobie maszyny i inne urzadzenia sa proste, pewne w dzialaniu, latwe do obslugi i moga byc stale tak ustawiane, ze jest mozliwa wy¬ godna praca bez niebezpieczenstwa dla maszyn i robotników.Szkodliwe uszkodzenia maszyn przez korzenie, pnie, kamienie albo podobne przedmioty i polaczone z niemi przerwy w pracy sa zupelnie przy tym sposobie usu¬ niete.Przewody rurowe, przez które homoge¬ nizowana masa torfowa zostaje dalej trans¬ portowana, np. na pola do suszenia, zosta¬ ja utworzone przez czesci rurowe, które moga byc latwo rozlaczane i znowu laczone na innem miejscu.Wykonanie sposobu jest nastepujace: zapomoca splókania strumieniem wody, na¬ pedzanym pod silnem cisnieniem, zostaje przeprowadzony podzial stalej masy torfo¬ wej z torfowiska i cala struktura rozerwa¬ na. Jednoczesnie zostaja splókane korze¬ nie, pnie drzewne i podobne przedmioty, przez co umozliwione zostaje latwe ich u- suwanie i otrzymanie wlasciwej masy tor¬ fowej. Dalej, zapomoca natryskiwania do¬ prowadza sie do masy torfowej niezbedna do jej dalszej przeróbki ilosc wody.W ten sposób utworzona papkowata, u- wolniona od wszelkich wiekszych stalych skladników masa, przedstawiajaca miesza¬ nine stalych skladników torfu, wody do szprycowania i naturalnej ilosci wody, zo¬ staje wydobyta z torfowiska zapomoca smoczka o swoistej budowie, przyczem ma¬ sa jest nieprzerwanie utrzymywana w sta¬ nie dynamicznym. Stale skladniki zostaja dalej rozcierane, co moze byc wykonane za¬ pomoca przeznaczonego do tego celu smocz¬ ka albo zapomoca tego smoczka w polacze¬ niu ze specjalna, wlaczona za nim maszyna rozdrabniajaca. Masa zostaje przytem ho¬ mogenizowana i nastepnie przewodem ru¬ rowym albo kanalem transportowana do miejsca przeróbki.Fig. 1 — 3 na zalaczonym rysunku przedstawiaja schematycznie przebieg ro¬ boty wraz z uzywanemi do tego urzadzenia¬ mi, fig. 4 — 11 przedstawiaja urzadzenie do ssania, homogenizowania i podobnych czynnosci w dwóch przykladach wykona¬ nia.Na fig 1 A oznacza wzieta pod uwage czesc torfowiska, z którego w kierunku, o- znaczonym strzalka, zapomoca natryskiwa- jacego przyrzadu S masa torfowa zostaje natryskiwana i zmieszana przytem z po¬ trzebna do homogenizacji iloscia wody. Na krawedzi torfowiska umieszczony fest na pomoscie smoczek T, zapomoca którego papkcwata masa torfowa zostaje wessana i dalej transportowana. Dostarczana sklada¬ jacym sie z rurowych czesci d przewodem D masa torfowa zostaje przerabiana bezpo¬ srednio na lezacem obok miejsca wessania polu B1 albo przedewiszystkiem przetrans¬ portowana do przedstawionego punktami zbiornika wyrównawczego S, skad dopiero zostaje transportowana na pole do suszenia albo do innego miejsca przerabiania. Mozna, - 2 -yak widac z fig, 3, rurowy przewód D kil¬ kakrotnie rozgaleziac na przewody D1 i boczne przewody D2 i w ten sposób roz¬ przestrzeniac mase na bardzo wielkiej prze¬ strzeni. Przewód rurowy D moze byc zasi¬ lany kilkoma smoczkami, które moga byc posuwane w miare postepu pracy na polu do osuszania. Plynna papkowata masa wy¬ chodzi u konca przewodu rurowego i roz¬ przestrzenia sie w warstwie na polu do su¬ szenia albo na kilku takich polach. Wyle¬ wanie rozpoczyna sie na polu, najbardziej od smoczka oddalonem i ogniwa d przewo¬ du zostaja odpowiednio do postepu pra¬ cy stopniowo oddzielane. Nastepnie ogniwa przewodu D moga byc ulozone na sasied- niem polu B2 przy odpowiedniem przesu¬ nieciu smoczka na pomoscie.Przewód rurowy D sklada sie z oddziel¬ nych czesci rurowych d, które w prosty sposób stykaja sie z soba teptemi wyskoka¬ mi i moga byc ulozone^ na ziemi. Uszczel¬ nienie pomiedzy kryzami odbywa sie wtedy samo przez sie przez papkowata mase tor¬ fowa, która na powietrzu predko twardnie¬ je, dzieki czemu skladanie i rozkladanie przewodu rurowego zostaje nadzwyczajnie uproszczone.Wlaczenie zbiornika wyrównawczego pomiedzy smoczkiem i polem osuszajacem daje bardzo znaczne korzysci w stosunku do bezposredniego transportowania od smoczka do pola osuszajacego. Przez zasto¬ sowanie wyrównawczego naczynia czyni sie niezaleznem urzadzenie transportowe od u- rzadzenia suszacego.Miejsce osuszania moze byc obrane tam, gdzie grunt i warunki najbardziej sie do te¬ go celu nadaja, przewaznie nie w bezpo¬ sredniej bliskosci urzadzen dobywajacych.Z powodu moznosci uczynienia miejsca do osuszania niezaleznem od srodków do¬ bywajacych osiaga sie te korzysc, ze przez obranie tego miejsca w bliskosci miejsca u- zycia zmniejszaja sie koszty transportu. W miejscach osuszania moga w specjalnych wypadkach tyc zastosowane rezerwuary ziemne, w których masa moze byc przes, dlugi czas przechowywania w stanie jedno- litym. Stosowanie zbiornika wyróitfnawcze- go przedstawia i te korzysc, ze urzadzenie transportowe w miejiscu otrzymywania m& do wykonania mniej pracy i przeto moze byc lzej zbudowane, gdyz musi transpor¬ towac tylko na krótsze przestrzenie. Wsku¬ tek powyzszego cale urzadzenie jest lzej¬ sze, co ma wazne znaczenie przy jego usta¬ wianiu i usuwaniu.W rezultacie przerwy w osuszaniu nie wywieraja wplywu na urzadzenie dobywar jace i odwrotnie.Urzadzenie, sluzace do ssania torfu, jest w ten sposób zbudowane, ze utrzymuje stale w stanie dynamicznym spulchniona i zmieszana z woda mase, wskutek czego pompa stale transportuje dobrze zmieszana mase. Przez zaopatrzenie smoczka w umie¬ szczone na jego wale i od tegoz walu wpro¬ wadzone w obieg kolo lopatkowe 2 [if& 4)i które jest umieszczone przed wejsciem do smoczka i uksztaltowane jest jako przy¬ rzad transportowy, udaje sie trzymac zda¬ la od smoczka korzenie lub podobne wiek¬ sze czesci skladowe stale, które nie maja byc przerabiane.Dalsza cecha urzadzenia polega na tern, ze ono nietylko wsysa i dobywa mase, ale jednoczesnie przerabia ja, to jest rozdrab¬ nia i rozciera i wskutek tego wytwarza jed¬ nolita mieszaninie ze stalych i plynnych skladnikowi, która nastepnie zostaje trans¬ portowana na dowolna odleglosc do zbiór-, nika wyrównawczego, na pola do osuszania albo podobne miejsca.Fig. 4 przedstawia pompe turbinowa 4-ro stopniowa, z których 3 stopnie a wy^ kazuja zupelnie identyczne urzadzenie, na¬ tomiast ostatni dolny stopien a1 fest tak u- ksztaltowany, ze jego robocze albo lopatko¬ we skrzydlo posiada duze przekroje po¬ przeczne. Kazdy ze stopni a sklada sie z kierownicy 3, 5 [ii£ 4 i 6) i przyrzadu wy*- - I -dobywajacego 1, 2,4 (fig- 4, 7 i 9). Przyrzad wydobywajacy sklada sie z rozszerzajace¬ go sie ku górze plaszcza pierscieniowego 1 (fig. 7), w którym na wale 11 (fig, 4] umie¬ szczone jest kolo lopatkowe 2, 4 o odpo¬ wiednim ksztalcie. Pomiedzy dwoma przy¬ rzadami transportowemi wlaczony jest przyrzad kierowniczy, skladajacy sie z kie¬ rowniczych lopatek 5 (fig. 6), które na swym zewnetrznym obwodzie ograniczone zostaja przez wytworzony z jednej czesci z lopatkami pierscien 3 (fig. 5). Pierscienic 1 i 3 zostaja zesrubowane na wspólna o- prawke turbinowa. Wirujace piasty 2 kól lopatkowych 4 zostaja we wlasciwem po¬ lozeniu utrzymane przez srodkowe panew¬ ki kierownic 3, 5.Przez zastosowanie rozszerzajacego sie stozkowo ku górze kola wydobywajacego z dluzszemi lopatkami 5 osiaga sie lepsza wydajnosc, gdyz przytem czyni sie równiez uzyteczna do wydobywania powstajaca przez obrót sile odsrodkowa. By predkosc przeplywu srodka wydobywajacego nie u- legala wewnatrz kola lopatkowego 4 znacz¬ nym zmianom, jest, jak uwidoczniaja fig. 8 i 9, piasta 2 tego kola w ten sposób uksztal¬ towana, ze przekrój poprzeczny dla srodka dobywajacego pozostaje wszedzie mniej wiecej jednakowy. Do górnego rozszerzo¬ nego konca pracujacej albo dobywajacej czesci 2, 4 kazdego stopnia turbinowego przymyka zwezajacy sie ku górze przyrzad kierowniczy 3, 5, Powiekszajace sie ku gó¬ rze zwezenie przekroju poprzecznego przy kole kierowniezem jest tego rodzaju, ze srednica wylotu wodzacego przyrzadu od¬ powiada srednicy wystepu kola lopatkowe¬ go nastepnego stopnia. Masa torfowa zosta¬ je transportowana kolem lcpatkcwem ku górz;e w skosnym albo srubowym kierunku i wprowadzona w nasadzony przyrzad kie¬ rowniczy, którego lopatki 5 nadaja cieczy znów pionowy kierunek ruchu. Przy przej¬ sciu masy torfowej z kola lopatkowego 2 i 4 na przyrzad kierowniczy 3, 5, wzglednie przy przejsciu z niego na nastepne górne kolo lopatkowe zostaje cna rozdrobniona i rozcierana krawedziami lopatek 4 i 5, wskutek czego do przewodu rurowego zo¬ staje dostarczana papka o konsystencji jed¬ nostajnej.Ilosc stopni a w pompie turbinowej wy¬ pada tern wieksza, im wieksza jest wyso¬ kosc podnoszenia, wzglednie im wieksze musi byc cisnienie, Ilosc stopni moze prze¬ to byc wieksza, niz to jest konieczne do procesu rozdrabniania masy torfowej. Roz¬ drabnianie masy torfowej zostaje przed¬ siebrane wogóle tylko o tyle, o ile to jest potrzebne do osiagniecia dobrego produktu koncowego, wzglednie do osiagniecia ma¬ lych oporów przeplywu srodka wydobywa¬ nego w przylegajacych przewodach ruro¬ wych. Jezeli przy potrzebnej do tego ilosci stopni pompy turbinowej przedstawionej na fig. 4 nie zostaje osiagniete potrzebne do u- suniecia srodka wydobywanego cisnienie, to mozna wlaczyc za wspomniana pompa specjalna pomjpe wyciagowa, bezposrednio za nia albo w jej tlocznym przewodzie ru¬ rowym.Na fig. 10 i 11 przedstawiona jest skom- binowana pompa, skladajaca sie z dwustop¬ niowej pompy turbinowej a, a1 i umie¬ szczonej na tej samej osi 11 pompy odsrod¬ kowej 14, umieszczonej wewnatrz oprawki 13, polaczonej plaszczem 12 i doprowadza¬ jacej papke torfowa do rury wylotowej 15, na której umocowany jest silnik 16. Od¬ srodkowa pompa 13, 14, w której niema juz miejsca rozcieranie albo rozdrabnianie ma¬ sy torfowej, wymaga do osiagniecia okre¬ slonego cisnienia mniejszej sily, jak opisa¬ na pompa turbinowa, w której takie roz¬ drobnienie bezwzglednie sie odbywa. Mozna byloby czesc rozdrabniajacych albo homo¬ genizujacych elementów umiescic dopiero za pompa niezaleznie od nosnego naczynia glowicy ssacej mniej wiecej na szkielecie zórawia i równiez specjalnie napedzac; glo¬ wica ssaca jest wtedy lzejsza i napedy mo- — 4 —ga za kazdym razem otrzymywac odpowied¬ nia predkosc.Pompy (fig. 4 i 10) mioga byc zestawio¬ ne calkowicie ze stopni a. Wskazane jed¬ nak jest pierwszy i ostatni stopien a, wzglednie czesc robocza tych stopni u- ksztaltowac w*' ten sposób, by pozostal znaczny poprzeczny przekrój wlotowy dla srodka wydobywanego, co, jak wskazuja fig. 4, 8 i 10,, moze byc osiagniete tern, ze te stopnie a skladaja sie z kierowniczego przyrzadu 3, 5 powyzej opisanego rodzaju i przyrzadu wydobywajacego, skladajace¬ go sie z cylindrycznego plaszcza 6, rozsze¬ rzajacej sie ku górze piasty i zlaczonych z nia obu skrzydel wydobywajacych 8. Pred¬ kosc przeplywu srodka wydobywanego wzrasta wewnatrz kanalów wspomnianych czesci i pozostaje tam prawie stala. W celu dalszego powiekszenia wlotowego przekro¬ ju poprzecznego meze zamiast cylindryczr nego plaszcza byc zastosowany plaszcz o stozkowej, ku dolowi rozszerzajacej sie fer¬ mie.Przy dolnym koncu pompy turbinowej bezposrednio pod ostro zakonczonemi) kra- wiedziami 8' lopatek 8 zostaje wprowadzo¬ ne jedno albo kilka ewentualnie zygzako¬ wych ostrzy 9, które zostaja umocowane zapomoca wycinka 10 do plaszcza 3 naj¬ blizszego przyrzadu kierowniczego. Przez wspóldzialanie ostrzy 9 i 8' zostaja gruibe obce ciala rozdrobnione przed wejsciem do pompy.Dalsze wazne urzadzenie torfowej pom¬ py ssacej polega na tern, ze przy dolnym koncu przechodzacego przez plaszcz pom¬ py walu 11 zewnatrz tego plaszcza umie¬ szczony jest wirnik 21, 41 (fig. 4 i 10), u- trzymujacy zdala przed wejsciowemi ka¬ nalami pompy wieksze kawaly korzeni i in¬ ne twarde przedmlioty i jednoczesnie w ten sposób wstrzasa papke torfowa, ze pompa stale wsysa mieszanine o mniej wiecej jed¬ nakowym skladzie i stalej konstrukcji.Opisane urzadzenie wydobywajace i rozdrabniaj ace nie posiada zaworu ssacego, nie jest narazone na zatkanie, nie wymaga napelniania, przed puszczeniem w ruch i moze wykonywac prace bez wszelkich sia¬ tek ochronnych. Poniewaz pompa dziala jednoczesnie jako rozdrabniarka i mieszar¬ ka, stosowane dotychczas przy obrabianiu torfu specjalne mlyny torfowe staja sie zbedne.Urzadzenie zostaje zawieszone na dzwi¬ gu na przeciagnietych przez torfowisko li¬ nach w ten sposób, ze moze byc podnoszo¬ ne i opuszczane. Przylegajace do wyjscio¬ wego konca pompy gietkie albo przegubo¬ we przewody rurowe prowadza wtedy ma¬ se torfowa do pozadanego miejisca. PL