Znane jest wytwarzanie zywic wymieniaja¬ cych kationy, przez kwasna kondensacje zwiaz¬ ków fenolowych z kwasem acetaldehydodwu- sulfonowym i formalina. Powyzsze zywice po¬ wstaja w silnie kwasnym srodowisku z dodat¬ kiem wiekszych ilosci kwasu siarkowego. Do buforowania trzeba dodawac lug sodowy po wstepnej kondensacji kwasu acetaldehydodwu- sulfonowego z fenolem, w celu zwiazania nad¬ miaru kwasu." Wedlug znanego sposobu stosuje sie nadmiar SO;;, co wplywa ujemnie na wlasci¬ wosci zywicy. Uzyteczne zdolnosci wymienne sa bardzo rózne i stosunkowo male. Wahaja sie one w granicach 1,8 — 2,3 % CaO. Ponadto ten sposójD nie zawsze prowadzi do uzyskania stalego zelu zywicznego.Stwierdzono, ze mozna wytworzyc zywice wymieniajace kationy, jesli kwas acetaldehydo- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa dr Manfred Morgner i Roland Wilharm. dwusulfoniowy kondensuje sie z fenolem i (lub) zwiazkami fenolowymi, np. kwasem fenolosulfo- nowym, albo kwasem omega-fenolosulfonówym i formalina w nieobecnosci kwasu siarkowego, a ciekly produkt wstepnej kondensacji fenol- kwas acetaldehydodwusulfonowy nie buforuje lugiem sodowym, lecz rozciencza wode. Otrzy¬ mana w ten sposób zywica nie zawierajaca- siar¬ czanu sodu, która mozna nastepnie sulfonowac, posiada dzieki mniejszemu cisnieniu ósmotycz- neniu w wodzie, wieksza wytrzymalosc mecha¬ niczna ziarn.Okazalo sie ponadto, ze zdolnosc wymienna zywic wytworzonych sposobem wedlug wyna¬ lazku mozna polepszyc, jesli stosuje sie kwas acetaldehydodwusulfonowy, który tworzy sie przy reakcji 40 —45%-owego oleum z acetyle¬ nem. Zdolnosc wymienna zywic wzrasta od 3 do 3,5% CaO i nie podlega juz zadnym waha¬ niom.Stosunek kwasu acetaldehydodwusulfonowe- go do fenolu mozna zmieniac w szerokich gra-nicach bez pogorszenia jakosci zywic, zwlaszcza odnosnie zdolnosci wymiennej i peptyzacji. War¬ tosci feiraniczne* Ifeza od 0.4 mola kwasu acetal- dehydadwusulionowego na 1 mol fenolu az do 1.4 mola kwasu acetaldehydodwusulfonowego na 1 mol fenolu. Powyzej i ponizej podanych granic obniza sie jakosc zywic. Ewentualne zmiany w podanych granicach stwarzaja mozli¬ wosc zaoszczedzenia cenniejszego fenolu kosz¬ tem tanszego 'kwasu acetaldehydodwusulfono¬ wego przy jednakowej ilosci i jednakowej ja¬ kosci wytworzonej zywicy.Zdolnosc wymienna zywic wytworzonych spo¬ sobem wedlug wynalazku mozna jeszcze polep¬ szyc przez dodatkowe sulfonowanie znanym sposobem, np. za pomoca 98%-owego kwasu siarkowego albo oleum.Zywice wytworzone sposobem wedlug wyna¬ lazku mozna stosowac z korzyscia do wyrobu membran. Tego rodzaju membrany, które moz¬ na wytwarzac znanym sposobem np. przez na¬ pawanie roztworem zywicy preparowanego szkieletu sluzacego jako nosnik, w dowolnych wielkosciach i grubosciach, sa elastyczne w wo¬ dzie i w wodnych roztworach i wystarczajaco odporne wobec kwasów i lugów.Przyklad I. (0.4 mola kwasu acetaldehydo- dwusulfonowego na 1 mol fenolu). 82 czesci wa¬ gowe kwasu acetaldehydodwusulfonowego, otrzy¬ manego przez wprowadzenie acetylenu az do nasycenia do 40 — 45%-owego oleum, rozcien¬ cza sie 23 czesciami wagowymi lodu przy egzo¬ termicznie przebiegajacej reakcji. Temperatu¬ ra nie moze przekraczac 60CC. Nastepnie pod¬ daje sie rozcienczony kwas acetaldehydodwu- sulfonowy dzialaniu 94 czesci wagowych feno¬ lu. Nalezy przy tym utrzymywac temperature od 100—105°C. Po dodaniu 150e czesci wody ochladza sie produkt wstepnej kondensacji do 40—42° i dodaje 100 czesci wagowych 30% for¬ maliny. Produkt kondensuje sie w temperatu¬ rze 80—85CC po okolo 30 minutach. Po polama¬ niu, hartuwaniu i rozdrobnieniu otrzymuje sie kationit, który przy wielkosci ziarna 0.3 -— 1;5 mm posiada zdolnosc wymienna 3,5% CaO.Przyklad II. (0,86 mola kwasu acetalde¬ hydodwusulfonowego na 1 mol fenolu). 175 czesci wagowych kwasu acetaldehydodwusul¬ fonowego, 94 czesci wagowych fenolu, 150 cze¬ sci wagowych wody, 50 czesci wagowych lodu i 100 czesci wagowych formaliny poddaje sie reakcji jak w przykladzie I. 1 litr zywicy o ziarnie Ó.S do 1.5 mm posiada zdolnosc wy¬ mienna 3,5% CaO.P r z y k l a d_I 11. 270 czesci wagowych kwasu acetaldehydodwusulfonowego, wytwo¬ rzonego jak podano w przykladzie I, rozciencya sie 75 czesciami wagowymi lodu. Otrzymany roztwór traktuje sie 94 czesciami wagowymi fenolu, przy czym temperatura nie moze prze¬ kroczyc 105°C. Nastepnie dodaje sie 150 czesci wagowych wody, chlodzi wstepnie skondenso¬ wany produkt do temperatury okolo 40°C i za¬ daje 100 czesciami wagowymi formaliny. Pro¬ dukt, kondensuje sie w temperaturze 80—85°C po okolo 30 minutach. Po polamaniu, zaharto¬ waniu i rozdrobnieniu otrzymuje sie zywice, która posiada przy wielkosci ziarna 0.3 do 1.5 mm zdolnosc wymienna 3,5% CaO.Przyklad IV. W sposób podany w przy¬ kladzie I poddaje sie reakcji: 164 czesci wagowych kwasu acetaldehydodwu¬ sulfonowego 85 czesci wagowych fenolu 17.5 czesci wagowych kwasu fenolsulfonowego 132 czesci wagowych wody 40 czesci wagowych lodu 100 czesci wagowych formaliny 30%-owej.Produkt kondensuje sie w temperaturze 70—75°C. Otrzymuje sie kationit, który posia¬ da przy wielkosci ziarna 0.3 do 1.5 mm zdol¬ nosc wymienna 3,0% CaO.Przyklad V. W sposób podany w przy¬ kladzie I poddaje sie reakcji: 164 czesci wagowych kwasu acetaldehydodwu¬ sulfonowego 35 czesci wagowych fenolu 19 czesci wagowych kwasu omega-fenolosul- foncwego 132 czesci wagowych wody 40 czesci wagowych lodu 100 czesci wagowych 30%-owej formaliny Produkt kondensuje sie w temperaturze 70—75C. Otrzymuje sie kationit, który przy wielkosci ziarna od 0.3 do 1.5 mm posiada zdol¬ nosc wymienna 3,4% CaO.Przyklad VI. Sposobem podanym w przykladzie I poddaje sie reakcji: , 164 czesci wagowych kwasu acetaldehydodwu¬ sulfonowego , 66 czesci wagowych fenolu 56 czesci wagowych omega-fenolosulfokwasu 132 czesci wagowych wody 40 czesci wagowych lodu 100 czesci wagowych 30%-owej formaliny - 2 -Produkt kondensuje sie w temperaturze 70—75°C. Otrzymuje sie kationit, który przy ziarnie 0.3 — 1.5 mm posiada zdolnosc wy¬ mienna 3,5% CaO. PL PL