Wynalazek dotyczy sposobu otrzymywania czwartorzedowych soli amoniowych.Stwierdzono, ze zwiazki o wzorze ogólnym (I) zwalczaja nematody, powiazane scisle z blona sluzowa pluc, np. trychostrongile u owiec i by¬ dla. Nematody sa groznymi pasozytami i z tego wzgledu zwalczanie ich ma duze znaczenie gospodarcze. Aktywnosc zwiazków o wzorze ogólnym (I) stwierdzono za pomoca badan testo¬ wych, przeprowadzonych z Niippostrongylus murie u szczurów. Zwiazki te przejawiaja rów¬ niez dzialalnosc przeciwko pasozytom jelitowym Aspiculuris tetraptera i Nematospiroides dubius u myszy.Przy podawaniu zwiazków tego typu owcom stwierdzono, ze szereg z nich dziala przeciw takim pasozytom jak Nematodirus sp. Oster- taigia cirumcincta, Ostertagia trifurcata, Cooperia curticei oraz Trichostrongylus axei. Zwalczanie pierwszych czterech z wymienionych pasozytów mer wazne znaczenie, gdyz pewne preparaty z fenotiazyny, czesto stosowane do tego celu w medycynie weterynaryjnej, sa malo sku¬ teczne.Wzór ogólny (I) tych zwiazków jest przed¬ stawiony na zalaczonym rysunku.W wzorze tym R1 oznacza chlor, brom lub metyl, albo grupe nitrowa, R2 — chlor, brom, fluor lub metyl, przy czym R1 albo R2 — od¬ dzielnie, lecz nie równoczesnie, moga oznaczac równiez wodór. A- oznacza amion kwasowy, jak np. chlorkowy, bromkowy, jodkowy lub metalosiarczanowy.Zwiazki wedlug wynalazku moga byc wytwa¬ rzane z amin trzeciorzedowych o wzorze ogól¬ nym (II) przez przeprowadzenie ich w zwiazki czwartorzedowe w ten sposób, ze na 1 mol ami¬ ny dziala sie 1 molem albo niewielkim nadmia¬ rem srodka metylujacego, jak np. jodku mety¬ lowego lub siarczanu dwumetylowego. Mozna je takze wytwarzac przez reakcje 1 mola aminy drugorzedowej o wzorze ogólnym (III) z dwo-ma lub wiecej molami srodka metylujacego, w obecnosci czynnika wiazacego kwas, np. we¬ glanu sbdowegb. Oczywiste jfest, ze w tej reakcji tworzy, sie najpierw w'stadium posrednim ami¬ na trzeciorzedowa (II), która nastepnie ulega przeksztalceniu w zwiazek czwartorzedowy.Obie te reakcje moga byc przeprowadzone w od¬ powiednim rozpuszczalniku, jak np. w aceto¬ nie lub matanolu, który nie bierze udzialu w re¬ akcji.Wspomniane wzory ogólne (II) oraz (III) sa przedstawione na zalaczonym rysunku.Podane wyzej dwa sposoby syntezy (i) oraz (ii) sa przedstawione na zalaczonym rysunku.W wzorach tych X oznacza odpowiednia aktywna grupe, jak np. chlorowcowa (np. chlor, brom lub fluor) lub metylosiarczanowa.Reakcje (i) nalezy prowadzic w obecnosci jod¬ ku potasowego, jezeli zwiazek czwartorzedowy (I) wyodrebnia sie w postaci jodku, co ma miej¬ sce zazwyczaj.Obie reakcje (i) oraz (ii) mozna korzystnie przeprowadzic w odpowiednim rozpuszczalniku, jak np. w benzynie. Pierwsza z podanych reak¬ cji przebiega latwo, lecz druga wymaga ogrze¬ wania przez dluzszy czas. Moze ona byc pro¬ wadzona takze przy ogrzewaniu skladników bez uzycia rozpuszczalnika.Zgodnie z wynalazkiem sposób wytwarzania czwartorzedowych zwiazków amoniowych o wzo¬ rze ogólnym (I) polega na tym, ze amine trze¬ ciorzedowa, zawierajaca trzy sposród czterech grup, pozadanych w czwartorzedowym zwiazku amoniowym, poddaje sie reakcji z odpowiednim zwiazkiem, zawierajacym czwarta grupe poza¬ dana w produkcie koncowym. W razie potrze¬ by otrzymana sól mozna przeprowadzic w zwy¬ kly sposób w sól o innym anionie.Zwiazki otrzymane sposobem wedlug wyna¬ lazku mozna stosowac pod postacia róznych pre¬ paratów farmaceutycznych, jak np. tabletek, czopków lub kapsulek.Sposób wedlug wynalazku objasniaja ponizsze przyklady.Przyklad I. Roztwór 10,0 g bromku2-fe- noksyetylowego i 6, 8 g o-fluoro-N:N-dwume- tylobenzyloaminy w 10 ml benzenu ogrzewano na lazni parowej przez 40 godzin. Otrzymany olej powoli, oddzielono i poddano krystalizacji.Po ochlodzeniu krysztaly odsaczono, przemyto swieza porcja benzenu i przekrystalizowano z mieszaniny propanolu - 2 z octanem etylu.Otrzymano bromek N-o-fluorobenzylo-N:N-dwu-. metylo-N-2-fenoksyetyloamoniowy w postaci bezbarwnego ciala stalego o temperaturze topnienia 144,5—146°C.Ten sam produkt otrzymuje sie równiez wte¬ dy, gdy te same reagenty ogrzewa sie bez roz¬ puszczalnika w temperaturze 120°C przez 2 go¬ dziny.Po uplywie tego czasu tworzy sie pólstala ma¬ sa, z której po przekrystalizowaniu z mieszani¬ ny propanolu-2 z octanem etylu otrzymuje sie czysty bromek.Przyklad II. 1-o-metylobenzyloamino-2- fenoksyetan otrzymany z bromku 2-fenoksyety- lowego i o-metylobenzyloaminy przeprowadzono za pomoca kwasu mrówkowego i aldehydu mrówkowego w l-(N-metylo-N-o-metylobenzy- loamino)-2-fenoksyetan o temperaturze wrzenia 128°C pod cisnieniem 0,06 mm. Otrzymana. za¬ sada reagowala latwo z jodkiem metylu w roz¬ tworze acetonu, dajac jodek N:N-dwumety- lo - N-o-metylobenzylo-N-2-fenoksyamoniowy, o temperaturze topnienia 144—145°C.Przyklad III. l-benzyloamino-2-o-metylo- fenoksyetan o temperaturze wrzenia 200—204°C pod cisnieniem 19 mm, otrzymany z bromku 2-o-metylofenoksyetylowego i benzyloaminy, przeprowadzono w l-(N-benzylo-N-metyloami- no)-2-o-metylofenoksyetan o temperaturze wrze¬ nia 198°C pod cisnieniem 16 mm. Zasada ta dala z jodkiem metylu jodek N-benzylo-N:N- dwumetylo - N - (2-o-metylofenoksyetyloamonio- wy o temperaturze topnienia 153—154°C. .Przyklad IV. 1-o-metylobenzyloamino-2- o-metylofenoksyetan o temperaturze wrzenia 144—148°C pod cisnieniem 0,3 mm otrzymany z bromku 2-o-metylofenoksyetylowego i o-me¬ tylobenzyloaminy, przeprowadzono w l-(N-me- tylobenzyloamino)-2-o-metylofenoksyetan o tem¬ peraturze wrzenia 138—140°C pod cisnieniem 0,1 mm.Z jodkiem metylu zasada ta dala jodek N:N- dwumetylo - N-o-metylo-benzylo-N-2-o-metylofe- noksyetyloamoniowy o temperaturze topnienia 182—183°C.Przyklad V. l-benzyloamino-2-o-chloro- fenoksyetan o temperaturze wrzenia 138—144°C pod cisnieniem 0,05 mm, otrzymany z benzylo¬ aminy i bromku 2-o-chlorofenoksyetylowego przeprowadzono w l-(N-benzylo-N-metyloami- no)-2-o-chlorofenoksyetan o temperaturze wrze¬ nia 144—148°C pod cisnieniem 0,07 mm. Z jod¬ kiem metylu zasada ta dala jodek N-behzylo-N- (2-o-chlorofenoksyetylo)-N:N-dwumetyloamonio- wy o temperaturze topnienia 119—120°C.Przyklad VI. l-o-chlorofenoksy-2-o-meiy- lobenzyloaminoetan o temperaturze wrzenia — 2 —146—150°C pod cisnieniem 0,1 mm otrzymamy z bromku 2-o^chlorofenoksyetylowego i o-me- tylobenzyloaminy, przeprowadzono w 1-o-chlo- rofenoksy-2-(N-metylo-N-o-metylobenzyloainino) etan, w temperaturze wrzenia 146—150°C pod cisnieniem 0,2 mm.Z jodkiem metylu zasada ta dala jodek N-(2- o-chlorofenoksyetylo)N:N-dwumetylo-N-o-mety- lobenzyloamoniowy o temperaturze topnienia 166—167°C.Przyklad VII. 7,5 bromku o- chlorobenzy- lowego i 6 g jodku potasowego dodano do roz¬ tworu 4,5 g l^dwumetyloamino-2-fenoksyetanu w metanolu. Mieszanine ogrzewano pod chlodni¬ ca zwrotna przez 30 minut, przesaczono, a do przesaczu dodano eteru. Powstaly gumowaty produkt odsaczono i przekrystalizowano z pre- panolu - 2. Otrzymano czysty jodek N-o-chloro- benzylo - N:N - dwumetylo-N-2-fenoksyetyloamo- niowy o temperaturze topnienia 122—123°C.Przyklad VIII. W sposób podany w przy¬ kladzie VII poddawano reakcji 1-dwumetylo- amino-2-o-metylofenoksyetan z bromkiem o- chlorobenzylowym w obecnosci jodku potaso¬ wego.Otrzymano jodek N - o-chlorobenzyl o- N:N- dwumetylo-N-/2-o-metylofenoksyetyloamoniowy, który przekrystalizowany z propanolu-2 topi sie w temperaturze 176—177°C.Przyklad IX. 358 k 1-dwumetyloamino- 2-o-metylofenoksyetanu rozpuszczono w 1 1 ace¬ tonu i do roztworu dodawano powoli, przy mie¬ szaniu 278 g chlorku benzylu. Z mieszaniny, która zagrzala sie wykrystalizowal chlorek N(-benzylo -iN:N-dwumetylo-N-2-)onmetylofeno- ksyetylo/amoniowy. Po 72 godzinach sól te od¬ saczono, przemyto acetonem (200 ml) i natych¬ miast wysuszono w prózni. Temperatura topnie¬ nia otrzymanego zwiazku wynosila 135—138°C.Przyklad X. W sposób analogiczny do opisanego w przykladzie IX, poddano reakcji l-dwumetyloamino-2-fenoksyetan z bromkiem o-fluorobenzylowym. Otrzymano bromek N-o- fluorobenzylo-N:N-dwumetylo-N-2-fenoksyetylo- amoniowy o temperaturze topnienia 142—144°C.Poddajac zas wspomniany na wstepie przy¬ kladu zwiazek reakcji z bromkiem ó-bromo- benzylowym otrzymano bromek N-o-bromoben- zylo-N:N-dwumetylo-N-2-fenoksyetyloamoniowy o temperaturze topnienia 101—102°C.Przyklad XI. 250 g bromku 2-o-nitro- fenoksyetylowego i 450 ml 50°/o-owego roztworu dwumetyloaminy w metanolu poddawano reak¬ cji w autoklawie w temperaturze 80°C przez dwie godziny. Nastepnie mieszanine odparo¬ wano, pozostalosc zalkalizowano nadmiarem amoniaku a wydzielony olej wyekstrahowano eterem. Wyciag eterowy odparowano i pozosta¬ losc potraktowano 2n kwasem solnym w nad¬ miarze. Po odparowaniu otrzymanego roztworu otrzymano chlorowodorek 1-dwumetyloamino- 2-o-nitrofenoksyetanu, który po przekrystalizo- waniu z etanolu wykazywal temperature topnie¬ nia 174—175°C.Chlorowodorek ten potraktowano nadmiarem wodnego roztworu amoniaku, otrzymujac wol¬ na zasade, która wyodrebniono w zwykly spo¬ sób i rozpuszczono w 500 ml acetonu. Po doda¬ niu 115 g chlorku benzylowego w wyniku reak¬ cji wykrystalizowal chlorek N-benzylo-N:N- dwumtetylo-o-nitrofenoksyetyloamoniowy. Po 72 godzinach zwiazek ten odsaczono, przemyto ace¬ tonem i wysuszono niezwlocznie w prózni.Ze wzgledu na nietrwalosc tego zwiazku roz¬ puszczono go w 700 ml wody i dodano 170 g jodku potasowego rozpuszczonego w 200 ml wo¬ dy. Otrzymano odpowiedni jodek, który wy¬ krystalizowal szybko z wodnego roztworu.Temperatura topnienia tego zwiazku wynosila 140-141°C. PL PL