Wynalazek dotyczy urzadzenia do sterowania zabiegiem wlaczania sprzegla i zrównania me¬ mentu sprzegania z obciezeniem w sprzeglach uruchamianych samoczynnie. Jak wiadomo w sprzeglach tego rodzaju przenoszony moment sprzegania powinien byc przy wlaczaniu naj¬ pierw powiekszony tak, zeby nastapilo zrów¬ nanie liczby obrotów silnika z liczba obrotów napedowego walu i-to w sposób dostatecznie lagodny i tym samym bez szarpania sprzegla, co osiaga sie np. w przypadku uruchamiania pneumatycznego lub hydraulicznego przez odpo¬ wiednio powolne albo stopniowe wyrównanie cisnienia, a w przypadku sprzegiel elektroma¬ gnetycznych — przez stopniowe wylaczanie oporów.Aby sprzeglo po wlaczeniu moglo przenosic moment obrotowy silnika, zwiekszony przez dodanie gazu, w znanych dotychczas konstruk¬ cjach osiagano dostateczne wyrównanie cisnie¬ nia w przypadku sterowania pneumatycznego lub hydraulicznego albo wylaczania oporów szeregowych w przypadku sprzegiel elektroma¬ gnetycznych przez mechaniczne wlaczanie za¬ woru sterujacego lub oporów z walkiem prze- pustnicy, wziglednie mechanizmem cieglowego gazu lub tez wykorzystywano w tym celu pod¬ cisnienie w przewodzie ssacym albo w dyszy ssacej silnika Otto lub pneumatycznie regulo¬ wanego silnika Diesla.Wedlug wynalazku zrównanie momentu o- brotowego sprzegania z momentem silnika ste¬ ruje sie przez nadcisnienie, powstajace w ukla¬ dzie wydechowym silnika spalinowego. Tego rodzaju sterowanie zapewnia wieksza niezalez¬ nosc od sposobu wytwarzania mieszanki i jej przygotowywania w silnikach spalinowych. Po¬ za tym w calym szeregu pojazdów, a zwlaszcza tych, w których mieszanka wytwarza sie wew¬ natrz, ten rodzaj sterowania daje do rozporza¬ dzenia znacznie wieksze sily dzialajace, anizeli wymienione wyzej sterowanie przez podejsnie-nie w rurze ssacej lub dyszy. Zaleta ta uwydat¬ nia sie równiez w silnikach wiekszej mocy, gdyz tego rodzaju sterowanie jest niezalezne od iiczby gazników, rozmieszczenia przewodów ssacych i czasów otwierania zaworów. Ponadto sterowanie takie moze byc zastosowane rów¬ niez w silnikach bez gazników, a wiec w silni¬ kach Diesla lub Otto z wtryskiwaniem benzyny.Inna zaleta jest równiez pewne opóznienie w czasie cisnienia wylotowego wzgledem wspom¬ nianego wyzej znanego mechanicznego urucho¬ mienia przepustnicy lub podcisnienia w prze¬ wodzie ssacym lub dyszy ssacej. Dzieki takie¬ mu opóznieniu w przypadku pojazdów mecha¬ nicznych przy wlaczaniu z powrotem na nizszy bieg i bezposrednio po tym dodaniu gazu osia¬ ga sie bardziej lagodne zrównanie liczby silnika z liczba obrotów walu napedowego. Ten efekt opóznienia mozna jeszcze zwiekszyc dowolnie przez wlaczenie posrednie dyszy dlawikowej do przewodu polaczeniowego pomiedzy urzadze¬ niem wylotowym silnika spalinowego i zaworem sterujacym urzadzenia.Dokladnie tak samo, jak sterowanie za po¬ moca podcisnienia w przewodzie ssacym lub dyszy ssacej, równiez i regulacja za pomoca cisnienia wydechu posiada w porównaniu ze sterowaniem mechanicznym zalete niezaleznos¬ ci od mechanicznych polaczen z mechanizmem cieglowym przepustnicy gazniika i tym samym pozwala na znaczna swobode co do umieszcze¬ nia narzadu regulacyjnego.Na rysunku uwidoczniono kilka przykladów wykonania przedmiotn wynalazku, przy czyn fig. 1 przedstawia schematyczny uklad sterowa¬ nia silnika pojazdu mechanicznego, fig. 2 — sterowanie zaworu redukcyjnego sprzegla, uru¬ chamianego przez podcisnienie za pomoca nad¬ cisnienia wydechu, fig. 3 — wylaczanie opo¬ rów szeregowych w sprzegle uruchamianym elektromagnetycznie za pomoca przepony, na która dziala nadcisnienie wydechu, fig. 4 — wylaczanie oporów sprzegla elektromagnetycz¬ nego za pomoca przepony, na która dziala nad¬ cisnienie wydechu i fig. 5 — sterowanie zawo¬ ru sterujacego, pracujacego pod dzialaniem sily przyspieszenia i opóznienia masy za pomoca przepony, na która dziala nadcisnienie.Na fig. 1 cyfra 1 oznacza nastawnik (serwo¬ mechanizm) do wytwarzania sily wylaczania, a cyfra 2 — mechanizm drazkowy przenoszacy prace nastawnika na drazek 3, uruchamiajacy sprzeglo. Zawór redukcyjny 4 jest umieszczony wraz z zaworem sterujacym 5 i przepona 6 w? wspólnej oslonie. Przewód rurowy 7 laczy za¬ wór sterujacy z nastawnikiem 1, przewód ru¬ rowy 8 laczy zawór sterujacy z rura ssaca sil¬ nika, a przewód rurowy 9 laczy oslone przepo¬ ny z ukladem wydechowym 10 silnika.Na fig. 2 uwidoczniono nastawny zawór re¬ dukcyjny 4 o znanej konstrukcji, za pomoca którego podcisnienie, panujace w nastawniku 1 do uruchamiania sprzegla 2, 3, najpierw wy¬ stepuje tylko w takim stopniu, ze sprzeglo prze¬ nosi tylko nieznacznie moment obrotowy. Przy dodaniu gazu wzrasta cisnienie w urzadzeniu wydechowym 10 iw komorze 11, polaczonej przewodem 9. Dzieki temu przepona wbrew dzialaniu sily napiecia sprezyny srubowej 12 otwiera za posrednictwem lacznika 15 zawór redukcyjny 4, albo tez wskutek dzialania spre¬ zyny srubowej 13, regulowanej sruba 14, powo¬ duje stopniowe zmniejszenie cisnienia zamyka¬ nia. Wskutek tego podcisnienie w nastawniku 1 poglebia sie dalej, a sila dociskowa sprzegla wzrasta. Podobne konstrukcje sa mozliwe w zastosowaniu do pneumatycznego lub olejowe¬ go uruchamiania zaworu sterujacego.Fig. 3 przedstawia przy takiej samej konst¬ rukcji i tej samej pracy przepony, jak na fig. 2, polaczony z nia izolowany narzad stykowy 16, który za posrednictwem kabla 21 jest polaczony z zasilaniem elektrycznym sprzegla elektroma¬ gnetycznego. Gdy cisnienie wylotu wzrasta, to styki 17—20 wlaczaja wedlug dokladnie wyre¬ gulowanej charakterystyki oporniki szeregowe, nie przedstawione na rysunku, bezposrednio lub za posrednictwem przekazników, i tym samym w zadanym stopniu zwieksza sie przenoszony moment sprzegania.Fig. 4 przedstawia podobny przyklad wyko¬ nania sprzegiel elektromagnetycznych, w któ¬ rych odlaczanie oporów szeregowych odbywa sie za pomoca podlegajacego dzialaniu nadcis¬ nienia tloka 22 z uszczelka kolnierzowa 23 za posrednictwem styków slizgowych 24—27. Ka¬ nal dyszowy 28 powoduje opóznienie zabiegu sterowania. Zamiast dyszy 28 jest równiez mozliwe przyjecie tak malych wymiarów prze¬ kroju przewodu z rura ssaca, ze dzieki dlawie¬ niu w przewodzie rurowym osiaga sie takie same dzialanie, jak za pomoca dyszy 28.Fig. 5 wyjasnia dzialanie zaworu sterujacego, pracujacego na zasadzie sily przyspieszania i — 2 —opóznienia masy, za pomoca takich samych ele¬ mentów konstrukcyjnych, jak na poprzednich figurach. Za pomoca wahadla 29, zawieszonego w punkcie 32, zostaje otwarty pod wplywem przyspieszenia pojazdu za posrednictwem na¬ rzadu tlocznego 30 zawór redukcyjny 4, pozo¬ stajacy pod dzialaniem regulowanego za pomo¬ ca sruby 14 napiecia sprezyny srubowej 13 i tym samym w znany sposób zostaje wytworzone podcisnienie w nastawniku 1. Na proces ten mozna dowolnie oddzialywac za pomoca prze¬ pony 6, na która dziala cisnienie wydechu, za posrednictwem ciegla 31, a w niniejszym przy¬ kladzie wykonania — w ten sposób, ze przy wiekszej mocy silnika zostaje najpierw wy¬ zwolone dzialanie wahadla 29 na skutek nad¬ cisnienia wydechu, dzialajacego wbrew dziala¬ niu sprezyny srubowej 12. Oczywiscie jest mo¬ zliwy do wykonania równiez odwrotny przypa¬ dek, a mianowicie podtrzymywanie dzialania wahadla 29 za pomoca narzadu tlocznego. PL