Do sterowania wlaczaniem automatycznych sprzegiel, w szczególnosci w pojazdach me¬ chanicznych o napedzie za pomoca silników spalinowych, stosuje sie znane urzadzenia, za pomoca których sprzeglo, dla uzyskania la¬ godnego sprzegania, przenosi poczatkowo tylko czesc calkowitego momentu obrotowego.W sprzeglach ciernych, ze sprezynami, wyla¬ czanymi za pomoca tloków lub przepon (na¬ stawników), poddanych dzialaniu cisnienia lub podcisnienia, osiaga sie to w ten sposób, ze róznice cisnienia, wytworzona dla wylaczania sprzegla, znosi sie szybko, np. za pomoca re¬ gulacyjnego zaworu cisnieniowego, do pewnej wartosci czesciowej, natomiast ostateczne wy¬ równanie cisnienia odbywa sie powoli przez *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Franz Josef von Bomhard. dysze dlawikowa, wskutek czego normalnie sprzeglo zaczyna przenosic pelny moment ob¬ rotowy dopiero po uplywie kilku sekund. Jezeli" nastepnie przez dodanie gazu zwiekszy sie mo¬ ment obrotowy silnika przed ostatecznym zniesieniem róznicy cisnienia, powodujacej wylaczenie sprzegla, wówczas sprzeglo, w przy¬ padku samej tylko obecnosci omówionego wy¬ zej urzadzenia, przez chwile nie byloby w sta¬ nie przenosic momentu obrotowego i zaczelo¬ by sie slizgac. Z tego wzgledu sa potrzebne dodatkowe urzadzenia, które przyspieszaja za¬ nik pozostalej róznicy cisnienia z chwila zwiek¬ szenia obrotowego momentu silnika, bezpo¬ srednio po wlaczeniu sprzegla.Mozna to osiagnac za pomoca dodatkowego zaworu, np. przez oddzialywanie na wymie¬ niony wyzej regulacyjny zawór cisnieniowy w "kierunku szybkiego wyrównania cisnienia,przy czym takie oddzialywanie odbywa sie w znany sposób przez ustawienie przepustnicy w ga-niku lub tez drazka regulatora albo orzez wytworzenie podcisnienia w przyblize¬ niu proporcjonalnego do momentu obrotowego, a mianowicie podcisnienia w rurze ssacej sil¬ nika spalinowego, albo tez np. w zaleznosci ^d sil przyspieszenia i opóznienia, czynnynil w po¬ jezdzie mechanicznym. Obydwie wymienione funkcje sterowania maja te wade, ze zarówno ruch przepustnicy lub drazka regulacyjnego, jak i zmiana podcisnienia w rurze ssacej wy¬ przedzaja w czasie przyrost mocy silnika. Zja¬ wisko to moze doprowadzic do tego, ze np. po przelaczeniu z powrotem na nizszy bieg prze¬ kladni, a wiec przy stosunkowo duzej liczbie obrotów od strony napedzanej, sprzeglo w pewnej chwili chwyta z pelna sila, kiedy licz- "ba obrotów silnika pomimo otwarcia prze¬ pustnicy jest mniejsza od liczby obrotów od strony odbioru napedu (kól). W tym przy¬ padku silnik chwilowo dziala bardzo silnie hamujaco na pojazd i zaraz po tym przy¬ spiesza, wskutek czego moze powstac przykre przyhamowanie.Wedlug wynalazku wade te usuwa sie dzieki sterowaniu wlaczaniem sprzegla za pomoca podcisnienia- dynamicfznego, powstajacego w gardzieli gaznika. Wspomniane podcisnienie w gardzieli gaznika, które steruje najpierw do¬ zowanie paliwa w gazniku, jest wylacznie funk¬ cja predkosci przelotu powietrza i wobec tego wzrasta w przyblizeniu proporcjonalnie do mocy silnika, tzn. proporcjonalnie zarówno do momentu obrotowego, jak i do liczby obrotów silnika. W ten sposób moze byc spelniony wa¬ runek, aby przenoszony obrotowy moment podczas sprzegania wzrastal jednoczesnie z momentem obrotowym silnika, z tym jed¬ nakze, ze silnik powinien osiagnac najpierw okreslona liczbe obrotów przed pelnym wla¬ czeniem sprzegla. W urzadzeniu sterowniczym tego rodzaju unika sie w ten sposób niebez¬ pieczenstwa wlaczenia sprzegla przy zbyt ma¬ lej liczbie obrotów i tym samym uuika sie wspomnianego wyzej przyhamowania. Inna za¬ leta polega na tym, ze w zakresie duzych liczb obrotów, kiedy normalnie sprzegla cierne w czasie wlaczenia wykazuja sklonnosc do dluz¬ szego poslizgu na skutek znacznej róznicy liczb obrotów wewnatrz sprzegla — ostateczne zwolnienie nastawnika nastepuje 'szczególnie szybko wobec wzrostu podcisnienia sterowa¬ nia w zaleznosci od liczby obrotów, i w ten sposób zostaje przyspieszone wlaczenie sprze¬ gla wskutek sterowania. Cale omówione urza¬ dzenie sterownicze moze byc zastosowane samo do oddzialywania np. na zawór redukcyjny lub tez lacznie z innymi znanymi urzadzeniami sterowniczymi, omówionymi wyzej. W po¬ dobny sposób przez oddzialywanie sily prze¬ pony, na która dziala podcisnienie w gardzieli gaznika, zostaja uruchomione np. opory, ste¬ rujace sprzegla o sterowaniu elektromagne¬ tycznym do regulacji wlaczania sprzegla.Na rysunku fig. 1 przedstawia schematycznie; calkowite urzadzenie samoczynnego sprzegla wedlug wynalazku, fig. 2 — stan otworu do odbierania cisnienia z gardzieli gaznika, fig. 3 — postac zaworu do sterowania podcisnie¬ nia nastawnika do uruchamiania samoczyn¬ nego sprzegla pod wplywem zmiany cisnienia w gardzieli gaznika, fig. 3a — odmiane za¬ woru sterujacego, w której ostateczne zwolnie¬ nie nastawnika po dokonaniu zabiegu lacze¬ nia odbywa sie zarówno w zaleznosci od pod¬ cisnienia dynamicznego, panujacego w gar¬ dzieli gaznika, jak i podcisnienia statycznego, panujacego w rurze ssacej silnika, a fig. 4 — zestawienie takiego urzadzenia ze znanym urzadzeniem regulacyjnym, zaleznym od przy¬ spieszenia.Na fig. 1 cyfra 1 oznacza obudowe nastaw¬ nika, który podczas dzialania podcisnienia wy¬ lacza za posrednictwem dzwigni 2 sprzeglo przy skrzyni biegów silnika, przedstawionego na rysunku. Podcisnienie, powstajace w rurze ssacej 3 silnika, dziala przez przewód 4 na zawór sterujacy 5, Przy kazdym ruchu dzwigni biegów 6 zostaje za pomoca wmontowanego styku zamykany obwód elektromagnesu, wla¬ czonego do zaworu sterujacego 5 i za pomoca tego elektromagnesu nastawnik zostaje pola¬ czony przewodem 7 z rura ssaca silnika i tym samym zostaje wylaczany. Przewód 5 laczy za¬ wór sterujacy z komora gardzieli gaznika 9.Fig. 2 przedstawia umieszczenie otworu od¬ biorczego 10 cisnienia w: gardzieli gaznika % do którego jest przylaczony przewód 8.Fig. 3 przedstawia przyklad wykonania za¬ woru sterujacego 5, w którym ostateczne zwal¬ nianie nastawnika po zabiegu laczenia jeftt sterowane wylacznie podcisnieniem w gar¬ dzieli gaznika. W tym zaworze sterujacym wy¬ laczanie odbywa sie za pomoca elektromagne¬ su li, który podczas przeplywu pradu dociska grzybek zaworowy 12 do przeciwleglego gniaz¬ da zaworowego, wskutek czego przewód pod¬ cisnieniowy 4 zostaje polaczony z rura ssaca i z nastawnikiem przez przewód 7. Po przer¬ waniu przeplywu pradu sprezyna srubowa li dociska zawór 12 znowu* do poprzedniego gniazda i zamyka przewód podcisnienia 7.Jednoczesnie jednak przez zawór redukcyjny^14 powstaje polaczenie z wlotem 25 powietrza zewnetrznego. Podcisnienie w nastawniku zo¬ staje przy tym szybko zniesione dla wartosci nastawionej za pomoca sprezyny srubowej 16 i sruby 17. Gdy nastepnie mieszanka nie zo¬ stanie dodana, to ostateczna róznica cisnien znosi sie powoli przez dysze 18. Z chwila jed¬ nak dodania mieszanki, na przepone 19 dziala przez przewód 8 podcisnienie, powstajace w gardzieli gaznika i za posrednictwem preta 20 dziala na zawór redukcyjny IL Przepona 21 sluzy do uszczelniania i do prowadzenia trzon¬ ka 20. Dla niezawodnego sprowadzenia prze¬ pony w okreslone skrajne polozenie mozna zastosowac sprezyne 22.Przez oddzialywanie przepony 19 zostaje zmniejszona wzglednie zniesiona sila srubowej sprezyny zamykajacej 16 odpowiednio do wzrastajacego podcisnienia w gazniku, i w ten sposób, nastepuje odpowiednie znoszenie osta¬ tecznego podcisnienia w nastawniku, a tym sa¬ mym silniejsze lub calkowite wlaczenie sprzegla.Otwór dlawikowy 23 pozwala na opóznie¬ nie w zadanym stopniu zabiegów laczenia.W odmianie zaworu sterujacego wedlug fig. 3a w komorze, zamknietej pomiedzy przepo¬ nami 19 i 21 polaczonej z gardziela gaznika oraz zaworem redukcyjnym H jest stworzona komora posrednia, ograniczona przeponami 21 i 30. Komora ta jest polaczona przewodem 32 przez przewód 4 z przewodem ssacym silnika.Przepona 21, polaczona za pomoca trzpienia 20 z przepona 19, oraz przepona 30, polaczona za pomoca tegoz trzpienia 20 z zaworem reduk¬ cyjnym 14% jest odchylana za pomoca spre¬ zyny srubowej 31.Urzadzenie powyzsze dziala w sposób opisa¬ ny ponizej.Gdy po zabiegu laczenia, przy stosunkowo niskiej liczbie obrotów, przepustnica gaznika zostanie nagle otwarta dosc znacznie, podcis¬ nienie statyczne w przewodzie ssacym nagle maleje, natomiast podcisnienie dynamiczne w dyszy powietrznej jest jeszcze bardzo male.Takie zmniejszenie podcisnienia statycznego pociaga za soba to, ze równiez podcisnienie w komorze, znajdujacej sie miedzy przepona¬ mi 21 i 30, nagle znacznie sie zmniejsza, wsku¬ tek czego sprezyna srubowa 31 powieksza od¬ leglosc miedzy obiema przeponami, a nastep¬ nie za pomoca trzpienia 20 oslabia cisnienie zamykania na zaworze redukcyjnym, wskutek czego nastepuje szybkie wlaczenie sprzegla Poniewaz podcisnienie dynamiczne jest bardzo male, przepona 19 pozostaje wtedy w przy-, blizeniu w skrajnym polozeniu, przedstawio¬ nym na rysunku. Gdy natomiast po zabiegu laczenia przy duzej liczbie obrotów silnika przepustnica zostaje nagle otwarta, wtedy wy¬ stepuje znaczne podcisnienie w gardzieli gaz¬ nika, które powoduje ugiecie przepony 19 wbrew dzialaniu sprezyny srubowej 22 i tym samym poprzez sprezyne srubowa SI i trzonek 20 zmniejsza nacisk zamykania na zawór re¬ dukcyjny 14. W tym okresie jazdy podcisnie¬ nie w rurze ssacej jest wyzsze wskutek duzej liczby obrotów silnika, anizeli w czasie jazdy, opisanym poprzednio, tak ze sprezyna srubo¬ wa 31 jest utrzymana w stanie nieco napre¬ zonym.Przy takim zestawieniu podcisnienia dyna¬ micznego i statycznego osiaga sie to, ze wla¬ czenie sprzegla przy malej liczbie obrotów sil¬ nika nie odbywa sie zbyt wolno, a przy duzej liczbie obrotów silnika — zbyt szybko, jak to ma miejsce przy sterowaniu tylko samym pod¬ cisnieniem, przede wszystkim w silnikach o okreslonej charakterystyce, a zwlaszcza w silnikach sportowych.Fig. 4 przedstawia odmiane zaworu steruja¬ cego, w której ostateczne zwalnianie nastaw¬ nika po zabiegu laczenia odbywa sie za po¬ moca zastosowania masy regulacyjnej, której dzialanie silowe wbrew dzialaniu sprezyny srubowej 16 jest popierane dzialaniem pod¬ cisnienia w przewodzie ssacym przy wzroscie mocy silnika.Szczególowe dzialanie opisano ponizej* Do¬ póki pojazd mechaniczny jest opózniany, np. wskutek hamujacego dzialania silnika, to masa regulacyjna' 25, zawieszona obrotowo na osi 24, porusza sie odpowiednio do danego kierunku jazdy w prawo i nie wywiera w ten sposób zadnego dzialania na zawór redukcyjny 14.Z rhwila przyspieszenia pojazdu masa regula¬ cyjna przesuwa sie w lewo i za posrednictwem trzonka 26 podnosi zawór redukcyjny 14, przy¬ spieszajac tym samym zniesienie podcisnienia roboczego.Zastosowanie tylko tego rodzaju regulacji wykazuje jednak te niedogodnosc, ze okreslo¬ nemu momentowi napedowemu, ograniczone¬ mu dzialaniem samoczynnego sprzegla, odpo¬ wiadaja przy wzrastajacej predkosci jazdy malejace momenty przyspieszajace, gdyz wzra¬ stajaca czesc momentu napedowego zostaje zu¬ zyta na wzrastajace opory ruchu. Dlatego tez, poczynajac od okreslonych predkosci, sily ma¬ sy regulacyjnej nie wystarczaja do dostatecz¬ nie szybkiego zwolnienia nastawnika i sprzeglo slizga sie zbyt dlugo.Wedlug wynalazku wade te usuwa sie w ten sposób, ze masa regulacyjna, na skutek swego - 3 —polozenia, moze wywierac na zawór &ile juz w polozeniu spoczynkowym, tzn. bez przy¬ spieszenia, lecz sila ta zostaje najpierw znie¬ siona za pomoca sprezyny srubowej 27m Przy wzrastajacej . predkosci jazdy i tym samym przy wzrastajacej liczbie obrotów silnika* sila sprezyny srubowej 27 zostaje oslabiona lub zniesiona za pomoca podcisnienia w gardzieli, dzialajacego poprzez przewód 28 na przepone 29, co pozwala na wzmocnienie w pozadanym stopniu dzialania masy regulacyjnej 25. PL