Wynalazek dotyczy urzadzenia do podnosze¬ nia i opuszczania narzedzi wykopujacych w ma¬ szynach jedno- i wielorzedowycli do sprzetu ziemniaków i buraków, w których umozliwio¬ ne jest wzajemne pionowe nastawianie narze¬ dzi wykopujacych w polozeniu pochylym, szcze¬ gólnie przy uzyciu maszyn na stokach, jak rów¬ niez uzaleznione przestawianie przyrzadów prze¬ noszacych do urzadzen przesiewajacych kopa¬ czek.Znane urzadzenia do podnoszenia i opuszcza¬ nia narzedzi wykopujacych w maszynach do sprzetu ziemniaków i buraków sa wykonane tak, ze na wlasciwej ramie maszyny zamoco¬ wana jest przechylna pionowa sztywna rama nosna w postaci dwu jarzm podluznych i jed¬ nej lub kilku poprzeczek. Jarzma podluzne sa wykonane z rur i umozliwiaja na ich przednich *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Kurt Bergmann. wolnych profilach, osadzenie lub wymiane wie¬ szaków dla dajacych sie zakladac narzedzi wy¬ kopujacych. Równoczesnie na ramie sztywnej zaklada sie postaci lozysk kólka zawracajace, jak równiez gwiazdy wstrzasajace lancucha si¬ ta. Opuszczanie i podnoszenie narzedzi odbywa sie tak, ze cala rama sztywna, z nasadzonymi narzedziami wykopujacymi wlacznie, jest prze¬ suwna pionowo i klinowana przez mechanicz- nene urzadzenia do podnoszenia okolo punktów przegubów wykonanych równolegle do osi.W innych znanych wykonaniach istnieje ta sama zasada podnoszenia, przy czym jedynie os przechylu ramy z narzedziami wykopujacymi lezy w linii osi glównej lub wychodzi poza nia od tylu. Charakterystycznym jest w tych urza¬ dzeniach, ze rama nosna narzedzi wykopuja¬ cych jest wykonana jako sztywne polaczenie po¬ przeczne.Te rodzaje budowy maszyn odpowiadaja ogól-nie stawianym im wymogom. W specjalnym jed¬ nak przypadku w szczególnosci przy uzyciu na stokach ze spadkiem w poprzek, a wiec w czasie kopania wzdluz warstwie, daja sie odczuc ujem¬ ne skutki sztywnego osadzenia wzgledem sie¬ bie lemieszy kopaczek, szczególnie w maszy¬ nach dwu- i wielorzedowych. Na skutek pochy¬ lenia poprzecznego na stoku i wystepujacego to przesuniecia srodka ciezkosci w dól, górna stro¬ na maszyny zostaje odciazona, dolna zas prze¬ nosi dodatkowe obciazenie srodka ciezkosci na odpowiednie glówne kolo, które z tego powo¬ du zaglebia sie wiecej w ziemi i przez to zwie¬ ksza przechylenie poprzeczne. Poza tym wada ta zostaje czesto powiekszona przez to, ze kolo wiecej obciazone toczy sie po ziemi spulchnio¬ nej, juz przekopanej, wobec czego zwieksza sie jednostronna glebokosc jego zapadniecia sie a przez to i dodatkowe pochylenie poprzeczne kopaczki. Na skutek wystepujacego w ten spo¬ sób niekorzystnego polozenia poprzecznego ma¬ szyny i sztywnego poprzecznego polaczenia ra¬ my podtrzymujacej lemiesze kopaczki z rama maszyny, lemiesz kopaczki, osadzony na gór¬ nej stronie, jest prowadzony w ziemi plycej, anizeli lemiesz wykopujacy na dolnej stronie.Jedynie mozliwe poprawienie glebokosci kopa¬ nia spelnia wprawdzie warunki normalnego funkcjonowania jednego lemiesza kopaczki, stwarza jednak dla inych o tyle gorsze warun¬ ki, ze czesto cala praca przy wykopkach na stoku za pomoca tego rodzaju maszyn moze byc wykonana tylko z niezwykle wielkimi stra¬ tami lub calkowicie zaniechana... Inne znane maszyny, których narzedzia wy¬ kopujace sa umocowane na ramie glównej i sa podnoszone lub opuszczane przez zwolnienie mechanizmu zapadkowego powyzej lub ponizej jednego z kól glównych, maja te same wady w czasie kopania na stoku, poniewaz tu rów¬ niez lemiesze kopaczki sa sztywne wzajemnie do siebie.Istnieja wprawdzie urzadzenia do wywaze¬ nia zwlaszcza w samodzielnych maszynach do sprzetu okopowych, których zasada polega na promieniowym przestawieniu kól glównych. Za¬ stosowanie tego systemu do zawieszanych ma- szy do sprzetu okopowych wydaje sie byc zbyt zlozone w budowie i nieekonomiczne* Urzadzenie do podnoszenia i opuszczania na¬ rzedzi wykopujacych w maszynach do sprzetu okopowych wedlug wynaalzku umozliwia zwie¬ kszone uzycie maszyn tego rodzaju równiez na stokach, po wyeliminowaniu wspomnianych wy¬ zej wad.Obok glównego nastawiania jest dodatkowe wyrównujace poprzeczne nastawienie lemieszy kopaczki, przy czym przenoszone narzady le¬ mieszy, np. lapki palczaste otrzymuja równiez odpowiednie nastawienie pod katem do urza¬ dzen przesiewajacych, aby miedzy innymi przy nizej ustawionym lemieszu na skutek poprawki, dokonanej odpowiednio do warunków kopania, zapewnic nalezyte przechodzenie wykopanych ziemniaków lub buraków do sita.* Przez to jest mozliwe, ze narzedzia wykopu¬ jace moga byc dostosowane do kazdorazowych warunków na stoku odnosnie najkorzystniej¬ szego przekopania ziemi.Przez to osiaga sie, ze narzedzia wykopuja¬ ce z ich trzonami sa osadzone lub zamocowa¬ ne przesuwnie wzdluz Osi w tulejach profilo¬ wanych prowadnicy poprzecznej w wieszakach ramy maszyny pionowej lub prawie pionowo wzgledem maszyny do sprzetu okopowych.Trzony na przyklad zewnetrznych lemieszy sa polaczone ze soba przegubowo dzwignia wah- liwa a punkt obrotu dzwigni wahliwej na pro¬ wadnicy jest przestawny na wysokosc. Przez przesuniecie prowadnicy w wieszakach dla pod¬ noszenia lub opuszczania wzgledem maszyny zostaje nastawiona glebokosc lemieszy w ko¬ paczce jako calosci. Nastepnie ze wzgledu na osadzenie trzonów lemieszy z mozliwoscia prze¬ stawiania wzdluz osi, moze nastapic dodatkowa regulacja zwlaszcza lemieszy zewnetrznych po¬ jedynczo przez uruchomienie dzwigni wahliwej.Skreceniu sie lemieszy okolo podluznej osi trzo¬ nów podczas wykopki zapobiega sie albo przez odpowiednie profile ich przekrojów poprzecz¬ nych i tulei prowadniczych lub przez sprezyny przy trzonach i miejscach osadzenia, jak rów¬ niez przez widelkowe uksztaltowanie polaczo- nia trzonów z dzwignia wahliwa w punktach obrotu. Urzadzenie jest poza tym tak wykona¬ ne, ze zewnetrzne tuleje prowadnicze posiada¬ ja nosne konsole, na których zapewnione jest umieszczenie urzadzen zawracajacych lancucha bitowego. Przy przesuwaniu prowadnicy zostaje wprawiony w odpowiedni ruch dla podnoszenia lub opuszczania lancuch sitowy w zadane polo- zenie,które lancuch ten zajmuje bez trudnosci ze wzgledu na swoja gietkosc. Stosowana dotych¬ czas zwykle rama nosna lancucha sitowego sta¬ je sie wiec zupelnie zbedna.Charakterystyczne jest, ze* po regulacji le¬ miesza kopaczki przez wahliwa dzwignie, za¬ lezne od prowadnicy robocze polozenie lancu¬ cha nie zmienia sie. — 2 —l*a dodatkowa regulacja zostaje spowodowa¬ na przez urzadzenie nastawcze, laczace dzwig¬ nie wahliwa z poprzeczka, która jest urucha¬ miana np. mechanicznie lub hydraulicznie przez obslugujacego maszyne do sprzetu okopowych.Wynalazek zawiera obok wykonania, które przewiduje polaczenie obu zewnetrznych trzo¬ nów lemieszy za posrednictwem dzwigni wah- liwej, równiez odmiane, ze kazdy pojedynczy lemiesz moze podlegac oddzielni* przestawie¬ niu na wysokosc. To jest wykonywane, oprócz dzwigni wahliwej, równiez przez zastosowanie bezposredniej sily, idacej w kierunku podluz¬ nym trzonów lemieszy, które dziala na nie na przyklad mechanicznie, hydraulicznie lub pne¬ umatycznie.Punkty obrotu, w których trzony lemieszy sa polaczone dzwignia wahliwa, sa wykonane z moznoscia przestawiania na wysokosc. To ma te zalete, ze specjalnie przy kopaniu ziemioplo¬ dów bulwiastych na glebach przewaznie zwie¬ zlych, przejscie z tylnej krawedzi lemieszy ko¬ paczki do sita moze byc nastawione tak, ze przez to lancuch, obok jego specjalnej funkcji przesiewania i przenoszenia, w miejscu przejs¬ cia rozrywa i rozdziela masy ziemi. Jezeli czyn¬ nosc ta nie jest potrzebna w innych rodzajach gleby, to korzysta sie z mozliwosci nastawiania przenoszonych urzadzen lemieszy kopaczki, np. lapek palczastych, które umozliwiaja równo¬ mierny splyw ziemi kopanej do sita. Urzadze¬ nia przenoszace sa osadzone na tylnym brzegu lemieszy za pomoca osi wahliwej i sa nastaw¬ ne pod dowolnym katem wzgledem lemieszy.Przestawienie urzadzen przenoszacych odbywa sie na skutek obracania osi, na której osadzone sa zabieraki lub podpórki, umieszczone w od¬ powiednich wycieciach w postaci rowków lub szczelin okienek palczastych lapek. Przy tym wykonaniu unika sie równoczesnie bocznego przesuwu lapek palczastych na osi. Os jest za¬ opatrzona na koncu w dzwignie, która jest pod¬ laczona ze stalym punktem tulei prowadniczej za pomoca preta z moznoscia nastawiania na wysokosc. Przy przestawianiu lemieszy w kie¬ runku pionowym w stosunku do tulei prowad¬ niczych, zostaja analogicznie nastawiane za po¬ moca preta i dzwigni lapki palczaste lub plyty pod odpowiednim katem przenoszenia, wzgle¬ dem sita. Przestawianie moze byc przeprowa¬ dzone równiez poprzez wycinek zebaty i dzwig¬ nie reczna w ten sposób, ze pret odsuwa sie od punktu stalego tulei i laczy sie go z dzwignia reczna.Blachy boczne lancucha sitowego, po obu stro¬ nach sa wykonane wahliwie miedzy czopem lozyska przedniego urzadzenia do zawracania* lancucha sitowego i specjalnie miedzy urzadze¬ niem nosnym lancucha sitowego. Czopy lozys¬ ka sa wykonane jako punkty obrotu blach.Przez to równiez blachy boczne wykonuja ruch w góre lub w dól nadany przez prowadnice lancuchowi sitowemu, bez zmniejszenia swej funkcji ochronnej na obu bokach.Na rysunku fig. 1 przedstawia urzadzenie do podnoszenia i opuszczania narzedzi wykopuja¬ cych w maszynach do sprzetu okopowych we¬ dlug wynalazku w dwurzedowej maszynie do sprzetu ziemniaków w perspektywicznym wi¬ doku z przodu, fig. 2 — urzadzenie, jak na fig. 1, w widoku z lewego boku, fig. 3 — lemiesze kopaczki ze sterowaniem lapek palczastych, fig, 4 — lemiesz w przekroju wzdluz linii A—B na fig. 3, fig. 5 — lemiesz w przekroju wzdluz li¬ nii C—D na fig. 4, fig. 6 — urzadzenie dla trzy- rzedowej maszyny do sprzetu buraków w per¬ spektywicznym widoku z przodu i wreszcie fig. 7 — tuleje prowadnicza w przekroju podluz¬ nym.Na ramie 1 maszyny do sprzetu okopowych zamocowane sa wieszaki 2 tak, ze umozliwiaja one osadzenie przesuwne w góre i w dól po¬ przecznej prowadnicy 3 za posrednictwem tu¬ lei prowadniczych 4. Trzony 5 lemieszy, osadzo¬ ne w tulejach prowadniczych z umocowanymi na nich lemieszami 6, sa ze soba polaczone przegubowo za pomoca poprzedniej dzwigni wahliwej 7, która opiera sie w punkcie obrotu 8 na poprzecznej prowadnicy 3. Punkt obrotu 8 i punkty przegubów 10 i U moga sie przesu¬ wac na wysokosc za pomoca urzadzenia 9. Do tulei prowadniczych 4 przymocowane sa kon¬ sole nosne 12, które umozliwiaja osadzenie urza¬ dzen zawracajacych przednich 13 lub dolnych 15 lancucha sitowego 16. Obustronne blachy boczne lancucha sitowego sa podzielone spe¬ cjalnie na wahliwe czesci przednie 17 i stale czesci tylne 21. Przednie blachy boczne 17 wa¬ haja sie przy ruchu w dól i w góre w stosun¬ ku do ramy okolo punktów 18 i 29, ale moga byc równiez wykonane jako wahliwe okolo pun¬ któw 14 i 19.Podnoszenie i opuszczanie poprzecznej pro¬ wadnicy 3 odbywa sie na przyklad przez uru¬ chomienie znanej pompy hydraulicznej poprzez cylinder 22, dzwignie 23 i punkt staly 24.Wraz z podnoszeniem i opuszczaniem prowad¬ nicy 3 lemiesze 6 sa doprowadzane dó wlasciwe¬ go polozenia. Poniewaz nosne konsole 12 urza- — 3 —dzen zawracajacych 13 i 15 sa na stale polaczone z tulejami prowadniczymi 4, wykonuja one tak¬ ze ruch podnoszenia lub opuszczania, wobec czego takze przednia czesc gietkiego lancucha sitowego przesuwa sie do góry lub na dól i zaj¬ muje odpowiednie polozenie robocze.Jesli przy poprzecznym przechyleniu lub je¬ dnostronnym zaglebianiu sie maszyny, np przy pracy na stoku jeden z obydwu lemieszy jest prowadzony w ziemi za plytko albo za gleboko, to mozna dokonac poprawki zaglebienia bez prze¬ stawiania prowadnicy 3, a mianowicie przez wychylenie dzwigni 7 wokolo punktu obroto¬ wego 8 np. za pomoca hydraulicznego cylindra 25, uruchomianego za pomoca zwrotnego za¬ woru urzadzenia hydraulicznego. Jeden z le¬ mieszy zostaje przy tym obnizony o tyle, o ile ten drugi zostaje (podniesiony. W ten sposób wyrównanie zaglebienia zostalo dokonane.Osadzone na tylnych brzegach lemieszy osie 26, na których narzady palczaste 27 sa uszere¬ gowane i przytrzymywane przez zabieraki lub wsporniki 28 w szczelinach 29, sa polaczone z punktem 32 tulei prowadniczych 4 poprzez dzwignie 30 i pret 3L Jesli w razie niezbednej poprawki zaglebie¬ nia, trzon 5 wraz z przymocowanym don le- mileszem 6 na skutek przestawienia dzwigni T zostanie przesuniety osiowo wzgledem tulei pro- wadniczej np. w kierunku do dolu, to os 26, dzieki przegubowo polaczonemu do niej i z tu¬ leja na stale polaczonemu pretowi 31, dokony¬ wa czesciowego obrotu, skierowanego do góry.Zabieraki lub narzady wspornikowe podnosza od spodu narzady palczaste 27, które obracaja sie wokolo osi 26, przyjmujac wtedy polozenie bardziej strome wzgledem powierzchni lemie¬ szy. Równoczesnie umieszczone w szczelinach 29 narzady wspornikowe 28 umozliwiaja prze¬ suniecie sie narzadów palczastych w kierunku do góry. Rzecza znamienna jest to, ze narzady palczaste sa sterowane w jednym tylko kierun¬ ku (do góry). Gdy na skutek poprawki lemiesz jest podniesiony, os 26 obraca sie czesciowo analogicznie w kierunku odwrotnym, a narzady wspornikowe 28 przesuwaja sie w szczelinie 29 w kierunku do dolu. PL