W przemysle uzywa sie pras do wycia¬ gania z masy plastycznej nitek lub malych rurek o dowolnym przekroju, które nastep¬ nie tnie sie, stosownie do potrzeby, na ka¬ walki róznej dlugosci. Prasy te uzywa sie w fabrykach róznych past jadalnych, pasty miesnej, konfitur, kauczuku lub temu po^ dobnych wyrobów.W celu uproszczenia opisu jest w nim, dla przykladu, mowa tylko o prasie do wy¬ robu paisty jadalnej.Wiadomo, ze pi^asy, uzywane do wyro¬ bu past jadalnych, zwykle skladaja sie z duzych cylindrów o osi pionowej, zwanych dzwonami, które maja na dnie otwory for¬ mujace. Mase pasty, w miare podawania jej z dziez, zaladowuje sie recznie odrazu w wiekszych ilosciach do dzwonów. Tlok, u- mieszczony w osi dzwona, uruchamia sie za- pomoca napedu zebatego lub hydraulicznie.Pod cisnieniem tloka masa przechodzi przez otwory formujace w ksztalcie nitek lub ru¬ rek, które naistepnie rozcina sie na kawalki odpowiedniej dlugosci. Z powyzszego wy¬ nika, ze prasy te,, wskutek ich sposobu dzia- lainia, maja pewne niedogodnosci, a miano¬ wicie: 1) zaladowanie do cylindra znaleznej ilosci masy wymaga do uruchomienia znacz¬ nej sily; 2) stosowanie duzego cisnienia wy¬ maga odpowiednich wymiarów czesci ma¬ szyny, wskutek czego konstrukcja maszyny jest ciezka i kosztowna; 3) liczne i uciazli¬ we operacje przy prasie wymagaja wiele pracy recznej; 4) prasy obecnie uzywane wymagaja mocnych fundamentów; 5) prasy wyzej wymienione wymagaja wysokich po-mieszczen, które z trudnoscia daja sie do- ^ brzc wykorzystac; 6) wymagaja równiez u- ^*rzadzen mechanicznych z akumulatorami hydraulicznemi lub pompami, gdyz sa zwy¬ kle uruchomiane zapomoca sily wodnej; 7) prasy te nalezy na nowo uruchamiac po kazi- dym suwie roboczym; wydajnosc ich jest mniejsza, gdyz dzialanie nie jest ciagle; wy¬ dajnosc ich dzialania pozytecznego odpo¬ wiada nawet w najbardziej ulepszonych praisaich w rzeczywistosci okolo Vs liczby godzin pracy; 8) gdy masa, pozostajaca po suwie roboczym w cylindrze, tworzy war¬ stwe pewnej grubosci, konieczne jest przy niektórych prasach kazdorazowe czyszcze¬ nie otworów formujacych po suwie robo¬ czym, co.powoduje strate czasu i wymaga dodlaitkowej pracy; 9) zmiana otworów for¬ mujacych jest skomplikowana; 10) w razie przerwy w dzialaniu wskutek (braku pradu elektrycznego lub temu podobnego) uszko¬ dzenia jakiejkolwiek czesci maszyny, wte¬ dy gdy prasa jest napelnionai, przetloczenie masy, pozostalej w dzwonie, jest niemozli¬ we; rozpoczyna sie fermentacja i masa kwa¬ snieje; 11) wskutek róznicy miedzy iloscia masy, doprowadzonej dio dzwomal i z niego wychodzacej, wynikaja straty, powstajace stad, ze przy kazdym suwie roboczym w tloku pozostaje czesc masy, proporcjonalna do jego powierzchni; 12) dalsza strata po¬ wstaje przy kazdem nastepnem uruchomie¬ niu cylindra; 13) prasy dotychczasowe wy¬ magaja wielu czesci zapasowych, których konserwacja jest niedogodna i kosztowna; 14) pfzy uszkodzeniach prasy lub przewo¬ dów potrzebni sa na dluzszy czas doswiad¬ czeni' monterzy.Wszystkim tym wadom zapobiega nizej opisana prasa, zbudowana na nastepujacych zasadach: A) dzialanie prasy jest ciagle; B) ilosc masy, znajdujacej sie jednocze¬ snie w maszynie jest niewielka; C) maszyna dziala w ten sposób, ze kra¬ zek zaopatrzony w ruchome lopatki obraca sie w sposób, okreslony w stosunku doi beb¬ na odpowiedniego ksztaltu, w którym sie krazek znajduje; D) dla latwiejszego zaladowania masy do prasy sluza oddzielne mechanizmy, uru¬ chomiane przez prase, aby obydwie czesci maszyny pracowaly zgodnie; E) dla ulatwienia zmiany rurek formuja¬ cych, dla otrzymania innego ksztaltu wyro¬ bu, sluza specjalne mechanizmy; F) wskutek wlasciwosci wskaizanych pod B i C prase mozna obracac recznie w razie przerwy w dostarczaniu sily napednej lub w razie uszkodzenia w transmisji; G) praktycznie zastosowano sposoby, u- suwajace wyzej wymienione niedogodnosci, i otrzymano wskutek tego szereg udoskona¬ len.Wykonanie prasy nowego typu jest, dla przykladu, przedstawicne na zalaczonych rysunkach.Fig. 1 przedstawia prase w przekroju wzdluz linji X—X fig. 2; przekrój ten jest prostopadly do osi obrotu; fig. 2 —¦ przekrój pionowy przez os obrotu wzdluz linji Y — Y fig. 1, widzianej w kierunku strzalki F; fig. 3 — widok zewnetrzny detalu walca za¬ silajacego w kierunku strzalki F fig. 1.Czesci jednakowe sa na wszystkich figu¬ rach oznaczane takiemi samemi cyframi.Prasa sklada sie z plaszcza walcowatego /, zaopatrzonego w odpowiednia przykrywe 2 przymocowana don srubami 3 luib tym po- dobnemi czesciami. Spód kadluba 1 i przy¬ krywy 2 ma lozyska dla walu 4, umieszczo¬ nego w osi plaszcza 1. Na wale tym jest przy¬ mocowany zapomoca klina krazek 5 ze zlob¬ kiem, brzegi którego bezposrednio stykaja sie z wewnetrzna powierzchnia cylindryczna kadluba 1. Krazek ten ma kilka zlobków 6 w kierunku promieni, w których mieszcza sie plytki 7. Obracaja sie one wraz z krazkiem, 5 i sa w odpowiedniej chwili w kierunku promieni przesuwane przez dwie sterownice 8 i 9 odpowiedniego ksztaltu. Sterownice te znajduja sie na ..dnie kadluba i i na przy- — 2 —krywie 2, jak przedstawiono na rysunku, lub tez tworza jedna calosc z kadlubem i przykrywa, albo znajduja sie obydwie w kadlubie 1. Sterownice przesuwaja, przy ob¬ rocie maszyny w kierunku strzalki10, plyt¬ ki/w kierunku promienia w ten sposób, ze te poruszac sie moga stosownie do dzialania maszyny. Przesuniecie jednej z tych plytek (równiez jak i pozostalych) odbywa sie w sposób nastepujacy: zanim plytka dojdzie do polozenia odpowiadajacego promieniowi /, przesuwa sie ona zupelnie w kierunku do walu 4; pozostaje w tern polozeniu tak dlu¬ go, az dojdzie w polozenie, odpowiadajace promieniowi //; od 7/ do /// odsuwa sie po¬ woli do walu; w polozeniu /// brzeg jej ze¬ wnetrzny scisle dotyka wewnetrznej po¬ wierzchni kadluba; od /// do IV pozostaje w tern samem polozeniu; od IV do V plytka, przebieglszy prawie trzecia czesc drogi, zbliza sie stopniowo do osi obrotu.Kadlub walcowaty 1 ma w odpowied* niem miejscu otwór 11, przez który masa przerobiona, wychodzaca z innych maszyn, wchodzi dlo prasy, badz pod niewielkiem ci¬ snieniem, wywieranem przez ciagle przyby¬ wajaca mase na te czesc masy, która znaj¬ duje sie naprzeciw otworu, badz pod dzia¬ laniem ssacem maszyny, badz wreszcie pod dzialaniem odpowiedniego przyrzadz. Przy¬ rzad ten sklada sie z krazka zasilajacego 12, podtrzymywanego przez kadllib 1. Os 13 krazka jest nastawiona zapomoca odpowied¬ niego mechanizmu w kierunku promienia wzgledem walu obrotowego 4 krazka 5. Wal 4 zapomoca odpowiedniej przekladni, np. kól zebatych 14 lub krazka uzebionego i lan¬ cucha przegubowego, obraca krazek zasila¬ jacy 12. Dzieki temu maiszyna i przyrzad za¬ silajacy dzialaja zgodnie. Wal 14 obraca sie zapomoca kól zebatych i pasowych 15 do 19, jak przedstawiono na rysunku.Dzialanie prasy jest nastepujace: wsku¬ tek obrotu kola 5 i krazka1 zasilajacego 12, masa plastyczna wchodzi do prasy, przecho¬ dzi droge wskazana przez strzalke 20 i na¬ pelnia przestrzen miedzy wewnetrzna scia¬ na walcowata kadluba 1, zewnetrzna po¬ wierzchnia cylindra, brzegami kola 5 oraz brzegami dwóch lopatek 7, z których pier¬ wsza, znajdujaca sie miedzy promieniami II i 77/ jest od osi obrotu oddalona, zas druga, znajdujaca sie miedzy promieniami VI i 77 do niej zblizona. Gdy ta ostatnia zbliza sie do polozenia 77, jest ona calkowicie od osi odsunieta, przysuwana ku doprowadzanej masie, chwyta ja czesciowo i pociaga do wnetrza prasy. Gdy lopatka dojdzie do po¬ lozenia 777, jest ona calkowicie od osi odsur nieta i tworzy z wyzej wyniienionemi po¬ wierzchniami komore zamknieta, obracajaca sie okolo osi walu 4. Masa, znajdujaca; sie w tej komorze,, jest przesuwana naprzód, az lopatka przednia dojdzie do polozenia IV.Teraz lopatka! ta zaczyna sie opuszczac; znajdujac sie w promieniu V przeszla ona prawie Vs czesc drogi, zas w promieniu 7 konczy droge w kierunku do osi obrotu, Ru¬ chem tym zapelnia sie próznie, poza lopatka, gdly ta ostatnia zostala cofnieta tak, ze od promienia TV ku przodowi mamy mase cia¬ gla o cisnieniu stalem. Doprowadza sie ja ciagle do rurek formujacych i otrzymuje dzialanie bez przerwy. Gdy lopatka dojdzie do promienia I, jest ona calkowicie przysu¬ nieta do walu 4. Masa plastyczna dostaje sie do komory 21, znajdujacej sie bezposred¬ nio ponad otworami formujacemi, napelnio- nej masa jeszcze z poprzedniego zaladowa¬ nia. Masa zostaje, wskutek ruchii bebna i lopatki, znajdujacej sie ztylu (w stosunku do kierunku obrotu) zepchnieta na dno skrzyni 22. W ten sposób masa, dochodzaca do komory 21, przepycha sie przez otwory formujace 23. W celu latwiejszej zmiany rurek formujacych i otrzymania innego ksztaltu wyrobu, umieszcza sie rurki w od¬ powiedniej szufladzie 24, z której mozna je latwo zakladac do matezyny. Prasa jest w ten sposób zbudowana, ze rurki formujace mozna ogrzewac oraz przewietrzac mase, gdy tylko takowa dostanie sie do rurki for- 3 —mujacej; dzieki tej zalecie otrzymuje sie lepszy produkt. Szczególy te nie sa na ry¬ sunku przedstawione. Przy prasie moga byc zastosowane wszelkiego rodzaju znane urza¬ dzenia, uzywane w fabrykach past, dla roz¬ cinania jej na drobne kawalki, dla robienia z niej placków i t. d.Chociaz, ze wzgledu na jasnosc, w opisie jest mowa tylko o prasie do wyrobu past jadalnych, przedstawionej na rysunku, moz¬ na jednak maszyne, dowolnej konstrukcji, zbudowana z uwzglednieniem wyzej wylo^ zonych zasad, odpowiednio dostosowana,, u- zywac takze do wyrobu innych produktów. PL