2 Opublikowano dnia 24 marca 1958 r.Jrz f-"?J Patenlowegt POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 39354 KI. 42 I, 3/53 Instytut Metalurgii im. Stanislawa Staszica *) Gliwice, Polska Urzadzenie do statystycznej analizy liniowej zawartosci faz w stopach Patent trwa od dnia 28 marca 1955 r.Jedna z metod okreslania procentowych za¬ wartosci faz w stopach jest statystyczna analiza liniowa, polegajaca na tym, ze linia prowadzo¬ na przez plaszczyznowy obraz mikrostruktury stopu zawierajacego wiecej niz jedna faze (po¬ le widzenia mikroskopu, fotografia mikrosko¬ powa trawionego szlifu metalograficznego) przecina przewierzchnie przekroju krysztalów poszczególnych faz skladowych. Znajac suma¬ ryczne dlugosci odcinków tej linii, odpowiada¬ jace przecieciu sie jej z poszczególnymi fazami na pewnym odcinku mikrostruktury, mozna obliczyc wzgledne zawartosci tych faz w stopie.Metoda ma charakter statystyczny, a jej doklad¬ nosc wzrasta wraz ze wzrostem liczby pomiarów wykonanych na badanym szlifie lub mikrofoto¬ grafii.Dotychczas normalnie stosowany sposób ana¬ lizy liniowej z wykorzystaniem podzialki o 100 *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest inz. mgr. Witold Cias. odstepach, przykladanej do mikrofotografii ba¬ danego stopu lub z wykorzystaniem okularu z taka podzialka, w przypadku bezposrednich pomiarów mikroskopowych, jest uciazliwy, klo¬ potliwy i niezbyt dokladny.Przedmiotem wynalazku jest przedstawione na rysunku zmechanizowane urzadzenie do sta¬ tystycznej analizy liniowej zawartosci faz w sto¬ pach dzialajace nastepujaco.Do jednej z pokretek przesuwnego stolika mi¬ kroskopu metalograficznego 1 dolaczono kon¬ cówke walka gietkiego 2. Walek ten jest nape¬ dzany silnikiem elektrycznym 3 o mocy 10—20 W, wskut2k czego stolik mikroskopu moze przesu¬ wac sie powoli wraz z badanym szlifem wzgle¬ dem obiekiu. Do uruchomienia stolika za posred¬ nictwem %|tlka gietkiego sluza trzy przyciski 4, sprzezone kazdy z osobna z trzema licznikami obrotów 5. Poszczególne przyciski i liczniki obro¬ tów odpowiadaja fazom znajdujacym sie w sto¬ pie.Przed badaniem obserwator zaklada do mi¬ kroskopu^ okular z krzyzem w srodku, kladzie badany s^itj.na smolik raikroskopu i nastawia obraz" ifa/ostrOj po* czyml £t$rakolwiek z granic faz stopu nastawia na srodek (krzyz) okularu i wlacza silnik urzadzenia. Po ustaleniu, którym fazom odpowiadac beda poszczególne przyciski i liczniki, obserwator uruchamia kolejno stolik odpowiednio do tego, która z faz przesuwa sie w danej chwili przez srodek (krzyz) okularu.W momencie, gdy granica fazy dojdzie do krzy¬ za, obserwator wylacza posuw, po czym wlacza go innym przyciskiem. Jednoczesnie z przesu¬ waniem sie stolika w danej chwili pracuje takze jeden z liczników. Liczby wskazywane przez liczniki po pewnym czasie badania sa propor¬ cjonalne do sumarycznych dlugosci odcinków li¬ nii przemieszczania sie szlifu wzgledem osrodka okularu. Znajac je mozna obliczyc procentowe zawartosci samych faz w stopie. W celu uzys¬ kania duzej dokladnosci, nalezy wykonac sze¬ reg pomiarów w równych miejscach szlifu.Przy normalnym skoku sruby przesuwajacej stolik mikroskopu, równym 0,5 mm, walek giet¬ ki powinien obracac sie z predkoscia katowa od¬ powiadajaca 0,1—0,5 obr./min. (posuw 0,05—0,25 mm/min.), zaleznie od zastosowanego powiek¬ szenia mikroskopu. W celu ciaglej zmiany pred¬ kosci w tych granicach przewidziano bezstop- niowy regulator liczby obrotów, stanowiacy uklad dwóch stozków scietych 6. Stozek nape¬ dzany obraca sie z rózna predkoscia katowa, za¬ leznie od polozenia przesuwnego kauczukowego krazka posredniego 7, dociskanego za pomoca sprezyny (na rysunku nie uwidocznionej) do ze¬ wnetrznej powierzchni stozków 6.Urzadzeniu wedlug wynalazku mozna nadac postac malego aparatu skrzynkowego, ustawia¬ nego na stole obok mikroskopu i polaczonego ze stolikiem tego ostatniego za posrednictwem walka gietkiego 2. Na zewnatrz skrzynki powinny wy¬ stawac omówione trzy przyciski, przelacznik pradu zasilajacego silnik elektryczny, raczka re¬ gulatora obrotów, tarcze liczników obrotów i po- kretki do nastawiania liczników na zero.Urzadzenie wedlg wynalazku moze sluzyc do jednoczesnego oznaczania zawartosci trzech faz w stopie (trzy liczniki). W szczególnosci mozna je stosowac do okreslenia zawartosci faz przy kompleksowym badaniu przemian przechlodzo- nego austenitu w stalach i stopach pokrewnych. PL