2 Opublikowano dnia 29 wrzesnia 195* r. %bjfJ£*JCl J i E K Ai Urzedu Ptlenlowegoi POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 38461 KI. 42 o, 13/05 Instytut Metalurgii im. Stanislaira Staszica*) Gliwice, Polska Urzqdzenie do pomiaru przesuniec katowych wirujacych walów Patent trwa od dnia 20 grudnia 1954r. - ^ * W badaniach laboratoryjnych i przemyslo¬ wych czesto wystepuje potrzeba dokladnego okreslenia przesuniecia katowego lub zmiany predkosci obrotowej wirujacych walów. Urza¬ dzenia do tego rodzaju pomiarów nie sa znane jako urzadzenia typowe.Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do pomiaru przesuniec katowych dwu wirujacych walów. Schemat urzadzenia podano na rysunku.Gdy dwa waly wiruja z jednakowa predko¬ scia, chwilowa zmiana momentu napedzajacego lub momentu obciazajacego jeden z walów mo¬ ze spowodowac chwilowa zmiane jego predko¬ sci obrotowej. W wyniku pojawia sie trwale przesuniecie katowe miedzy obu walami. Prze¬ suniecie to moze byc zmierzone przy pomocy ukladu dwu par selsynów, z zastosowaniem ukladu automatycznej regulacji, nazywanego takze serwosystemem, przez co wprowadza sie do urzadzenia pomiarowego wzmocnienia zwiek¬ szajace dokladnosc pomiaru.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wyna¬ lazku jest inz. mgr Wlodzimierz Kuliszkiewicz.Dzialanie urzadzenia ma przebieg nastepuja¬ cy: z walami 1 i 2 sa sprzegniete wirniki sel¬ synów nadawczych (synchrogeneratorów) 3 i4, a trójfazowe uzwojenie stojanów tych selsynów sa polaczone z trójfazowymi uzwojeniami sel¬ synów odbiorczych 4 i 5, które moga byc usta¬ wione w dogodnym i dowolnie odlegly mod wa¬ lów 1 i 2 miejscu. Uzwojenia wirników selsy¬ nów 5 i 6 sa (polaczone szeregowo i przylaczone do wzmaczmiacza 7, z którego jest zasilane uzwo¬ jenie sterujace dwufazowego asynchronicznego silnika nawrotnego 8. Wal silnika 8 jest sztyw¬ no polaczony poprzez przedladnie zebata 0 z walami selsynów 5 i 6, ma których jest umoco¬ wana tarcza 10 z podzialka dla 360° i wskazni¬ kiem ustawienia tarczy 11. Uzwojenia wirni¬ ków selsynów 3 i 4 oraz wzmacniacz i uzwo¬ jenie wzbudzania silnika 8 sa zasilane z tej sa¬ mej sieci pradu zmiennego.Gdy waly 1 i 2 wiruja z ta sama pradkoscia, na uzwojeniach Wirników selsynów 5 i 6 zo¬ staja wyindukowame napiecia, które maja jed¬ nakowe amplitudy i przeciwne fazy, a tym sa¬ mym wzajemnie sie znosza; napiecia na wejsciu'wzmacniacza jest w tej sytuacji r*ówne zeru. ^rzya cbw^pwej zmianie ipedkosci obrotowej Jctór^lwlwielr:^alu. wA lyalu 1, wystepuje zmiana fazy napiecia na uzwojeniu wirnika sel- syna 5 i teraz na wejsciu wzmacniacza pojawia sfe róznicowe napiecie zmienne, które po wzmoc¬ nieniu powoduje ruch silnika 8 w kierunku od¬ powiadajacym kierunkowi zmiany predkosci obrotowej walu 1. Obracajacy sie wirnik silni¬ ka 8 powoduje obrót wirników selsynów 5 i 6, przy czym predkosc obrotowa tych wirników bedzie proporcjonalna do przyrostu predkosci obrotowej walu 1. Gdy po chwili obroty walu 1 zrównaja sie znowu z obrotami walu 2, wir¬ niki selsynów 5 16 przestana byc przez silnik 8 obracane i ustawia sie w polozeniu, przy któ¬ rym róznica napiec na uzwojeniach ich wirni¬ ków zmaleje ponownie do zera. Nowe polozenie wirników 5 i 6 bedzie scisle odpowiadalo prze¬ sunieciu katowemu walu 1 w stosunku do walu 2. Jesli np. wal 1 wyprzedzi w ten sposób wal 2 o kat o, to obrót wirników selsynów 5 i 6 wskazywany przez tarcze 10 bedzie wynosil a /2.Miedzy walami selsynów 5 i 6 i tarcza 18 mo¬ ze byc wprowadzona przekladnia zebata o sto¬ sunku zebów kól 2:1; obrót tarczy bedzie dwa razy wiekszy od obrotu walów selsynów 5 i 6, a tym samym bedzie dokladnie taki, jak prze¬ suniecie katowe miedzy walami lit Poniewaz rozruch walów 1 i 2 moze odbywac sie z polozenia, przy którym miedzy tymi wa¬ tami bedzie juz istnialo pewne poczatkowe przesuniecie katowe, bedzie ono równiez wska¬ zywane na tarczy 18 urzadzenia pomiarowego.Aby byl mozliwy bezposredni pomiar przyrostu kata przesuniecia obu walów 112, stojan jed¬ nego z selsynów 5 i 6, np, selsyna 6 moze byc umocowany obrotowo i poprzez przekladnie ze¬ bata 12 z galka 13 stojan selsyna 6 moze byc recznie obracany do polozenia, w którym tar¬ cza 8 ustawi sie w polozeniu zerowym. Dalsze wzajemne przesuniecie walów 112 bedzie bez¬ posrednio Wskazywane przez tarcze 18.Urzadzenie bedace przedmiotem wynalazku moze znalezc zastosowanie w wielu pomiarach i badaniach urzadzen maszynowych. Doklad¬ nosc pomiaru jest duza, ze wzgledu na wzmoc¬ nienie wprowadzane przez zastosowany serwo- system. W ten sposób moga byc mierzone nie tylko wzajemne przesuniecia wirujacych walów dwu niezaleznych maszyn obrotowych, ale tak¬ ze moga byc mierzone skrecania, jakim podle¬ gaja bardzo dlugie waly (selsyny 3 i 4 umoco¬ wane sa wówczas do obu konców tego samego walu), moga byc mierzone luzy w przeklad¬ niach zebatych, poslizg kól ciernych, poslizgi sprzegiel ciernych i linowych, poslizgi lin na kolach prowadzacych ipt Urzadzenie to moze byc równiez zastosowane do automatycznej syn¬ chronizacji obrotów dwu niezaleznych maszyn wirujacych, np. dwu odleglych silników pradu stalego, dwu turbin parowych lub wodnych itp. PL