Sztuczne wlókna z aminoplastów, wytwarza¬ ne, jak wiadomo, przez wyciskanie masy plasty¬ cznej przez odpowiednie otworki (wlosnice), po¬ siadaja swoista strukture, a mianowicie sa pel¬ ne, posiadaja gladka, lsniaca powierzchnie, sa przy tym bardzo rozciagliwe i w pewnej okreslo¬ nej .temperaturze miekna. Wlasciwosci te sa przyczyna, ze wlókna takie mimo ich duzej wy¬ trzymalosci, maja w przemysle wlókienniczym tylko ograniczone zastosowanie, przewaznie do wyrobów dzianych. Nadaja sie one tylko w ogra¬ niczonej mierze do przedzenia, zgrzebienia, fil¬ cowania itd. Nawet w takim dziale produkcji jak wyrób sieci rybackich, w którym stosuje sie je ze wzgledu na ich wybitna wytrzymalosc, wymie¬ nione ich wlasciwosci sa przyczyna szeregu nie- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórcami wynalazku sa Eryk Borstyn i Józef Mokrzynski. dogodnosci, jak np. przesuwanie sie wezlów sie¬ ci, powodowane gladkoscia powierzchni wlókien.Robiono juz liczne próby zmierzajace do tego, aby sztuczne wlókna z aminoplastów pozbawic ich niepozadanych wlasciwosci. Próbowano wiec np. obrabiac wlókna za pomoca kapieli kwas¬ nych, w celu zmatow ania ich powierzchni. Uzy¬ skiwano wprawdzie taka zmiane powierzchni, lecz równoczesnie mialo miejsce powazne zmniej¬ szenie wytrzymalosci wlókna. Obróbka za pomo¬ ca kapieli kwasnych powoduje zmiany chemicz¬ ne w samej substancji wlókna w kierunku 'two¬ rzenia sie mniejszych czasteczek, co jest zwiaza¬ ne ze znacznym oslabieniem wlókna.Próbowano tez przez natluszczanie wlókien uzyskac moznosc ich zgrzeblenia. Osiagnieto wprawdzie ta droga pewne rezultaty, jednakze nie friozna bylo w ten sposób pozbawic wlókien icitt Wybitnej rozciagliwosci, która u wlókienprzedzalniczych nie powinna- byc wieksza niz 30 proc., a u wlókien syntetycznych wynosi cze- 6to kilkaset procent.Wszystkie dotychczasowe próby, usilujace przy¬ stosowac sztuczne wlókna z aminoplastów do przerobu wlókienniczego, nie dawaly pozadanych rezultatów, gdyz nie osiagano równoczesnej zmiany wszystkich ujemnych wlasciwosci wlók¬ na, a przewaznie poprawa pewnych ujemnych wlasciwosci zwiazana byla ze znacznym zmniej¬ szeniem wytrzymalosci wlókna.W celu przystosowania syntetycznych wlókien do potrzeb przemyslu wlókienniczego, nalezaloby skasowac jego nadmierna ciagliwosc, czyli wy¬ wolac tzw. stabilizacje, zmatwac ich powierzch¬ nie, przez co wlókna stalyby sie bardziej przy¬ czepne, dawalyby sie barwic i dzieki strukturze porowatej wykazywalyby lepsze wlasciwosci izo¬ lacyjne, wreszcie nalezaloby podwyzszyc ich tem¬ perature miekniecia, czyli tzw. punkt termopla¬ styczny. Wszystkie te zmiany nalezaloby uzyskac bez zmniejszenia wytrzymalosci wlókna.Zadanie to rozwiazuje sposób wedlug wyna¬ lazku. Sposób opiera sie na zalozeniu, ze sztucz¬ ne wlókna z aminoplastów powinny zachowywac sie pod wzgledem chemicznym podobnie do na¬ turalnych wlókien bialkowych, gdyz, podobnie jak one, skladaja sie z aminokwasów. Przypusz¬ czano wiec, ze tak jak naturalne wlókna bialko¬ we, beda one reagowaly z garbnikami, przy czym garbnik bedzie sie trwale wiazal z substancja wlókna, nie powodujac rozkladu samego wlókna.Przewidywania te okazaly 6ie sluszne.Sposób wedlug wynalazku polega na podda¬ waniu sztucznych wlókien z aminoplastów dzia¬ laniu kapieli garbujacych. Stwierdzono, ze po ta¬ kim garbowaniu wlókna traca wszystkie ujemne wlasciwosci wyszczególnione wyzej, przy czym wytrzymalosc ich zostaje zachowana lub obnizo¬ na tylko w minimalnym stopniu.Do garbowania mozna stosowac najrozmaitsze garbniki, tak naturalne jak i syntetyczne, jak równiez rózne sposoby garbowania. Przez zmiane rodzaju garbnika, jego stezenia w kapieli garbu¬ jacej, wartosc ph kapieli, czasu dzialania i tem¬ peratury kapieli, • mozna regulowac stopien gar¬ bowania wlókna, a co za tym idzie, uzyskiwac rózne stopnie zmian wlasciwosci wlókna. Mozna tez wlókna poddawac kolejno dzialaniu kilku ka- Jldeli garbujacych, albo tez w czasie garbowania imieniac stezenie garbników w kapieli garbuja¬ cej, pomiedzy dwiema kolejnymi kapielami gar¬ bujacymi mozna wlókno poddawac najrozmait¬ szym operacjom na maszynach wlókienniczych, np. na zgrzeblarkach, uzyskujac w ten sposób lepsze udostepnienie powierzchni wlókna dla dal¬ szych operacji garbowania. Mozna tez stosowac kapiele zawierajace mieszanine róznych garbni¬ ków (bukiet garbników). W pewnych przypad¬ kach, gdy chodzi o uzyskanie duzej przyczepnosci wlókien, okazalo sie rzecza korzystna, po garbo¬ waniu obrabiac wlókna rozcienczonymi wodnymi rozproszyndmi zywic, np. poliwinylowych. Garb¬ nik zawarty w wlóknie powoduje wówczas osa¬ dzenie sie zywicy na powierzchni wlókna, przez co uzyskuje sie zwiekszona przyczepnosc wlókna.Sposób wedlug wynalazku jest bardzo prosty.Wlókna umieszcza sie w kapieli garbujacej i po¬ zostawia je w niej przez czas odpowiedni, zalez¬ nie od pozadanej zmiany wlasciwosci wlókna.Stwierdzono, ze najodpowiedniejsza wartosc pH kapieli wynosi 6—8. Po garbowaniu wyjmuje sie wlókna z kapieli i usuwa nie zwiazane czesci garbnika przez plukanie woda o temperaturze dostosowanej do rozpuszczalnosci garbnika. Na¬ stepnie wlókna wyzyma sie i suszy, najlepiej w temperaturze pokojowej.Wlókna garbowane wykazuja przy zachowaniu pierwotnej wytrzymalosci wybitnie zmienione wlasciwosci, w porównaniu do wlasciwosci wló¬ kien wyjsciowych. Ich ciagliwosc jest minimal¬ na, nie przekraczajaca norm przewidzianych w przemysle wlókienniczym, powierzchnia ich jest matowa, dzieki czemu wlókna sa przyczepne i daja 6ie latwiej barwic, wreszcie ich punkt ter¬ moplastyczny jest wyzszy niz wlókien niegarbo- wanych. Wlókna garbowane mozna zgrzeblic, przasc, spilsniac itd., tak jak inne znane wlókna naturalne, przy czym mozna je dowolnie mie¬ szac z innymi wlóknami.Ponizej podano kilka przykladów wykonywa¬ nia sposobu wedlug wynalazku, które nie ogra¬ niczaja zakresu wynalazku. Przyklad I. Odpa¬ dowe wlókna steelonowe bezkoncowe, po odtlu¬ szczeniu w benzynie ekstrakcyjnej, umieszcza sie w (kapieli garbujacej, zawierajacej w stosunku do wagi wlókien 1% wyciagu z kory debowej, 2% auebracho, 1% siarczanu glinu oraz wody tyle, aby wlókna byly calkowicie zanurzone.Wlókna pozostawia sie w kapieli w temperaturze pokojowej na przeciag okolo 10 dni. Po tym czasie wlókna wyjmuje sie z kapieli, oplukuje woda o temperaturze 50° C, wyzyma i suszy w temperaturze pokojowej.W wyniku opisanej obróbki wlókna traca pierwotne niepozadane wlasciwiosci steelonu, a mianowicie staja sie nierozciagliwe, ich powierz¬ chnia, pierwotnie lsniaca, staje sie matowa, wlókna wykazuja duza przyczepnosc i daja sie zgrzeblic. Po zmieszaniu ich z 50% wyczesów - 2welnianych, mozna je spilsniac. Wlókna nie traca przy tym wytrzymalosci pierwotnych wló¬ kien steelonowych.Pfczyklad H. Ciete wlókna steelonowe, po odtluszczeniu, umieszcza sie w1 kapieli garbuja¬ cej o skladzie podanym w przykladzie I. Po garbowaniu, oplukaniu i wysuszeniu otrzymuje sie wlókna, które mozna latwo przasc same lub po zmieszaniu ich z innymi wlóknami, np. z welna.Przyklad III. Zuzyte ponczochy nylonowe, stanowia dotychczas bezuzyteczny odpadek, gdyz nie imozna ich bylo, tak jak inne szmaty szar¬ pac, poddaje sie podobnie jak w poprzednich przykladach, procesowi garbowania. Po obróbce kapiela garbujaca, powodujaca' zmiany wlasci¬ wosci wlókna nylonowego, ponczochy mozna w zwykly sposób szarpac i uzyskane szarpane wlókna nylonowe przerabiac tak, jak inne wló¬ kna dotychczas stosowane.(Przyklad IV. Normalne bezkoncowe wlókno steelonowe poddaje sie dzialaniu kapieli garbu¬ jacej, zawierajacej mieszanine garbników natu¬ ralnych i syntetycznych (rotaniny). Po garba- wainiu wlókno traktuje sie wodna rozproszyna zywicy poliwinylowej, najkorzystniej octanu poliwinylu, w ilosci 3% zywicy w stosunku do wagi wlókien. Po koagulacji rozproszyny zywi¬ cy wlókno wyzyma sie i suszy. Uzyskuje sie wlókno o takiej samej wytrzymalosci jak pier¬ wotnie z szorstka, przyczepna powierzchnia i malorozciagliwe. Z wlókna tego mozna wyra¬ biac sieci rybackie itd., przy czym nie nastepuje przesuwanie sie wezlów, co ma miejsce w przy¬ padku sieci z wlókien steelonowych nie garbo¬ wanych. PL