Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu ciagnienia tafli szklanych, a w szczególno¬ sci sposobu i urzadzenia, pozwalajacego stale zachowywac szerokosc tafli pomimo jej plastycznosci.Wynalazek nie ogranicza sie na jeidnem tylko specjalnem urzadzeniu do wyrobu ta¬ fli szklanych; w charakterze przykladu wy¬ nalazek icipisiamy jest, w1 jzastosowianjiiu d)o maszyny Colburn'a.Jednolita tafla szklana, znajdujaca sie jeszcze w stanie plastycznym, zostaje wy- ciajgana wgóre z masy roztopionieigjo szkla i, pozostajac w zasadzie tafla, zostaje odgie¬ ta w plaszczyzne pozioma, a nastepnie odr powiedniem urzadzeniem wciagn'eia do pce- ca ochladzajacego. Do zaichowamia szeroko- ziomie potrzebne sa odpowiednie urzadze¬ nia, w przeciwnym bowiem razie tafla coraz to bardziejby sie zwezala i wreszcie po¬ stradala wlasciwa forme tafli. Wynalazek niniejsizy zdaza do osiagniecia wskazanego celu. Urzadzenie odnosne mozna w razie potrzeby zatrzymac, aiby poddac tafle wy¬ ciaganiu bocznemu. Bardzo praktyczne oka¬ zuje sie urzadzenie, skladajace sie zi szere¬ gu niezaleznych chwytów, porusizaljacych sie wraz z tafla. Chwyty wyciagaja tafle w kierunku podluznym, nie dopuszczajap jed¬ nak jej zwejzeni&i, jakie wskutek wy¬ ciagania podluznego powstacby moglo.Rysunek przedstawia przyklaldy wyko¬ nania tej maszyny.Fig. 1 przedstawia widok przyrzadówszerokosci tafli i umieszczonych po obu ^Itrenfch ttóz^ -rabzals wyciagania jej z 4iacz^i£^pM^lslttwilnego w przekroju, fig. 2 — przekrój poziomy jedrnego z tych przy¬ rzadów podlug linji 2 — 2 aa fig. 1, fig- 3 i 4—-przekroje poziome podlug linji 3—3 i 4—4 naj fig. 2f fig. 5—jeden z chwytów, fig- 6—odmiane wykonania, fig.—7 przekrój po¬ ziomy podlug linji 7 — 7 na fig. 6, fig. 8 — przekrój poziomy podlug linji 8 — 8 na fig. 6, przyczepa jednak czesci robocze przed¬ stawiane sa w staldijum pózniejszem (cal¬ kowitego) przebiegu pracy i chwyty trzy¬ maja tafle, fig. 9—talrcze ksiukowe do roz¬ rzadu chwytów,' fig, 10 i 11 —szczególy w skali wiekszej, fig. T2 — rzut perspekty¬ wiczny chwytów, fig. 13, 14, 15 i 16—po¬ lozenie wziaijemne obu grup chwytów1 wzdluz jednej krawedzi tafli, w czterech nastepu¬ jacych po sobie momentach tegoz samego cyklu pracy, fig. 17 i 18 — pojedyncze wi¬ doki nowych postaci wykonainila urzadzen do zmiany polozenia ukosnego oprawy z chwytami.Zgodrafe ze sposobem wykonania, wska¬ zanym na fig. 1, wanna / zawiera roztopio¬ ne szklo 2, naplywaj ace z odpowiedniego zródla, np. z pieca szklarskiego lub podob¬ nego urzad'zenia. Tafla szklana 3 ciagniona do góry zostaje wygieta okolo studzonego walca1 4 w plaszczyzne pozioma, i w tej po¬ zycji wprowadzona do preca. Sposób ten zastosowany jest przy znainej maszynie Colbuirn'a, posiadajacej w róznych miejsr:ach (na rysunku nie przedstawione) urzadze¬ nia do regulowaJnia temperatury. Obok ma¬ szyny Colburn'a miesci sie para walców 5 do wytwarzania1 krawedzi w bliskosci miej¬ sca powstawania tafli. Walce te nietylko ze ksztaltuja krawedzie ze stopionego szkla, ajle wytwarzaja ponadto chlodniejsza i sztywniejsiza czesc tajfli. Walce obracaja sie naj praktyczniej z szybkoscia mniejsza od szybkosci ruchu tafli, co pozwala prowa¬ dzic prace w sposób ciagly. Po usunieciu jednak pomiienionych walców tafla nie za¬ chowuje w zupelnosci swojej szerokosci pierwotnej, lecz nieco sie zwezi, jak poka¬ zuje linja kropkowana na fig. 1 (po stronie prawej). Pochodzi to z wyciagniecia sie po¬ dluznego tafli i jej kurczenia sie podczas stygniecia. Niniejsze urzadzenie ma na celu zachowanie w zasadzie poczatkowej szero¬ kosci tafli podezaJs jej wytwarzania i sty¬ gniecia, jak to wskazuje linja 6 (fig. 1). 0- sSagialmy to Aziekii wyciaganiu boc|znem:ui, które wyrównuje zmarszczki i podnosi za¬ lety (powierzchni) szkla.Zwykle walki 5 zostaja utrzymane; glów¬ ne ii:h zadanie polega na Wytwarzaniu jednostajnej chlodnej i sztywnej krawedzi na tafli, która moglyby uchwycic chwyty.Mozna jednak osiagnac zadawalniajace wy¬ niki i bez pamienionej krawedzi.Po kazdej stronie kazdej krawedzi u- miesizcza sie w szeregu bez konca pojedyn¬ cze i niezalezne od siebie ruchome chwyty 6 (fig* 5) lane lub tloczone, zao(patrzone w plaskie powierzchnie 7 do chwytania ta¬ fli szklanej i ramiona boczne 8 obejmujace czesciowo prowadnice 9.Poniewaz przyrzady do zachowania sta¬ lej szerokosci tafli saj wszystCJle podobne, wystarczy przeto opis jednego tylko z nich.Para prowadnic 9 przy jednej krawedzi ta¬ fli biegnie po kazdej stronile taili pionowo, prostopadle do plaszczyzny tafli. Kazda z tych kierownic posiada czesc pionowa 10, po której slizgaja sie chwyty 6 wraz z tafla ku górze, równolegla do czesci 11, po której chwyty powracaja, i luki laczne u góry i u dolu kierownic. Wpoblizu konców górnego i dolnego prowadnic znajduja sie poprzecz¬ ki 12 i 13, od których odchodza ramiona górne i dolne 14 i 15 (fig. 2 i 4) kolyszace sie na czopie 16, osadzonym w oprawie 17.Pomiedzy ramionamii zewnetrznemi dzwi¬ gni 14 i lata pionowa 18 lub oprawami 17 znajduja sie sprezyny 19, przyciskajace prowadnice tudziez chwyty do tafli, Spre- — 2 —zyny 19 obejmuja trzpienie 20, zaopatrzo¬ ne ma obu swych koncach w uzwojenia sru¬ bowe. Nasrubki 20 ograniczaja ruchy chwy¬ tów w kierunku tafli. Podohnez sprezyny mieszcza isae pomiedzy ramionami 15 i opra¬ wa 18. Jeden zespól ramion (gómy 14} po- siaidtal wyskoki 221 do odjpifowiadzania chwy-! tów od tafli, jak to wska]zuje Tinja kresko¬ wana na fig. 2.Do chlodzenia powierzchni chwytów i utrzymania temjperjajtfury nal poziomce za¬ pobiegaljacym przywieraniu do plyty szkla¬ nej czesci urzadzenia, przylegajace do go¬ racego szkla, sluzy wodaj zimna przeplywa- jaica gietka rura i plynaca dalej przez dolne ramie 15, poprtzeiczke 13, luk dolny prowad¬ nicy 9, prowadnice 10, luk górny i belke 12, ramie 14,, uchodzac wreszcie gietka ru¬ ra 24 najzewnatrz (fig. 2 i 3). Uklad chlod¬ niczy kaizdej podobnej jednostki prowadni- czej jest zupelnie oddzielny i niezalezny od inmych.Oprawa 17 jest wpoblizu dolnego swo¬ jego konca osadzona obrotowo na wale 25 nasady 26; oprawe 17 otraz umieszczone na niej prowadnice tudziez chwyty ustawila sie w polozeniu nalezytem zapomeca nasrubków 29 i 30 tudziez pionowego nadlewu 31 na¬ sady 26. Stosowne; ustawienie nasirtibków 29 i 30 pozwala uskuteczniac ruch chwy¬ tów 6 ku górze, nieco ukosnie wzgledem poziomu w celu zmieniania cisnienia! na tafle.Chwyty 6 nie otrzymuja napedu Czynne¬ go lecz unosi je wzdluz prowadnic 10 sama tafla; opadatoie chwytów wzdluz prowadni¬ cy 11 zachodzi na skutek wlasnego ciezaru.Do przeprowadzenia chwytów pomiedzy prowadnicami 9 A 10 sluzy urzadzenre naste¬ pujace: na koncu dolnym kazdtej prowad¬ nicy od strony ramienia prawego 13* belki 13 spoczywa koncentrycznie do luku dolne¬ go prowadnicy kolo zebate 32 o takiej wiel¬ kosci i którego zeby sa na takiej odleglosci od siebie, ze zazebiaja sie z koncami we- wtnetrznemi ramion bocznych 8 kolejnych chwytów 6 i przesuwaja te ostatnie po lu¬ kach. Kazde kolo zebate 32 zlaczone jest tuleja 33 z osia 25 dzwigajaca kolo zebate stozkowe 34 po drugiej stronie belki. Pozio¬ my wal poprzeczny 35 obraica sile w pod¬ porach 36 oprawy 17 i dzwiga na kazdym koncu tryb stozkowy 37, który w poloze¬ niu normalnem prowadnic zazebila siie i na¬ pedza kolo zebate 34; nal Walie $5 znajduje sie kolo zebate 38 nalpedzane lancuchem 39 od kola 40 na jednym z konców walu 25.Koniec przeciwny walu 25 napedzaj przy udziale trybów 41, 42 wal 43, obraJcajacy sie w lozyskach 44 nasady 26, Kolo zeba¬ te 45 na osi 43 zazebia sie z jednem z kól pary 46 na walach napecbiych 47 zlobko¬ wych walków 5 do wytwarzatnia krawedzi.W ten sposób mozna Walki 5 i kolo napedo¬ we 37 wprawiac W ruch od Wspólnego wa¬ lu napedlnego; mozna jedtaak poslugiwac sie w tym celu napedami rózmemi, Na górnym koncu kazdej prowadntey 9 po jednej stronie pionowego ramienia 121 belki 12, znajduje sie wolne ktalo ze¬ bate, ktote sluzy ido przeprowadzanja przez luk górny kolejnych chwytów 6. Przynaj¬ mniej jeden Jchwyt, sczepiony jeszcze z tafla szklana 3, pozostaje sczepiieny z ko¬ lem zebatem 48 przesuwajacem ltuzine chwy¬ ty wzdluz zaokraglenia prowadnicy.Wyciaganie plyty szklanej1 odfjywa sie W sposób zwykly. W tym celu urzadzenie do zachbwamia szerokosbi plyty szklainej zosta¬ je usuniete. Czesci nasady 26 mozna po kie¬ rownicach 49, umocowanych w beikalch 50, naruszac W kierunkach od albo do watany 1.Po wyciagnieciu tafli z masy szkla zespoly mechajnizmów przy kaizdej krawedzi tafli ustawia sie w polozeniu wlasciwem. Prowad¬ nice i chwyty pozostaja tymczasem za po- sredfoibtWem iruchu raczek 22 ufczymalne w rozlaczeniu z tafla. Jedhcczesnie kola zebate 34 rozlaczaja sie z kolamii stozkowe- mi 37 (fig. 2 linje przerywane). Ustawia sie — 3 —*wialki 5 w polozeniu wlasciwem wzgledem tafli; po zwolnieniu) raczek 22 chwyty 6 pod wplywem sprezyny 19 obejnuuja tafle para¬ mi i wznosza sie wraz, z nia do góry; ponie¬ waz chwyty zmuszane sa posuwac sie po kierownicach 10, tafla przeto nie moze sie paezyc lub kurczyc. Przez ustawienie na- sruibków 29 i 30 mozna regulowac pochy¬ losc prcwaidnic czyli zmieniac naprezenie boczne tafli. Po stronie lewej fig, 1 linje kreskowane pokazuja polozenie ukosne na¬ zewnatrz, dizieldi czemu tafla podczas swe¬ go wznoszenia dioznaije rozszerzania na sze¬ rokosc. Naturalnie do zagwarantowania stalej szerokosci wystarcza polozenie pio¬ nowe prowadnik:, W pewnych wypaidkafch moze sie okazac potrzebnem ustawienie prowadnic nawewnatrz w celu zmniejsze¬ nia szerokosci tafli, T?o wyciagnieciu tafli z roztopionej ma¬ sy tafla podlega rozszerzaniu w kierunku podluznym, w zwiazku z tern chwyty urza¬ dza sie zupelnie niezaleznie od siebie, azeby ulatwic to wyciaganie. Przy dolnych kon¬ cach prowadnicy tam,gdzie chwyty chwytaja tafle, mieszcza sie one tui ^upeltóe przy so¬ bie, W miare wznoszenia sie ku górze roz¬ chodza sie Wskutek wyciagania! tafli (fig, 3), Do umozliwienia swobodnej gry chwytów szereg ich nie jest zupelnie zatmkniety, t, j- nie wypelnial calej prowadnicy, lecz w cze¬ sci tejze zstepujacej pozostaje pewna prze¬ strzen wolna, która chwyty zkolei musza przebywac.Inna odmiane wykonania wykazuja fig, 6 — 16, Czesci 1 —5 pozostaja takie sar me, jak opisane powyzej. Chwyty 51 scze- piajace sie z krawedziami tafli, poruszaja sie tutaij nie po torze eliptycznym, lecz tam i zpowrótem, poizostaijaic w stycznosci z ta¬ fla szklana podczas jej ruchu do góry i o^ puszczaja ja przy opadaniu.Ksztalt pojedynczych chwytów 51 wska¬ zuje figi, 12. Chwyty jslizgaja sie po prowad¬ nicach 52 i 53, z których para 52 biegnie o- bok krawedzi tafli, al druga! para prowadnic równoleglych 53 miesci sie za prowadnica- mi 52 (fig. 6, 7 i 8), Wzdluz kazdej pro- WaJdnfcy 52, 53 slizga sie do góry i nadól szereg chwytów Tl. Kazda kierownica 53 spoczywa) na iparze dzwigni 54, 55 analo¬ gicznych co dlo formy i sposobu dzialania do dzwigni 14 i 15 (fig. 1 — 3). Dzwignie 54, 55 Wahaja sie W sworzniu lub wale 56 ojprawy 57, w poddbny sposób prowadnice 52 spciclzywaja na dzwigniach 58, 59, osa¬ dzonych na czopie 56. Pomiedzy zewnetrz- nemif koncami kazdej dzwigni 54, 55, 58 i 59 i naidlewami podstawy znajduja sie spre¬ zyny 60 regulowane nasrubkami 62. Sluza one do utrzymywania sprezystej lacznosci szeregu chwytów 51 z tafla 3, Wydrazone prowadnice 52, 53 studzi woda przeplywajaca gietka rura 63 db cze¬ sci dolnych 55 i 59,. plynaca przez prowad¬ nicze czesci 54 lub 58 do góry ii uchodza¬ ca gietka rura 64 nazewnatrz. Mniej' wiecej po srodku prowadnic 52 chwyta pattfa dzwi¬ gni 66, podobnaz para dzwigni 67 polaczona jest z prowaldkiiicanii 53. Dzwignie 66 i 67 kolysza sie na wale 56, jednakowoz w prze¬ ciwienstwie do dzwigni 54, 55, 58 i 59 krzy¬ zuja sie na tym wale (fig. 11) dzieki czemu, przy rozlaczeniu zewnetrznych konców tych dzwigni, chwyty rozlaczaja sie z tafla szklana 3. Mniej wiecej na tej samej wyso¬ kosci, jak dzwignia 66 i 67, osadzony jest obrotowo w ramie 57 wal1 69, którego ko¬ niec zewnetrzny lezy w lozysku 70, wysta- jaoem z ramy nazewnatrz do~góry. Wal 69 otrzymuje ruch zapomoca kola zebatego 71, osadzonego na koncu jego zewnetrznym, z odpowiedniego zródla. Naprzeciwko kon¬ ców dzwigni 66 i 67 na wale tym osadzona jest para tarcz rozrzednych 72 i 73. Kazda z tych tarcz posiada czesc wspólsrodkowa, oraz dwa wyskoki 74, w punktalch przeciw¬ leglych (fig. 9). Wyskoki 74 z tarczki 72 wzgledem wyskoków tarczki 73 sa przesta¬ wione o 90°. W ten sposób przy kazdej prze- — 4 —to cwierci obrotu walu 69 oddzialywa jeden z wyskoków, Nai koncach dzwigni 65 obra¬ caja sie rolki 75 na obwodzie tarczy 72, podabnez rolki 76 na miejscach uzwojonych srubowo dzwigni 67 stykaja sie z tarcza 73.Dzwignie 67 zaopatrzone sa na koncach w wyskoki 77 na których osadzone sa krazki 76, tak, ze oba uklady krazków 75 i 76 le¬ za w tej samej plalszczyznie poziomej, prze¬ chodzacej przez srodek osi 69. Kajzdy wy¬ skok 74 posiada stroma powierzchnie a do szybkiego rozlaczania chwytów 51, oraz powierzchnie b o spadku lagodnym zwolna przyciskajaca chwyty do tafli (fig. 9).Niech tafla sizklama wznosi sie z pred¬ koscia 150 cm na minute albo jednego cala na sekunde, kazdy chwyt posiada 2,5 cm wysokosci a wall 69 tudziez tarcze 72 i 73 wiruja z predkoscia jednostajna jednego o- brotu w ciagu 8 sekund. Kalzdy wyskok 74 zaijmuje 45° obwodu tarczy (fig. 9), Podczas kaizdego ruchu tarczy roznzednej o 45° czyli, przez 2,5 cm irozlaczone sa z tafla 3. Pod¬ czas kiedy rolki 70 (w ciagu trzech sekund) obracaja sie o 135° chwyty 51 pozostalja w zetknieciu 2 tafla i podnosza sie wraz z nia.Wskutek tego ruch wzgledny wynosi nieco wiecej ponad 7,5 cm na kazdy zespól chwy¬ tów*. Rzeczony nadmiar jest skutkiem wy¬ dluzenia tafli, wobec czego chwyty nieco sie rozejda, Podczas pracy odpowiednie zeispoly chwytów dzialaja na obie strony tafli jedno¬ czesnie, tak ze chwyty 51 obejmuja tafle parami. Poniewaz tafle rozrzedne napedza¬ ja obydwa zespoly chwytów w momentalch kolejno po sobie nastepujacych, zawsze te¬ dy jeden zespól chwytów zaczepia sie z krawedzia tafli i przez pól obrotu walu o- bejmuja tafle oba zespoly chwytów.Prace chwytów ilustruja najlepiej fig. 13—16, które pokazuja polozenie chwytów oo sekunde. Na fig. 13 zewnetrzny zespól chwytów A polaczyl sile wlasnie z tafla, gdy tymczasem zespól wewnetrzny B styka. sie z nia od dwóch juz sekund i osiagnal wskazana wysokosc. Chwyty tego kompletu sa rozsuniete, poniewaz tafla wyciagnela sie w dlugosci. Poidczas nastepnych sekund o- bydwa zespoly chwytów poruszaja sie z tafla do polozenia przedstawionego na fig. 14 i w tym momencie tarcza 73 dziala na krazki 76 i odsuwa prowadnice 53 od tafli.Chwyty 51 zespolti 13 opadaja na spód pro¬ wadnic 53 i odzyskuja na nowo swoje polo¬ zenia poczatkowe (fig. 15»). Sekunda czasu wystarczy, aiby chwyty powrócily nai sku¬ tek swojego ciezaru do polozenia poczatko¬ wego. Pod koniec tej drugiej sekundy ksiu- ki 74 tarczy 73 odchylaja sie od rolek 73 i chwyty 51 zespolu B stykaja sie z tafla szklana. W obrocie tym zespól A styka sie z tafla i porusza sie do polozenia wskazane¬ go na fig. 15. Podczas nastepnego trwajace¬ go jedna sekunde okresu podnosza sie oba zespoly wgóre do polozenia fig. 16. W tym momencie zespól A osiagnal granice górna i tarcza 72 unosi krazki 75, wskutek czego chwyty 51 prowadnicy 52 rozlaczaja sie z tafla. Zespól A [powraca do swojego polo¬ zenia pierwotnego (fig. 13). W ciagu na¬ stepnej sekundy zespól B przesuwa sie do polozenia fig. 13. Ksiuld 74 tarczy rozrzed- nej 72 odsuwaja sie od krazków 75, tak, ze za spratwa sprezyny 60 chwyty 72 znów la¬ cza sie z tafla. Opisany sposób dzialania rozpoczyna sie na nowto.Oprawa 57 jest osiadzoW obrotowjo przy 73 na czesci przestawianej wzdluz prowadnic 79 belek 81, jak to juz bylo opi¬ sanie powyzej. Sworzen 27 z nasrubkami 29 i 30 tkwi w czesci 82 postawy 79. Tak satmo jak i poprzednio, mozna zmieniac poloze- nie prowadnic 52, 53, a wiec i kierunek chwytów przez ustawienie nasrdbków 29, 30.Fig, 17 i 18 przedstawiaja1 odmiatay Uh rzadzenia do ustawiania pochylosci pro¬ wadnic, na fig,. 18 widzimy sprezyne 83 na trzpieniu 27 scisnieta pomiedzy nasrubkiem — 5 —30 i nieruchoma belka 84, co pozwala u- rzeczywistinie sprezysty nacisk na krawe¬ dzie tafli, który mozna zmieniac przez ruch nasrubka 30 wzdluz sworznia 27. Nasru- bek 30 stanowi próg czyli ognatnicza skiero¬ wana nazewnatrz sile wyciagowa sprezyny.Wedlug fig. 17 podobny skutek wywie¬ raja ruchome ciezary 85 zajwieszone na lancuchu 86, przymocowanym drugim kon¬ cem 87 do ramy 17 lub 57 i przerzuconym przez krazek 88 osadzony w punkcie 89 w nadlewie 90 oprawy. Urzajdzeniai wskazane na fig. 17 i 18 nadaja sie do wszelkich wy¬ zej opisanych sposobów wykonajnia wyna¬ lazku/ Kazda z postaci' wykonania wynalazku posluguje sie takiem urzadzeniem w celu ciaglego podtrzymywania krawedzi tafli oraz wyciagania tejze na boki, bez uszkodze¬ nia jednak naturalnego rozciagania podluz¬ nego szkla podczas wyciagania tafli ze sto¬ pionej masy. W ten sposób cala (powierzch¬ nia prastyczna tafli zostaje w obu kierun¬ kach momentalnie wyciagjnietai, dzieki cze¬ mu powstaje gladka] tafla szklanai.Ciezar pojedynczych chwytów dosyc znaczny, jak równiez i tarcie chwytów w prówaidniach dzialaja jako sila wyciagaja¬ ca na krawedzie tafli, co jest bardzo poza¬ dane. W maszynie Colburna uzyskuje sie to dzialaniem wirujacych zwolna! walków 5.Z tej przyczyny mozna walki 5 w razie zy¬ czenia nawet usunac, lub tez, o ile chce sie je utrzymac, stosuje sie jedynie w charak¬ terze przyrzadu do wytwarzania kra/wedzi tafli. Zamiast postaci proste) prowadnice 10, 52 lub 53 moga miec ksztalt nieco wy¬ giety w celu zmieniania napiecia bocznego w róznych miejscach wzdluz tafli. PL