Szereg malych zakladów, zajmujacych sie ob¬ róbka mechaniczna w sensie pomocniczym (ob¬ sluga techniczna, remont, warsztaty zakladów naukowo - badawczych, laboratoria) odczuwa po¬ trzebe posiadania kilku obrabiarek znanych ty¬ pów jak np. tokarek, frezarek, szlifierek, wierta¬ rek itd. Na przeszkodzie takiej potrzebie staje niemoznosc rentownego i pelnego wyzyskania ob¬ rabiarek, pracujacych w takich zakladach do¬ rywczo i nieplanowo, znaczny koszt ich nabycia, brak odpowiedniej ilosci obslugi, brak odpowied¬ nio duzego pomieszczenia.Obrabiarka wedlug wynalazku do wykonywa¬ nia róznych typów obróbki maszynowych umozli¬ wia wiercenie, frezowanie, wytaczanie, obtacza- nie, szlifowanie oraz wykonywanie innych zabie¬ gów roboczych, zwlaszcza w kierunku osi piono¬ wej i poziomej, dzieki wyposazeniu w kompletny zespól zasadniczych przyrzadów roboczych, napo¬ tykanych dotad u jednej lub drugiej z specjal¬ nych obrabiarek, lecz polaczonych w tych zna¬ nych maszynach na stale w jedna calosc maszy¬ nowa, podczas gdy te zasadnicze przyrzady robo¬ cze w maszynie narzedziowej wedlug wynalazku stanowia oddzielne, przenosne mechanizmy, które wedlug wyboru w dowolnych co do liczby i ukla¬ du zestawieniach wytwarzaja kazdorazowo inna obrabiarke specjalna. Zespól obrabiarki wedlug wynalazku sklada sie z szesciu takich zasadni¬ czych przyrzadów roboczych jak: plyty podsta¬ wowej, wrzeciennika wraz z napedem, prowadni¬ cy slupowej, suportu krzyzowego i podtrzymywa¬ cza. W tym zespole glówna rola przypada plycie podstawowej, przewaznie osadzonej na nogach, która zaopatrzona jest w kanaly oraz w otwory, sluzace do zmocowania we wlasciwym miejscu przyrzadów zasadniczych, niezbednych dla danej obróbki specjalnej, przez co latwe i szybkie zmon¬ towanie maszyny jako obrabiarki specjalnej jest umozliwione przy gwarancji dokladnej pracy.Na zalaczonym rysunku kazda z figur przed¬ stawia odrebna obrabiarke specjalna zestawio¬ na z pewnej czesci szesciu przyrzadów zasadni¬ czych wedlug wynalazku. Nastepnie opisano prze¬ znaczenie w kolejnosci tych figur, przy czym kazdy z tych szesciu przyrzadów oznaczono jako calosc wielkimi literami, poszczególne zas ich czesci. skladowe literami malymi.Obrabiarka przedstawiona w perspektywie na fig. 1 odpowiada co do wygladu i zastosowaniawiertarce i frezarce o osi pionowej i jest zlozo¬ na z plyty podstawowej A, zaopatrzonej w wzdluz¬ ne kanaly oraz kilka otworów do zamocowania na niej poszczególnych przyrzadów zasadniczych, w tym przypadku prowadnicy B wraz z osadzonym na niej wrzeciennikiem C oraz krzyzowego supor- tu D. Plyta A posiada oprócz czterech kanalów ai cienkie linie podluzne i poprzeczne, umiesz¬ czone w odstepach 50 mm, które sluza do ulat¬ wiania orientacji w celu zachowania odpowied¬ nich odstepów miedzy poszczególnymi przyrzada¬ mi zasadniczymi. Prowadnica pionowa B, która moze byc takze obrócona o 90° na plycie A, ma ksztalt filara pustego wewnatrz, zaopatrzonego w recznie obslugiwane wrzeciono nastawcze bi, przesuwajace w góre i w dól plyte saneczkowa 62, zamocowana zaciskami 63. Na plycie sanecz¬ kowej 62 osadzony jest wrzeciennik C na tarczy obrotowej ci, zaopatrzony w skale katowa, która pozwala na dokladne pod dowolnym katem usta¬ wienie osi wrzeciona ci, posiadajacego u wylotu stozek wewnetrzny do zamocowania wiertel, fre¬ zów, klów tokarskich, a takze stozek zewnetrzny do zamocowania tarczy zabierakowej lub tarczy tokarskiej. Do napedu wrzeciona sluzy silnik elektryczny ca zmocowany wraz z podstawa wrzeciennika. Dzieki przekladni, z mimosrodowo osadzonym naciagaczem pasków klinowych, moz¬ na juz uzyskac 12 szybkosci wrzeciona, które po¬ mnozone przez dwa przelaczenia silnika pokry¬ waja zakres 24 róznych szybkosci w granicach 12—2500 obr/min. Daje to moznosc uzyskania pelnej wydajnosci dla wszelkich narzedzi o ruchu obrotowym i nastawianiu odpowiedniej szybkosci skrawania mateYialu wedlug jego jakosci i inten¬ sywnosci zabiegu obróbczego, zwlaszcza przy to¬ czeniu i wytaczaniu. Zmontowany równoczesnie na plycie suport krzyzowy D o dwóch wrzecio¬ nach nastawczych di i eh z gwintem trapezowym posiada obok wrzecion skale, umozliwiajace od¬ czytywanie przesuwu nakretek zachwytujacych w nagwintowania wrzecion. Suport jest przymo¬ cowany w dowolnym miejscu do plyty podstawo¬ wej A za pomoca srub, których lby znajduja sie w kanalach ai. Zastosowanie suportu daje moz¬ nosc, jak to pokazano na fig. 1, wycinania po¬ dluznych rowków w walach, jako tez frezowania i szlifowania równych plaszczyzn, a jest takze przydatne do przestawiania obrabianego przed¬ miotu przy wytaczaniu lub szlifowaniu jego otwo¬ ru pionowego.Obrabiarka w zestawieniu wedlug fig. 2 zao¬ patrzona równiez w plyte podstawowa A, w pro¬ wadnice pionowa B, wrzeciennik C i suport D rózni sie glównie od obrabiarki wedlug fig. 1 tym, ze os wrzeciona jest tutaj pozioma a nie pio¬ nowa, dzieki przekreceniu o 90° obrotowej pod¬ stawy ci wrzeciennika C, przy czym dla zlago¬ dzenia drgan czasem dosc dlugiego przyrzadu o- bracanego wrzeciennika, to jest w tym przypad¬ ku walu g z osadzonym w nim wytaczadlem do obróbki otworu silnika motocyklowego, zastoso¬ wano tutaj jeszcze przyrzad podtrzymujacy E, niepotrzebny gdy chodzi o obtaczanie lub wyta¬ czanie krótszych przyrzadów obracanych przez tarcze obrotowa osadzona na wrzecienniku. Prze suwne lozysko ci przyrzadu podtrzymujacego E pozwala na latwe dostosowanie do toczenia i wy¬ taczania przy uzyciu podpórki h, ustawionej na suporcie D sl dzwigajacej przedmiot obrabiany.Inny wyglad takiej podpórki, sluzacej do wyta¬ czania lozysk walu korbowego, przedstawiony jest na fig. 2 u góry.Zestawienie obrabiarki wedlug fig. 3 jest o tyle odmienne od ukladów przedstawionych na fig. 1 i 2, iz z opuszczeniem prowadnicy B wrze¬ ciennik C jest ustawiony swa tarcza obrotowa ci, zaopatrzona w skale katowa, na plycie podstawo¬ wej A, tak iz os wrzeciennika zajmuje kierunek poziomy. Zestaw wedlug fig. 3 przeznaczony jest do wytaczania lozysk korbowodów, które w tym przypadku osadza sie na suporcie D za pomoca specjalnej podpórki hi posiadajacej prowadnice hi do dokladnego nastawienia obrabianego lozys¬ ka stosownie do dlugosci korbowodu, a ponadto zaopatrzonej w uboczne zaciski hs w celu obu¬ stronnego przytrzymania tego lozyska, obrabia¬ nego wytaczadlem, wzglednie narzedziem szlifu¬ jacym, obracanym przez walek g. Walek ten jest po stronie przeciwleglej wrzeciennikowi C przy¬ trzymywany konikiem F, zamocowanym na ply¬ cie A za pomoca jednej sruby i dwóch klocków umieszczonych w kanalach au Obrabiarka w ukladzie wedlug fig. 4 odpo¬ wiada ogólnie uzywanym tokarkom do obróbki dluzszych przedmiotów, zwlaszcza prostych wa¬ lów, i jest zlozona z plyty A wrzeciennika C, su¬ portu D i konika F. W przypadku obtaczania krótszych przedmiotów konik F staje sie zbytecz¬ ny a wystarczy jednostronne przytrzymanie tych przedmiotów przez wrzeciennik C. Za pomoca ta¬ kiej maszyny mozna wtedy obrabiac takze krót¬ sze stozki, wychyliwszy wrzeciennik o odpowied¬ ni kat, odczytywany na jego obrotowej podsta¬ wie ci z skala katowa w stosunku do jednej z cienkich, krzyzujacych sie linii umieszczonych na plycie podstawowej A.Przy ustawieniu wrzeciennika C na plycie podstawowej A wedlug fig. 4 maksymalna sred¬ nica toczenia jest ograniczona wysokoscia osi wrzeciennika C a takze konika F ponad plyta A.Toczenie wiekszych srednic mozliwe jest przez u- mocowanie wrzeciennika C na prowadnicy B wedlug fig. 2. — 2¦ —Przedstawione na rysunku obrabiarki powsta¬ le przez zestaw szesciu zasadniczych przyrza¬ dów wedlug- wynalazku nie wyczerpuja mozli¬ wosci zastosowan, które zalezec beda od orien¬ tacji obslugujacego odnosnie maximum wydajnos¬ ci i celowosci pracy. PL