Urzadzenia stanowiace przedmiot niniej¬ szego wynalazku sa przeznaczone z jednej strony do wyzyskania pewlnych przejawów dzialania bajka, w celu regulowania przeno* szomej pracy przez oddzialywanie na regu¬ lator malszyny napedowej, z drugfej zas stilony do ograniczania! sil 'przenoszonych, przez calkowite lub czesciowe wylaczenie jednego lub kilku sprzegiel* Urzadzenia te maja te zalete, iz przeno¬ sza na wal roboczy sitale dzialajjaca,( róiwtao^ mierna sile, dzieki] czemu wal ten i narzajdy z nim polaczone moga posiadac slabsze wy¬ miary, anizeli wtedy,, g|dy sily sa przemoszo- ne bez miarkowania. Nastepna zalete sita- nowi to, ze równiez podczas poslizgu sprze¬ gla] przenosi sie sila okreslona, ztaieznai tyl¬ ko od szybkosci maszyny napedowej, Za¬ lete równiez stanowi to, ze najwieksza do¬ puszczalna sila moze byc przeniesiona bez obawy uszkodzenia napedlu, bo kaizdfe) prze¬ ciazenie zostaje usuniete zapomuofca rozla¬ czenia sprzegla* Czulosc i pewnosc tej nowej przekladni jest taka, iz umozliwia polaczenie walu na¬ pedowego iz wialem roboczym zapomoca wielu mechanicznych srodków przekladnio¬ wych o rozmaitych szybkoscialch, gdy kazdy z tych srodków jest zaopatrzony w urza¬ dzenie wedlug wynaiaizku.Przez to umozliwial sie np. osiagniecie duzego stopnia wydajnosci w maszynach napedowych wytwarzajacych dwie sily po¬ ciagowe, przenoszone na wali napedowy za- pomoca przekladni, skladajjacej sie z kól zebatych, nie przerywajac przytem podczaszmiany isz^|toJc^ przenoszenia sily, dzieki temu mianowicie, ze mozna te zmiane szyb¬ kosci przeprowadzic kolejno w stosunku do poszczególnych narzadów posrednich, osia¬ gajac wkoncu pozadana zmiane dla calo¬ sci.Przed opisianiem urzadzenia wynalazku niezbedna jest rzecza wyjasnic, w jaki spo¬ sób dzialai wi bajku para siitl podczas jedne¬ go obrotu wialu napedowego, w stosunku do walu roboczego, Fig. 1 przedstawia rozmaite polozenia narzadów ukladu bajkowego podczas jedne- goobnatu w^ilu napedowego w stosunku do wailiu iiofooczfcgp, jak równiez wykres sil -dzialajacych, a fig. — 2 do 16 rozmaite formy wykonania wynalazku.Sila przenoszona z walu napedowego zapomoca rozwidlonego konca tego walu wytwarza pare sil, zmienne dzialanie któ¬ rej na wal napedziany, podczas jednego ob¬ rotu walu, okreslone jest krzywa C (fig. 1). Dzialanie skladowej tejze sily na wal na¬ pedzany w kierunku osiowym,' podczas jed¬ nego obrotu tegoz walu, przedstawione jest krzywa C1 (fig. 1). Z tych wykresów widac, iz obie te (krzywe maija rózny przebieg, i wspólny okres 2 rc, a za okres kazdej zo- sptjria. ippzjfa, przyjac ^.Jezeli chcemy wykorzystac sile osiowa, przedstawiona krzywa C w celu wlaczenia i wylaczenia sprzegla ciernego, sprzeglo nallezy uruchomic w najfolizszetm sasiedz¬ twie punktu II, w którym sila osiowa zmie¬ nia iswój kierunek, czyli w punkcie w którym przenoszona sila pozyteczna jest najwiek¬ sza.'Fig/ 2, 3, 4 i 5 przedstawiaja przyklady kilku urzadzen osnutych na zastosowaniu wynalazku. Urzadzenia te zaopatrzone sa w sprzegla cierne, poruszane bezposrednio przez wspomniana sile osiowa.W urzadzeniu fig. 2, bak 1, polaczony z walem silnika elektrycznego, obraca sie w ramie 2, stanowiacej narzad posredni przegubu kardanowego, którego widelki 3 sa sztywno polaczone z walem roboczym 4, zas widelki 5 otrzymuja od walu napedne- go 6, zapomoca korby 8, czopa kulowego 9 i czopa 7 ruch sitozkowo-wahadliowy. Wal posredni 4 moze sie przesuwac w swem lo¬ zysku 10 w kierunku podluznym o tyle, aby umozliwic wlaczanie i wylaczanie stozka sprzeglowego 11, polaczonego z walem 4, gdy jednoczesnie stozek sprzeglowa 12 jest sztywno osadzony "niai' wlasciwym wale ro¬ boczym 13. Dzwignia 14 umozliwia urucho¬ mienie sprzegja, niezaleznie od sil osiowych.Fig. 3 przedtsitaiwfej przyklad wykonania, w w którym wirowanie maisy rozpedowej u- sfcutecznia sie zapomoca walu napedowego, i w którym sprzeglo wylacza sie przez przesuniecie podluzne stozka 15, zapomo¬ ca dzwigni widelkowej 16. Stozek ten po- rusiza wal 4 i jednoczesnie przesuwa go wzdluz osi, w ten sposób, iz powoduje roz¬ laczenie stozków // i 12, a wiec i wylacze¬ nie walU 13. Urzadzenie^ to wymaga do swe¬ go uruchomienia bardzoi niewielkiej sily.W urzajd^^nifu przedstawiooem na fig. 4, sprzezenie^walu 13 uzyskuje sie przy pomo¬ cy sprzegla tarczowego' 17, którego rozla¬ czenie osiaga sie badz sposobem powyzej wymienionym zapomoca stozka 15, lub tez przy poniocy dostatecznie silnej sprezyny 18, która rozlacza tarcze gdy ilosc obrotów silnika spadnie ponizej normy. Fig. 5 przed¬ stawia zastosowanie wynalazku do sprzegla o pierscieniach sprezynujacych. W tymi wy¬ padku wal 4 laczy sie sztywnie zi cylindrem 19, który przenosi posuw osiowy zapomoca denka 20 i tarczy 21 na tuleje 22, zaopa¬ trzona w skosny wystep, i kEóra sie rozsze¬ rza pod! wplywem krazków; 23, 24 i 25 i na¬ ciska na wewnetrzna scianke walca, przy- czem krazki te sa umocowane doi bebna 26, sztywno polaczonego z walem 13.Fig. 6 przedstawial przekróij poprzeczny tego urzadzenia w plaszczyznie krazka 24. — 2 —Inny sposób urzeczywistnienia wynalaz¬ ku polega na utrzymaniu plaszczyzny ob¬ sady baka w pewnem nachyleniu do pla- sizczyziny widelek walu roboczego, w ten sposób, liz zmuszajmy reakcje narzadu dzia¬ laljacego nal sprzeglo do przeciwdzialania zmianie pochylenia1 obsajdy wzgiledem. wi¬ delek. Uzyskaine przez tlo dzialanie bakcwe przenosi sie temsaimemi jednoczesnie na wal nalpedowy i prety sprzeglowe, które wywie¬ raja naj plaszczyzny cierne sprzegla] nacisk tern silniejszy, im mniej silnik jest obcia¬ zony.Fig., 7, 8, 9, 10, li i 12 przedstawiaja przyklady urzadzenia, pracujace wedlug drugiego sposobu zastosowania wynalazku.W urzadzeniu, wedlug fig. 7, wal sprze¬ glowy 27, Icfófry mioze sie prziesuwac wzdluz osi walti 4, dziala bezposrednio na dzwi¬ gnie 28 sprzegla 29, sprzegajacego wal 4 z walem 13 i otrzymujacego' naped od obsady bajkaf 2 -zft< posrednictwem widelek 30 i pre¬ tów kierujacych 31 i 311. Dziey dzialaniu sprezyny 32, rozlaczenie nastepuje samo¬ czynnie przy spadku obrotów silnika. Moz¬ na uzyskac rozlaczenie, wywierajac na wal 27, zapomoca dowtolinego srodka' cisnienie, skierowane w strone przeciwna dzialaniu bafkowemu, i oo naijmniej równe temuz lub tez zmniejszaljac szybkosc baków lii1 do szyibkoiscii walu napedowego 6, zapomioca o- bracania wienca zazebionego 33, co mozna osiagnac, nadajac odpowiednia ilosc obro¬ tów kolu zebatemu 34. Fig; 8 przedistiawi!a rzut przedni widelek 30 walu sprzeglowego 27, oraz prety kierujace 31 i 311, które la¬ cza konce tych widelek z obsada 2.W urzadzeniu przedstawionem na fig. 9, wal sprzeglowy 35 moze sie obracac we¬ wnatrz walu 4, i przenosi dzialanie bakowe, zapomoca umocowanej do niego dzwigni ka¬ towej 36 i zeba 41, umocowanego do obsaldy baka 2, przenoszac to dzialanie zapomoca raimieniiap 38 na jeden z konców sprezyny 37, której drugi koniec opiefa sie o dzwi¬ gnie 39 sztywno polaczona z Walem 4.Dzieki takiemu polaczeniu sprezyna ta rozszerzaj sie i tern mocniej przylega do we¬ wnetrznej scianki cylindra) 40, sztywno zmracowanego z wialem 13, im silnik, slaibiej jest obciazony, powoduje tern samem poza¬ dane polaczenie waihl 4 z walem 13. Fig- 10 przedstawia rzut przedni dzwigni 36 ^ z^ba 41. Fig. 11 przedstawila przekrój poprzecz¬ ny sprzegla wedlug fig. 9, W urzadzeniu przed statwibnem na fig* 12, narzad poruszajacy sprzeglo polozony jest nazewnatrz. Takie urzadzenie umozli¬ wia1 latwa zmiane wielkosci przenoszonej si¬ ly, w tym wypadku, jezeli obroty silnika* i baka sa stale, Wal napedowy napedza,' za¬ pomoca kól zebatych 43 i 44, wal sprzeg glolwy 42 i 42*-. Tenwal zabiera ze soba, za¬ pomoca kól zebatych 45 i 4&, maijacych ten sam stosunek przekladniowy jak kolai zejbai- te 43, 44, koniec sprezyny zwojowej 47, której drugi konfec polaczony jeisit z wa¬ lem 4 i która jest umieszczjonat na bebnie 48 sztywno zmocowanym z walem 13. wal! sprzeglowy moze sie skladac z dwóch cze¬ sci, laczacych sie ze soba zapomoca sprze¬ gla 49, które mozna rozlaczac sruba 50.Trzecisposób wykonania] wynalazku po¬ lega na uzaleznieniu ruchu drazka sprze¬ glowego, który ihdze jednoczesnie stanowic drazek regulatora! silnikowego, od zmialny kata pochylenia obsady baka wzgledem wi¬ delek walu roboczego, lub walu silnikowe¬ go.W tym wypadku sprzeglo utrzymuje sie w stanie sprzezonym zalpomoca srodka, do¬ wolnego, niezaleznego od ibakai, przyczem, pozostajacy pod dzialalniem baka; wal sprze¬ glowy wykonal w okreslonej chwili czescio¬ we lub calkowite wylaczenie sprzegla] Fig. 13, 14, 15 i 16 przedstawialja przy¬ klady urzadzenia!, stosujace trzeci ten spo¬ sób.Urzadzenie przedstawione na fig. 14 zaopatrzone je^t w dwa wystepy 51, 5/1, sztywtnio polacizlanei z obsiada 2, które wy¬ woluja podluzny posuw walu rozrzadne- go 52, zapofmlóca widelek 53, konce których sa zaopatrzone w krazki prowadnicze, przy- cziem wal 52 umieszczony jeistWewinatrtz Wa¬ lu 4 i oddzialywa na drazek 53 regulatoro¬ wy silnika, którego posuw wzdluz walu u- skutecznia sie za^otmoca sprezyny 55. Przy odpowiedniem uksztaltowaniu wystepów 51 i 511, sile silnika mozna w kazdej chwili miarkowac, poniewaz kat pochylenia ob¬ sady, w stosunku dlo walu roboczego zale¬ zy od obciazenia silnika. Fig. 13 przedsta¬ wia rzut przedni szczególów tego urzadze¬ nia.W urzadzeniu przedstawionem na fig. 15, wal sprzeglowy 52 powoduje rozlacze¬ nie sprzegla ciernego 56, laczacego ze so¬ ba waly 4 i 13, przesuwajac mufe 57 przy pomocy ramion 58. Ten Wal sprzeglowy moze prócz tego oddzialywac, jak w urza¬ dzeniach opisanych poprzednio, na regula¬ cje silnika lub na inne sprzegla.W urzadzeniu przedstawionem na fig. 16, wal sprzeglowy polozony jest naze- wnatrz, przyczem zastosowane jest sprze- gto klowe, które stosuje isie wtedy, gdy chcemy uzyskac proste i calkowite rozla¬ czenie sily napedowej. Rozlaczenie to na¬ lezy uskuteczniac w miejscu pobliskiem punktowi IV (fig. 1). Wal silnikowy 6 nape¬ dza zapomoca kól zebatych 59 i 60, o jed¬ nakowej ilosci zebów, wal 61, umieszczo¬ ny w wydrazonym wale 64.Wal 4 napedza, zapomoca kól zeba¬ tych 62 i 63, o ilosci zebów równej ilosci zebów kól 59 i 60, wal wydrazony 64, Wal 61, unieruchomiony w kierunku podluznym, zaopatrzony jest w pazur 65, siegajacy we wglebienie bebna 66, sztywno osadzonego na wydrazanym wale 64. Kazdemu rozla¬ czeniu walów 61 i 64, odpowiadajacemu ta- kiemuz rozlaczeniu walów 6 i 4, odpowiada okreslone podluzne przesuniecie walu 64, który oddzialywa z jednej strony zapomo¬ ca dzwigni 68 na mufe 67 sprzegla klowe¬ go, z drugiej zas strony na drazek regula¬ torowy 69, W celu rozlaczenia walu 13, wystarczy zahamowac wal 4, zapomoca ha¬ mulca 70.Nalezy zaznaczyc, iz we wszystkich opisanych urzadzeniach, wlacznie z urza¬ dzeniami przedstawionemi na fig. 16, kat ustawienia walu napedowego 6 wzgledem walu roboczego 4, ogranicza sie mniej wifecej 90°. Jednak rOzlaczenile tych dwóch walów, mogloby równiez, bez szkody dla przenoszonej sily, byc ogramczdne do pew¬ nych katów, przy pomocy systemu opor- ków, które odpowiadalyby polozeniu glównych narzadów pomiedzy punktami // i /// (fig. 1). Te oporki 71 i 72 (fig. 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 12 i 15), sztywno polaczone, badz z widelkami 3 (fig. 12, 13, 14, 15) wa¬ lu roboczego, badz tez z obsalda 2, maja te zalete, ze zabezpieczaja dzialanie prze¬ kladni podczas ruchu silnika i umozliwia¬ ja wlaczenie przeklaldni z dbwolnie mala iloscia obrotów1 mas. PL