W celu rafinowania olejów z ropy naftowej, z-lupków bitumicznych, smoly i podobnych cie¬ czy, objetych w opisie niniejszym ogólna naz¬ wa olejów, dziala sie na nie kwasem siarkowym lub innym kwasowym srodkiem rafinujacym, na¬ stepnie usuwa sie powstaly kwas odpadkowy i zobojetnia /kwasny olej alkaliami lub wapnem i ziemia odbarwiajaca.Przy traktowaniu olejów kwasem siarkowym kwas przede wszystkim selektywnie ekstrahuje i rozpuszcza w sobie weglowodory ubogie w wo¬ dór.Dopiero nastepnie zachodzi reakcja pomiedzy kwasem i rozpuszczonymi w nim weglowodora¬ mi, w wyniku której powstaja zwiazki latwiej rozpuszczalne w oleju niz w kwasie. Podczas tej reakcji tworzy sie tez woda, która rozcienczajac kwas wytraca w postaci mazi rozpuszczone w nim zwiazki organiczne, co prowadzi do powstania dwóch faz odpadkowych, stosunkowo rozcienczo¬ nego kwasu i mazi, zawierajacej produkty nie¬ rozpuszczalne w tym rozcienczonym kwasie.Jako rezultat traktowania oleju kwasem otrzy¬ muje sie wiec trzy frakcje: olej o stosunkowa wysokiej kwasowosci, maz i rozcienczony kwas, w którym jest rozpuszczona nieznaczna ilosc zwiazków organicznych.Jak juz wspomniano, olej zobojetnia sie alka¬ liami lub, jak to jest obecnie przyjete, wapnem i ziemia odbarwiajaca. W tym ostatnim przypad¬ ku skladniki kwasowe zostaja czesciowo zobo¬ jetnione wapnem, czesciowo zas pochloniete przez ziemie odbarwiajaca.Im wieksza jest kwasowosc oleju, tym wieksze jest zuzycie srodka zobojetniajacego, co podwyz¬ sza cene otrzymanego oleju.Dlatego, tez duze znaczenie posiada zmniej¬ szenie kwasowosci oleju i, jak wiadomo, da sie to osiagnac np. przez szybkie odwirowanie od¬ padkowego kwasu od oleju przedtem, nim roz¬ pocznie sie rozpuszczanie w oleju produktów^reakcji kwasu siarkowego na rozpuszczone w tym kwasie weglowodory. Niemniej jednak w powyz¬ szy sposób daje , sie osiagnac tylko czesciowe zmniejszenie kwasowosci oleju.Kwasowosc oleju spowodowana jest tym, ze kwas siarkowy, jako taki lub tez lacznnie z roz¬ puszczonymi w nim weglowodorami, posiada pewna zdolnosc rozpuszczania sie w oleju. Roz¬ puszczony kwas reaguje z ubogimi w wodór skladnikami oleju przechodzac w kwas odpadko¬ wy, który wytraca sie poczatkowo w postaci za¬ wiesiny i, powoli osadzajac sie, oddziela sie od Dleju.Jezeli to osadzanie sie zostanie doprowadzo¬ ne do konca i wydzielony kwas odpadkowy zo¬ stanie usuniety, np. przez odwirowanie, wówczas otrzymuje sie olej o bardzo malej kwasowosci.To postepowanie jest jednak powolne i niedo¬ godne. Z poczatku oddzielanie sie kwasu odpad¬ kowego jest szybsze lecz stopniowo staje sie co¬ raz powolniejsze. W niektórych przypadkach osiaga sie praktycznie zupelnie oddzielenie kwasu dopiero w ciagu miesiaca lub dluzszego jeszcze ok¬ resu. Pod tym wzgledem nie jest jednakowe za¬ chowanie sie róznych olejów. W olejach, zawie¬ rajacych skladniki zywiczne, osadzanie sie roz¬ puszczonego kwasu odpadkowego przebiega sto¬ sunkowo szybko, poniewaz - skladniki zywiczne dzialaja jako zalazki aglomerujace rozproszone czastki kwasu.Destylaty, otrzymane przy zastosowaniu wy¬ sokiej prózni, i oleje, otrzymane wedlug nowo¬ czesnych sposobów, droga selektywnej ekstrakcji, zawieraja bardzo malo takich zywic, które sprzy¬ jalyby osadzaniu sie kwasów. Wedlug wynalazku po usunieciu odpadkowego kwasu pozostawia sie olej przez pewien czas w warunkach sprzyjaja¬ cych reakcji miedzy pozostalymi w nim ubogimi w wodór weglowodorami i rozpuszczonym w nim kwasem siarkowym. Nastepnie w celu znacznego przyspieszenia osadzania sie powstalych w wyni¬ ku tej reakcji rozproszonych czastek kwasu od¬ padkowego stosuje sie zabiegi lub traktuje sie olej srodkami powodujacymi aglomeracje cza¬ stek tego kwasu tak, aby mozna go bylo latwo usunac przez odwirowanie. Mozna w tym celu korzystnie zastosowac przedmuchiwanie powie¬ trzem, co sprzyja skupianiu sie rozproszonych czastek kwasu. Mozna tez w celu przyspieszenia skupiania sie tych czastek dodac odpowiednich srodków, np. wodorotlenków lub soli metali, naj¬ lepiej metali, nalezacych do pierwszej lub dru¬ giej grupy ukladu periodycznego i najlepiej w postaci wodnych roztworów.W nizej podanej tabeli zestawiono wlasciwos¬ ci olejów traktowanych kwasem i pozbawionych kwasu odpadkowego w zwykly sposób przez od¬ wirowanie (I), tych samych olejów ponownie od¬ wirowanych po dodaniu czynnika aglomeruja¬ cego (II) i wreszcie tych olejów ponownie od¬ wirowanych po przedmuchaniu ich powietrzem (ni).Z tablicy widac, ze osiaga sie znaczne korzys¬ ci w* razie przedmuchania powietrzem wedlug ostatnio wymienionego sposobu (III). 1 Sposób 1 1 I 1 IT 1 Ul 1 1 I U 1 "< Kwasowosc Wapno % Ztemia odbarwia¬ jac* % Barwa wedlug Saybolta barwa wedlug 1 Strata na i Saybolta zobojetnienie 1 po stabilizacji 1 % 1 Ole] maszynowy (246 sekund w lepkosciomierzu Saybolta prxy 54,5° C 1 M " 0,9 °,3 0,3 0,3 0.9 ' 2.5 2f0 * — 3 3— 2,5 Olej wrzecionowy (95 sekund w lepkosciomierzu So 1,1 o,6 0,2 0,3 0,3 <,© t.5 1,2 — 1,54- 1.5+ 1,1+ 3,5 3,5— 3,0 2»7 2,2 0,6 1 ybolto prsy 54,5° C 1 2 1,6 1 2 j 1,5 1 ' «- J 0,4 | Z tablicy widac, ze olej, przedmuchany po¬ wietrzem i odwirowany, nie wymaga traktowa¬ nia ziemia odbarwiajaca w celu uzyskania i za¬ chowania odpowiedniego zabarwienia. Wystarcza tylko traktowanie wapnem, co jest wazne, po¬ niewaz wapno jest znacznie tansze nij ziemia od¬ barwiajaca. Koszty zobojetnienia jak równiez straty beda znacznie nizsze. Poza tym zauwazo¬ no, ze produkty zobojetnienia, otrzymane przez zobojetnienie wapnem, moga byc nieprzerwanie usuwane w wirówkach, czego nie mozna doko¬ nac, gdy uzyto wapna i ziemi odbarwiajacej. Jes¬ li w odpowiedniej chwili do bebna wirówki do¬ da sie wody, wówczas olej ilosciowo oddziela sie pd produktów zobojetnienia, co oznacza dalsze zmniejszenie strat oleju.Usuwanie na wirówkach odpadkowego kwasu stoi na przeszkodzie wydzielanie sie mazi. Jezeli — 2 —jednak w mysl wynalazku kwas ten zostanie od¬ wirowany, zanim jeszcze zacznie wydzielac sie maz, to umozliwia to przeprowadzanie odwiro¬ wania w procesie ciaglym. Jednoczesnie wyko¬ rzystanie kwasu jest praktycznie calkowite.Zalaczony rysunek przedstawia schematycznie urzadzenie do rafinowania oleju wedlug wynalaz¬ ku.Rafinowany olej doprowadza sie przewodem 1, a kwas przewodem 2 do mieszalnika 3, w którym kwas ulega rozproszeniu w oleju. Wymiary mie¬ szalnika 3 i przewodu 4 sa tak dobrane, ze czas potrzebny do wyekstrahowania przez kwas z oleju skladników ubogich w wodór (zazwyczaj 2-5 minut) uplynie, zanim mieszanina zostanie doprowadzona do wirówki 5, gdzie odpadkowy kwas zostaje oddzielony od oleju i odprowadzo¬ ny przewodem 6. Olej przeplywa przewodem 7 do zbiornika 8, w którym dzieki odpowiedniej re^ gulacji wysokosci poziomu cieczy przeplywaja¬ cy olej moze pozostawac przez pozadany okres czasu, który waha sie np. od % godziny do 10 godzin, stosownie do szybkosci aglomeracji cza¬ stek odpadkowego kwasu.Do zbiornika 8 wprowadza sie przewodem 9 sprezone powietrze. Z dolnej czesci zbiornika 8 mieszanine przeprowadza sie za posrednictwem pompy 10 przewodem 11 do wirówki 12, z której wydzielony kwas odpadkpwy odchodzi przez przewód 13, olej zas odprowadza sie przewodem 14 do miejsca koncowej obróbki np. wapnem lub wapnem wraz z ziemia odbarwiajaca. Zbiornik 8 winien byc wylozony kwasoodpornym materia¬ lem 1 posiadac urzadzenie do ogrzewania oraz urzadzenie do samoczynnego utrzymywania po¬ zadanego poziomu cieczy. PL