Tarcie kól wagonowych powoduje niepo¬ zadane a szkodliwe w skutkach wzdluzne przesuwanie sie czyli pelzanie szyn kolejo¬ wych. W celu unikniecia tego stosuje sie w kolejnictwie polskim przyrzad przeciw- pelzny typu Rambachera, zawierajacy glównie opórke, która jest zaopatrzona w zlobek; obchwytujacy jeden brzeg stopy szyny, i z ta stopa jest zmocowana za po¬ moca sruby, posiadajacej koniec wygiety w zlobek, obejmujacy brzeg przeciwlegly stopy. Opórka taka, przylegajaca scisle do podluznego boku podkladu swym ogonem, znajdujacym sie ponizej zmocowanej z szy¬ na czesci opórki, tworzy dla tej szyny za¬ pore przeszkadzajaca jej przesuwaniu sie na podkladzie, wspomagajac pod tym wzgledem wkretki przytwierdzajace szyne do podkladu. Dotad wykonuje sie opórki typu Rambachera w ten sposób, ze z wal¬ cowanego plaskownikai stalowego o szero¬ kosci mniej wiecej 175 mm odkrawa sie plytki o dlugosci 275 mm, z których potem na prasie o cisnieniu okolo 500 t wytlacza lub wycina sie wykrój fasonowy o ksztal¬ cie nieregularnego wielokata, otrzymujac w wyniku tego przy znacznym zuzyciu ma¬ terialu wyjsciowego (wsadowego) * bardzo wielki odpadek tego materialu. Uwidocznia to i objasnia fig. 1 zalaczonego rysunku, na której biale pole srodkowe przedstawia wielokatny wykrój fasonowy, przeznaczony do dalszej obróbki, oznaczona zas krzyzu¬ jacymi sie liniami reszta niewykorzystane- — 1go .materialu stanowi odpadek, powstaly z plytki o wymiarach 275 x 175 mm z wy- walcowanego plaskownika. Podczas gdy czworoboczna plytka podanych rozmiarów odcieta z plaskownika wazy 4,53 kg, to wy¬ krój fasonowy wytloczony z tej plytki wa- * zy tylko 2,46 kg, wobec czego odpadek wy¬ nosi 2,07 kg. Ma to doniosle znaczenie wo¬ bec wielkiego, wynoszacego rocznie okolo 500.000 sztuk zapotrzebowania opórek przeciwpelznych przez kolejnictwo polskie.Zmniejszenie odpadków wzglednie lepsze wyzyskanie plaskowników przy wytwarza¬ niu opórek przeciwpelznych jest obecnie nakazane wzgledami oszczednosciowymi oraz trudnosciami otrzymania plaskowni¬ ków stalowych, wydawanych tylko na kon¬ tyngenty. Druga powazna i domagajaca sie zaradzenia wada stosowanego dotad sposobu wytwarzania opórki przeciwpelz- nej jest brak dostatecznie silnych pras, po¬ trzebnych do wytlaczania wykroju fasono¬ wego o ksztalcie wielokatnym tak iz po¬ siadajace takie prasy nieliczne walcownie sa przeciazone i wobec tego podaja bardzo dlugie terminy dostawy wspomnianych wy¬ krojów fasonowych, w przypadku zas nie¬ posiadania nalezycie dlnej prasy przez walcownie wykonujaca plaskowniki zacho¬ dzi koniecznosc przetransportowania plas¬ kowników do huty rozporzadzajacej taka prasa. Trzecim takze wazkim argumentem, przemawiajacym za ulepszeniem sposobu wyrabiania opórek przeciwpelznych, jest szybkie zuzywanie sie i psucie kosztownych narzedzi wytlaczajacych lub wycinajacych od razu taki wykrój fasonowy.Sposób wedlug wynalazku wytwarzania opórek przeciwpelznych czyni zadosc wzgledom oszczednosciowym przez uprosz¬ czenie formatu wykroju fasonowego i z tym polaczone lepsze wyzyskanie plaskowników ^ dzieki zmniejszeniu odpadków, a ponadto przez ograniczenie sily wymaganej do wy¬ cinania wykrojów tak, izby wycinanie to uskutecznic mozna bylo na zwyklej, znaj dujacej sie w kazdym zakladzie do obróbki metali prasie mimosrodowej z wyklucze¬ niem przeciazonych walcowni i z pomiiie- ciem kosztownych, szybko sie zuzywaja¬ cych narzedzi wytlaczajacych. Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze pla¬ skownik stalowy o szerokosci mniej wie¬ cej 175 mm dzieli sie na kwadratowe plyt¬ ki i odkrawa z jednego naroznika takiej plytki stanowiacy jedyny odpadek czwo¬ roboczny wycinek z zaokragleniem scho¬ dzacych sie krawedzi, po czym dalsze ksztaltowanie opórki z goracej plytki od¬ bywa sie mniej wiecej tak jak dotad — przez zgiecie skróconego o szerokosc wy¬ cinka brzegu plytki w górna scianke zlob¬ ka, nakladana na stope szyny, i przez rów¬ noczesne podwiniecie dwóch bocznych brzegów plytki, pionowych do brzegu zgi¬ nanego w zlobek tak, iz kazdy z tych brze¬ gów tworzy najpierw czesc dolnej scianki zlobka, a potem przechodzi w pionowe do tych scianek, równolegle do siebie zeber¬ ka, ograniczajace i wzmacniajace ogon opórki, przykladany do podkladu.Na zalaczonym rysunku, który sluzy, jak wspomniano, jedynie do objasnienia wynalazku, fig. 1 przedstawia plytke o roz¬ miarach 175x275 mm odcieta od plaskow¬ nika, z jakiej dotad ksztaltuje sie opórki typu Rambachera z wykrojem fasonowym, wytloczonym z takiej plytki, przy czym krzyzujacymi sie liniami oznaczony jest odpadek, pozostajacy po wykrajaniu z ta¬ kiej plytki wielokata stanowiacego wykrój fasonowy. Zarazem oznaczono kreskowana linia x dlugosc kwadratowej plytki, stoso¬ wanej przy wykonywaniu opórek sposobem wedlug wynalazku, a posiadajacej rozmiary 175x175 mm. Fig. 2 przedstawia czescio¬ wo taka kwadratowa plytke A, przy czym uwidocznia ona takze, jak z górnego na¬ roznika plytki oddzielony jest wycinek R, oznaczony krzyzujacymi sie liniami. Fig.. 3 uwidacznia, jak juz ukszjaliowaha z plyt¬ ki A opórka a za pomoca sruby c jest zmo- \cowana ze stopa szyny rf, fig. 4 zas — od¬ wrócona w stosunku do fig. 3 o 90° opórke a, nalozona na podluzny brzeg podkladu e, fig. 5 przedstawia rzut tej opórki. Skró¬ cony o szerokosc wycinka B górny brzeg ax plytki a jest wygiety pod prawie prostym katem i tworzy górna scianke zlobka nakla¬ danego na stope szyny, boczne zas brzegi a2 i a? plytki a sa podwiniete tak, iz two¬ rza najpierw czesciowe dolne . scianki a± i a5 zlobka, po czym przechodza w zeber¬ ka a6 i a7l pionowe do osi zlobka lub do górnej jego scianki al9 z których to zeberek oznaczone litera Oq i wytworzone z brzegu ao skróconego o glebokosc wycinka B ze¬ berko posiada wieksza wysokosc od zeber¬ ka 07 a przez to obszerniejsza plaszczyzne przylegajaca do podkladu e. Ograniczona zeberkami dolna czesc opórki, stanowiaca jej ogon o ksztalcie korytka, rózni sie tym od ogona dotychczasowych opórek, wytwa¬ rzanych z wykroju wielokatnego, ze posiada jednakowo dlugie, wzmacniajace ogon ze¬ berka, gdy zas u dotychczasowych opórek, jak to uwidoczniaja zlozone z kropek i kre¬ sek linie y na fig- 4, ogon ten byl ukosnie sciety i przez to oslabiony. Powodem tego sciecia jest, ze dolna krawedz dotychcza¬ sowej opórki stanowi ukosny brzeg z wy¬ kroju wedlug fig. 1. Nadmienia sie jeszcze, ze brzeg v tego wykroju odpowiada brze¬ gowi a< plytki wedlug fig. 2, brzeg w — brzegowi ai, wklesniecie zas ponizej tego brzegu v (fig. 1) jest mniej wiecej równe wycinkowi B (fig. 2), Dla uzupelnienia do¬ daje sie jeszcze, ze gotowa opórka posiada zwykle dokola otworu /, sluzacego do przelkniecia sruby c, uwypuklenie g, two¬ rzace jakoby podkladke dla nakretki h.Zauwazywszy, ze u gotowych opórek przeciwpelznych, wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku, krawedz poprzeczna i brzegu a\ tworzy pewien luk, którego daw¬ niej sze opórki Rambachera nie posiada¬ ja — przypuszczalnie dzieki skomplikowa¬ nemu wykrojowi fasonowemu — zapobiega sie tworzeniu tego luku w ten sposób, ze do ksztaltowania goracej opórki stosuje sie. troche odmienne narzedzia tloczace, które sciskaja krawedz i brzegu a\ i nadaja jej przebieg prostolinijny, udoskonalajac przez to ostateczny produkt Dla orientacji^ jak wielkie znaczenie dla przemyslu, zwlaszcza pod wzgledem gospo¬ darczym, ma sposób wedlug wynalazku, wystarczy porównanie zuzycia materialu na dotychczasowa plytke Rambachera, wa¬ zaca 4,5 kg z zuzyciem surowca na plytke, wytworzona wedlug wynalazku, wazaca 2,97 kg. Róznica ta wynoszaca 1,46 kg, któ¬ ra zaoszczedza sie na jednej plytce, wyra¬ za sie przy normalnym, rocznym zapotrze¬ bowaniu 500.000 opórek dla kolejnictwa polskiego zaoszczedzeniem 730.000 kg ze¬ laza. Biorac pod uwage, ze na kazdej plyt¬ ce odkrajanej z plaskownika i zuzytej na wyrób opórki sposobem wedlug wynalazku oszczedza sie 0,1 m dlugosci, to przy 500.000 opórkach wynosi to 50 kg plaskow¬ nika, które dotad niepotrzebnie sie zuzy¬ walo. PL