Przedmiotem wynalazku jest sposób od¬ ciskania formy (negatywu) z oryginalów, zwlaszcza w drukarstwie. W tym celu uzywano juz róznych sposobów, wedlug których otrzymuje sie zwlaszcza klisze gumowe. Jednak klisze gumowe, otrzy¬ mywane znanymi sposobami, nadawaly sie jedynie do prac drukarskich gorszej jakosci, poniewaz z jednej strony nie byly one nigdy calkowicie zgodne z orygina¬ lem, z drugiej zas strony nie oddawaly na odbitkach ani delikatniejszych linij i napisów, ani ostrych krawedzi.Wedlug wynalazku usuwa sie te wady w ten sposób, ze zarówno matryce na ory¬ ginal (jako negatyw Qryginalu), jak i ply¬ te drukujaca na matryce (jako negatyw matrycy) wciska sie kazde przynajmniej trzema warstwami o róznych wlasnos¬ ciach, nakladanymi kolejno lub równo¬ czesnie, przy czym warstwa, nastepujaca po zewnetrznej (relief), rózni sie od niej pod wzgledem wlasnosci tylko co do roz¬ miaru tej wlasnosci, wlasnoscia ta moze byc np. przy matrycach, wykonanych z warst sztucznej zywicy, rózna zawartosc sztucznej zywicy w obu warstwach; dla plyty drukujacej wlasnoscia ta moze byc np. rózna twardosc warstw.Wynalazek posluguje sie przede wszyst¬ kim matryca z materialu sztucznego, któ-ra rózni sie znacznie od znanych tego rodzaju matryc.Znane sa matryce ze sztucznej zywicy, wykonane z materialów wlóknistych, na¬ sycanych roztworami produktów konden¬ sacji, jak fenolformaldehydu, furfurolu, wielowinilu (poliwinilu), polistyrolu itd.W ten sposób otrzymane, mniejsza lub wieksza zawartosc materialów sztucznych wykazujace arkusze materialów wlókni¬ stych wtlacza sie przy okreslonej tempe¬ raturze na oryginaly graficzne takie, jak np. trawione klisze cynkowe, sklady czcio¬ nek i podobne, przy czym materialy wló¬ kniste twardnieja i powstaje negatyw ory¬ ginalu. W praktyce postepuje sie wtedy w ten sposób, ze oryginaly, z których ma sie zdjac matryce, otacza sie metalowa ramka o równej wysokosci, a arkusze na matryce tak sie przycina, ze zakrywaja one równiez ramke, przy czym na skutek docisku ramki powstaja brzegi matrycy.Taki sposób posiada jednak te wade, ze duza czesc sily nacisku przejmuje ramka, otaczajaca oryginal, przez co sila nacisku oddzialywa na oryginal tylko w malej czesci jako sila, wtlaczajaca matryce. Aby wiec polepszyc odcisk przy danej glebo¬ kosci przestrzeni tloczenia odpowiednio do zadanej grubosci matrycy, trzeba przy znanych sposobach nakladac mniej wiecej trzy razy grubszy pakiet arkuszy, które maja byc docisniete,L nizby to odpowia¬ dalo grubosci matrycy. Mimo to calkowita sila docisku nie wystarcza, aby, zwlaszcza przy zastosowaniu delikatniejszych ra¬ strów, wydostac wszystkie szczególy ory¬ ginalu. Wynika stad olbrzymie zuzycie materialu, które jest nieekonomiczne i prowadzi miejscami do niepozadanego wy¬ stepowania srodka impregnujacego. Przy¬ czyna tych wszystkich braków jest to, ze wszystkie znane sposoby otrzymywania matryc wymagaja stosowania równomier¬ nie grubego pakietu arkuszy, pozwalaja¬ cego na wywieranie tylko jednego, na wszystkie czesci powierzchni matrycy, zatem jednakowo silnego tloczenia, gdy tymczasem róznorodne oryginaly wyma¬ gaja w zaleznosci od ich wlasnosci roz¬ maitych nacisków. Np. autotypie wyma¬ gaja znacznie wiekszego docisku anizeli sklady czcionek, te zas znów wymagaja indywidualnej regulacji docisków, jak np. delikatne i male czcionki, przy których wystarczy tylko lagodny nacisk, które jednak nie znosza silniejszego docisku w porównaniu z wiekszymi czcionkami, które wymagaja wiekszego docisku i zno¬ sza go doskonale. Z tego powodu bylo dotychczas niemozliwe przy pomocy ar¬ kusza ze sztucznych materialów otrzymy¬ wac bez zarzutu we wszystkich szczegó¬ lach matryce z oryginalów mieszanych, tj. takich, które skladaja sie z autotypii, plytko trawionej kliszy cynkowej oraz ze skladów czcionek róznej wielkosci. Taki sklad mieszany wymagalby dla poszcze¬ gólnych pól docisków o rozmaitej wiel¬ kosci. Na to nie pozwalaja jednak dotych¬ czasowe sposoby, wobec czego w praktyce z podobnych oryginalów otrzymuje sie matryce czesciami, co jest istotnie drogie i nieekonomiczne.Sposób otrzymywania matryc wedlug wynalazku polega tedy na powiekszeniu grubosci pakietu arkuszy z materialu wló¬ knistego ponad powierzchnia oryginalu, przez co mozna osiagnac potrzebny wzrost docisku tych arkuszy do oryginalu, a tym samym doskonale jego odbicie bez nad¬ miernego powiekszenia sily nacisku. Tym samym unika sie miejscowego wystepo¬ wania srodków impregnujacych w miej¬ scach niepozadanych. Sposób wedlug wy¬ nalazku umozliwia równiez w dalszym rozwinieciu dostosowanie wlasciwego na jednostke powierzchni przypadajacego do¬ cisku do rozmaitych miejsc tego samego oryginalu, który jak to wyzej powiedzia¬ no, odpowiednio do róznego charakteru oryginalu, np. skladu czcionek o róznej — 2 —wielkosci pisma wzglednie kliszy o roz¬ maitych rastrach, wymaga dla kazdej w ten sposób opisanej czesci oryginalu róznego docisku.Nowa plyta do drukowania stosowana z korzyscia przy sposobie wedlug wyna¬ lazku, a stanowiaca jego czesc, rózni sie pod wielu wzgledami od znanych elastycz¬ nych plyt do drukowania.Znane sa wprawdzie gumowe plyty do drukowania, w których starano sie mo¬ zliwie ograniczyc zmiany profilu, latwo wystepujace w miekkiej gumie, umiesz¬ czajac pod nimi plaskie podkladki gumo¬ we z bardzo miekkiej porowatej gumy.Takie nader miekkie podkladki posiadaja wprawdzie zdolnosc przejmowania nad¬ miernego nacisku, dzialaja jednak wy¬ równuj aco tylko w stosunku do calej po¬ wierzchni drukowania lub do wiekszych jej czesci. Natomiast dzialanie wyrównu¬ jace, które by musialo sie ograniczyc ce¬ lowo tylko do bardzo niewielkich ilosci materialu w profilu delikatnej linii gumo¬ wej plyty, nie moze miec miejsca przy tego rodzaju rozwiazaniach, poniewaz wy¬ trzymalosc malych ilosci materialu na boczne zmiazdzenie w miejscu obciazenia jest znacznie mniejsza, anizeli sila, po¬ trzebna do zgniecenia calego slupa mate¬ rialu, i ten ostatni musialby niejako byc najpierw przesuniety, aby zmusic miekka podkladke lub wkladke do poddawania sie.Przedmiot opisywanej teraz czesci wy¬ nalazku stanowia elastyczne wielowar¬ stwowe plyty do drukowania, przewaznie z gumy, w których warstwy sa tak ulo¬ zone, ze górna warstwa reliefowa, z bez¬ posrednia powierzchnia drukujaca, wyko¬ nana jest z materialu malo elastycznego, np. jest warstwa gumowa prawie twarda, lecz bardzo cienka, jeszcze gietka, i we wszystkich miejscach tworzenia reliefu w przyblizeniu lub calkowicie jednakowo gruba, podczas gdy pod nia umieszczona warstwa posrednia z miekkiej, lecz nie porowatej gumy odtwarza na swej stro¬ nie polaczonej z posrednia warstwa po¬ wierzchni drukujacej we wszystkich szczególach relief tej warstwy. Powierz¬ chnie dolna tej miekkiej warstwy ksztal¬ tuje sie najlepiej plasko, aby mozna ja bylo w zaleznosci od potrzeby nalozyc na dalsze warstwy lub podkladki.Matryce i plyty drukujace wedlug wy¬ nalazku praktycznie wykonywa sie w na¬ stepujacy sposób: naklada sie jako war¬ stwe pierwsza na oryginal wraz z ramka warstwe materialu wlóknistego o duzej zawartosci sztucznej zywicy, która to warstwa sluzy jako warstwa reliefowa.Powierzchnie tej warstwy pokrywa sie w czesci tylko przynajmniej jednym pod¬ kladem drugiej warstwy o malej zawar¬ tosci sztucznej zywicy. Na ten pierwszy poklad drugiej warstwy moga przyjsc na¬ stepne poklady, które znów tylko czescio¬ wo w zaleznosci od rodzaju czesci orygi¬ nalu moga pokrywac pierwszy poklad.Calosc pokrywa sie warstwa podstawowa o duzej zawartosci sztucznej zywicy, przy czym wymiary powierzchni tej warstwy odpowiadaja wymiarom pierwszej war¬ stwy; wszystkie tak utworzone warstwy poddaje sie, ogrzewajac, cisnieniu. Po pewnym czasie wyjmuje sie matryce z pod prasy. Na te matryce kladzie sie z kolei plyte drukujaca w stanie surowym; wy¬ konana jest ona równiez z kilku warstw i moze byc skladana bezposrednio na ma¬ trycy, albo tez jako calosc juz zlozona, która moze byc wykonana fabrycznie, na¬ kladana na matryce. W obu przypadkach naklada sie na matryce warstwe zewne¬ trzna, to znaczy warstwe reliefowa, z twardej gumy sztucznej lub materialu podobnego, a na nia warstwe z gumy miekkiej lub materialu podobnego. Na warstwie gumy miekkiej znajduje sie wkladka z materialu wlóknistego, nasy¬ cona sztuczna zywica. Z kolei przychodzi warstwa z miekkiej gumy lub materialu - 3 -podobnego. Zakonczenie tworzy warstwa grzbietowa. Przez takie wykonanie plyty (kliszy) jest ona w znacznym stopniu za¬ bezpieczona przed niepozadanym odksztal¬ ceniem. Wykonczenie kliszy odbywa sie przy równoczesnym ogrzewaniu i stlacza- niu, przy czym nastepuje wulkanizacja czesci gumowych.Na rysunku uwidoczniono kilka przy¬ kladów wykonania wynalazku dotycza¬ cych matrycy i ciala drukujacego. Wszyst¬ kie figury sa przekrojami schematycz¬ nymi.Fig. 1 przedstawia wykonanie matrycy dla oryginalu 5 o jednostajnym reliefie, przy którym potrzebne jest wyrównanie docisku w stosunku do ramki 4, otacza¬ jacej ten relief. Plytki, uzyte do wyrobu matrycy, sa oznaczone cyframi 1, 2 i 3, przyczym plytka 2 posiada mniejsza po¬ wierzchnie, niz plytki 1 i 3. Jezeli teraz zamknac prase, dociskajac tlocznik 6 do podstawy 7, to sila docisku matrycy na powierzchnie oryginalu 5 zwiekszy sie w stosunku do powierzchni ramki 4 dzieki czesci 2 matrycy, posiadajacej tylko po¬ wierzchnie tego oryginalu 5, przez to, ze na oryginal 5 dzialaja wszystkie trzy plyt¬ ki 1, 2 i 3 razem, podczas gdy na powierz¬ chnie ramki 4 dzialaja tylko plytki 1 i 3.Brzegi tych plytek 1 i 3 daja po scisnieciu brzeg matrycy.Na fig. 2 przedstawiono urzadzenie do wykonania matrycy, odpowiednie dla skla¬ du drukarskiego mieszanego, skladajacego sie np. z autotypii 8, czcionek o duzym przekroju 9 i czcionek o zupelnie malym kroju 10. Plytka 1 matrycy pokrywa zno¬ wu caly oryginal (8, 9 i 10) razem z ota¬ czajaca go ramka 4. Autotypia wymaga najwiekszego docisku i dlatego przy sto¬ sowaniu autotypii sila docisku zostala zwiekszona w stosunku do ramki, np. o trzy plytki 2a, 2b i 2c. Czcionki 9 o du¬ zym kroju wymagaja sredniego docisku, co uzyskuje sie przez dwie plytki 2a i 2b, podczas gdy dla czcionek 10 o delikatniej¬ szym kroju wystarcza niewielkie zwiek¬ szenie docisku, uzyskane przez jedna tyl¬ ko plytke 2a. W zaleznosci od wymagan dziala np. na autotypie 8 sila docisku pieciu plytek i daje w ten sposób naj¬ wiekszy efekt, na czcionki 9 o duzym kroju dziala sila docisku czterek plytek, a na czcionki 10 o malym kroju — trzech plytek, podczas gdy na ramke 4 tylko dwóch plytek, co wystarcza do utworze¬ nia matrycy. Poniewaz przy znacznym po¬ wiekszeniu ilosci poszczególnych plytek celem zwiekszenia docisku na poszczegól¬ ne pola oryginalu, z którego ma sie zdjac matryce, zwieksza sie znacznie ilosc cial sztucznych, która przez sciskanie zostaje z boku wysadzona i moglaby sie osadzac na czesciach oryginalu, korzystnie jest zmniejszyc gruboc warstw materialu sci¬ skanego do polowy, a uzupelnic arkusza¬ mi materialu wlóknistego wcale nie lub tylko czesciowo przepojonego, które to arkusze moglyby calkowicie wchlaniac nadmiar materialu sztucznego, wystepu¬ jacego przy sciskaniu. Okazalo sie bardzo korzystnym sklejanie tych nie nasyconych lub tylko czesciowo nasyconych plytek materialu wlóknistego z przepojonymi arkuszami materialu wlóknistego przy po¬ mocy zachowujacego sie obojetnie przy procesie polimeryzacji kleiwa, jak dek¬ stryny, kleju i materialów podobnych.Lokalny wzrost docisku mozna osiagnac poza wkladaniem przepojonych materia¬ lami sztucznymi plytek wlóknistych, jak papier i material podobny, równiez przez wkladanie przepojonych lub zmieszanych , z cialem sztucznym luznych cial wypel¬ niajacych, jak np. trocin, maki drzewnej, wlókien bawelny, korka mielonego i ma¬ terialów podobnych. Do pochlaniania nad¬ miaru sztucznej zywicy, wystepujacego przy sciskaniu, mozna wlaczac równiez nie nasycone warstwy takich luznych cial wypelniajacych. Przy tym jest celowe — 4 —wiazanie ich dla latwiejszego manipulo¬ wania nimi przy pomocy kleiw obojet¬ nych, jak dekstryny i cial podobnych.Okazalo sie w praktyce celowym utrzy¬ mywanie zawartosci sztucznej zywicy w warstwie zewnetrznej matrycy lub plyty drukujacej miedzy 24% i 150°/o ciezaru¦ papieru, podczas gdy srodkowa albo srod-< kowe warstwy materialu wlóknistego win¬ ny wykazywac zawartosc sztucznej zy¬ wicy celowo od 16% do 45% ciezaru materialu wlóknistego, a dolna warstwa znów wyzsza zawartosc sztucznej zywicy.Na fig. 3 przedstawiono schematycznie plyte drukujaca wedlug wynalazku. Pod ta nazwa nalezy tu rozumiec wszelkiego rodzaju klisze, stemple, czcionki itd.Na fig. 3 pokazano w przekroju utwo¬ rzona w ten sposób plyte drukujaca, przy czym cyfra 11 oznaczono wlasciwa po¬ wierzchnie plyty drukujacej, a cyfra 12 warstwe srodkowa, umieszczona pod war¬ stwa drukujaca z odtworzeniem jej re¬ liefu. Cyfra 13 oznacza warstwe trzecia, która pod wzgledem swej twardosci po¬ siada te same wlasnosci, co wlasciwa zewnetrzna warstwa drukujaca II. Sluzy ona wylacznie do umocowania plyty dru¬ kujacej. Jezeli przy tak uksztaltowanej plycie drukujacej wytrzymaolsc na zgnia¬ tanie powierzchni plyty 11, która przez odpowiedni dobór materialu jak równiez i grubosc moze byc regulowana w szero¬ kich granicach, jest wieksza anizeli wy¬ trzymalosc na zgniatanie pod nia umiesz¬ czonej warstwy srodkowej 12 materialu, to jest jasne, ze, zanim warstwa powierz¬ chni plyty 11 odksztalci sie w miejscu przylozenia sily, znajdujace sie prawie bezposrednio pod powierzchnia drukujaca czesci miekkiej i elastycznej warstwy srodkowej 12 ugna sie podatnie.Trzecia warstwa 13 moze posiadac taki ksztalt, ze bedzie jeszcze dostatecznie po¬ datna, a jednak w wysokim stopniu wy¬ trzymala na rozciaganie i sciskanie.Ksztalt warstwy 13 moze byc rózny, w za¬ leznosci od przeznaczenia formy druku¬ jacej. Jezeli plyte drukujaca nakleja sie na odpowiednia podkladke, to warstwa 13 posiada ten sam format co powierzchnia lii warstwa 12, i jest, w celu osiagniecia równowagi pod wzgledem pewnych na¬ prezen w materiale warstwy powierz¬ chniowej 11, celowo zrobiona z tego samego materialu i tej samej grubosci, co warstwa powierzchniowa 11. Jezeli jednak plyta drukujaca ma byc napieta na okraglym cylindrze maszyny drukar¬ skiej (fig. 4), to trzecia warstwe 13 prze¬ dluza sie w kierunkach napinania. Oby¬ dwa wtedy wystajace konce tej warstwy 13 sluza jako laczniki do napinania i moga byc napinane w znany sposób w li¬ stwach zaciskowych i napinajacych cylin¬ dra kliszowego 110. Cyfra 120 oznaczono urzadzenie zaciskowe i napinajace cylin¬ dra. Poniewaz sila ciagnaca takiego urza¬ dzenia napinajacego dziala tylko na dolna warstwe 13, nie moga w warstwie po¬ wierzchni 1 nastapic odksztalcenia, gdyz elastyczna warstwa srodkowa 12 przej¬ muje wprawdzie wydluzenia warstwy 13, nie moze jednak wskutek swej elastycz¬ nej miekkosci przeniesc ich juz dalej na znacznie twardsza warstwe reliefu po¬ wierzchni plyty 11.Takie formy drukujace mozna jednak' wykonywac równiez jako pojedyncze czcionki, jak to pokazano na fig. 5; dolna warstwe zastepuje sie twarda podklad¬ ka 130, np. z ebonitu lub odpowiedniej sztucznej masy, i nadaje jej zwykly ksztalt stozkowy czcionki drukarskiej.Mozna przy tym, w celu uzyskania po¬ trzebnej przestrzeni dla ruchu elastycznej warstwy srodkowej i powierzchni plyty drukujacej, zrobic powierzchnie przekroju podstawy wieksza, anizeli powierzchnia plyty drukujacej i warstwy srodkowej.Dalsza zaleta takich form drukujacych jest to, ze jako cienkiej warstwy reliefo- — 5 -wej 11 mozna uzyc równiez bardzo dro¬ gich gatunków sztucznej gumy, jak buna, perduren i podobne, przy czym koszt ma¬ terialu takich plyt drukujacych nie zwie¬ ksza sie istotnie.Szeroko przeprowadzone doswiadczenia praktyczne wykazaly jednak równiez, ze dla pewnych prac drukarskich mozna jako wlasciwa, cienka powierzchnie drukujaca stosowac z korzyscia nie tylko gume, lecz równiez arkusze z twardego materialu, jak aluminium, cyna, cynk i material po¬ dobny, zwlaszcza- jednak warstwy z od¬ powiedniego materialu sztucznego, jak ba¬ kelit, furfurol, futuryt, przy czym uzy¬ skuje sie elastyczne ciala drukujace o twardej, bezposredniej powierzchni dru¬ kujacej. Wspomniane arkusze metalowe mozna przymocowywac do miekkiej war¬ stwy srodkowej przy pomocy bardzo cien¬ kich warstw materialu sztucznego.Jezeli chodzi o wyrabianie takich plyt drukujacych, to okazalo sie, ze nakladanie bezposredniej, na wszystkich miejscach reliefu jednakowo grubej warstwy dru¬ kujacej na gumowa warstwe podkladowa da sie wykonywac najlepiej w jednym zabiegu roboczym z wulkanizowaniem.Warstwe wlasciwej powierzchni dru¬ kujacej ze sztucznej masy mozna nakladac równiez po wulkanizacji warstwy miek¬ kiej lub po wulkanizacji tej warstwy i warstwy spodniej, przy czym sztuczna mase, np. w stanie plynnym, rozsmaro- wuje sie, natryskuje, rozlewa lub podob¬ nie naklada sie na profilowa miekka war¬ stwe gumy wulkanizowanej, a nastepnie utwardza.Wynalazek dotyczy wreszcie równiez wytwarzania plyt drukujacych ze spe¬ cjalna wkladka. Stosowanie takich wkla¬ dek proponowano juz w rozmaity sposób i' maja one na celu zapobiec zmianom ksztaltu srodkowej czesci gumowej, a tym samym wykluczyc znieksztalcenie po¬ wierzchni drukujacej. Te znane wkladki nie sa jednak w stanie zapobiec w równej mierze zbieganiu sie srodkowej warstwy gumowej wskutek starzenia sie, jak rów¬ niez niedopuszczalnemu wyciaganiu sie przy napinaniu. Wady te usuwa sie jed¬ nak wedlug wynalazku w ten sposób, ze wkladki zrobione sa z wlókien, papieru, papy, tkaniny lub materialów 'podobnych, utwardzonych przy pomocy sztucznej zy¬ wicy lub innych sztucznych materialów, i sa umieszczone, najlepiej wwulkanizo- wane, równolegle lub prawie równole¬ gle do powierzchni drukujacej w jednej z miekkich warstw posrednich miedzy powierzchnia drukujaca a podkladka.Wkladki te moga byc zaopatrzone w prze¬ loty lub moga byc umieszczone w postaci pasków w kierunku podluznym i poprzecz¬ nym. Przez to, ze wkladki sa zwulkanizo- wane w srodkowych warstwach miekkiej gumy, guma ta podczas wulkanizacji u- trzymywana jest we wlasciwym poloze¬ niu, kurczenie sie jej uniemozliwione, a z drugiej strony niedopuszczalne wycia¬ ganie sie przy napinaniu wykluczone.Miekkosc i elastycznosc gumowej kliszy nie pogarsza sie.Wynalazek nie ogranicza sie jedynie do opisanych mozliwosci wykonania, lecz mo¬ ze byc urzeczywistniony w najrozmait¬ szych odmianach. PL PL