Wynalazek dotyczy hydraulicznego urza¬ dzenia rozrzadczego do przekladni zeba¬ tych w obrabiarkach, np, wiertarkach, po¬ siadajacego zawór rozdzielczy do nasta¬ wiania liczby obrotów wrzeciona oraz za¬ wór przelaczajacy, polaczony dzwignia, nastawiana recznie.Gdy w takich przekladniach trzeba gló¬ wne wrzeciono, np. wrzeciono wiertarki, przy unieruchomionej przekladni obracac swobodnie recznie, np. celem nastawienia w przód otworu do wyjmowania narzedzia, konieczne jest do tego odlaczenie wrzecio¬ na od przekladni. Osiaga sie to przez na¬ stawienie zaworu rozdzielczego w poloze¬ nie wylaczone, w którym znajdujacy sie na glównym wrzecionie lub na wale obok tego wrzeciona zespól przesuwnych kól jest od¬ laczony od szybkosciowej przekladni zmia¬ nowej.Przed ponownym wlaczeniem maszyny zawór rozdzielczy musi byc ponownie na¬ stawiony na pewna liczbe obrotów. W tych wiec przypadkach, w których liczba obro¬ tów zostaje niezmieniona, robotnik musi so¬ bie zapamietac nastawiona liczbe obrotów, przy czym istnieje niebezpieczenstwo omyl¬ ki. Wyszukiwanie polozenia wylaczonego i ponowne nastawianie liczby obrotów w za¬ worze rozdzielczym powoduje dodatkowa prace i straty na czasie..Wedlug niniejszego wynalazku unikasie tych niedogodnoscia nie nastawiajac polozenia wylaczonego za pomoca zaworu rozdzielczego, lecz niezaleznie od niego osiaga sie to polaczenie za pomoca wzgle¬ dem siebie przesuwnych zebatek wylacza¬ jacych, które przesuwaja na glównym wrze¬ cionie lub na yrale obok tego wrzeciona ze¬ spól kól zebatych, gdy po uprzednim wyla¬ czeniu zaworu przelaczajacego cylindry przesuwowe zespolu kól sa nastawione na swobodny odplyw zawartego w nich czynni¬ ka tlocznego, przy czym zespól ten zostaje przesuniety; przy ponownym wlaczeniu za¬ woru przelaczajacego w swe poprzednie po¬ lozenie. Nastawianie liczby obrotów jest wiec zupelnie niezalezne od polozenia wy¬ laczajacego.Przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku jest przedstawiony na fig. 1 i 2 rysunku i uwidoczniony w dwóch przekro¬ jach.Czynnik tloczacy, np. olej, przeplywa ze zbiornika 1 przez pompe 2 i przewód ru¬ rowy 3 do zaworu 4. Tlok 5 tego zaworu jest przestawiany dzwignia 7 za pomoca jej drazka 6. W uwidocznionym polozeniu dzwignia jest wylaczona; rozrzadza ona je¬ dnoczesnie sprzeglem. Czynnik tloczacy doprowadzany za pomoca pompy, przeply¬ wa przez zawór przewodem 8 do recznie uruchamianego zaworu 9, zaopatrzonego w uchwyt 10. Gdy ten uchwyt zostaje prze¬ suniety wbrew dzialaniu sprezyny 11, to znajdujacy sie w tym zaworze tlok 12 usta¬ wia sie tak, iz przewód 8 jest polaczony z przewodem 13, laczacym sie z cylindrem 14 tloków wylaczajacych 15, 16, Czynnik tloczacy z pompy 2 przeplywa wiec przewodem 13, kanalem rozdzielczym 17 poza dwa tloki wylaczajace 15, 16, któ¬ rej sa umieszczone po obu stronach na¬ rzadu przestawiajacego, tj. widelek 18, zespolu kól 19, i które, przesuwajac sie jednoczesnie w obydwie strony, przestawia¬ ja go z jednego lub drugiego polozenia krancowego w polozenie wylaczone. Zespól kól 19 jest osadzony przesuwnie na wrze¬ cionie glównym 20 lub na wale blisko tego wrzeciona.Widelki 18 przesuwnego zespolu kól 19 sa w znany sposób polaczone z tlokami 21, 22, które moga przesuwac sie w cylindrach 23, 24 w jedno z polozen krancowych, od¬ powiednio do nastawienia zaworu rozdziel¬ czego 25.. Odpowiednie do liczby obrotów nastawienie przekladni, a tym samym rów¬ niez i zespolu kól 19 osiaga sie przez nasta¬ wienie zaworu rozdzielczego 25, któregocy¬ linder 26 jest zaopatrzony w odpowiednie kanaly 27. Gdy zawpr 4 jest wskutek prze¬ suniecia tloka 5 przestawiony na prawo, czynnik tloczacy przeplywa przez pompe 2, przewód 3 do przewodu 28 i z tegoz przez zawór rozdzielczy 25 do jednego z prze¬ wodów rurowych 29 lub 30, polaczonych z cylindrami 23, 24. W uwidocznionym na fig. 1 polozeniu czynnik tloczny przeplywa przewodem 30 do cylindra 23 i przesuwa tlok 21 w uwidocznione polozenie, w któ¬ rym zespól kól 19 (fig. 2) zazebia sie z kól¬ kiem 19a przekladni, podczas gdy przewód rurowy 29 jest polaczony z przewodem od¬ plywowym 31 zaworu rozdzielczego 25.Gdy przy tej nastawionej liczbie obro¬ tów wrzeciono glówne 20 ma byc czasowo odlaczone od calej przekladni, wsuwa sie do srodka uchwyt 10 zaworu 9, wskutek czego czynnik tloczny przesuwa jednoczes¬ nie w opisany sposób tloki wylaczajace 15, 16, wprowadzajac w ten sposób zespól kól 19 w polozenie wylaczone. Ten przesuw jest mozliwy tylko wtedy, gdy sprzeglo ze¬ spolu kól 19 jest wylaczone, przekladnia jest w stanie spoczynku, a tlok 5 zamknal przeplyw czynnika tlocznego z przewodu 28. Przewód 30 jest wtedy przez zawór rozdzielczy 25 i przewód 28 przy zaworze 4 polaczony z przewodem odplywowym 32, zas przewód 29 jest polaczony z przewo¬ dem odplywowym 31.Gdy uprzednio nastawiona liczba obro¬ tów ma byc ponownie wlaczona, wystarczy — 2 —wlaczyc dzwignie 7, to znaczy wprowadzic tlok 5 w prawe polozenie krancowe. Wsku¬ tek tego czynnik tloczny przeplywa prze¬ wodem 28 i przez zawór rozdzielczy 25 do tloków 21, 22 i przestawia w ten sposób ze¬ spól kól 19 z powrotem w polozenie poprze¬ dnie. Celem umozliwienia tych przesuwów tloki przestawiajace 15, 16 sa polaczone przewodem 13 przez zawór 9, znajdujacy sie pod dzialaniem sprezyny 11 obecnie w uwidocznionym polozeniu spoczynkowym, z przewodem odplywowym 33 tego zaworu.Odmiana wykonania przedmiotu wyna¬ lazku jest przedstawiona na fig. 2. W tym przypadku przesuwny zespól kól 19 jest przestawiany zaworem rozdzielczym 25 z nastawionego polozenia zazebionego po wlaczeniu swobodnego odplywu czynnika tlocznego od tloków 21, 22 za pomoca recznie uruchamianych, dwóch przeciwbiez¬ nych zebatek wylaczajacych 34 w poloze¬ nie wylaczone, uwidocznione liniami kres¬ kowanymi; w tym polozeniu zespól kól 19 jest wylaczony z kólka 19a. Zebatki 34 sa przesuwane za pomoca uzebien podluznych 36, zazebiajacych sie z kólkami zebatymi 37, gdy dzwignia reczna 38 zostaje prze¬ stawiona z polozenia / w polozenie // lub na odwrót. Wielkosc przesuwu dzwigni 38 ograniczaja zderzaki 39.Przesuw zespolu kólek 19 za pomoca hydraulicznie uruchamianych tloków 21, 22 odbywa sie w opisany sposób.Gdy zespól kólek 19 ma byc wprowa¬ dzony w polozenie wylaczone, w którym wrzeciono narzedziowe jest odlaczone od pedni, wprowadza sie dzwignie 7 i wraz z nia tlok 5 zaworu 4 w uwidocznione po¬ lozenie, wskutek czego przewody rurowe 29, 30 sa przez przewody odplywowe 31, 32 otwarte do swobodnego odplywu czynnika tlocznego. Pompa 2 pracuje w tym polo¬ zeniu zaworu 4 jalowo przez przewód od¬ plywowy 3a. Nastepnie przestawia sie dzwignie reczna 38 z polozenia / w polo¬ zenie //. Przy tym przesuwaja sie zebatki 34 ku sobie i wprowadzaja zespól kólek 19 za pomoca widelek 18 w polozenie wy¬ laczone. Zawór rozdzielczy 25 zatrzymuje w dalszym ciagu swe polozenie nastawione.Celem przesuniecia zespolu kólek 19 w poprzednie polozenie wlaczone, wlacza sie zawTór 4 przez przesuw tloka 5 w polozenie kreskowane przez odpowiedni przesuw dzwigni 7. Czynnik tloczny, doprowadza¬ ny za pomoca pompy 2, przesuwa wtedy tloki 21, 22 w polozenie uwidocznione i rozsuwa przy tym ruchu zebatki 34, pola¬ czone za pomoca kólek zebatych 37, przy czym dzwignia reczna 38 przestawia sie w polozenie /, wskutek czego w pózniejszym okresie czasu polozenie wylaczone moze byc osiagniete ponownie przez przestawie¬ nie dzwigni recznej 38 w polozenie //. PL